20220749755 3. Bijlage 2 Ontwikkelvisie Molenwijk Noord
Tekst van het document
Molenwijk-Noord Ontwikkelvisie
mei 2022 Afdeling Omgevingsbeleid
Colofon Deze stedenbouwkundige visie is opgesteld door Afdeling Omgevingsbeleid, gemeente Haarlem. Ontwerpteam gemeente Haarlem: Teake Bouma, stedenbouwkundige Sabine Geerlings, landschapsarchitect Hardy de Graaf, stedenbouwkundige Procesmanagers gemeente Haarlem: Karin de Visser (vanaf juni 2021) Mieneke Zijlmans (tot juni 2021) In samenwerking met vakdisciplines gemeente Haarlem: planeconomie, verkeer, ecologie, water en klimaat, wonen, planologie, duurzaamheid, civiele techniek. In samenwerking met Pré Wonen: Max van Baar, ontwikkelaar (tot medio 2020) John van Moorselaar, ontwikkelaar (na medio 2020) Just architects (vanaf 2021) Mark van der Heide, stedenbouwkundige Mark van der Heide Urban Design Jan van Spanje, architect Bureau Bow
2
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Molenwijk-Noord Ontwikkelvisie
mei 2022 Gemeente Haarlem, Afdeling Omgevingsbeleid i.s.m. Pré Wonen
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
3
4
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Inhoudsopgave Colofon2 Samenvatting7 1 Inleiding en opgave
9
2 Locatie en context
13
2.1 Historische context 2.2 Ruimtelijke opbouw 2.3 Wonen, werken en voorzieningen
13 15 21
3 Toekomstig ruimtelijk raamwerk
27
3.1 Hoofdlijnen van het raamwerk 3.2 Ontwerpuitgangspunten 3.3 Groen 3.4 Bebouwing en voorzieningen 3.5 Duurzaamheid 3.6 Verkeer
27 29 33 43 47 51
4 Impressie toekomstperspectief
53
5 Proces
55
Bijlage Beleid, wet- en regelgeving
57
1. Structuurplan Haarlem 2020 2. Structuurvisie Openbare Ruimte 2040 (SOR) 3. Nota Ruimtelijke Kwaliteit 4. Hoogbouwprincipes 5. Woonvisie 6. Parapluplan parkeernormen Haarlem 2018 inclusief wijzigingen 2019 7. Richtlijn duurzaam Bouwen 8. Haarlem Klimaatbestendig 2050 9. Natuurinclusief Bouwen 10. Strategisch Plan Afvalscheiding 11. Verbreed Gemeentelijk rioleringsplan 12. Bestemmingsplan Schalkwijk 13. Milieu
57 57 58 58 59 60 60 60 61 61 61 61 61 62
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
5
Impressie toekomstperspectief Molenwij-Noord
6
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Samenvatting In Molenwijk-Noord zijn grote ontwikkelingen op komst. Met name het voornemen van Pré Wonen om 11 portiekflats te slopen en te vervangen door nieuwe woningen is ingrijpend. Dit is aanleiding geweest voor het een maken van deze visie, die handvatten biedt om van Molenwijk-Noord de komende tien jaar een aangenaam groen woonmilieu te maken, met een divers woningaanbod en passende voorzieningen. Water en groen zijn van belang tegen hittestress, voor waterberging en voor een activerende, aantrekkelijke leefomgeving voor jong en oud. Ruimtelijk zorgt de nieuwe bebouwing in de Waddenbuurt, waar de flats van Pré Wonen zijn gelegen, voor een tussenschaal, die bemiddelt tussen de grote schaal van de Europaweg (de noordrand van het plangebied) en de kleinschalige buurten van de zuidelijker delen van Molenwijk. Toekomstige ontwikkelingen aan de parkway Europaweg versterken de oriëntatie van de wijk naar buiten en de markante entree tot de wijk met hoge bebouwing en groen. De ontwikkeling ten westen van de Zwemmerslaan zorgt voor versterking van het landschappelijk karakter van dit deel van de Groene Zoom van Schalkwijk, waar voorheen een groot schoolgebouw stond. Molenwijk-Noord is in de toekomst als volgt opgebouwd • Centraal in de buurt ligt het buurtpark Waddenpark. De langgerekte, in oostwestrichting gelegen ruimte, brengt eenheid in de buurt ‘over de Zuiderzeelaan heen’.
Tevens legt het verbinding met de Groene Zoom. Water is een belangrijk onderdeel van het park. Het Waddenpark nodigt uit tot beweging, ontspanning en ontmoeten. • De Europawegzone aan de noordzijde kenmerkt zich door een reeks van hoge, markante gebouwen en een brede, lommerrijke groenzone. Het bestaande bebouwingspatroon van verspringende blokken aan de Europaweg wordt aangevuld met nieuwe objecten op de hoeken van de Zwemmerslaan en Zuiderzeelaan. • Tussen het park en de bestaande buurten aan de zuidzijde is een middenzone met helder gedefinieerde bouwvelden met middelhoge bebouwing. De bouwvelden vormen een strakke lijn aan de zuidrand van het Waddenpark, in contrast met de verspringende bebouwing aan de noordrand van het park. Een fijnmazig weefsel van
groene paden en straten zorgt voor een goede verbinding met de gebieden aan de noord- en zuidzijde. Nieuwe bebouwing vormt samen met de bestaande bebouwing logische ensembles, die met voorkanten (i.p.v. de huidige situatie met veelal achterkanten) naar de openbare ruimte zijn gericht. Daarbij zijn plinten geopend of, waar dit mogelijk is, worden ze voorzien van een mooie groene begeleiding. • De Zwemmerslaan vormt ruimtelijk de grens tussen de woonwijk en de Groene Zoom. Op de voormalige schoollocatie aan de westzijde van de Zwemmerslaan wordt de Groene Zoom uitgebreid en een cluster van vrijstaande, alzijdige woongebouwen in het groen ontwikkeld. Daarbij wordt het landschappelijk karakter van het dit gebied als onderdeel van de Groene Zoom versterkt en het gebied meer beleefbaar en toegankelijk gemaakt. • Aanvullend wordt onderzoek gedaan naar een voorzieningencluster in de omgeving van de Frieslandlaan. De opgenomen bouwmassa’s in de tekeningen zijn een illustratieve verbeelding van de principes uit deze visie. De exacte vorm en positie kunnen wijzigen bij het uitwerken van de visie in concrete plannen.
Raamwerk van de ontwikkelvisie
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
7
LIgging in Haarlemin positie plangebied
8
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Maquette Molenwijk, 1973 (Noord-Hollands Archief Hrlem-20381)
1 Inleiding en opgave Inleiding De ligging van Molenwijk-Noord heeft vele kwaliteiten. Het gebied ligt nabij de Groene Zoom en het Spaarne, het winkelcentrum van Schalkwijk, parken en de brug naar Heemstede. Echter, de buurt bestaat voor een substantieel deel uit verouderde woningen, schrale bebouwing en sleetse, anonieme buitenruimte. Op basis van de Leefbaarometer (Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties) wordt het als de minst leefbare buurt van Molenwijk beschouwd. Vandaar dat deze ontwikkelvisie is opgesteld. De visie geeft een ruimtelijk perspectief voor de periode tot 2030 en een doorkijk naar verder. Daarmee biedt het een kader voor toekomstige projecten en initiatieven, zodat deze met elkaar stap voor stap gaan bijdragen aan het maken van een aantrekkelijke en duurzame buurt. Aanleiding Pré Wonen is van plan om 11 bestaande flats rondom de Waddenstraat te slopen en nieuwe woningen te realiseren. Dat is nodig omdat de flats functioneel en technisch aan het einde van hun levensduur zijn. Daarnaast spelen er meer initiatieven in MolenwijkNoord (zie onder kop “Bestaande initiatieven in het plangebied” op deze pagina). Tezamen bieden ze een grote kans voor een aanzienlijke verbetering van de buurt, die Pré Wonen en de gemeente willen benutten . Opgave Het doel is om van Molenwijk-Noord een prettige, gezonde en toekomstbestendige wijk te maken.
