3 Bijlage 2 Rapportage digipanel restafval-saldo

Augustus 2025 I-Ontwikkeling, Data Expertise In opdracht van Afdeling Beheer en Beleid Openbare Ruimte

Restafval-saldo

Gedrag en voorkeuren van inwoners

Samenvatting [1] Achtergrond onderzoek Op 1 januari 2025 is maatregel 14 van het Uitvoeringsprogramma Continuering Afvalscheiding in Haarlem ingevoerd. Dat betekent dat alle huishoudens vanaf dat moment een jaarlijks restafval-saldo van 365 klepopeningen ter beschikking hebben. Het betreft een pilot op basis waarvan ervaring wordt opgedaan met het maximeren van de klepopeningen van de restafvalcontainers. In juni 2025 zijn 4.000 inwoners via een brief en ongeveer 6.000 panelleden van het Inwonerspanel Haarlem uitgenodigd voor een online onderzoek over dit restafval-saldo. Dit onderzoek geeft inzicht in het gedrag en de voorkeuren van inwoners ten aanzien van het restafvalsaldo en de verschillende manieren om restafval te verminderen. De resultaten worden gebruikt om de pilot te evalueren en een vervolgplan op te stellen. In totaal hebben 2.996 Haarlemmers deelgenomen aan het onderzoek en de vragenlijst volledig ingevuld (30%). Zie voor meer achtergrondinformatie pagina 9 en 10. Overgrote meerderheid is bekend met het begrip restafval-saldo 94 procent van de respondenten dat voor restafval de ondergrondse containers met afvalpas gebruikt, weet (ongeveer) wat er wordt bedoeld met het begrip restafval-saldo.

Zes op de zeven heeft zijn/haar afval-aanbiedgedrag niet gewijzigd door invoering van het restafval-saldo • Twee derde (67%) zegt het aanbieden van restafval niet te hebben veranderd door de invoering van het restafval-saldo. Daar bovenop komt dat bijna een vijfde hun aanbiedgedrag óók niet heeft veranderd, maar nu wel meer bewust is van het afval dat zij weggooien (18%). • Een klein deel scheidt het afval nu beter (1%) en/of vaker (4%). Een groter deel spaart restafval op om minder vaak de ondergrondse container te hoeven gebruiken (8%). • Kijkend naar verschillen tussen respondenten wonend in laag- of hoogbouw en wel/niet in het bezit van eigen containers, hebben respondenten wonend in laagbouw zonder eigen containers hun aanbiedgedrag het vaakst veranderd door de invoering van het restafvalsaldo (61% = niet veranderd). Twee derde is voorstander van het ‘belonen’ van minder afval • Iemand die minder vaak restafval aanbiedt per jaar, zou minder moeten betalen volgens twee derde (‘belonen’). Bijna een kwart is het hier niet mee eens. • Iemand die vaker restafval aanbiedt per jaar, zou meer moeten betalen volgens zes op de tien (‘belasten’). Ruim een kwart is het hier niet mee eens.

• Kleinere huishoudens (tot twee personen) vinden vaker dat iemand minder zou moeten betalen bij minder restafval (70%) en meer zou moeten betalen bij meer restafval (65%), dan grotere huishoudens (drie of meer personen) (resp. 60% en 54%). DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

