20230710251 5 Bijlage 4: SP stedebouwkundig Plan
Tekst van het document
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
STEDENBOUWKUNDIG PLAN CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2 25 April 2023
1
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
2
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
3
INHOUDSOPGAVE INLEIDING .........................................................................................................................................................................................4 LEESWIJZER.......................................................................................................................................................................................4 VOORWOORD..................................................................................................................................................................................6 ONTWIKKELENDE PARTIJEN.......................................................................................................................................................8 1. STEDENBOUWKUNDIGE HOOFDOPZET...........................................................................................................................11 1.0 CONTEXT...................................................................................................................................................................12 1.1 VISIE/STEDENBOUWKUNDIGE KADERS EN OPENBARE RUIMTE CENTRUM SCHALKWIJK.............14 1.2 VISIE/STEDENBOUWKUNDIGE KADERS EN OPENBARE RUIMTE FASE 2...............................................16 2.
STEDENBOUWKUNDIG PLAN FASE 2.................................................................................................................................19 2.1 PLANKAART CENTRUM SCHALKWIJK FASE 2.................................................................................................20 2.2 MATENPLAN CENTRUM SCHALKWIJK FASE 2...............................................................................................22 3. OPENBARE RUIMTE.................................................................................................................................................................25 3.1 UITWERKING BEELDKWALITEITSKADERS OPENBARE RUIMTE.................................................................26 3.1.1 VISIE OP CENTRUM SCHALKWIJK....................................................................................................27 3.1.2 TYPEN RUIMTES FASE 2.......................................................................................................................32 3.2 OMGEVINGSKAART CENTRUM SCHALKWIJK FASE 2..................................................................................42 3.3.
ONTWERP / FUNCTIONEREN OPENBARE RUIMTE....................................................................................44 3.3.1 MAAIVELD INRICHTING......................................................................................................................44 3.3.2 GROENPARAGRAAF..............................................................................................................................46 3.3.3 RUIMTES EN PLEKKEN: OPENBARE EN COLLECTIEVE BUITENRUIMTES...............................48 3.3.4 RUIMTES EN PLEKKEN: OVERGANGEN PRIVE’-OPENBAAR....................................................50 3.3.5 SOCIALE VEILIGHEID...........................................................................................................................52 3.4.
MOBILITEIT OP GEBIEDSNIVEAU:.....................................................................................................................54 3.4.1 OV...............................................................................................................................................................56 3.4.2 VOETGANGERS EN HOOFDENTREES............................................................................................58 3.4.3 FIETSPADEN EN OPENBARE FIETSENSTALLING.........................................................................60 3.4.4 VERKEER, AUTOPARKEREN BEWONERS WERKNEMERS EN BEZOEKERS...........................62 3.4.5 EXPEDITIE EN PAKKETDIENSTEN....................................................................................................64 3.4.6 AFVALINZAMELING...........................................................................................................................66 3.4.7 CALAMITEITEN EN OVERIGE ROUTES...........................................................................................68 3.4.8 ONDERGRONDS (NUTS/LEIDINGEN).............................................................................................70 4.
GEBOUWEN ..............................................................................................................................................................................73 4.1 PLANKAART (KADERS GEBOUWEN)..................................................................................................................74 4.2 PLANOPBOUW.........................................................................................................................................................74 4.2.1 ROOILIJNEN............................................................................................................................................76 4.2.2 GEBOUWHOOGTEN, SETBACKS, BALKONS EN LOGGIA’S.....................................................78 4.2.3 LEVENDIGE EN TRANSPARANTE PLINTEN..................................................................................84 4.2.4 COMMERCIELE EN MAATSCHAPPELIJKE VOORZIENINGEN..................................................90 4.2.5 WONEN IN PLINT ...............................................................................................................................
92 4.3 MOBILITEIT OP GEBOUWNIVEAU:....................................................................................................................94 4.3.1 HOOFDENTREES...................................................................................................................................96 4.3.2 FIETSENSTALLINGEN..........................................................................................................................98 4.3.3 PARKEREN ............................................................................................................................................100
4.3.4 NUTSVOORZIENINGEN...........................................................................................................................104 4.4 PROGRAMMA TOTAAL.................................................................................................................................................106 4.4.1 WOONPROGRAMMA..................................................................................................................................108 4.4.2 NIET-WOONPROGRAMMA.......................................................................................................................110 4.5 UITWERKING BEELDKWALITEITSKADERS GEBOUWEN.....................................................................................112 4.6 DUURZAAMHEID...........................................................................................................................................................134
5. GEBOUWEN ONTWERP :..............................................................................................................................................................137 5.1 BLOK A, B, C, D, E: ONTWIKKELCOMBINATIE SCHALKSTAD ZUID & LEVS ................................................140 5.2 BLOK F: VOF TREBBE-LUNEE & GROOSMAN ARCHITECTEN ........................................................................190 5.3 BLOK G: VOF TREBBE-LUNEE & INBO ..................................................................................................................224 5.4 BLOK H: DALPHA REAL ESTATE & KOSCHUCH ARCHITECTS........................................................................254 5.5 BLOK O: AMRES-NELSON & OPZOOM ARCHITECTEN....................................................................................272 6. BEZONNING ALGEMEEN.............................................................................................................................................................291 7. WINDHINDER ALGEMEEN............................................................................................................................................................295 8.
BIJLAGEN:.........................................................................................................................................................................................301 8.1. BEZONNING, Peutz 18 07 2022 8.2 STIKSTOF (volgt) 8.3 MOBILITEITSPLAN, Goudappel 1 04 2023 8.4 ADVIES DETAILHANDEL IN FASE 2, DTNP notitie 5 8 2022 8.5 WINDHINDER ONDERZOEK , Peutz 18 07 2022 NOTITIE 16396-8-NO-001, Peutz 8 11 2022 NOTITIE 16396 Schalkstad Haarlem resultaten 20220206zonder bomen
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
4
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
INLEIDING
LEESWIJZER
Dit document vormt een antwoord op, en is een interpretatie van het door de Gemeente Haarlem en JCAU opgestelde SPvE (Stedenbouwkundig Programma van Eisen) met als datum 14 juli 2022, vastgesteld op 22 september 2022. Dit document is op haar beurt een invulling van de door de Gemeente Haarlem opgestelde “Structuurvisie 2030”. De Structuurvisie 2030 behandelt heel Schalkwijk Centrum in algemene zin; in het SPvE wordt de visie op Fase 2 beschreven in de context van de transformatie die het hele Centrum zal ondergaan. Er worden daar zogenaamde spelregels opgegeven op het gebied van de Stedenbouw en de Openbare Ruimte. waar in dit SP (het Stedenbouwkundig Plan) een antwoord op geformuleerd is door de marktpartijen op basis van een Voorlopig Ontwerp (VO). Dit betekent dat in dit SP op een groot aantal fronten al vrij gedetailleerd wordt ingegaan op de uitwerking van gebouwen en delen van de openbare ruimte. Het ontwerpproces dat parallel is opgelopen met de ontwikkeling van het SPVE en SP ligt hieraan ten grondslag, dit gezien de urgentie voor de realisatie van het gehele project op een zo kort mogelijke termijn. In dat kader wordt op onderdelen van de openbare ruimte het VO abstracter weergegeven, daar waar er nog een verdiepingsslag dient plaatst te vinden zoals overeengekomen in de Anterieure Overeenkomst.
Medio Q2 van 2023 verwachten wij de vaststelling van het SP wordt door het College van Burgemeester en Wethouders. Deze verwachting biedt de mogelijkheid om de plannen in dezelfde periode aan te bieden aan het omgevingsloket ten behoeve van de processtart omgevingsvergunning. Na afronding van de definitie- en ontwerpfase volgt de voorbereidingsfase waarin de ruimtelijke procedure wordt doorlopen om de ontwikkeling van fase 2 juridisch mogelijk te maken. Deze procedure loopt gelijktijdig met de behandeling van de omgevingsvergunning en zal in het gunstigste geval ook gelijktijdig afgerond worden.