Met het coalitieakkoord ‘Duurzaam doen’ uit 2018 zet de gemeente in op het leefbaarder, socialer, duurzamer en groener maken van de stad. Een ongedeelde stad waar iedereen kan meedoen, waar verschillende doelgroepen zich thuis voelen in hun wijk en waar de voorzieningen op orde zijn. De Omgevingsvisie Haarlem 2045 verbindt beleidsopgaven vanuit verschillende sectoren met elkaar op het gebied van bereikbaarheid, wonen, duurzaamheid, groen, economie, sociale netwerken, cultuur, enzovoort. Zes strategische keuzes vormen de essentie van de Omgevingsvisie:
• Mengen en verdichten • Buurtgericht ontwikkelen • Vergroenen en vernatten • Bevorderen gezonde leefomgeving • Ruimte voor de energietransitie • Mobiliteitstransitie In Molenwijk-Noord kunnen we deze strategische keuzes goed toepassen op de praktijk. Zoals uit de voorliggende visie zal blijken zijn de uitdagingen in Molenwijk-Noord groot en valt er dus veel te winnen. Door in de buurt de diversiteit aan woningen en voorzieningen te vergroten - met meer aandacht voor ouderen en jongeren -, gebouwen en openbare ruimte te vergroenen en te verduurzamen, de auto minder te faciliteren en bewegen te stimuleren geven we alle zes de strategische keuzes een plek binnen deze ontwikkeling en dragen we bij aan de ambities van de stad. De schaal van het gebied en het gegeven dat er meerdere initiatieven spelen maken een integrale aanpak van gebouwen en buitenruimte mogelijk. Plangebied Molenwijk is een onderdeel van Schalkwijk, het naoorlogse stadsdeel in het zuidoosten van Haarlem. Het plangebied van de Ontwikkelvisie is Molenwijk-Noord. Dit gebied ligt ingeklemd tussen de Europaweg (hoofdweg van Schalkwijk) aan de noordzijde, de Groene Zoom aan de westkant, de Amelandstraat., Frieslandlaan en Prattenburg aan de zuidkant en de Groningenlaan aan de oostkant. Het plangebied bestaat uit twee verschillende delen.
Ten westen van de Zwemmerslaan bevindt zich een ontwikkellocatie, op de overgang naar de Groene Zoom, waar vroeger een middelbare school stond. Ten oosten van de Zwemmerslaan ligt de stadswijk Molenwijk, met als ontwikkelgebieden de Waddenbuurt (met de flats van Pré wonen) en het gebied rond de Frieslandlaan. Voor deze verschillende deelgebieden wordt op basis van deze ontwikkelvisie een separate uitwerking in de vorm van een Stedenbouwkundig Programma van Eisen en Schetsontwerp voor de openbare ruimte gemaakt, aangezien de betrokken partijen en de snelheid van de ontwikkeling per deelgebied verschillen.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
9
Zuiderzeelaan
Zwemmerslann
Amelandstraat
1
1
1
1 6 5
7
1
n
1
1
laa
4
1
en in g
1
on
2
3
Gr
Europaweg
1
1
Frieslandlaan
6
Plangebied en initiatieven (cijfers verwijzen naar hoofdtekst)
Texelhof (Waddenbuurt-West)
10
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Hoek Zuiderzeelaan-Waddenstraat
Europaweg-Oost, hoek Groningenlaan
Bestaande initiatieven in het plangebied In het plangebied speelt een groot aantal initiatieven, die zich bevinden in verschillende stadia: 1. Sloop van 264 sociale huurwoningen van Pre Wonen Dit initiatief wordt als deel van deze ontwikkelvisie verkend. Het streven is om minimaal het bestaande volume terug te bouwen en kleinere woningen te realiseren. 2. Zwemmerslaan.2-4 Op de Zwemmerslaan 2-4 is in het verleden een school gesloopt. In het bestemmingsplan is een uitwerkingsverplichting opgenomen. De nieuwe ontwikkeling moet bijdragen aan een goede overgang tussen de Groene Zoom en de stedelijke wijken van Schalkwijk. 3. Grafische school Terschellingpad Dit gebouw is eigendom van de gemeente Haarlem. Er ligt een uitwerkingsgebied in het bestemmingsplan. Er is nog geen concreet plan. 4. Hartekamp Deze locatie is eigendom van de Amelandstraat B.V. Deze locatie ligt in het uitwerkingsgebied van het bestemmingsplan. Er is nog geen concreet plan. 5. Voormalige gymzaal, in eigendom van Leger des Heils. 6. Frieslandlaan en scholen In het strategisch huisvestigingsonderwijs 2020 is bepaald dat de Brandaris en de Wadden, gelegen aan de noordzijde van de Frieslandlaan, op één locatie kunnen komen. 7. Wijkraad. De wijkraad is op zoek naar een locatie voor een multifunctionele ruimte. Ze gebruiken tijdelijk de garage aan de Frieslandlaan.
Proces en communicatie De visie is in samenspraak met de stakeholders in het gebied, in het bijzonder Pré Wonen, tot stand gekomen. Zo worden alle belangen zo goed mogelijk met elkaar verbonden en ontstaat er draagvlak om bij te dragen aan de realisatie van de ambities. Leeswijzer In het volgende hoofdstuk worden de ruimtelijke en functionele kenmerken van Molenwijk-Noord beschreven. Daarbij wordt het plangebied ook in historisch perspectief en in de grotere context van Molenwijk en Schalkwijk beschouwd. Hoofdstuk 3 vormt de inhoudelijke kern van de visie. Dit hoofdstuk beschrijft het raamwerk dat de drager wordt voor toekomstige ontwikkelingen. Het raamwerk heeft betrekking op de toekomstige structuur van het gebied en de inrichting van de openbare ruimte. Hoofdstuk 4 laat een impressie van het toekomstig Molenwijk-Noord zien. Hoofstuk 5 beschrijft procesmatige aspecten: de ontwikkelstrategie, juridische aspecten, financiële zaken en het vervolgproces. De in de tekeningen opgenomen bouwmassa’s zijn een illustratieve verbeelding van de principes uit deze visie. De exacte vorm en positie kunnen wijzigen bij het uitwerken van de visie in concrete plannen. De maatvoeringen in de doorsnedes zijn indicatief.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
11
Structuurplan Schalkwijk
1965 - 1970
1990 - heden
1969
1981
Oorspronkelijk plan Schalkwijk
1961
12
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
2 Locatie en context 2.1 Historische context De oostzijde van het Spaarne is lange tijd een drassig en wild gebied geweest. In de tiende eeuw werd het gebied ontgonnen om er landbouw te bedrijven. De ZuidSchalkwijkerweg, gelegen op de kade aan de oostzijde van het Spaarne, was een belangrijke ontginningsas, waaraan boerderijen gesitueerd werden. Deze weg heeft nog steeds een landelijk karakter.
een belangrijk deel van de opgave voor herstructurering van de buurt. Het hart van Molenwijk, bestaande uit het middelhoogbouwcomplex van Prattenburg/Engelenburg/ Sandenburg rond een park, kan worden beschouwd als reactie op de functionalistische strokenbouw. Het gevelbeeld is afwisselend, onder ander door verschillende hoogtes. Parkeervoorzieningen liggen onder de blokken en de meeste woningen zijn bereikbaar via een verhoogd voetgangers- en fietsers dek. Het park heeft een ecologisch karakter.
Eind jaren 50 van de vorige eeuw werd het Structuurplan voor de ontwikkeling van Schalkwijk vastgesteld. Het gebied omvatte circa tien- tot twaalfduizend woningen voor ca. 40.000 inwoners. Schalkwijk werd opgebouwd uit vier als woonwijk functionerende kwadranten, gelegen om een middengebied met ondersteunende stedelijke functies, omringd door een groengebied (de ‘Groene Zoom’). De Groene Zoom vervulde een belangrijke rol als recreatieruimte voor bewoners van het hoogstedelijke Schalkwijk. In de modernistische traditie van licht, lucht en ruimte werden functies strikt van elkaar gescheiden. Alvorens met de bouw van de wijk kon worden begonnen, werd een dik zandpakket aangebracht op het bestaande veenweidegebied. De Schouwbroekerplas. Meerwijkplas en Molenplas, die deel uitmaken van de Groene Zoom, zijn ruimtelijke restanten van de zandwinning.
Kleinschalige buurten met woonerven zijn kenmerkend voor een groot deel van Molenwijk.