2

Samenvatting [2] • Een meerderheid is voorstander van het nemen van extra maatregelen door de gemeente om restafval te verminderen (70%). Respondenten wonend in laagbouw met eigen containers zijn het hier vaker mee eens (73%) dan respondenten wonend in hoogbouw zonder eigen containers (65%). Bijna iedereen vindt een saldo van 156 klepopeningen of minder per jaar voldoende • Ruim 90 procent geeft aan jaarlijks 156 of minder klepopeningen nodig te hebben om restafval weg te gooien. Bijna de helft geeft aan dit maar 52 keer per jaar nodig te hebben. • Acht procent wil elke dag (365) of onbeperkt restafval kunnen aanbieden. • Respondenten met 1-2 personen in het huishouden geven vaker aan met het laagste saldo (52) voor restafval te kunnen volstaan, terwijl respondenten met 3 of meer personen in het huishouden vaker voor een hoger saldo kiezen (saldi 156, 365 en onbeperkt). Vier op de vijf hoeft geen uitzondering op restafval-saldo • Er zijn situaties denkbaar waarbij mensen vaker afval moeten weggooien, denk bijvoorbeeld aan medische redenen of kinderen in de luiers. Om deze huishoudens niet te benadelen, zou de gemeente voor sommige huishoudens een uitzondering kunnen maken, waardoor zij zonder extra kosten meer afval mogen weggooien. • Voor vier op de vijf is een uitzondering op het restafval-saldo vanwege noodzakelijk afval niet nodig.

Eén op de vijf geeft aan deze uitzondering wel nodig te hebben. Kanttekening is dat uit de open antwoorden op deze vraag blijkt dat meerdere respondenten de vraag niet (uitsluitend) voor zichzelf hebben beantwoord, maar deze ook op andere(n) (huishouden) hebben betrokken. • Afgezien van medische redenen en kinderen in de luiers als gegeven uitzonderingen, noemen mensen zaken als zwerfafval, visafval, frituurvet en grote hoeveelheden piepschuim. • Respondenten wonend in laagbouw zonder eigen containers willen vaker een uitzondering op het restafval-saldo (24%) dan respondenten wonend in laagbouw met eigen containers (20%) en respondenten wonend in hoogbouw zonder eigen containers (18%). Ook respondenten met 3 of meer personen in het huishouden willen vaker een uitzondering dan respondenten met 1-2 personen in het huishouden.

DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

3

Bekendheid restafval-saldo

Overgrote meerderheid bekend met restafval-saldo Van de respondenten dat voor restafval de ondergrondse containers met afvalpas gebruikt, weet 94 procent (ongeveer) wat er wordt bedoeld met het begrip restafvalsaldo.

Doet u uw restafval in een ondergrondse container in de buurt, met een afvalpas? (n=2.984) 3%

Ja Nee 97%

Bent u bekend met het restafval-saldo? (n=2.893) 7% 12%

Ja, ik weet wat het is Ja, maar ik weet niet precies wat het is Nee, ik heb er niet van gehoord 82%

DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

4

Gedrag restafval-saldo

Zes op zeven heeft aanbiedgedrag afval niet gewijzigd • Twee derde zegt het aanbieden van restafval door de invoering van het restafval-saldo niet te hebben veranderd. Daar komt bij dat bijna een vijfde hun aanbiedgedrag ook niet heeft veranderd, maar nu wel meer bewust is van het afval dat zij weggooien. • Een klein deel scheidt het afval nu beter (1%) en/of vaker (4%). Een groter deel spaart restafval op om minder vaak de ondergrondse container te hoeven gebruiken (8%). • De meesten die aangeven op een andere manier het aanbieden van afval te hebben veranderd (7%), zeggen (altijd) al afval te scheiden.

Verschillen type bouw en container(s) Respondenten wonend in laagbouw zonder eigen containers hebben hun aanbiedgedrag het vaakst veranderd door de invoering van het restafval-saldo (61%), ten opzichte van respondenten wonend in laagbouw met eigen containers (69%) of wonend in hoogbouw zonder eigen containers (68%). DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

Heeft u door de invoering van restafval-saldo uw manier van afval aanbieden veranderd? (n=2.893) Nee

67%

Nee, maar ik ben me nu wel meer bewust van het afval dat ik weggooi

Ja, ik spaar restafval op om minder vaak de ondergrondse restafvalcontainer te gebruiken Ja, ik ben het afval dat ik al scheidde, nu meer/beter/vaker gaan scheiden Ja, ik scheid nu groente-, fruit en etensresten (dit deed ik hiervoor niet) Ja, ik scheid nu PBD (dit deed ik hiervoor niet) Anders