Dit SP is gebaseerd op de uitgangspunten beschreven in het SPVE. Inleidend wordt beknopt ingegaan op de stedenbouwkundige beginselen van dit document als basis en start van het SP. Vanuit dit kader en het stedenbouwkundig ontwerp is een plankaart ontwikkeld die ingaat op de positionering en maatvoering van de blokken, de hoofdstructuur van de openbare ruimte en de ontsluitingsstructuur van voetgangers, fietsers en auto. En hoe deze vanuit fase 2 aansluiten op de hoofdstructuur van het centrum en de omliggende wijken. Daarna volgen de uitwerking op uitgangspunten van de openbare ruimte en de gebouwen, ieder stapsgewijs per onderdeel middels facetkaarten geduid. Dit aangevuld met detailinformatie betreffende mobiliteit, programma en duurzaamheid. Op basis van deze uitgangspunten volgen per deelgebied binnen fase 2 de ontwerpen van de gebouwen op VO niveau. De compositie van deze ontwerpen worden in de opvolgende hoofdstukken; bezonning algemeen, geluid algemeen en windhinder algemeen, nader getoetst. Tot slot volgen er nog een aantal bijlagen als relevante toegevoegde informatie.
5
IMPRESSIE CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
6
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
7
VOORWOORD Met veel plezier hebben wij de afgelopen periode gewerkt aan het Stedenbouwkundig Plan voor de Zuidstrook in Schalkwijk Haarlem. Dit plan vormt de start van een belangrijke revitalisatie van het centrumgebied van Schalkwijk. Oude functies die over de datum zijn, worden vervangen door nieuwe functies. Een overwegend monofunctioneel gebied verandert hiermee in een stedelijke dynamische omgeving. Hiermee wordt invulling gegeven aan de ambitie om een nieuwe huiskamer voor de wijk te realiseren. Het kloppende hart van Schalkwijk. Bijzonder is dat dit plan integraal tot stand is gekomen door een intensieve samenwerking tussen de vier initiatiefnemers en de gemeente Haarlem. Vier gerenommeerde architecten staan garant voor ambitie, kwaliteit, samenhang, innovatie en diversiteit. We verheugen ons op het vervolg van dit dynamische proces, waar in samenspraak met de gemeente gezocht gaat worden naar een geoptimaliseerd model met dit SP als basis. De Zuidstrook is een gebiedsontwikkeling in een stedelijke setting met in totaal circa 1.200 woningen, commerciële en maatschappelijke voorzieningen en parkeren. 80% van de woningen zijn gereguleerd; sociaal en middelduur. Na jaren van voorbereiding is nu het moment om met de Zuidstrook te starten. Dit project wordt het vliegwiel van het nieuwe centrum van Schalkwijk. Een noodzakelijk vliegwiel.
Met initiatiefnemers die allen betrokken zijn bij diverse stedelijke opgaven in de stad Haarlem. Team Zuidstrook: Ontwikkelcombinatie Schalkstad Zuid Dalpha Real Estate Vof Trebbe – Lunee Amres Nelson
Centrum Schalkwijk
Fase 2 (Zuidstrook)
Grens invloedsgebied
CENTRUM SCHALKWIJK
IMPRESSIE CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
8
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
Dalpha Real Estate
ONTWIKKELENDE PARTIJEN
Amres-Nelson
Er zijn binnen fase 2 op dit moment vier marktpartijen aan het ontwikkelen. Er is gestimuleerd om deze ontwikkeling integraal op te pakken. HBB/ Hoorne, nu voor deze ontwikkling samengegaan in een VOF met de naam ‘Ontwikkelcombinatie Schalkstad Zuid’ ontwikkelt het groene deel van Fase 2, waarvoor LEVS architecten het ontwerp verder uitwerkt. Belangrijke entiteiten betreffen het doorzetten van de hoogbouw-bajonet met groene lobben aan de zuidgrens van hun eigendom, het doorzetten van de visie op de kade aan de Amerikavaart en het creëren van een gevelwand met arcade aan het Californiëplein. Vof Trebbe-Lunee ontwikkelt de voormalige V&D-locatie en een deel ten zuiden hiervan. De architectenbureaus INBO en Groosman ontwerpen de westgevel van het Californiëplein, en Dalpha Real Estate heeft met Koschuch architecten de toren ontworpen die aan het hart van de formele as ligt, die vanuit het Californiëplein richting de Europaweg loopt. Amres Nelson gaat het blok aan de noordwestzijde van vof Trebbe-Lunee realiseren, samen met Opzoom architecten. De openbare ruimte van de marktpartijen
9
VOF Trebbe-LUNEE Ontwikkelcombinatie Schalkstad Zuid
AMRES NELSON
VOF TREBBE - LUNEE
DALPHA REAL ESTATE
Aangezien de openbare ruimte de lijm van de wijk is, het bindende element, door JCAU ook wel het tafellaken genoemd, is het essentieel dat de vier marktpartijen, met de visie op de openbare ruimte zoals die door JCAU en Buro Lubbers is gedefinieerd, voortborduren. Op de afbeelding die hiernaast te zien is, zijn de verschillende kavels gemarkeerd, die zijn toegekend aan de vier ontwikkelpartijen.
ONTWIKKELCOMBINATIE SCHALKSTAD ZUID
VOF TREBBE-LUNEE
MARKTPARTIJEN
MARKTPARTIJEN
1. STEDENBOUWKUNDIGE HOOFDOPZET
12
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
13
1.STEDENBOUWKUNDIGE HOOFDOPZET CENTRUM SCHALKWIJK: 1.0 CONTEXT dat ook een tweede deel van de kade van de Amerikavaart wordt afgebouwd, zodat een belangrijk deel van de groene, ecologische route, die door fase 2 loopt, geherstructureerd wordt. Molenwijk aan de overkant van de Briandlaan gaat tegen voorkanten aankijken en het water en het groen eraan wordt kwalitatief en kwantitatief enorm versterkt. De derde ontwikkeling bevindt zich op de huidige locatie van de Mc Donalds en is gesitueerd aan de Europaweg. De toren 1.2 Ligging die JCAU hier voorgesteld heeft, staat in het hart van de straat die vanaf de westkant van het Californiëplein naar het Westen loopt.
De eerste plannen voor de herontwikkeling van het winkelcentrum zijn ontstaan in 1993. Aanleiding hiervoor waren de zorgen van bewoners over het voorzieningenniveau, de sociale samenhang en de weinige aandacht die het stadsdeel kreeg. De ambitie voor Centrum Schalkwijk is altijd geweest om het huidige JC winkelcentrum te transformeren naar een multifunctioneel en levendig AU 2 0 2 0 waar mensen elkaar stadsdeelcentrum met hoge verblijfskwaliteit ontmoeten, uitgaan, winkelen, wonen en werken. Om deze transformatie mogelijk te maken, heeft de raad van Haarlem in 2013 de structuurvisie ‘Schalkstad 2025’ vastgesteld samen met het stedenbouwkundig definitief ontwerp (SDO). Doel van beide documenten is het bewaken van de functionele samenhang en ruimtelijke kwaliteit gedurende de gefaseerde transformatie van het winkelcentrum. Eu r o p
Boerhaavewijk
Meerwijk
Europa wijk
Molenwijk
Boerhaavewijk
R
N
E
Schalkwijk ligt ten zuiden van het historische centrum van Haarlem en had zijn regionale belang in de jaren ‘60 en ‘70 voor een deel te danken aan de nabijheid van het centrum van Haarlem, Amsterdam, Heemstede, Hoofddorp en Schiphol. De centrale ligging aan de ontsluitingsroutes van en naar genoemde steden maakte Schalkwijk een boeiende locatie, zowel om te wonen als te winkelen. Nog steeds is die, binnen de regio, centrale ligging een belangrijk aspect in het -potentiele- toekomstige succes. Waar Amsterdam en in iets mindere mate het centrum van Haarlem te duur en te vol zijn geworden, biedt Schalkwijk, met Schalkstad in het bijzonder, vele voordelen om te wonen. Ook voor starters en gezinnen.