Molenwijk werd in de jaren ‘70 en ’80 van de vorige eeuw ontwikkeld als laatste van de wijken van Schalkwijk. In Molenwijk is een omslag qua stedenbouwkundige ideologie. Het modernisme waarin de nadruk lag op grootschaligheid, de ordenende werking van de verkeersontsluiting en uniformiteit maakte in de zogenaamde bloemkoolwijk plaats voor kleinschaligheid en herkenbaarheid. Daarnaast kwam er aandacht voor natuur in de stad. Deze omslag in denken is zichtbaar in Molenwijk-Noord. De orthogonale opzet van de bebouwing, bestaande uit portiek- en galerijflats, is te beschouwen als kenmerkend voor het modernisme. Sterker nog, de portiekflats van de Waddenbuurt waren al eerder aan de Engelandlaan in de Europawijk gerealiseerd. Echter, de opbouw in ensembles van gebouwen en buitenruimte (“stempels”), een helder stratenpatroon en een sterke samenhang tussen bebouwing en buitenruimte ontbreken. Hierin ligt
Veel groen en water zijn kenmerken van Molenwijk.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
13
binnenstad
Europawijk
Amsterdam
Boerhaavewijk Groene Zoom
Europawijjk
Molenwijk
Molenwijk
Meerwijk Heemstede Meerwijkplas
Groene Zoom
Molenplas sportvelden park lintbebouwing weiland hoofbomenstructuur bomenstructuur
Vier wijken van Schalkwijk
14
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Groenstructuur Schalkwijk
hoofdweg wijkweg
Verkeersstructuur Schalkwijk
2.2 Ruimtelijke opbouw Positie in Schalkwijk Schalkwijk is opgebouwd uit vier afgebakende wijken. De wijken van Schalkwijk worden van elkaar gescheiden door groene scheggen met vaarten. Rond Schalkwijk liggen groengebieden, die tezamen de zogenaamde Groene Zoom vormen. Dit gebied heeft grote landschappelijke en recreatieve waarden. De Groene Zoom aan de westzijde van Molenwijk heeft een overheersend landschappelijk karakter. Hier zijn nog restanten van het oude polderlandschap in de vorm van weilanden, sloten, knotwilgen. Langs het Spaarne loopt de Zuid-Schalkwijkerweg met daaraan kleinschalige bebouwing, waaronder zowel oude boerderijen als nieuwe vrijstaande woonhuizen. Aan de zuidkant van Molenwijk is het recreatiegebied Molenplas gelegen. De combinatie van een uitgestrekt park en een grote plas met daaraan horeca maken het tot een geliefd recreatiegebied van Schalkwijk. Aan de noordzijde ligt het plangebied aan de groene scheg die de scheiding vormt tussen Molenwijk en de Europawijk. In deze groene scheg ligt de Europaweg, die samen met de Amerikaweg de hoofdwegenstructuur van Schalkwijk vormt. Centraal aan de Europaweg ligt het winkelcentrum van Schalkwijk. De Europaweg takt in noordelijke richting aan op de Schipholweg, waarvandaan de verbinding met de binnenstad is en de stad uit richting de snelwegen en Amsterdam.
Naar het zuidwesten vormt de Europaweg de verbinding met Heemstede via de Schouwbroekerbrug over het Spaarne en de Schouwbroekerplas. Met het openbaar vervoer is Molenwijk goed verbonden met het centrum van Haarlem, het Spaarne Gasthuis, het station en winkelcentrum Schalkwijk. Bus 73 halteert op de Zuiderzeelaan nabij de Amelandstraat. Hiervandaan is de afstand tot de uiterste hoeken van Molenwijk-Noord 300 m. Ontwikkelingen rond Europaweg Voor de zone Europaweg, van de kop van de Europaweg bij de Schipholweg tot en met winkelcentrum Schalkwijk, is de visie Ontwikkelzone Europaweg opgesteld. Deze visie helpt te bepalen hoeveel en op welke manier nieuwe woningen en maatschappelijke voorzieningen kunnen worden toegevoegd aan dit gebied in de periode tot 2025. Ook de omvorming van dit noordelijk deel van de Europaweg tot stadsstraat – sleutelproject in de Structuurvisie Openbare Ruimte - maakt deel uit van de ontwikkelstrategie. De
Zuid-Schalkwijkerweg
Bebouwingsstructuur Schalkwijk
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
15
s t ads
Spaarne Gasthuis
Knooppunt Haarlem Nieuw Zuid
t Euo o p aw
Schalkstad
eg
Schalkwijk Midden
s tr aa parkway Europaweg
Ontwikkelingen rond Europaweg
16
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Verkeersstructuur Molenwijk, met bushaltes
Hoofdstructuur Molenwijk en Europawijk
Europaweg verandert hiermee van een brede autoweg naar een levendige straat met voorkanten en toegangen van gebouwen aan de straat en meer dwarsverbindingen over de straat heen voor langzaam verkeer. Het zuidelijk deel van de Europaweg wordt niet getransformeerd naar een stadsstraat, maar behoudt het karakter van een parkway. De parkway kenmerkt zich door een breed wegprofiel met aparte rijbanen en fietspaden, brede groene bermen en aan weerzijden een parkachtig gebied. Dit type groene weg is ook het leidende thema voor de rest van de hoofdverkeersontsluiting van Schalkwijk, namelijk de Aziëweg en de Amerikaweg. Ter hoogte van het winkelcentrum wordt een overgang van stadsstraat naar parkway gemaakt. Grote transformatiegebieden in deze ontwikkelzone zijn Knooppunt Nieuw-Zuid, Schalkwijk-Midden, Het Spaarne Gasthuis en Schalkstad. Het Spaarne Gasthuis wil haar gebouwen grootschalig vernieuwen binnen de komende 10 jaar. In Schalkwijk-Midden werken vastgoedeigenaren en de gemeente samen aan de transformatie van het voormalige kantorengebied tussen het stadsdeelcentrum van Schalkwijk en het Spaarne Gasthuis. Dit gebied met veel leegstaande kantoorruimte wordt een aantrekkelijk, levendig en groen woon-werkgebied. Het winkelcentrum Schalkwijk wordt de komende jaren vernieuwd en ontwikkeld tot een multifunctioneel stadsdeelcentrum van Schalkwijk.
Hierbij worden functies als wonen, werken en uitgaan aan het centrum toegevoegd. Hoofdopzet Molenwijk Molenwijk is opgebouwd uit naar binnen gekeerde buurten, die verbonden zijn door een centrale ontsluitingsring. De ontsluitingsring (Zuiderzeelaan, Groningenlaan) doorsnijdt Molenwijk-Noord, terwijl hij bij de andere buurten erlangs ligt. Centraal in de wijk ligt een park met daaromheen hoogbouw. Drie groenzones verbinden het centrale park met de grote groengebieden rond de wijk. Naar de noordzijde ontbreekt een groene verbinding. Op de Structuurplankaart van Schalkwijk uit 1966 was deze wel weergegeven. De ontsluitingslus van Molenwijk takt op twee punten aan op de Europaweg. De overige straten in de buurt zijn te beschouwen als woonstraten. In Molenwijk lopen de hoofdroutes voor langzaam verkeer door de drie groenzones. In Molenwijk-Noord ontbreken echter langzaamverkeersroutes naar aantrekkelijke bestemmingen, zoals de Molenplas, het Molenburgpark, het Romolenpark en de
Groene Zoom. Aan de westzijde van Molenwijk, separaat van de woonwijk, was oorspronkelijk een zone voor een bovenwijkse voorziening. Op deze plek, die deel uitmaakt van het plangebied, stond tot 2012 een middelbare school. De buurten van Molenwijk Het grootste deel van Molenwijk bestaat uit een zeer kleinschalig en groen woonmilieu. Dit kenmerkt zich door laagbouwblokken, gesitueerd aan woonerven met parkeerhofjes en wandelpaden. Routes voor autoverkeer hebben een eigen, slingerend verloop. De bouwblokken, paden en erven zijn in een opzichzelfstaand, strak patroon in noord-zuidrichting geplaatst. Dit leidt tot een introvert karakter van de buurten en doorgaans achterkanten aan de omliggende wegen en groengebieden. Het noordelijk deel van Molenwijk wijkt qua schaal en bebouwingstypologie af van de rest van de wijk. Hier staan portieketage- en galerijflats in een orthogonale opzet als losse stroken in de ruimte. De 4 lagen hoge portiekflats bemiddelen tussen de rand van hoge bebouwing aan de Europaweg en de kleine schaal van de overige buurten. Tussen de flats slingert een straat, die onafhankelijk van de flats lijkt te zijn gepositioneerd. De oriëntatie van de woningen en relatie tussen woningen en buitenruimte vertonen geen logische samenhang.