18%

8%

4%

1%

2%

7%

“Ik scheidde al zorgvuldig” “Ik was al erg bewust aan het scheiden” “Ik was altijd al heel goed bezig”

5

Gedrag restafval-saldo

Weggooien van restafval niet veranderd voor meesten • Een overgrote meerderheid geeft aan dat het weggooien van restafval voor hun niet is veranderd door de invoering van het restafval-saldo. Er is een deel van de respondenten die zegt hun afval al zorgvuldig te scheiden, waardoor er weinig restafval overblijft. Anderen benoemen de hoogte van het restafval-saldo. Zij zien het toegestane saldo van 365 klepopeningen per jaar als ruim voldoende, waardoor er geen noodzaak tot aanpassing in hun aanbiedgedrag nodig is. • Een aantal zegt dat hun gedrag wel veranderd is door vaker afval te bundelen of op te sparen.

In hoeverre is het weggooien van restafval voor u veranderd door de invoering van het restafval-saldo? (selectie van open antwoorden)

• Anderen maken van de gelegenheid gebruik om frustratie, stress of kritiek te uiten op het restafvalsaldo-systeem. Men uit zorgen over de onredelijkheid van het systeem voor grotere gezinnen, heeft angst voor toekomstige verlagingen van het saldo en bekritiseert de methode van tellen per keer in plaats van gewicht of volume.

Niets aan veranderd, je kan zo vaak afval weggooien dat het niet als een limiet voelt.

DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

Totaal niet, daarvoor gooi ik niet genoeg weg. Zorg ervoor dat ik meer per keer weggooi. Dus minder vaak ingooien. Wij zijn thuis serieuzer gaan scheiden, voornamelijk plastic en restafval. Vooralsnog op geen enkele wijze, wij komen bij lange na niet aan het gestelde maximum. Niks, ik scheidde al afval, en let helemaal niet op het resterende saldo.

Niet. Wij scheidden onze afval al en daar zijn we mee door gegaan. Oftewel wij waren al bewust. Niet, maar ik ben er bang voor dat de gemeente het saldo aanzienlijk zal verlagen, waardoor wij meer aan banden worden gelegd door deze overheid.

6

Extra maatregelen via restafval-saldo

Twee derde is voorstander ‘belonen’ van minder afval • In algemene zin is een meerderheid voorstander van het nemen van extra maatregelen door de gemeente om restafval te verminderen (70%). • Iemand die minder vaak restafval aanbiedt, zou minder moeten betalen volgens twee derde (‘belonen’). Bijna een kwart is het hier niet mee eens. • Iemand die vaker (dan gemiddeld) restafval aanbiedt, zou meer moeten betalen volgens zes op de tien (‘belasten’). Ruim een kwart is het hier niet mee eens. • Er zijn significant meer voorstanders voor ‘belonen’ (67%) dan voor ‘belasten’ (61%) als het gaat om het verminderen van restafval. • Uit een extra analyse blijkt dat 83 procent zowel voorstander is van ‘belonen’ als van ‘belasten’. 13 procent is uitsluitend voorstander van ‘belonen’ en 4 procent uitsluitend van ‘belasten’.

Verschillen type bouw en container(s) Respondenten wonend in laagbouw met eigen containers vinden vaker dat de gemeente extra maatregelen zou moeten nemen voor het verminderen van restafval (73%), dan respondenten wonend in hoogbouw zonder eigen containers (65%). Verschillen huishoudgrootte Respondenten met 1-2 personen in het huishouden vinden vaker dat iemand minder zou moeten betalen bij minder restafval (70%) en meer zou moeten betalen bij DIA:restafval Restafval-saldo(65%), - Gedrag en voorkeuren van inwoners meer dan respondenten met 3 of meer personen in het huishouden (resp. 60% en 54%).