Meerwijk
Europa wijk
A
A
Molenwijk
Sinds enige jaren wordt binnen Haarlem projectmatig gewerkt aan de ontwikkelopgaven van de stad. Bij de uitvoering van een ontwikkelproject worden zes fases doorlopen volgens het Haarlems Ruimtelijk Planproces (HRPP). Het planproces geeft inzicht in de op te stellen producten, momenten waarop inspraak en participatie plaatsvindt en besluitvorming.
Fase 7 Fase 3b Fase 8
Fase 2 van Centrum Schalkwijk bevindt zich in de definitiefase. In de definitiefase zijn onder supervisie van het bureau Jo Coenen en door de gemeente de randvoorwaarden, eisen en wensen voor de ontwikkeling nader gedefinieerd en vastgelegd in een kaderstellend product; het Stedenbouwkundig Programma van Eisen. Het SPvE wordt door de gemeenteraad vastgesteld.
Fase 5 Fase 6 Fase 3a Fase 4
In de ontwerpfase (de volgende fase) wordt met het stedenbouwkundig plan een ontwerp gemaakt door de ontwikkelende partijen dat de basis vormt voor de verdere uitwerking van de gebouwen en de openbare ruimte. Het SP dient te voldoen aan het SPvE. Het SP biedt inzicht in de situering van bebouwing, volumes, afstanden, de samenhang tussen de bebouwde en onbebouwde ruimte en het functioneel programma. Het SP wordt vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders.
Na afronding van de definitie- en ontwerpfase volgt de voorbereidingsfase waarin de ruimtelijke procedure wordt doorlopen de structuurvisie uit 2013 bij te stellen. Parallel aan de planontwikkeling Een probleem van de strikte toekenning van het mono-programma in de 3 centrale om de ontwikkeling juridisch mogelijk te maken. Hiertoe zal een voor fase 2 wordt daarom ook gewerkt aan de geactualiseerde wijken, aaneen geregen door de Europaweg die dient ter ontsluiting van het centrum van Haarlem, is het structuurvisie. gegeven dat er een De grotevisie afstand wordten geschapen procedure worden doorlopen voor een bestemmingsplan en/of een op-, ambities voor het stadsdeelcentrum tussen de verschillende woongebieden. Zeker s’ avonds zijn de wijken te donker en omgevingsvergunning. worden hierin herijkt om daarmee de ontwikkeling Schalkwijk van het centrum gebeurt er te weinig. ligt ten zuiden van het historische centrum van Haarlem en had zijn regionale belang in de jaren en ‘70 voor deel te danken aan de nabijheid de komende jaren in goede banen te blijven leiden. ‘60 Met deeenrealisatie van het centrum van Haarlem, Amsterdam, De ervaring van de laatste jaren omtrent zakkende bezoekersaantallen deelt Schalkwijk met praktisch alle soortgelijke winkelcentra in Nederland.
Internetverkoop en een minder prominente plaats van de auto in de maatschappij leiden tot andere behoeften en ruimtelijke rituelen. Nu heeft ook (externe) adviseur DTNP (Droogh Trommelen en Partner) aangegeven dat er een sanering van het retailaanbod dient te komen om in de toekomst vitaal te blijven. Ook dient het winkelaanbod meer op de wijk dan op de regio toegespitst te zijn. Het introverte karakter van de wijk dient een extrovert karakter te krijgen en zich daardoor beter verankeren en opgaan in de context.
Fase 1
Fase 1
FASE Fase22
inge
In de jaren ’60 en ’70 was het grote voordeel van de ligging het gegeven dat je er eenvoudig kon komen per auto. Voor de bezoeker, maar ook voor het laden en lossen ten behoeve van de winkels. Dit voordeel leidde echter tot een wijk waarvan het belang van de voetganger slechts tot uiting kwam in het inwendige van het winkelcentrum. De achtergevels en routes van de omliggende wijken ernaar toe hebben een te grote korrelgrootte om als prettig ervaren te worden. Hierdoor mist het zijn wijkbelang. Ook de sociale veiligheid is daardoor minder vanzelfsprekend, ook doordat er bovendien na sluitingstijd nauwelijks meer reuring is.
vraag of dat concept succesvol bleek, is Schalkwijk van stedenbouwkundig oogpunt een prachtig voorbeeld van deze gedachten en zien we een zorgvuldig opgebouwde wijk waarbij het water en het groen, de handopgaven in hand met hogere gebouwen de Omdat sinds 2013 veranderd zijn, is het ook noodzakelijk structuur van de wijk volgen en zorgen voor maat en orde.
1.3 Voortgang in het Haarlems Ruimtelijke Planproces
G ro n
S
P
SCHIPHOL
van fase 2 is het Centrum Schalkwijk namelijk nog niet afgerond. De volgende fasen volgen nog. Onder de koepel van de geactualiseerde structuurvisie, zullen hiervoor nog aparte plannen voor worden opgesteld.
Briandlaan
De raad heeft in 2016 het bestemmingsplan voor de eerste fase vastgesteld. Vervolgens is in 2018 gestart met de bouwwerkzaamheden. Amerikaweg De bioscoop is in het najaar van 2020 geopend en het Californiëplein met 156 woningen en twee supermarkten is medio 2021 opgeleverd. Alleen de bouw van de Foodhal moet nog worden opgestart. Er WINKELCENTRUM worden dus stappen gezet om het doel te bereiken. Tegelijkertijd moet Schalkwijk is een typische wederopbouw-wijk ten zuiden van het centrum van SCHALKWIJK geconstateerd worden dat deevenals wereldmet veranderd is sinds het vaststellen Haarlem en uitstekend verbonden met Amsterdam en Schiphol, kleinere gemeentes als Heemstede, Aerdenhout en Hoofddorp. van de structuurvisie en het SDO in 2013. Het woningtekort is nog Er wonen momenteel ongeveer 35.000 personen in heel Schalkwijk. Dat aantal is verder onder druk komen nijpender geworden, de detailhandel zal in de komende tijd toenemen door de ontwikkeling in Schalkwijk centrum en te staan en het gemeentelijk beleid is aangescherpt. Hierdoor is het Schalkwoud. noodzakelijk om opofeen andere manier naar de transformatie van het Schalkwijk bestaat uit 7 duidelijk gedefinieerde gebieden wijken. Twee woonwijken aan de westkant en twee woonwijken (europawijk en molenwijk) aan deDe oostkant Centrum Schalkwijk te kijken.
hoofdopzet – een multifunctioneel (Boerhavewijk en Meerwijk) flankeren 3 centrale gebieden waarin andere functies Costa del Sol blijft Schalkwoud hetzelfde, gepland waren Van noord naarstadsdeelcentrum zuid zijn dat het Spaarne – Gasthuis, metmaar het verder verminderen -voorheen- hoofdzakelijk kantoren, en Schalkstad met het winkelcentrum. van meters aan detailhandel, het verbreden van de functiemix en het Vrijwel alle gebouwen uit Schalkwijk zijn invan de loop vanwoningen de jaren 60 is gebouwd toevoegen meer noodzakelijk om de transformatie FASEte2 volgens de toenmalige, moderne gedachten van de CIAM of Team X. Dat behelsde slagen. een scheiden van functies alslaten wonen, groen, transport en winkelen. Los van de awe g
nl aa
n
Ligging Dit SP behelst de zuidflank van Centrum Schalkwijk. Schalkwijk is een typische wederopbouw-wijk ten zuiden van het centrum van Haarlem en uitstekend verbonden met Amsterdam en Schiphol, maar ook met kleinere gemeentes als Heemstede, Aerdenhout en Hoofddorp. Er wonen momenteel ongeveer 35.000 personen in heel Schalkwijk. Dat aantal zal in de komende tijd toenemen door de ontwikkeling in Schalkwijk centrum en “Stad tussen de bomen”. Centrum Schalkwijk is één van de 7 “eilanden” van de hele wijk Schalkwijk. 4 van die eilanden zijn woonwijken en de centrale 3 zijn respectievelijk het Ziekenhuisterrein, het kantorengebied van Schalkwoud en ten slotte, de meest zuidelijke, het winkelcentrum. Dat winkelcentrum Schalkwijk vormt, net zoals vele andere zogenaamde MBO-winkelcentra uit de eerste decennia na de Tweede Wereldoorlog, het hart van de wijk. Het is in de jaren 1966-1968 ontworpen door JHK architecten, zodanig dat het zeer goed bereikbaar is met de auto. De locatie is efficiënt, omdat hij aangesloten is op enkele belangrijke lokale en regionale verkeersaders. Nadat men de auto geparkeerd heeft, is het feitelijke winkelgebied juist totaal autovrij. De bezoeker loopt door een in eerste instantie overdekt gebied met (net als in de echte historische stad), een keten van pleinen, straten en stegen. In de originele staat hadden de corridors geen daken.