Het ontbreken van samenhang tussen bebouwing en buitenruimte op structuurniveau leidt ertoe dat bebouwing veelal met achterkanten en kopgevels aan belangrijke plekken en straten staat. Dode plinten, grote parkeerterreinen en garageboxen maken de relatie tussen bebouwing, straten, verblijfsplekken en de groene scheg nog moeizamer, waardoor de buitenruimte een anoniem karakter heeft Tegelijkertijd kenmerkt de buurt zich door een ruime opzet. De straten zijn breed met veelal een grasberm en bomen, er zijn meerdere verblijfsplekken van formaat en de buurt heeft lommerrijke randen. Voorzieningen, zoals winkels, scholen en kerken liggen verspreid door Molenwijk, in plaats van geconcentreerd in buurt- en wijkcentra, zoals kenmerkend was voor de wijkgedachte in de naoorlogse periode en gerealiseerd is in de andere wijken van Schalkwijk.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
17
5
1 1
2
4
2 5
3 4
2
3
4
5
4 4
4
2
1
Kwaliteiten 1. Nabijheid van parken Romolenpark en Molenburgpark 2. Landschapspark Groene Zoom 3. Parkway Europaweg met grote bomen en markante bebouwing 4. Grote bomen in de Waddenbuurt en Zwemmerslaan 5. Nabijheid vanwinkelcentrum Schalkwijk
18
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Knelpunten 1. Barrière Europawegzone door breed wegprofiel en gesloten beeld Romolenpark 2. Achterkanten van bebouwing naar belangrijke openbare ruimtes 3. Weinig contact met Groene Zoom vanuit Waddenbuurt. door dichte beplanting langs Zwemmerslaan en ontbreken van routes 4. Veel openbare ruimtes, maar matig van kwaliteit (anoniem, versnipperd, veel parkeren) 5. Vanuit de buurt slechte of doodlopende routes richting Europaweg
2
Ruimtelijke kwaliteiten en knelpunten Uit het voorgaande blijkt dat het plangebied Molenwijk-Noord stedenbouwkundig en landschappelijk uit twee zeer verschillende delen bestaat: • De ontwikkelingen ten oosten van de Zwemmerslaan maken deel uit van de stadswijk Molenwijk. • De ontwikkeling ten westen van de Zwemmerslaan betreft een op zichzelf staand terrein, waar voorheen een middelbare school stond, op de rand van de Groene Zoom. De kwaliteiten en knelpunten van deze deelgebieden zijn dan ook grotendeels van verschillende aard.
• Slechte langzaam verkeersverbindingen met omgeving (parken, Groene Zoom). De matige belevingskwaliteit van de buurt wordt versterkt door: • De koude ontmoeting van gebouw en buitenruimte. Flatgebouwen hebben blinde plinten. • Een overmaat aan verharding. Overdimensionering van wegen. • Auto’s vol in beeld Het gebied ten westen van de Zwemmerslaan heeft als grote waarde dat het ligt aan de rand van de Groene Zoom. Door het introverte karakter, dichte beplanting langs de randen en het ontbreken van paden ervaar je het nog niet als deel van de Groene Zoom.
Kwaliteiten van toepassing op het gehele plangebied: • Strategische positie aan Europaweg als uitvalsroute van het stadsdeel en nabij winkelcentrum Schalkwijk • Nabijheid van parken en Groene Zoom: het Spaarne, de Molenplas en het Romolenpark en Molenburgpark. Deze hebben recreatieve en ecologische waarden. • Veel groen in de buurt met deels waardevolle bomen van formaat. Kwaliteiten van Molenwijk-Noord, ten oosten van Zwemmerslaan: • Ruime opzet • Groene scheg met parkway en markante, hoge bebouwing in/aan het park • Goed bereikbaar met openbaar vervoer en auto Knelpunten Molenwijk-Noord, ten oosten van Zwemmerslaan: Bovenstaande kwaliteiten komen maar beperkt uit de verf. Dit komt allereerst door de introverte en onsamenhangende opzet van de buurt. Dit betekent: • Gebrek aan helderheid t.a.v. oriëntatie en hiërarchie • Achterkanten naar belangrijke ruimtes en structuren • Anonieme, amorfe buitenruimte, die niet uitnodigt tot verblijf en ontmoeting • Versnipperd groen • Zone Europaweg werkt als barrière en achterkant van de wijk. Molenwijk-Noord ligt verborgen achter dichte beplanting, garageboxen en parkeerterreinen.
Bestaande kwaliteit Waddenbuurt: grote bomen
Bestaand knelpunt Waddenbuurt: dode plinten, harde overgang gebouw-buitenruimte
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
19
Molenwijk
39%
Eengezinswoningen Schalkwijk Flatwoningen
49% 53% 33% 16% 2%
Schalkwijk
36% 61% 2% 2%
Molenwijk Molenwijk‐Noord 38% 7% 61% 37%93% 0% 0% 0% 0%
11%
33%
Aandeel sociale huurwoningen
Aandeel koopwoningen
7%
Molenwijk‐Noord 53%
58% 37% € 383.663
11%
Aandeel sociale huurwoningen
Aandeel sociale huurwoningen Schalkwijk
18%54%
Vrije sector
€ 188.529 9%
33%
240
Molenwijk‐Noord
52%
Aandeel koopwoningen
€ 263.803
€ 188.529 7% Molenwijk‐Noord
93%
38%
€ 383.663
€ 281.527
11%
Molenwijk‐Noord
€ 188.529
Molenwijk
Schalkwijk
49%
Haarlem
93%
20
61%
7%
Haarlem 49% Gemeente Haarlem - AfdelingMolenwijk Omgevingsbeleid
38%
Haarlem
Mol
Gemiddelde WOZ-waarde (2021)
282
Vrije sector Molenwijk‐Noord Molenwijk 240 Molenwijk
Schalkwijk
274
Schalkwijk 38%
308
93%
Haarlem
61%
36%
61% 282
240
308
274
49%
33%
16%
16%
Gemiddelde WOZ‐Waarde Flatwoningen Molenwijk‐Noord Molenwijk Schalkwijk Boven‐/benedenwoningen Overige woningtypen
36% Molenwijk‐Noord
Schalkwijk
Woninginhoud in kubieke meters (m3) Eengezinswoningen Flatwoningen Molenwijk‐Noord Molenwijk Schalkwijk Haarlem Boven‐/benedenwoningen Overige woningtypen
61%
Eengezinswoningen
Schalkwijk
Molenwijk
€ 263.803
33%
38%
Molenwijk‐Noord
18%
Haarlem
61%
Gemiddelde WOZ‐Waarde 36%
Haarlem
Molenwijk
308 274
Molenwijk‐Noord 7% Woninginhoud in kubieke meters (m3)
€ 383.663
Molenwijk Schalkwijk Haarlem Aandeel sociale huurwoningen
€ 281.527
7%
€ 263.803
7%
37%
Eigendom woningvoorraad (2021)
30%
Gemiddelde WOZ‐Waarde
Molenwijk‐Noord
240
€ 281.527
282
52%
Aandeel koopwoningen 53%
Haarlem
Schalkwijk
Vrije sector
€ 383.663
(particuliere huurwoningen)
Molenwijk
Aandeel koopwoningen
18%
Gemiddelde WOZ‐Waarde
€ 188.529
Molenwijk‐Noord 7% 93% 0% 0%
52%
Vrije sector
54%
39% € 263.803
30%
9%
39%
€ 281.527 30%Molenwijk
Haarlem
18%
58%
Molenwijk‐Noord Haarlem 188.529
7%
52%
Molenwijk‐Noord
Molenwijk‐Noord 2 240
% % % %
Haarlem
Boven‐/benedenwoningen Overige woningtypen Haarlem 30%
Molenwijk Molenwijk‐Noord % 58% % 33% Schalkwijk % 9%
7
54%
Woninginhoud in kubieke meters (m3) Haarlem
Woningtypologie
61%
93%
33%
16%
61%
Molenwijk‐Noord
Molenwijk
Schalkwijk
Haarlem
Gemiddelde woninginhoud in m3 (2019)
2.3 Wonen, werken en voorzieningen Wonen Molenwijk-Noord bestaat grotendeels uit de Waddenbuurt en heeft hoofzakelijk een woonfunctie. Het aandeel sociale huurwoningen in Molenwijk-Noord (58,1%) is in vergelijking met de rest van Molenwijk (38,6%) en de rest van Schalkwijk (52,8%) relatief groot. Dit uit zich in fysieke zin in een groot aandeel flatwoningen (93,3%) en een relatief lage gemiddelde woninginhoud (240m3). De gemiddelde WOZ-waarde in Molenwijk-Noord is €188.529, dat is bijna één ton lager dan het gemiddelde van heel Molenwijk en bijna twee ton lager dat het gemiddelde van Haarlem. Op deze onderdelen blijft Molenwijk-Noord dus achter ten opzichte van Haarlem, Schalkwijk én de rest van Molenwijk. Vanwege het eenzijdige woningaanbod is het voor inwoners moeilijk om een wooncarrière te maken binnen de buurt. Bovendien is de buurt minder aantrekkelijk voor kapitaalkrachtigere inwoners. Hierdoor ontwikkelt de buurt zich moeilijker in vergelijking met de rest van Molenwijk en Schalkwijk. Werken en voorzieningen Verspreid door Molenwijk zijn verschillende voorzieningen en functies te vinden. Grofweg zijn er twee clusters in Molenwijk; een maatschappelijk cluster rondom de Frieslandlaan en een detailhandelcluster aan de Engelenburg. Daarnaast is er nog bedrijvigheid rondom het Terschellingpad. Het cluster rond de Frieslandlaan omvat de volgende functies.