In hoeverre bent u het eens of oneens met de volgende stelling?*

Ik vind het goed als de gemeente extra maatregelen zou nemen voor het verminderen van restafval (n=2813)

37%

32%

% (helemaal) eens

14%9%7% 70%

**

Ik vind dat iemand die minder vaak restafval aanbiedt, minder zou moeten betalen (n=2852)

34%

33%

10%12%11% 67% **

Ik vind dat iemand die vaker restafval aanbiedt, meer zou moeten betalen (n=2838)

29%

32%

13%14%13%

61%

Helemaal eens Eens Niet eens/niet oneens Oneens Helemaal oneens *Categorie ‘weet niet/geen mening’ uitgesloten **Significant verschil tussen percentages (70% - 67% - 61%)

7

Toekomst restafval-saldo

Voor bijna iedereen is saldo van 156 (of minder) voldoende • Ruim 90 procent heeft jaarlijks 156 of minder klepopeningen nodig om restafval weg te gooien. Iets minder dan de helft heeft dit zelfs maar 52 keer per jaar nodig. • Acht procent wil elke dag of onbeperkt restafval aanbieden. Verschillen type bouw en container(s) Het percentage respondenten wonend in laagbouw zonder eigen containers dat aangeeft het laagste saldo (52) nodig te hebben is het laagst (41%), vergeleken met de percentages respondenten wonend in laagbouw met eigen containers (51%) en wonend in hoogbouw zonder eigen containers (47%). De percentages voor de saldi 156 en 365 keer per jaar zijn het hoogst onder respondenten wonend in laagbouw zonder eigen rolcontainers (22% en 8%) (laagbouw met eigen containers; 15% en 5%, hoogbouw zonder eigen containers; 17% en 5%). Verschillen huishoudgrootte Het percentage respondenten met 1-2 personen in het huishouden is het hoogst bij het laagste saldo voor restafval (57%). De percentages respondenten met 3 of meer personen in het huishouden is het hoogst bij de saldi 156, 365 en onbeperkt (resp. 27%, 11% en 3%). DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

Hoe vaak heeft u het nodig om per week restafval weg te gooien in een container? (n=2.893)

Gemiddeld 1 keer per week of minder (saldo van 52 per jaar)

48%

Gemiddeld 2 keer per week (saldo van 104 per jaar)

27%

Gemiddeld 3 keer per week (saldo van 156 per jaar)

17%

Gemiddeld elke dag, 7 keer per week (saldo van 365 per jaar)

6%

Gemiddeld meer dan dagelijks (onbeperkt aanbieden)

2%

+ 92%

8

Uitzonderingen restafval-saldo Er zijn situaties denkbaar waarbij mensen vaker afval moeten weggooien, denk bijvoorbeeld aan medische redenen of kinderen in de luiers. Om deze huishoudens niet te benadelen, zou de gemeente voor sommige huishoudens een uitzondering kunnen maken, waardoor zij zonder extra kosten meer afval mogen weggooien.

Heeft u zelf een vorm van noodzakelijk afval, waarvoor u een uitzondering zou willen? (n=2.893)

1

20%

80% Ja

Vier op vijf hoeft geen uitzondering op saldo • Voor vier op de vijf is een uitzondering op het restafvalsaldo vanwege noodzakelijk afval niet nodig. Eén op de vijf geeft aan deze uitzondering wel nodig te hebben. • Afgezien van medische redenen en kinderen in de luiers, noemen mensen zaken als zwerf- of visafval, frituurvet en grote hoeveelheden piepschuim. Verschillen type bouw en container(s) Respondenten wonend in laagbouw zonder eigen containers willen vaker een uitzondering op het restafvalsaldo vanwege noodzakelijk afval (24%) dan respondenten wonend in laagbouw met eigen containers (20%) en respondenten wonend in hoogbouw zonder eigen containers (18%). Verschillen huishoudgrootte Respondenten met 3 of meer personen in het huishouden willen vaker een uitzondering op het restafval-saldo vanwege noodzakelijk afval (32%), dan respondenten met 1-2 personen in het huishouden (14%). DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

Nee

LET OP: Uit de open antwoorden (zie hieronder) blijkt in sommige gevallen dat respondenten bovenstaande vraag niet (uitsluitend) voor zichzelf hebben beantwoord, maar deze ook op anderen hebben betrokken. Dit duidt erop dat het percentage van 20% in werkelijkheid lager ligt.