Die zijn pas in de jaren ’90 gebouwd. Fase 2 van de ontwikkelingen in Schalkwijk Centrum beslaat een groot deel van de Zuidrand van het huidige centrum. Een belangrijk onderdeel ervan bestaat uit het bouwen van een westgevel voor het Californieplein op de locatie van het voormalige pand van de V&D dat reeds een aantal jaren leeg staat. Een ander belangrijk onderdeel betreft de zuidrand van het Californiëplein. Met deze twee ontwikkelingen en het gegeven dat de noordkant (de AM ontwikkeling ontworpen door architectenbureau PPHP van Sjoerd Soeters) is opgeleverd, terwijl we aan dit SP werken, maakt dat het plein volledig afgerond zal zijn na oplevering van Fase 2. Belangrijk ook voor die zuidoostkant van Fase 2 is het feit
1.2 Achtergrond en status transformatie
Thomas Offermans, JCAU, supervisor
LOCATIE OP SCHAAL VAN DE STAD HAARLEM
Jo Coenen Architects and Urbanists werkt al sinds 2003 aan het masterplan voor Schalkwijk, in het begin met de ING-bank als ontwikkelaar (voorheen de MBO, zie ook blad 2/8) en de Gemeente Haarlem, nu met commerciële ontwikkelaars en de Gemeente Haarlem. De maatschappelijke en financiële context is in de afgelopen jaren een aantal keren flink op de kop gegaan, waardoor ook de opzet van het plan en de visie op de wijk totaal
Heemstede, Hoofddorp en Schiphol. De centrale ligging aan de ontsluitingsroutes van en naar genoemde steden maakte Schalkwijk een boeiende locatie, zowel om te wonen als te winkelen. Nog steeds is die, binnen de regio, centrale ligging een belangrijk aspect in het -potentiele- toekomstige succes. Waar Amsterdam en in iets mindere mate het
LOCATIE OP SCHAAL VAN SCHALKWIJK
FASERING CENTRUM SCHALKWIJK
Fasering Centrum Schalkwijk
14
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
15
1.1 VISIE/STEDENBOUWKUNDIGE KADERS EN OPENBARE RUIMTE CENTRUM SCHALKWIJK De visie op de verandering van de stedelijke context van Centrum Schalkwijk, zoals JCAU, Buro Lubbers en de Gemeente Haarlem hebben vastgelegd in het SPVE, is gebaseerd op de verandering van een monofunctioneel centrum naar een levendig, stedelijk gebied en verankert zich als centraal middelpunt in het weefsel van de omliggende wijken. Het concept is gebaseerd op zes pijlers: 1. Bestaande context als basis, waarbij de huidige kwaliteiten van het winkelcentrum en de openbare ruimte minstens worden behouden en waar mogelijk versterkt. 2. Herkenbare identiteit; het centrum vervult een sleutelrol in de ontwikkeling van de wijk en als uithangbord voor de verdere revitalisering van de gehele wijk. 3. Openen en verbinden; als centraal middelpunt van de wijk wordt op een uitnodigende manier verbindingen gemaakt om het centrum eenvoudig te kunnen bereiken. 4. Een compleet centrum; de toevoegingen van een grote diversiteit aan functies creëert de mogelijkheid om het centrum te transformeren van monofunctioneel naar een levendig stadsdeelcentrum. 5. Gericht op voetgangers en fietsers: De bereikbaarheid voor het centrum activeert de sociale interactie en dient op een veilige, prettige en logisch langzame route te geschieden. 6.
Groen en water; door aan te sluiten op de groene en waterrijke randen van het centrum kan op deze kwaliteit worden voortgebouwd binnen het centrum.
VISIE KAART CENTRUM SCHALKWIJK
16
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
17
1.2 VISIE/STEDENBOUWKUNDIGE KADERS EN OPENBARE RUIMTE FASE 2 Het masterplan wordt de komende jaren door JCAU, Gemeente Haarlem en Buro Lubbers nog doorontwikkeld en in fasen in SP’s verder uitgewerkt door toekomstige marktpartijen. Daarmee staat de onderlegger voor een centrum nog niet vast, maar zal deze nog in beweging blijven de komende jaren. Met Fase 2 geven we een invulling aan de volgende kaders: - aansluiten op het rationele grid en verkaveling van het bestaande winkelcentrum en Fase 1; - doorzetten van de herkenbare uitstraling van het centrum in Fase 1; - verbinden van het centrum aan de context door de bajonet van hoogbouw, verschillende hoogte accenten in zichtassen, en fysieke verbindingen op maaiveld; - het toevoegen van een gevarieerd programma aan woonruimte commerciële en maatschappelijke voorzieningen; - uitbreiden/realiseren van het voetgangersgebied in het centrum en langzaamverkeerroutes verbinden aan de wijk; - het versterken van de groene zoom en beleefbaar maken van het aanwezige groen en de blauwe kwaliteit aan de zuid- en oostzijde van het gebied.
VISIE KAART
1. BESTAANDE CONTEXT ALS BASIS
2. HERKENBAAR CENTRUM
3. OPENEN EN VERBINDEN
4. EEN COMPLEET “MULTIFUNCTIONEEL“ CENTRUM
5. GERICHT OP VOETGANGERS & FIETSERS
6. GROEN & WATER: RICHTEN OP DE RANDEN
18
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
2. STEDENBOUWKUNDIG PLAN FASE 2
19
20
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
21
2.1 PLANKAART CENTRUM SCHALKWIJK FASE 2 Deze plankaart is een geabstraheerde weergave van de bebouwing in fase 2 Centrum Schalkwijk en is gebaseerd op de stedenbouwkundige uitgangspunten die beschreven staan in het SPvE. De gebouwen zijn als hoofdmassa weergegeven, met uitzondering van de arcade en overstek die als stippellijn zijn aangegeven. De arcade en het overstek geven de relatie weer met de stedelijke ruimte op maaiveldniveau en hiermee in belangrijke mate de stedenbouwkundige voorziening in de ruimtelijke beleving hiervan. Vanuit dit kader en het stedenbouwkundig ontwerp geeft de plankaart een verbeelding van de positionering en hoofdvorm van de blokken, de hoofdstructuur van de openbare ruimte en de ontsluitingsstructuur van voetgangers, fietsers en autoverkeer. Aansluitend worden de entrees van de woongebouwen weergegeven als ook de ingangen van het fietsparkeren. De stedenbouwkundige hoofdopzet wordt ook vertaald naar de hoofdstructuur van de groenvoorziening, die in belangrijke mate bepalend is in de beleving van de openbare ruimte. De plankaart vormt de basis voor de opvolgende facetkaarten, waarin per onderdeel wordt ingegaan op de invulling hiervan. In deze stedenbouwkundige kaart is naast de hoofdmassa’s ook een reservering aangeduid voor blok O.1.
De ontwikkeling van deze massa is geen onderdeel van de uitwerking van dit SP en komt daardoor niet terug in de opvolgende facetkaarten en nadere beschouwingen.