Aan de oostkant – op de hoek van de Groningenlaan en Frieslandlaan ligt een kavel met een maatschappelijke bestemming. Hier bevindt zich momenteel een kerk. Wanneer we de Frieslandlaan in westelijke richting volgen komen we bij een cluster van maatschappelijke voorzieningen en bedrijvigheid. Ter hoogte van het Zevenwoudenplantsoen zijn de basisscholen De Brandaris en De Wadden gevestigd. De schoolgebouwen worden gedeeld met een kinderopvang en een peuterspeelzaal. Hier is ook een speeltuintje met een basketbalveldje. De scholen staan op de nominatie voor sloop en nieuwbouw. Herontwikkeling van de twee scholen in één gebouw of op één locatie behoort tot de mogelijkheden. Verder bevindt zich in dit cluster een snackbar, een multifunctioneel bedrijfsgebouw met tankstation en een transformatorstation
(50kV). In het multifunctionele bedrijfsgebouw is sinds begin 2021 een kringloopwinkel in combinatie met een koffiecorner (Het Open huis) gevestigd. Hier huist ook de Wijkraad Molenwijk. Daarnaast is er in dit gebouw een makelaar gevestigd. Aan de zuidzijde van de Frieslandlaan bevindt zich een ZOED (Zorg onder een dak) met een huisarts, apotheek en andere zorg zoals fysiotherapeut. Ook Zorgbalans Molenwijk is hier gevestigd. In Molenwijk-Noord is geen detailhandel. De dichtstbijzijnde winkels voor dagelijkse boodschappen zijn gelegen in midden van Molenwijk aan de Engelenburg. Hier bevindt zich een buurtsupermarkt van ca. 1.000m2 bvo en andere dagelijkse voorzieningen als een slijter, bakker, ijssalon en grillroom. Verder bevindt zich hier wat kleinschalige bedrijvigheid. Het cluster Engelenburg heeft weinig uitstraling en biedt weinig mogelijkheden tot uitbreiding met andere functies. Daarnaast is er het stadsdeelcentrum Schalkwijk met een ruim aanbod van dagelijkse en niet-dagelijkse detailhandel en voorzieningen. Het stadsdeelcentrum wordt de komende jaren door ontwikkeld naar een multifunctioneel gebied waar mensen kunnen winkelen, wonen, werken en verblijven. De voormalige Grafische School aan het Terschellingpad – in het noordwesten van het plangebied – is tot 2024 in gebruik als broedplaats voor startende ondernemers. Hier bevindt zich ook een tweedehands winkel.
In totaal zijn er in Molenwijk-Noord 90 bedrijven die samen goed zijn voor 189 banen, waarvan 68 ZZP’ers. Het aantal banen en ZZP’ers is in vergelijking met de andere buurten in Molenwijk relatief hoog. Verspreid door de buurt zijn er bedrijven-aan-huis te vinden zoals autorijscholen, taxibedrijven, aannemers en massagesalons. De verschillende voorzieningen en bedrijvenclusters in en rond Molenwijk-Noord hebben een vrij eenzijdig functioneel aanbod. Er is weinig dynamiek tussen de clusters en sprake van weinig functiemenging binnen de clusters. Hierdoor ontbreekt het aan een plek waar bewoners samenkomen, verblijven, elkaar (spontaan) kunnen ontmoeten of een kop koffie kunnen drinken. Het ontbreekt dus aan een centrale plaats, een hart voor de wijk.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
21
Arbeidsongeschikt Demografische druk Molenwijk‐Noord
Molenwijk
Molenwijk
Schalkwijk
8%
6%
3%
9%
Schalkwijk Schalkwijk Haarlem Molenwijk Molenwijk‐Noord Haarlem 64% 72% 76% 63%
Demografische druk
Molenwijk‐Noord
5%
Arbeidsongeschikt
Molenwijk‐Noord
Haarlem Schalkwijk Molenwijk Molenwijk‐Noord Eénpersoonshuishoudens 44% 45% 43% 48% 19% 33% 48% Huishoudens zonder kinder 25% 23% 29% 19% Huishoudens met kinderen 31% 31% 28% 33% Haarlem Schalkwijk Molenwijk Molenwijk‐Noord 29% 28% € 44.000 € 35.575 € 39.600 € 30.600
43%
Gemiddeld inkomen
Haarlem
45%
Bijstand Arbeidsongeschikt
Haarlem
Schalkwijk Molenwijk Molenwijk‐Noord 23% 31% 3% 7% 5% 9% 5% 8% 6% 9% 25%
31%
44%
Bijstand Demografische druk Molenwijk
Schalkwijk
76%
Molenwijk‐Noord 63%
Haarlem
72% 64% 33%
48%
Molenwijk
43%
Schalkwijk
45%
28%
31%
Demografische druk Eénpersoonshuishoudens
Huishoudens met kinderen
Huishoudens zonder kinderen
Samenstelling huishoudens (2016)
Haarlem
44%
Molenwijk‐Noord
Molenwijk
€ 30.600
9%
Molenwijk
28%
43% € 30.600 € 44.000
6%
Molenwijk
33%
48%
9%
€ 44.000
Molenwijk‐Noord
31%
Haarlem
DemografischeHuishoudens druk Huishoudens met kinderen zond
Eénpersoonshuishoudens Molenwijk‐Noord
Schalkwijk
5%
Schalkwijk
45%
31%
Haarlem
€ 39.600 44%
31%
€ 39.600 € 35.575
Schalkwijk
Haarlem
8% 7%
€ 35.575
5%
Haarlem
Schalkwijk 3%
Molenwijk
Arbeidsongeschikt
Molenwijk‐Noord
Bijstand
Eénpersoonshuishoudens Haarlem
Huishoudens met kinderen
Schalkwijk
Aandeel arbeidsongeschikten en bijstandsgerechtigden
Molenwijk
Molenwijk‐Noord
Gemiddeld inkomen € 30.600
22
19%
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Huishoudens zon
€ 44.000
Kwaliteiten en knelpunten wonen, werken en voorzieningen Kwaliteiten: • Goed en verspreid aanbod van voorzieningen door de wijk • Relatief veel werkgelegenheid in de vorm van ZZP’ers • Nabijheid van het stadsdeelcentrum van Schalkwijk • Betaalbare huurwoningen • Kansen voor aansluiten op nieuwe woonbehoefte met een gevarieerder woningaanbod. • Kansen voor herontwikkeling van de basisscholen de Brandaris en De Wadden Knelpunten: • Hoog aandeel flatwoningen en relatief kleine woningen en lage gemiddelde WOZwaarde. Het woningaanbod is erg eenzijdig en de mogelijkheden om in de buurt een wooncarrière te maken klein. • Door scheiding van functies mist een centrale plaats voor functionele kruisbestuiving, netwerkvorming en (in)formele ontmoeting. • Weinig formele en informele ontmoetingsplekken voor bewoners
2.4 Sociaal-maatschappelijke aspecten Bevolking In Molenwijk-Noord wonen 1.783 mensen (1 januari 2021). Relatief gezien zijn de inwoners van Molenwijk-Noord – met een gemiddelde leeftijd van 37 jaar – jong in vergelijking met heel Molenwijk (44,8 jaar) en Haarlem (40,5 jaar). Net als in de rest van Haarlem is er in Molenwijk-Noord sprake van een toenemende vergrijzende bevolkingssamenstelling. De prognoses laten zien dat in Haarlem het aandeel 65+’ers de komende 20 jaar toeneemt, waarbij de groep 75+’ers het hardst groeit. In de rest van Molenwijk en Schalkwijk is deze problematiek urgenter, maar ook MolenwijkNoord krijgt ermee te maken. Een deel van deze senioren krijgt ook te maken met een mobiliteitsbeperking. Van hen zal een groot deel zelfstandig kunnen, willen en moeten blijven wonen. Dit vraagt om aanpassing van het woningaanbod. Door de vergrijzing en veranderende woonbehoeften van ouderen hebben we in Haarlem tot 2030 ruim 3.000 extra woningen nodig die geschikt zijn voor ouderen, tot 2040 zelfs ruim 6.000. Het gaat hierbij om gelijkvloerse, geclusterde en aangepaste woningen. In Molenwijk-Noord wonen 840 huishoudens met een gemiddelde grootte van 2,1 inwoners per huishouden. Dit is vergelijkbaar met de rest van Haarlem.