Ja, namelijk: (selectie van open antwoorden) Zwerfafval opgeraapt van straat. Visafval. Dat gaat stinken als je het thuis opspaart. Beetje raar om voor 1 blikje een heel saldo-credit te verspillen. Dat blikje gaat ook niet in mijn PMD vanwege de geur. Oudere mensen gooien vaak kleinere zakken weg in verband met het niet kunnen tillen van zware, grotere zakken. Nog niet maar met ouder worden kan dat wel komen. Ik denk met kinderen of invalide of demente en zieke mensen. Frituurvet. Bovenwoningen hebben minder mogelijkheid tot opslag van gescheiden afval (geen kliko in de tuin). Bij aankopen waar veel piepschuim om zit.

9

Hulp vanuit de gemeente

Wens voor afvalcontainers dichterbij en vaker legen • Veel respondenten geven aan hun afval beter te kunnen scheiden wanneer er meer afvalcontainers dichterbij huis geplaatst worden. Ook spreekt men vaak de wens uit dat verschillende afvalcontainers (glas, papier, plastic, etc.) op één en dezelfde plek bij elkaar geplaatst worden om het gemakkelijker te maken. • Een ander punt waar de gemeente bij kan helpen om afval beter te scheiden is het vaker legen van de afvalcontainers. Een veelgenoemde klacht is dat containers, met name die voor papier, plastic en GFT, te vaak vol zijn. Hierdoor moeten inwoners hun gescheiden afval toch bij het restafval gooien of naast de containers plaatsen. • Hulp van de gemeente kan volgens een deel ook door betere en duidelijkere informatie te verschaffen over welke soorten afval in welke afvalcontainers mogen. Verder motiveert het inwoners om transparant te communiceren over wat er met het gescheiden afval gebeurt en wat het effect van recycling is. • Volgens sommigen helpt ‘belonen’ meer dan ‘belasten’. Belonen in de vorm van bijvoorbeeld korting op afvalstoffenheffing is een betere stimulans dan het opleggen van extra kosten. In dat laatste geval vreest men voor meer illegaal afval op straat.

DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

Hoe zou de gemeente u nog beter kunnen helpen om uw afval te scheiden? (selectie van open antwoorden) Zorgen voor voldoende locaties waar afval gescheiden ingeleverd kan worden.

Afval scheiden doe ik al. De papierbak zit hier alleen vaak snel vol. Belonen zou helpen, het moet aantrekkelijk worden gemaakt. Beloning door minder te hoeven betalen werkt altijd. Betere voorzieningen, nu moet ik een eind fietsen om afval, papier, glas en gft weg te gooien. Dat doe ik dus niet, alles is verspreid door de wijk. De gemeente zou meer informatie moeten geven over wat zij met gescheiden afval doen. Dichterbij afstorten mogelijk maken. Door een glas- en papiercontainer bij iedere restafvalcontainer te zetten. Nu moet ik het achterin de auto verzamelen en als ik naar de supermarkt ga het daar weggooien. Ik denk dat ik het al aardig doe, maar het blijft lastig wat er nou wel of niet in de PMD-bak mag.