O.1 Bebouwing Fase 2 Grens uitgeefbaar gebied Collectieve entree woningen Entree woning Entree commercieel Entree fietsenberging en/of scootmobielen Entree parkeergarage Entree nutsvoorziening STEDENBOUWKUNDIGE KAART
22
STEDENBOUWKUNDIGE PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, FASE 2
23
2.2 MATENPLAN CENTRUM SCHALKWIJK FASE 2 Het matenplan geeft de exacte positie en maatvoering van de blokken en de hoofdstructuur van de openbare ruimte weer, waarbij de positie en de maatvoering van de gebouwen zijn bepaald door JCAU. De buitenlijnen van de gebouwvlakken zijn hiermee bepaald. De digitale versie is beschikbaar, daarin zijn ook de coordinaten afleesbaar. In dit matenplan is naast de hoofdmassa’s ook een reservering aangeduid voor blok O.1. De ontwikkeling van deze massa is geen onderdeel van de uitwerking van dit SP en komt daardoor niet terug in de opvolgende facetkaarten en nadere beschouwingen.
STEDENBOUWKUNDIGE MATENPLAN MATENPLAN KAART
3. OPENBARE RUIMTE
26
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
3.1 UITWERKING BEELDKWALITEITSKADERS OPENBARE RUIMTE
3.1.1 VISIE OP CENTRUM SCHALKWIJK
Inleiding
Stedelijkheid in een centrum/winkellandschap
In het SPvE van 14 juli 2022 worden verschillende randvoorwaarden en eisen gesteld aan de inrichting van de openbare ruimte, bijvoorbeeld over hoe om te gaan met water, groen en ruimtereserveringen voor ondergrondse voorzieningen. In dit hoofdstuk wordt de beeldkwaliteit voor de openbare ruimte beschreven en heeft tot doel de beeldkwaliteit en samenhang van fase 1 en 2 (en toekomstige fasen) te borgen.
Centrum Schalkwijk wordt omgevormd van een monofunctioneel winkelcentrum naar een centrum met een mix aan functies. Het gebied krijgt een hoge stedelijke dichtheid en wordt een 2e centrum naast het historische centrum van Haarlem. Binnen de stedenbouwkundige visie van JCAU krijgt het hoge bebouwing, passend bij de typering van het gebied als centrum. Middels deze hoge bebouwing sluit het aan op de bajonet van hoogbouw in Schalkwijk en maakt het als een stedelijk ensemble herkenbaar in Schalkwijk. Daarnaast legt een duidelijk herkenbaar basement van ca. 6 à 7 verdiepingen de relatie tussen de hoogbouw en het maaiveld. De nieuwe bebouwing leidt tot een opbouw van heel Centrum Schalkwijk die op elkaar aansluit in schaal en dichtheid, waarbij de materialisatie van de gebouwen uniform is.
Deze beeldkwaliteitskaders beschrijven op schaal van de wijk de visie voor de openbare ruimte zoals die wordt gevormd door het masterplan van JCAU en het SPvE. De kaders die zijn beschreven zijn dus overkoepelend van aard en zorgen voor een goede aansluiting op Fase 1, wat ten tijde van het opstellen van dit document reeds is uitgevoerd.
In de openbare ruimte wordt er naar verdere samenhang gezocht tussen de gebouwen, dat het gebied een eigen en kenmerkend karakter als centrumgebied geeft. Om dit te bereiken krijgt het een hoogwaardige inrichting passend bij de mix van woningen, winkels, cultuur en bedrijven, als tweede centrum naast de historische binnenstad van Haarlem. Het wordt dus echt een stedelijk centrum dat een gezicht heeft naar de omliggende wijken.
De uitwerking van die beeldkwaliteit die in dit hoofdstuk beschreven wordt, is dus al deels in werkelijkheid te zien in de eerste fase van Schalkwijk Centrum. Rondom het Californiëblok is de openbare ruimte al aangelegd volgens de principes en uitstraling van het beeldmerk ‘Groen op Rood’, wat daarmee de materialisering en detaillering voor de rest van de wijk in grote mate al vastlegt. De veel gekozen materialen, principes, uitstraling en kwaliteit zullen worden doorgetrokken naar volgende fasen.
Beeldmerk: ‘Groen op Rood’ Deze visie voor de ontwikkeling van Schalkwijk Centrum is gebaseerd op een ogenschijnlijke tegenstelling dat er enerzijds een wijk ontstaat met een sterke, eigen, herkenbare identiteit, maar anderzijds moet zorgen voor sterke verbindingen met de omgeving, zowel fysiek als visueel. Het gebied wordt bij elkaar gehouden door een typerende inrichting van een kenmerkende vloer, beplanting en objecten, waardoor het aan alle vier de zijden als centrum herkenbaar is, maar blijft tevens doorwaadbaar en verbindt de verschillende buurten van Schalkwijk.
De nieuwe Casablancastraat, het marktplein en de kade zijn in 2022 uitgevoerd en geven een goed beeld van de nieuwe identiteit die wordt nagestreefd. Fase 2 sluit aan de zuid- en oostzijde van het marktplein aan. In de uitwerking van de beeldkwaliteitskaders wordt ingegaan op de onderdelen uit de visie die van toepassing zijn voor Fase 2. Paragrafen 3.2 en 3.3 laten de uitwerking van de openbare ruimte in Fase 2 zien op basis van de plannen in dit SP.
Het centrum wordt gekenmerkt door een afwisseling van pleinen, straten, stegen en kades, die gekleurd worden door de verschillende aanliggende functies. Met een eigen gebakken klinker wordt een uniforme vloer van gevel tot gevel gemaakt, waarmee het centrum een herkenbaar tapijt krijgt dat de bebouwing en de verschillende typen ruimtes bij elkaar houdt. Naast de stedelijke uitstraling zal er ook naar een hogere mate van vergroening worden gestreefd, zodat er een duurzaam en klimaatrobuust centrum ontstaat.
FASE 1: CALIFORNIËBLOK MET OP DE VOORGROND DE KADE
FASE 1 UITGEVOERD, MATERIALISERING WORDT DOORGEZET
27
Hiermee ontstaat het beeldmerk van ‘groen op rood’: een herkenbare ‘rode’ vloer van gebakken klinkers met daarop een mix van bloeiende bomen in losse hagen. Bloei en biodiversiteit vormen de leidraad in de beplantingskeuze, dat afhankelijk van het type ruimte een invulling krijgt passend bij de functie. Door het gebied heen ontstaat zo een variatie aan plekken om te verblijven, winkelen, wonen en werken. De openbare ruimte is ingericht voor de voetganger als hoofdgebruiker en de fietser is te gast. Met een eigen ‘familie’ van bij elkaar horende objecten en verlichting wordt de identiteit van Centrum Schalkwijk compleet gemaakt. Met de hoogwaardige kwaliteit van de inrichting en hoge mate van vergroening door de kenmerkende bloeiende beplanting, wordt er ingezet op een groen centrum met verblijfskwaliteit.
BEELDMERK GROEN OP ROOD: VLOER VAN GEVEL TOT GEVEL
Groene randen & Verbinding omgeving Daarnaast reageert de inrichting aan de randen van het gebied ook op de omgeving, waardoor dit aan alle zijden op een andere wijze wordt ingevuld. Het gebied wordt omsloten door de kenmerkende groene en blauwe structuren van Schalkwijk, die tussen het centrum en de omringende wijken liggen. Deze zijn in de huidige situatie rondom het centrum niet meer zo sterk aanwezig als in de oorspronkelijke opzet van de wijk, doordat ze nu soms onderbroken zijn door bebouwing of infrastructuur. Bovendien voelt het gebied als een eiland tussen de vier wijken, waardoor het eerder als barrière werkt door de naar binnen gerichte bebouwing. Met het transformeren van het overdekte winkelcentrum naar een doorwaadbaar centrum wordt Centrum Schalkwijk geopend, georiënteerd naar en verbonden met zijn omgeving. De groene structuren om het gebied heen kunnen hierin een rol spelen door deze te versterken en hiermee het gebied te verankeren in zijn omgeving. De randen vormen hiermee een gezicht naar de omringende wijken en kunnen fysieke (oversteken) of visuele verbindingen (zichtlijnen) leggen naar de omringende wijken.