Het grootste deel van de huishoudens zijn éénpersoonshuishoudens (48%) gevolgd door huishoudens met kinderen (33%) en huishoudens zonder kinderen (19%). Het aandeel huishoudens met kinderen ligt in Molenwijk-Noord hoger dan in de rest van Molenwijk (28%) en Schalkwijk en Haarlem (beide 31%). Dit verklaart de relatief jonge bevolking in Molenwijk-Noord; er wonen in verhouding meer gezinnen en meer eenpersoonshuishoudens (die over het algemeen ook vaak jonger zijn). Het gemiddelde huishoudensinkomen ligt in de Waddenbuurt (€30.600) een stuk lager dan in Molenwijk, Schalkwijk en Haarlem. Het percentage inwoners dat in de bijstand (9%) zit of een laag inkomen heeft, ligt een stuk hoger dan in de rest van Molenwijk, Schalkwijk en Haarlem gemiddeld. Ook het aandeel inwoners dat arbeidsongeschikt is ligt in Molenwijk-Noord hoger dan in de andere delen van Molenwijk. Deze indicatoren duiden erop dat de sociaaleconomische status van inwoners van Molenwijk-Noord minder sterk is dan die van inwoners elders in Molenwijk, Schalkwijk of Haarlem.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
23
Mensen in Molenwijk-Noord zijn vaker afhankelijk van financiële ondersteuning. Deze problematiek hangt onder andere samen met het grote aandeel sociale huurwoningen in de wijk. Herstructurering is geen directe oplossing voor deze sociaaleconomische problematiek; het vergt ook sociaalmaatschappelijke ondersteuning om de positie van deze groep inwoners te verbeteren. Leefbaarheid De ‘Leefbaarometer’ van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties geeft een indicatie in hoeverre de leefomgeving aansluit op bepaalde gestelde voorwaarden en behoeften. Om de leefbaarheid in beeld te brengen wordt gebruik gemaakt van honderd indicatoren, onderverdeeld in 5 dimensies: wonen, bewoners, voorzieningen, fysieke omgeving en veiligheid. Niet iedere dimensie telt even zwaar mee. Voorzieningen en veiligheid bepalen samen voor bijna de helft de eindscore. De totale score van leefbaarheid in het noorden van Molenwijk wordt als ‘zwak’ beoordeeld ten opzichte van het landelijk gemiddelde, terwijl Haarlem goed scoort en de rest van Molenwijk ruim voldoende (peiljaar 2018). Verder is te zien dat MolenwijkNoord op alle dimensies slechter scoort dan Haarlem en de rest van Molenwijk. De dimensies wonen en bewoners zijn de afgelopen jaren bovendien achteruitgegaan.
De dimensies fysieke omgeving en veiligheid zijn er wel op vooruit gegaan maar blijven nog steeds achter ten opzichte van Haarlem en Molenwijk. De dimensie voorzieningen is stabiel gebleven en landelijk gezien bovengemiddeld, maar minder goed dan in de rest Haarlem. Sociaal en gezondheid Op het schaalniveau van Molenwijk zijn inwoners best tevreden. In vergelijking met Schalkwijk kennen mensen elkaar in Molenwijk beter, zijn ze meer betrokken bij de wijk en wordt de omgangssfeer hoger gewaardeerd. Echter, ten opzichte van Haarlem doet Molenwijk het op deze punten minder goed. Dezelfde lijn is zichtbaar wanneer we kijken het geluksgevoel van mensen, aantal contacten in de buurt, ervaren eenzaamheid en de vraag in hoeverre mensen het prettig vinden om in Molenwijk te wonen. Molenwijk doet het op deze punten beter dan Schalkwijk, maar veelal minder goed dan de rest van Haarlem. Voor Molenwijk-Noord zijn deze cijfers niet bekend, maar het is de verwachting – o.a. op basis van de Leefbaarometer – dat het Molenwijk-Noord op deze
24
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
onderdelen het minder goed doet dan elders in de wijk, Dit patroon is ook zichtbaar bij het aspect sporten en bewegen. Molenwijkers sporten en bewegen vaker dan de gemiddelde Schalkwijker, maar minder vaak dan de gemiddelde Haarlemmer. Overgewicht en obesitas komen in Molenwijk dan ook vaker voor dan in de rest van Haarlem. De ervaren gezondheid van Molenwijkers is over het algemeen goed, maar wederom minder goed dan het Haarlems gemiddelde. Ook hier geldt dat op basis van de andere analyses in deze paragraaf we aannemen dat het noorden van Molenwijk minder hoog scoort als het gaat om sporten en bewegen. Wat dat betreft is het dus wenselijk om juist in Molenwijk-Noord aan de slag te gaan en de buurt van nieuwe impulsen te voorzien. Dit betekent echter niet dat woningen renoveren en nieuwbouwen voldoende is. Om daadwerkelijk de buurt vooruit te helpen is ook noodzakelijk om in te zetten op sociaal-maatschappelijke aspecten zodat de sociale structuren in de wijk worden versterkt.
Uitsnede Leefbaarometer (2018)
Sociaal-maatschappelijke kwaliteiten en knelpunten Kwaliteiten: • Relatief jonge bevolking en in verhouding veel alleenstaanden en gezinnen met kinderen. • De leefbaarheid van Molenwijk wordt als ruim voldoende beoordeeld • Welzijn en gezondheid in Molenwijk zijn beter dan in andere wijken van Schalkwijk Knelpunten: • Sociaaleconomische status, welzijn en gezondheid van inwoners Molenwijk-Noord is minder sterk dan elders in Molenwijk, Schalkwijk of Haarlem. • Grote sociaaleconomische verschillen binnen Molenwijk. • Leefbaarheid van Molenwijk-Noord wordt als zwak beoordeeld. Vooral de dimensies ‘wonen’ en ‘bevolking’ scoren laag. • Toenemende vergrijzing waardoor inspelen op veranderde woonbehoeften noodzakelijk is.
2.5 Conclusie analyse Uit de analyse komen een aantal ruimtelijke, functionele en sociaal-maatschappelijke kwaliteiten naar voren. Deze bieden een goede basis voor het oplossen van bestaande knelpunten, zodat Molenwijk-Noord een prettige, gezonde en toekomstbestendige buurt wordt. De ligging van Molenwijk-Noord is gunstig. Bovenwijkse voorzieningen en diverse parken en de Groene Zoom met het Spaarne zijn binnen wandel- en fietsafstand. Daarnaast is de buurt momenteel nog betaalbaar, zijn de bewoners relatief jong en zijn er relatief veel zzp’ers. Er zit dus energie in het gebied en er liggen kansen tot verbetering, ook in het licht van de verschillende initiatieven die er momenteel spelen. Veel knelpunten hangen samen met elkaar en versterken elkaar. Hoewel de opzet van de Waddenbuurt ruim is en de omgeving vele kwaliteiten heeft, zorgt de introverte en onsamenhangende opzet ervoor dat de buurt weinig aansluiting heeft met de omgeving en de openbare ruimte anoniem voelt. De vormgeving van gebouwen met dode plinten en de overmaat van verharding, grotendeels ingericht voor de auto, versterken dit. De openbare ruimte nodigt hierdoor niet uit tot verblijf, bewegen en ontmoeten. In de buurt is zowel een tekort aan formele als informele ontmoetingsplaatsen, waaronder een centrale plek om samen te komen.
De verouderde en eenzijdige woningvoorraad staat al enige tijd op de nominatie om gesloopt te worden. Hierdoor wordt er weinig onderhoud meer gepleegd. De relatief goedkope huurwoningen zijn vooral interessant voor bewoners met een relatief laag inkomen. Hierdoor is er sprake van een concentratie van bewoners die op sociaalmaatschappelijk vlak te kampen hebben met verschillende problemen. Het faciliteren van kapitaalkrachtigere bevolkingsgroepen kan er toe leiden dat er nieuwe dynamiek ontstaat in de buurt waar bestaande bewoners van mee kunnen profiteren. Echter, hiervoor is het niet voldoende om enkel woningen toe te voegen. Ook andere ingrepen – zoals in de voorzieningen en openbare ruimte – zijn nodig om ervoor te zorgen dat sociale structuren worden opgebouwd en bewoners een gemeenschap kunnen vormen. Om Molenwijk-Noord vooruit te helpen is het van belang om in te zetten op een combinatie van stedenbouwkundige, landschappelijke, functionele en sociaalmaatschappelijke ingrepen, aangezien deze aspecten in elkaar grijpen en elkaar beïnvloeden.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
25
Raamwerk ontwikkelvisie Het raamwerk legt de hoofdljnen van de toekomstige ontwikkelingen vast. De openbare ruimte is hierbij in belangrijke mate sturend.