10

Achtergrond: onderzoek Aanleiding Op 1 januari 2025 is maatregel 14 van het Uitvoeringsprogramma Continuering Afvalscheiding in Haarlem ingevoerd. Dat betekent dat alle huishoudens vanaf dat moment een jaarlijks restafval-saldo van 365 klepopeningen ter beschikking hebben. Het betreft een pilot op basis waarvan ervaring wordt opgedaan met het maximeren van de klepopeningen van de restafvalcontainers. De gemeente wil graag weten hoe inwoners de pilot ervaren en hoe de pilot geoptimaliseerd kan worden. Doel De resultaten van het onderzoek geven inzicht in het gedrag en de voorkeuren van inwoners ten aanzien van het restafvalsaldo en de verschillende manieren om restafval te verminderen. De resultaten worden gebruikt om de pilot te evalueren en een vervolgplan op te stellen. Doelgroep & steekproef • 6.032 panelleden van het Inwonerspanel Haarlem zijn uitgenodigd, waarvan 2.592 panelleden hebben deelgenomen (43%). • 4.000 inwoners van Haarlem van 16 jaar en ouder zijn uitgenodigd, waarvan 404 inwoners hebben deelgenomen (10%). Om deze steekproef te bepalen, is gekeken naar de samenstelling van het panel. Groepen die ondervertegenwoordigd zijn in het panel worden extra getrokken in de steekproef. Er wordt gekeken naar leeftijd, gender en wijk. Methode De inwoners zijn via een brief per post en de panelleden via een e-mail uitgenodigd voor de online vragenlijst.

Veldwerk Het online veldwerk heeft plaatsgevonden van 3 tot en met 23 juni 2025. Overig • De antwoorden op de open vragen zijn in een apart Excel bestand bijgevoegd. • De aantallen in het rapport wijken soms af van het totaal doordat de antwoordoptie ‘weet niet/geen mening’ niet is meegenomen in de analyses. DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

11

Achtergrond: respondenten

In totaal hebben 2.996 inwoners meegedaan aan het onderzoek. De verdeling naar achtergrondkenmerken staat in de tabellen hiernaast.

Representativiteit Inwonerspanel In het Inwonerspanel zitten Haarlemmers van 16 jaar en ouder. Er wordt jaarlijks een gerichte werving gedaan, maar toch zijn bepaalde groepen ondervertegenwoordigd in het panel (voornamelijk jongeren en lager opgeleiden). Door het wegen van de respondenten naar geslacht, leeftijd en stadsdeel wordt ervoor gezorgd dat de onderzoeksresultaten representatief zijn voor de Haarlemse bevolking van 16 jaar en ouder voor deze achtergrondkenmerken. Leden van het Inwonerspanel zijn vaak meer dan gemiddeld betrokken bij de gemeente. Dit kan invloed hebben op de resultaten van dit onderzoek.

Type container(s) Laagbouw met eigen containers Laagbouw zonder eigen containers Hoogbouw zonder eigen containers Onbekend Totaal

Aantal (n) % (ongewogen) 1.553 52%

% (gewogen) 49%

682

23%

23%

741

25%

27%

20

0%

1%

2.996

100%

100%

DIA: Restafval-saldo - Gedrag en voorkeuren van inwoners

Grootte huishouden 1-2 personen 3 of meer personen Onbekend Totaal

Aantal (n) % (ongewogen) 2.072 69% 913 31% 11 0% 2.996

% (gewogen) 64% 35% 1%

100%

100%

Stadsdeel Centrum Zuid-West Oost Noord Schalkwijk Onbekend Totaal

Aantal (n) % (ongewogen) 280 9% 699 23% 417 14% 1.019 34% 561 19% 20 1%

% (gewogen) 9% 21% 15% 34% 20% 1%

100%

100%

Gender Man Vrouw Anders Onbekend Totaal

Aantal (n) % (ongewogen) 1.545 52% 1.401 47% 12 0% 38 1%

% (gewogen) 49% 49% 1%

100%

1% 100%

Leeftijd 16-34 jaar 35-49 jaar 50-64 jaar 65-74 jaar 75 jaar en ouder Onbekend Totaal

Aantal (n) % (ongewogen) 279 9% 641 22% 968 32% 728 24% 334 11% 46 2%

% (gewogen) 23% 28% 25% 13% 9% 2%

2.996

2.996

2.996

100%

100%

12

Augustus 2025