OPSPANNING VAN CENTRUM SCHALKWIJK ALS HERKENBAAR GEBIED
28
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
Verharding
Beplanting
Het tapijt van gebakken klinkers zal van gevel tot gevel worden aangelegd in dezelfde kleur. Doordat in Centrum Schalkwijk nog vele ontwikkelingen volgen, waaronder de gebouwen van Fase 2, ontstaat een diversiteit aan architectuur die het maaiveld raakt. Met de gekozen steen is een terughoudende en rustige kleurstelling gemaakt die een variatie in kleuren toelaat in de architectuur zoals beschreven staat in het BKP voor de bebouwing.
Het beeldmerk voor het gebied ‘Groen op Rood’ wordt enerzijds gevormd door de herkenbare ‘rode’ vloer van gebakken klinkers, maar kenmerkt zich ook vooral door het ‘groen’ van de beplanting. Een mix van bloeiende bomen in losse hagen vormt het basisingrediënt voor het centrum. Bloei en biodiversiteit vormen de leidraad in de beplantingskeuze, dat afhankelijk van het type ruimte een invulling krijgt passend bij de functie.
In de vloer van gebakken klinkers in dikformaat worden met betonbanden accenten gemaakt. Deze lijnen worden functioneel als lijngoten voor de afwatering en als suggestiestroken voor verkeer ingezet, maar ook als tekening in de verharding. Hiermee kan een groot vlak worden gebroken en zones voor bijvoorbeeld terrassen worden geduid.
Om een herkenbaar beeld van bloeiende bomen te realiseren, is gekozen voor een diversiteit aan bomen die op verschillende momenten bloeien, zodat gedurende een langere tijd bloei te zien is. Er zijn echter twee hoofdsoorten gekozen die in verhouding vaker worden toegepast, om het beeld herkenbaar te houden. Dit zijn de Zoete Kers (Prunus avium) en Valse Christusdoorn (Gleditsia triacanthos). De kers geeft vroeg in het jaar met bloei op kaal hout een markant beeld, en de Gleditsia geeft in het najaar een fraaie herfstkleur. Het bomenassortiment wordt daarnaast uitgebreid met soorten die varieren in bloei, vruchten en herfstkleur. Hiermee ontstaat een palet dat kenmerkend wordt voor Schalkwijk Centrum. In het assortiment worden verschillende groottes aan soorten opgenomen zodat er voor verschillende plekken een juiste boom kan worden gekozen die de juiste schaal heeft.
Verder worden aanvullende functies zoals fietsparkeren subtiel aangeduid door een strek in de verharding. Hiermee onstaat een rustig beeld dat de diversiteit aan gebouwen bij elkaar houdt. Andere verhardingselementen zoals trappen of verhoogde banden worden in een gelijke betonkleur toegepast. De detaillering zoals toegepast in Fase 1 dient als referentie voor volgende fasen.
29
KENMERKENDE BOMEN OP PLEINEN MET OPEN BLADERDEK
De bomen in het centrum staan altijd in een breed haagblok. Deze worden niet strak gesnoeid, maar mogen wat losser uitgroeien. Hierdoor ontstaat een ontspannen beeld. De hagen worden per haagblok als soort geplant, waardoor er in de straat een gevarieerd beeld ontstaat. Drie van de gekozen soorten zijn wintergroen, waardoor het beeld van het centrum in alle seizoenen vriendelijk oogt. In de gekozen diversiteit zit zowel bloei als vruchten op verschillende momenten in het jaar en zo dragen ook de hagen bij aan de biodiversiteit. De beplanting is hierdoor interessant voor vogels, bijen en vlinders. Er wordt gestreefd zoveel mogelijk inheemse soorten toe te passen. BLOEI OP VERSCHILLENDE MOMENTEN IN HET JAAR
Deze beplanting, hagen en bomen, vormen de basis die in het hele centrum terug komt als herkenbaar beeldmerk. Op specifieke plekken wordt dit palet aangevuld met vaste planten, heesters of een bijzondere boomsoort passend bij de plek. Zo krijgen de pleinen eigen soort, maar wel binnen het beeld van bloeiend en biodivers. In deze soortendiversiteit van de bomen en hagen wordt in het stedelijk gebied ingezet op ten minste 50% inheemse soorten (met oorspronkelijk genoom). GEBAKKEN KLINKERS, KLEUR ANTHRA, DF, SAMEN MET BETONLIJNEN
FIETSVAKKEN MET EEN STREK AANGEDUID
TWEE HOOFDSOORTEN BOMEN EN VASTE SOORTEN HAGEN
DIVERSITEIT IN BLOEI, VRUCHTEN, HERFSTKLEUR
30
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
Inrichtingselementen
Verlichting
Alle inrichtingselementen binnen Centrum Schalkwijk worden als een bij elkaar horende familie van meubilair gekozen. De banken worden voorzien van hout als warme, comfortabele zitvlakken. Verder worden alle andere elementen in dezelfde kleur gecoat (RAL 7016), zodat een rustige beeld ontstaat en het meubilair niet dominant aanwezig is in het straatbeeld. In de basis wordt alle meubilair opgenomen in de strook met hagen, zodat het beeld rustig blijft.
Naast de standaard verlichting van de openbare ruimte die nodig is voor goed zicht en veiligheid, is bijzondere verlichting een thema in het gebied. In het meubilair worden LED lijnen opgenomen die het ‘s avonds tot een aantrekkelijk object maken. Op de pleinen en bij entrees van Schalkstad worden markante bomen uitgelicht die de routing door het gebied begeleiden. Ook in de brugleuningen wordt verlichting opgenomen. Licht wordt als een kunstvorm door het hele centrum verweven.
Op de pleinen en verblijfsplekken worden specials geplaatst die specifiek voor Schalkwijk Centrum zijn ontworpen en kenmerkend zijn. Een voorbeeld hiervan zijn buurttafels op het marktplein die een echte verblijfsplek voor de inwoners van Schalkwijk vormen om samen af te spreken en nodigen uit tot verblijf en ontmoeting.
De standaard verlichting volgt de HIOR van de gemeente Haarlem. Alle masten worden uitgevoerd in RAL 7016, wat overal in de gemeente en al het andere meubilair terugkomt. Op deze masten wordt het KIO armatuur van Schreder toegepast. EENVOUDIGE BANK MET HOUTEN ZITTING PASSEND BIJ SPECIALS
FIETSBEUGELS, SQUARE DUBBEL, GRIJSEN
Het zijn meubels die meer zijn dan banken en tafels. Licht-, techniek- of waterelementen kunnen in de meubels verwerkt worden, zodat het kleine kunststukjes worden. Dit zijn meubels die eventueel samen met gebruikers en bewoners middels participatie ontworpen kunnen worden. Zo kunnen de gebruikers zich de plek meer toe-eigenen. Nieuwe specials in vervolgfasen krijgen eenzelfde detaillering en materialisering als bij Fase 1.
31
Op de pleinen wordt gebruik gemaakt van hogere masten met spots die verblijfsplekken, routes en bomen kunnen aanlichten. In het hele gebied wordt zo gezorgd voor een goed verlichtingsniveau, waardoor sociale veiligheid 's nachts en in de avonduren wordt gewaarborgd.
Waar op de pleinen bijzonder meubilair komt, kan in de rest van het gebied worden volstaan met eenvoudig meubilair dat past bij de bijzondere elementen. Verder worden fietsbeugels gebruikt als standaard parkeersysteem. Met vakken worden de plekken gemarkeerd waar fietsen kunnen worden geplaatst met aan het begin en eind van een vak een fietsbeugel. De locaties worden dicht bij de entrees van de woningen of commerciële ruimtes geplaatst. Deze fietsplekken zijn aanvullend op de fietsenbergingen in de bebouwing en zijn bedoeld voor de bezoekers in het gebied.