26
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
3 Toekomstig ruimtelijk raamwerk 3.1 Hoofdlijnen van het raamwerk De ontwikkelingen in Molenwijk-Noord leiden tot een aangenaam, groen woonmilieu. Water en groen zijn van belang tegen hittestress, voor waterberging en voor een activerende woonomgeving voor jong en oud. Ruimtelijk zorgt de nieuwe bebouwing in de Waddenbuurt in de eerste plaats voor een tussenschaal, die bemiddelt tussen de grote schaal van de Europaweg en de kleinschalige buurten van de zuidelijker delen van Molenwijk. Daarnaast wordt de hoge bebouwingsrand aan de Europaweg aangevuld. De ontwikkeling ten westen van de Zwemmerslaan geeft vorm aan een landschappelijk woonmilieu, dat deel uitmaakt van de Groene Zoom.
noordrand van het park. Een fijnmazig weefsel van groene paden en straten zorgt voor een goede verbinding met de gebieden aan de noord- en zuidzijde en vergroot de kans op toevallige ontmoetingen tussen buurtbewoners. Nieuwe bebouwing vormt samen met de bestaande bebouwing logische ensembles, die met voorkanten naar de openbare ruimte zijn gericht. • De Zwemmerslaan vormt ruimtelijk de grens tussen de woonwijk en de, uit te breiden, Groene Zoom. Aan de westzijde van de Zwemmerslaan wordt een cluster van objectmatige woongebouwen in het groen ontwikkeld. Daarbij wordt het landschappelijk karakter van het dit gebied als onderdeel van de Groene Zoom versterkt en het gebied meer beleefbaar en toegankelijk gemaakt.
Molenwijk-Noord is in de toekomst als volgt opgebouwd • Centraal in de buurt ligt het Waddenpark, een publieke verblijfsruimte voor de hele buurt. De langgerekte, in oost-westrichting gelegen ruimte, brengt eenheid in de buurt ‘over de Zuiderzeelaan heen’. Tevens legt het verbinding met de Groene Zoom. Het park is gericht op ontmoeting, verblijf, spelen en sporten. Water is een groot onderdeel van de inrichting. Het speelt een belangrijke rol in het nieuwe duurzame watersysteem van de buurt, het is een belangrijke ecologische drager en geeft een speciale attractieve waarde aan het park. De Europawegzone aan de noordzijde kenmerkt zich door een reeks van hoge, markante gebouwen en een brede, lommerrijke groenzone. Als voorkant van Molenwijk en entree van Schalkwijk wordt deze versterkt. Het bestaande bebouwingspatroon van verspringende blokken aan de Europaweg wordt aangevuld met nieuwe objecten op de hoeken van de Zwemmerslaan en Zuiderzeelaan. Deze nieuwe bebouwing met aantrekkelijke, levendige plinten bij de entrees tot de wijk draagt ook bij aan een goede overgang van de grote schaal van de Europawegzone naar de kleinere schaal in de wijk. • Tussen het park en de bestaande buurten aan de zuidzijde is een middenzone met helder gedefinieerde bouwvelden met middelhoge bebouwing.
De middenzone bemiddelt tussen de hoge bebouwing van de Europawegzone en de zuidelijker gelegen kleinschalige woonbuurten. De bouwvelden vormen een strakke lijn aan de zuidrand van het Waddenpark, in contrast met de verspringende bebouwing aan de
Ruimtelijk concept Deelgebieden en karakteristieken van het toekomstig Molenwijk-Noord
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
27
28
Onderscheid deelgebied groene zoom en stadswijk In stadswijk zonering: grote, midden- en kleine schaal
Verbinding met omliggende groengebieden en buurten
Kamstructuur brengt samenhang in buurt
Oriëntatie naar omgeving Wijkentrees aan Europaweg
Markante bebouwingsreeks aan Europaweg
1. Structuur en hiërarchie
2. Verbondenheid
3. Hoogbouw aan groene scheg
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
• Er wordt nader onderzocht of er in de oksel van Prattenburg, aan de zuidzijde van de Frieslandlaan, een (maatschappelijk) voorzieningencluster als hart van de buurt kan komen. Dit kan bijdragen aan de levendigheid van deze hoofdstraat. Bovendien leent de locatie zich goed voor een centraal cluster vanwege de goede zichtbaarheid en bereikbaarheid. Op het programma voor dit cluster wordt nader gestudeerd. Het is van belang dat een dergelijk cluster een belangrijke positie inneemt in de sociale structuur van Molenwijk, als aanvulling op ontmoetingsplekken verspreid door de wijk.
3.2 Ontwerpuitgangspunten In het ruimtelijk ontwerp van het raamwerk staat de verbinding tussen de kenmerken van de naoorlogse stedenbouw en actuele opgaves centraal. Het gaat dus om herinterpretatie van deze kenmerken. Zo blijft de identiteit als onderdeel van het naoorlogse stadsdeel Schalkwijk voelbaar. De uitgangspunten voor het ruimtelijk ontwerp zijn: 1. Structuur en hiërarchie De nieuwe opzet van Molenwijk-Noord kenmerkt zich door een heldere indeling in deelgebieden en zones en heldere structuren. Binnen de Waddenbuurt worden twee verschillende bebouwingszones onderscheiden: de Europawegzone en de middenzone. Het deelgebied ten zuiden van de Frieslandlaan, bij Prattenburg, maakt deel uit van De Burgen, de buurt in het midden van Molenwijk. Het deelgebied ten westen van de Zwemmerslaan wordt beschouwd als onderdeel van de Groene Zoom. De Waddenbuurt kenmerkt zich door een heldere (kam)structuur met lange lijnen en een hiërarchische opbouw van bebouwing, straten en paden en groenstructuur: • Wijkniveau: parkway Europaweg met hoge bebouwing • Buurtniveau: de hoofdstraten Amelandstraat en Frieslandlaan, het buurtpark Waddenpark. Daarnaast zijn er ondergeschikte noord-zuid gerichte parkstraatjes. • Blokniveau: collectieve hofjes, parkeerterreinen en privé-tuinen
Structuurkaart
2. Verbondenheid De autonome en introverte opzet van Molenwijk wordt aangevuld met prettige langzaam verkeersverbindingen naar de Groene Zoom en omliggende parken. Het gebied ten westen van de Zwemmerslaan wordt door routes naar de ZuidSchalkwijkerweg en zichtrelaties versterkt als deel van Groene Zoom. Daarnaast keert de buurt zich niet langer met lelijke achterkanten af van de omgeving, maar oriënteert zich op positieve wijze naar de Europaweg en de ontsluitingslus van Molenwijk. De entrees op de hoeken van de Europaweg met de toegangswegen tot Molenwijk vragen
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
29
30
Impressie Waddenpark
Impressie overgang openbaar-privé
Impressie repeterende bouwvolumes
Helder gedefinieerde stedelijke plekken in Waddenbuurt versus landschap Groene Zoom
Goede overgangen openbaar- privé
Strakke bebouwingspatronen in Waddenbuurt Vrije compositie aan Zwemmerslaan
4. Beteknisvolle groene ruimte
5. Alzijdige gebouwen
6. Seriematige gebouwen en buitenruimte
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
daarbij om een extra markering. De hoek met de Zuiderzeelaan is tevens te beschouwen als representatieve entree van Schalkwijk. Deze zichtbare hoeken lenen zich bovendien goed voor een actief programma in de plint, bijvoorbeeld kleinschalige horeca of werkconcepten. 3. Hoogbouw aan de grote groene scheg Nieuwe bebouwing aan de Europaweg wordt beschouwd als deel van de bestaande bebouwingsreeks aan deze hoofdweg van Schalkwijk en groene scheg. Kenmerkend voor de zuidzijde zijn lange, verspringende gestrekte flatgebouwen en koppen van bouwblokken op de hoeken met zijwegen. Aan de noordzijde van de groene scheg staat de bebouwing dwars op de groene ruimte en strak in het gelid. Torens markeren belangrijke momenten, namelijk de westelijke entree van Schalkwijk en het draaipunt in de Europaweg. 4. Veel betekenisvolle groene ruimte De continuïteit en het grote oppervlak aan (groene) ruimte in de naoorlogse wijk zijn kenmerken en waarden om aan vast te houden. Maar wel is het van belang dat de buitenruimte meer kwaliteit en betekenis krijgt. Verharding voor auto’s is niet langer dominant; de voetganger en fietser krijgen het primaat. De vrijkomende ruimte wordt ingezet voor groen met een rijk beplantingsbeeld (ook heesters, bloemen en hagen), een duurzaam watersysteem met oppervlaktewater en gebruiksgroen voor sporten, spelen en verblijf.
Het groen krijgt een meer sociale functie en kan een rol spelen in het faciliteren van ontmoetingen tussen diverse buurtbewoners. Bijvoorbeeld als plek om samen te sporten, te spelen of te bewegen, maar ook voor een toevallig praatje bij een plek waar de kinderen aan het spelen zijn. Met name voor oudere bewoners kan het leuk zijn om ook in contact te komen met jongere buurtgenoten Plekken en groenstructuren krijgen een robuuste en meer samenhangende vormgeving, in het bijzonder in de vorm van het Waddenpark.