SPECIALS OP BIJZONDERE PUBLIEKE VERBLIJFSPLEKKEN
ONTMOETINGSTAFELS AAN KADE, ZOALS UITGEVOERD IN FASE 1
LICHT ALS THEMA IN SCHALKWIJK CENTRUM, AANLICHTEN VAN BOMEN EN BIJZONDERE ELEMENTEN
32
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
33
3.1.2 TYPEN RUIMTES FASE 2 Winkelstraat | Aanloopstraat De winkelstraten vormen de kenmerkende en herkenbare basis van het centrum. Deze aanloopstraten, winkelstraten en in latere fasen de hoofdwinkelstraten zijn grotendeels ingericht voor de voetganger. Kenmerkend voor een centrum zijn de publieke straten met voorzieningen in de plint. Centrum Schalkwijk wordt gefaseerd ontwikkeld op basis van de noordzuidligging van het bestaande winkelcentrum, evenwijdig aan de Amerikavaart. Het besloten gebied wordt in fases sterk geperforeerd tot een stelsel van lange en korte straten.
KADE
Deze publieke straten worden ontworpen met de basisingrediënten die het kenmerkende beeldmerk van het centrum vertolken. Door de beplanting en inrichtingselementen zijn ze herkenbaar als verwante straten, maar kennen afhankelijk van de maat van het profiel en positie in het centrum subtiele verschillen. De structuur met hagen, bomen en inrichtingselementen ligt altijd los van de bebouwing zodat bezoekers van het centrum aan de gevel kunnen lopen. Daarnaast wordt rekening gehouden met expeditieverkeer. De hoofdwinkelstraten komen in de toekomst langs een T-structuur te liggen, wat het breedste profiel wordt in het centrum. Hier is ook de zone aan de gevel het grootst aangezien hier de grootste hoeveelheid aan publiek wordt verwacht.
Hiernaast staan de ruimtes gekenmerkt zoals deze in dit SP worden gevormd door Fase 2. Dit uitwerking beeldkwaliteitskaders laat de overige ruimtes die in nadere fasen volgen buiten beschouwing.
GROENE ZOOM
Voorzieningen
< plint 4,5m >
Voorzieningen
Bij de hierna beschreven typen ruimtes wordt met principeprofielen en referentiebeelden toegelicht hoe het beeldmerk wordt toegepast en waar hierop aanvullingen worden gedaan.
Voorzieningen
GROENE WOONSTRAAT
< plint 4,5m >
Het nieuwe stratennetwerk van het centrum wordt gevormd door een ladderstructuur van twee parallelle noord-zuidstraten; enerzijds de winkelstraat en anderzijds de belangrijke aanloopstraat tussen het busstation aan de noordzijde en het marktplein aan de zuidoostzijde. Beide straten krijgen onderlinge oost-west dwarsverbindingen en worden waar mogelijk verbonden met de buitenranden van Schalkstad. < plint 4,5m >
KADE
De pleinen nemen een bijzondere positie in binnen het centrum, die met hun beplanting en inrichtingselementen een verbijzondering vormen binnen het beeldmerk.
AANLOOPSTRAAT
AANLOOPSTRAAT
Afhankelijk van een straattype kan de ingrediëntenbox worden aangevuld met elementen, maar door gebruik te maken van dezelfde basis blijven alle straten familie van elkaar.
AANLOOPSTRAAT VERBINDINGSPLEIN
In de straten wordt met de basisingrediënten ontworpen die het kenmerkende beeldmerk van het centrum vertolken. De hoofdwinkelstraat en een aanloopstraat zijn wellicht verschillend van maat en schaal, maar door de inrichting zeer verwant. In het SPvE staan de verschillende plinttypes en functies op de begane grond beschreven, waarop de inrichting van de openbare ruimte reageert.
MARKTPLEIN
ENTREEPLEIN
Binnen dit weefsel is een T-vormige hoofdwinkelroute voorzien met daaraan verschilllende aanloopstraten. Al deze straten en pleinen krijgen als basis dezelfde verharding die het centrum als gebied bij elkaar houdt, maar krijgen een inrichting met beplanting en meubilair afhankelijk van de aanliggende functies. Hierdoor onstaat in het gebied een variatie aan plekken om te verblijven, winkelen, wonen en werken.
TOEKOMSTIGE WINKELSTRAAT
Zoals een stedelijk centrum wordt Centrum Schalkwijk gekenmerkt door een afwisseling van verschillende openbare ruimten die grotendeels ingericht zijn voor de voetganger. In het masterplan van JCAU wordt de hoofdstructuur van het stratennetwerk gevormd door twee paralelle noord-zuidstraten met meerdere oost-west verbindingen. Deze zijn gekoppeld aan de pleinen aan de noord-, oost- en westzijde die als entrees van het gebied dienen.
WINKELSTRAAT (FASE 1)
Diversiteit aan plekken
GROENE ZOOM
< lopen aan de gevel >
TYPEN RUIMTES FASE 2 EN AANGRENZENDE UITGEVOERDE DELEN FASE 1
gevelterras mogelijk >
setback mogelijk >
HOOFDWINKELSTRAAT | AANLOOPSTRAAT | PUBLIEKE CENTRUMSTRATEN GEKENMERKT DOOR VOORZIENINGEN IN DE PLINT
34
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
Woonstraat Een sterke vergroening van de openbare ruimte zorgt voor een prettig woonmilieu. In de woonstraten worden de kenmerkende hagen met bloeiende bomen aangevuld met geveltuinen om een goede overgang te maken tussen openbaar en privé.
Marktplein De pleinen vormen een verbijzondering binnen het beeldmerk bloei. Waar er in de straten een lineair beeld ontstaat door de hagen, wordt er op de pleinen gekozen voor een los en ontspannen ontwerp.
De geveltuin, bestaande uit vaste planten, heesters en soms klimplanten, vormt samen met de hagen een margestrook. Tussen de lineaire haagstructuren en de geveltuinen voor de woningen komt over het algemeen nog een smallere loopzone.
Op het marktplein is verblijfsruimte met horeca, aan het plein liggen grote publiekstrekkende functies en centraal op het plein krijgt de markthal een plek. De inrichting biedt ruimte voor de weekmarkt en andere evenementen. Het marktplein wordt de ‘huiskamer’ van Schalkwijk Centrum en is als belangrijkste plein in het gebied tevens de entreeruimte voor Meerwijk. De inrichting sluit aan op deze status en geeft aanleiding voor een verbijzondering van de inrichting door een eigen boomsoort die gestrooid op het plein staat. De Gymnocladus is hier als soort gekozen die met een open kroon en samengesteld bladerdek voor een afwisseling van schaduw en zon zorgt op het plein.
De Costa del Sol is een bijzondere straat binnen Centrum Schalkwijk en wijkt gedeeltelijk af van de andere straten. Het publieke karakter komt hierin samen met het rustige en groene karakter van de woonstraat. Ook vormt de Costa del Sol een groene verbinding met de zuidrand en kade. Die combinatie vraagt om een extra aandachtig ontworpen overgang tussen privé en openbaar, zeker ter plaatse van de privé buitenruimtes aan de straat. De loopzone, zoals die in andere woonstraten en in delen van de Costa del Sol wel voorkomt, wordt hier vervangen door een diepere groene margestrook als aanvulling op de herkenbare lineaire hagenstructuur. In deze margestrook vormen vaste planten, heesters en klimplanten een aanvulling op de al aanwezige ingrediënten.
35
Met dubbelhoge arcades presenteren de gebouwen zich aan het plein rondom de te bouwen markthal. Samen met de arcades vormen de bomen een dak over het plein, waardoor onder de kronen de ruimte onstaat voor levendigheid en terrassen. Aan de oostzijde zoekt het plein aansluiting naar het water van de Europavaart met een brede trap. Het marktplein is onderdeel van Fase 1, dit principeprofiel laat de aansluiting van Fase 2 hierop zien.
groene < margestrook >
UITBREIDING MET VASTE PLANTEN, HEESTERS EN KLIMPLANTEN
Voorziening
Wonen
Wonen
Bebouwing Fase 2
groene < margestrook >
PRINCIPEPROFIEL WOONSTRAAT
< ruimte voor evementen >
suggestiestrook < verkeer >
< vloer centrum tot onder arcade >
PRINCIPEPROFIEL ZUIDZIJDE MARKTPLEIN
36
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
3.1.3 RANDEN Entreeplein Aan de Europaweg ligt een aanlanding voor de omringende wijken naar Schalkwijk Centrum. In de huidige situatie staat daar een paviljoen met daarop een oude kerkspits omringd door 8 kenmerkende lindes. In het SPvE worden deze bomen behouden en opgenomen in de plannen.
Zoals in de eerdere hoofdstukken beschreven, krijgt Centrum Schalkwijk een typerende eigen inrichting in de openbare ruimte met een herkenbare vloer, beplanting en objecten. De inrichting reageert aan de randen van het gebied echter ook op de omgeving, waardoor dit aan alle zijden op een andere wijze wordt ingevuld.
Waar het marktplein wordt gekenmerkt door een hogere mate van verharding, zal het entreeplein zich kenmerken door een hogere mate van vergroening. Als een groen entreeplein vormt het een prettige plek om af te spreken in het centrum. Naast de bestaande lindes worden bomen toegevoegd die de plek schaal en maat geven tussen de hoge toren H en blok F.
Het gebied wordt omsloten door de kenmerkende groene en blauwe structuren van Schalkwijk die tussen het centrum en de omringende wijken liggen. Deze zijn in de huidige situatie rondom Centrum Schalkwijk niet meer zo sterk aanwezig als in de oorspronkelijke opzet van de wijk, doordat ze nu soms onderbroken zijn door bebouwing of infrastructuur. Bovendien voelt het gebied als een eiland tussen de vier wijken. Dat werkt eerder als barrière door de naar binnen gerichte bebouwing dan dat het verbindingen aangaat. Met het transformeren van het overdekte winkelcentrum naar een doorwaadbaar centrum wordt het centrum geopend, georiënteerd naar en verbonden met zijn omgeving.
Onder de bomen en tussen het groen ontstaan verblijfsplekken en is er ruimte voor een kleinschalige speelvoorziening. De zuidkant van toren H en westzijde van blok F liggen met hun plint ideaal aan een groene oase in het centrum. Deze plekken lenen zich perfect voor terrassen.
Noordzijde: Groenstructuur Amerikavaart versterkt op de kade bij HOV halte
Noordzijde: Entreeplein als reactie op Stad tussen de bomen
Oostzijde: Groenstructuur Europavaart versterkt met brede groene kade Westzijde: Wonen aan de Stadsstraat Europaweg
De groene structuren om het gebied heen kunnen hierin een rol spelen door deze te versterken en hiermee het gebied te verankeren in zijn omgeving. De randen vormen hiermee een gezicht naar de omringende wijken en kunnen fysieke (oversteken) of visuele verbindingen (zichtlijnen) leggen naar de omringende wijken.
Costa del Sol: Groene grens tussen zuidrand en het centrum
Voorziening
Zuidrand: Wonen in het groen. Groenstructuur wordt versterkt en verbindt de ecologische zones
< route >
MARKANTE WINTERLINDES BEHOUDEN
< terras aan de gevel >
PRINCIPEPROFIEL ENTREEPLEIN
CENTRUM REAGEERT OP GROENSTRUCTUREN HOGERE SCHAAL
37
38
STEDENBOUWKUNDIG PLAN
CENTRUM SCHALKWIJK, fase 2
Oostflank - Kade Aan de oostkant wordt het centrum geflankeerd door de Europavaart. Waar het water in het verleden nauwelijks beleefbaar was vanuit het centrum, wordt deze zone nadrukkelijk onderdeel als verblijfsplek en wandelroute van Centrum Schalkwijk. Vanaf het busstation aan de noordzijde tot aan toren A wordt een lange stedelijke kade aangelegd waardoor Schalkwijk Centrum zich presenteert als centrum met verblijfskwaliteit, uitstraling en reuring. De wandelkade verbindt het marktplein met het Aziëpark en is in de toekomst onderdeel van een ronde om het centrum.
39
Zuidflank - Oever Centrum Schalkwijk wordt aan de zuidkant omzoomd door een van de groene molenwieken van Schalkwijk. Vanaf de Spaarne tot aan het centrum loopt een landschappelijk ingerichte groenblauwe strook die bestaat uit de zuidrand van de Europawijk, het Romolenpark en de groenstructuur van de Europaweg. Samen met de hoogbouw in deze strook vormt dit een markante structuur die wordt doorgezet ter plaatse van Centrum Schalkwijk. Deze groene zone wordt doorgezet over de zuidrand van het centrum tot aan de Amerikavaart. Ter hoogte van de Europawijk liggen er groene lobben tussen de bestaande woontorens, wat in de zuidwesthoek van het plan wordt gekopieerd tussen de torens A, B en C. Deze staan met hun voeten in het water aan de zuidkant, en met hun entrees aan de vloer van Schalkwijk Centrum aan de noordkant. De grens van het centrum ligt dus precies bij de torens die onderdeel zijn van beide werelden.
Deze oostelijke rand is enerzijds een harde kade, met de vloer van gebakken klinkers direct aan het water, maar neemt anderzijds ook het groen van de Europavaart in zich op. De verlaagde kade wordt aan de waterzijde begeleid door een brede betonsloof en aan de andere zijde met een doorlopende zitrand. Met een brede beplantingsstrook tussen de bebouwing en de zitrand wordt deze onderdeel van de groenblauwe structuur op grotere schaal, wordt de ecologische verbinding versterkt én wordt de kade tevens een prettige verblijfsplek.
De zuidflank wordt zo opgenomen in de brede groenblauwe structuur die op een hoger schaalniveau belangrijk is voor Schalkwijk. Met deze ontwikkeling wordt deze structuur zelfs hersteld en versterkt, doordat het gebouw dat over het water gebouwd staat wordt gesloopt, en groen wordt toegevoegd op de oever. Hiermee wordt de ecologische verbinding naar de Amerikavaart hersteld.
De beplanting is een verbijzondering in het thema van bloei in het centrum en zoekt aansluiting bij de landschappelijke structuur met inheemse soorten. Afhankelijk van de aangrenzende functie in de bebouwing of openbare ruimte, kan een ander accent worden gelegd in de beplanting om zo aan te sluiten bij de behoefte van de plek. In deze soortendiversiteit van de bomen en hagen wordt hier ingezet op ten minste 80% inheemse soorten (met oorspronkelijk genoom).
De ruimte tussen de torens wordt in lijn met de groenblauwe structuur met landschappelijke soorten ingericht en met natuurlijke oevers aangesloten op het water. Deze groene lobben worden betreedbaar en bruikbaar ingericht als openbare verblijfsplekken met zicht en contact met het water. Deze informele plekken krijgen een publiek karakter. In deze landschappelijke sfeer worden natuurlijke speelplekken opgenomen. In deze soortendiversiteit van de bomen en hagen wordt hier ingezet op ten minste 80% inheemse soorten (met oorspronkelijk genoom).
Bij de twee oversteken over de Europavaart vormen de bruggenhoofden een herkenbaar terugkerend element die de entrees van het gebied markeren. In Fase 1 is het eerste deel van de kade reeds uitgevoerd ter hoogte van het Floridablok en het marktplein.
< kade >
BEPLANTINGSSFEER KADE
< groene zone in sfeer Amerikavaart >
PRINCIPEPROFIEL OOSTFLANK
< natuurlijke oever >
BEPLANTINGSSFEER OEVER