5. Alzijdige gebouwen met goede overgangen openbaar - privé De continuïteit van de groene ruimte in de wijk is verbonden aan een opzet van open, alzijdige bouwblokken. Daarbij vraagt de relatie tussen bebouwing en buitenruimte op maaiveldniveau bijzondere aandacht. Een goede wisselwerking tussen gebouw en openbare ruimte is bepalend voor de ruimtelijke kwaliteit, sociale veiligheid en eigenaarschap van de buitenruimtes. Mooie, robuuste overgangen tussen openbaar en privé moeten worden vormgegeven en het beheer hiervan moet goed geregeld worden. Daarnaast is het nodig om dode plinten en achterkanten van te behouden bebouwing aan te pakken. Waar dode plinten niet kunnen worden vervangen door leefruimtes, worden de overgang naar de openbare ruimte verzacht met plintgroen. 6. Seriematige toepassing van ensembles van gebouwen en buitenruimte in de middenzone In de huidige situatie mist de bebouwing in de Waddenbuurt een heldere opzet. Enerzijds ontbreken de voor de jaren ‘60 typische stempelpatronen. Anderzijds sluit bebouwing uit verschillende periodes niet logisch op elkaar aan. De vervanging van de portiekflats voor nieuwbouw biedt de kans om nieuwe reeksen van bouwblokken te maken en logische ensembles van - bestaande en nieuwe - bebouwing en buitenruimte te maken. Vanwege de in te passen bestaande bebouwing zullen er veel kleine variaties zijn tussen de ensembles.
Dit geeft de buurt een bijzondere historische gelaagdheid en ruimtelijke rijkdom. 7. Collectiviteit in architectuur en buitenruimte in de middenzone De architectuur van de nieuwe woonbebouwing van de Waddenbuurt refereert aan de karakteristiek van collectiviteit van de naoorlogse architectuur: appartementengebouwen met gemeenschappelijke portieken, galerijen of corridors en buitenruimtes. In de gemeenschappelijke buitenruimte kunnen omwonenden parkeren. Daarbij is een menselijke schaal belangrijk, zodat een gevoel van eigenaarschap kan ontstaan. Het aantal woningen per blok en per portiek is behapbaar. En bebouwing en collectieve buitenruimte zijn helder begrensd.
Ook de betekenis van de Groene Zoom als landschapspark voor Schalkwijk wordt versterkt door de buitenruimte rond de nieuwe bebouwing ten westen van de Zwemmerslaan beter toegankelijk en ervaarbaar te maken.
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
31
Impressie Waddenpark
Referentie: formele oever versus zachte oever
32
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Referentie: formele oever versus zachte oever
Referentie: contact met het water
3.3 Groen Hoeveelheid groen en bestaande bomen De groene kwaliteit van Molenwijk-Noord wordt versterkt, ondanks dat het aantal woningen toeneemt. Uitgangspunt is daarbij dat het percentage groen in de wijk gelijk blijft (ca. 30%) of hoger wordt. De vuistregel 3-30-300 (uitgedacht door Cecil Konijnendijk) is de richtlijn voor de uitwerking: vanuit iedere woning zicht op ten minste 3 bomen, ten minste 30% groen en binnen 300 meter afstand een buurtpark (namelijk het Romolenpark en Molenburgpark). Bestaande waardevolle bomen worden zoveel mogelijk ingepast binnen de voorgestelde nieuwe groenstructuur. Vanwege de gewenste aanpassing van de structuur van de buurt zal dit echter niet overal mogelijk zijn. Groen blauwe structuur De vernieuwde Waddenbuurt heeft krachtige groene plekken en structuren met alle een sterke identiteit. Ze zijn van betekenis op verschillende schaalniveaus en spelen in op de stedenbouwkundige context. Tussen de grote schaal van de parkway Europaweg en de kleine plantsoentjes van Molenwijk-Zuid wordt een middenschaal toegevoegd in de vorm van het buurtpark Waddenpark. De hele buurt is met dit park verbonden middels noord-zuidgerichte parkstraten. Daarnaast wordt de verbinding met omliggende groengebieden verbeterd en de kwaliteit versterkt. Tegenover de stedelijke groene plekken van de Waddenbuurt staat het landschappelijk karakter van de Groene Zoom.
De groenstructuur van Molenwijk-Noord bestaat daarmee uit de volgende elementen, met elk zijn eigen karakteristiek:
Groenstructuur
Waddenpark Het buurtpark Waddenpark wordt omsloten door bestaande en nieuwe bebouwing. Water voert er de boventoon. Daarnaast zorgen een diverse beplanting en nauwgezette, gearticuleerde vormgeving voor een rijk beeld, dat duidelijk onderscheidend is van de nabijgelegen heemparken, het Romolenpark en het Molenburgpark. Ook is een sterk contact tussen bebouwing en buitenruimte een belangrijke onderscheidende kwaliteit. De ruimtelijke opzet speelt in op de ligging tussen twee stedenbouwkundig verschillende zones. De zuidzijde krijgt een stevige ruggengraat, die de rechtlijnige opzet
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
33
Concept Waddenpark: Ruggengraat legt verbinding met Groene Zoom Water bepaalt identiteit van park Speciale (gele) plekken op koppen van park.
Profiel Waddenpark smalste deel T..p.v. galerijflat aan oostzijde van Zuiderzeelaan
34
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Profiel Waddenpark meest brede deel T.p.v. galerijflat ten westen van Zuiderzeelaan
van de bouwvelden volgt. Deze ruggengraat bestaat uit een breed pad met bomenrij en een harde waterkant. Het pad vormt de verbinding met de Groene Zoom. De noordzijde van het water heeft een zo flauw mogelijk talud van wisselende breedte in relatie tot de verspringende bebouwing. Er is hier geen strakke scheidingslijn tussen land en water. Op het talud staan solitaire bomen. De westelijke en oostelijke kop van het park zijn markant door de bestaande torens aan de oostzijde en het nieuwe gebouwcomplex op de hoek met de Zwemmerslaan. Deze plekken krijgen een specifieke inrichting met een meer pleinof tuinachtig karakter. De overgangen naar de bebouwing en het parkeerterrein bij de westelijke flat in de Europawegzone krijgen een zachte, groene uitstraling met hagen of heesterstroken.
Parkway Europaweg Deze groenzone is beeldbepalend voor de parkway en de rand van Molenwijk en kan door enkele ingrepen meer kwaliteit krijgen. De robuustheid van de opgaande beplanting –de bomenrijen, brede grasbermen en groepen grote bomen – en de afwisseling in ruimtebeleving is waardevol. Maar plaatselijk is meer openheid in het groen gewenst om het contact vanaf de Europaweg met de
Referentie afscherming van parkeerterrein en dode plint met brede haag
Nieuw profiel Europaweg, oostelijk deel T.p.v. bestaande galerijflat
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
35
Referenties landschappelijk karakter Groene Zoom/Zwemmerslaan
36
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
bebouwing te versterken en om vanuit de buurt de verbinding met de Europaweg te verbeteren. Daarnaast vragen het parkeren voor de flats, de parkeerboxen en bijbehorende ontsluiting om een betere inbedding in de parkruimte om het aanzien van de wijk te verbeteren. De parkeerterreinen worden met hagen op zorgvuldige wijze ingepast in de groenzone. Daarbij is het ook van belang dat plintgroen blijft bestaan of op nieuwe wijze vorm krijgt. Deze beplanting zorgt voor een zachte overgang van bebouwing naar publieke ruimte.
buitenruimte rond de bebouwing krijgt een landschappelijk karakter, hoofzakelijk bestaande uit grasland met los verspreide opgaande, inheemse bomen en struiken (bijvoorbeeld elzen, wilgen). Ook een gemeenschappelijk moestuin of boomgaard zijn voorstelbaar. De overgang van de wijk naar dit landschappelijk gebied wordt meer uitgesproken door de Zwemmerslaan het karakter te geven van een landelijke weg. De weg wordt versmald tot één baan van asfalt met aan de oostzijde een bermsloot of greppel.
Groene Zoom, Zwemmerslaan De ontwikkellocatie wordt versterkt als overgang naar het landschapspark de Groene Zoom. Door een meer open beplantingsbeeld langs de Zwemmerslaan en het toevoegen van routes naar de sportvelden en de Zuid-Schalkwijkerweg wordt het gebied meer toegankelijk en beleefbaar en nodigt het uit tot recreatie in de Groene Zoom. De
Profiel Groene Zoom, westrand ontwikkelocatie Rand sportvelden
Profiel Zwemmerslaan Noordelijk deel nabij hoek Europaweg
Ontwikkelvisie Molenwijk-Noord
37
Profiel parkstraat - westelijk deel ‘Erf’`
38
Gemeente Haarlem - Afdeling Omgevingsbeleid
Profiel parkstraat - oostelijk deel Formeel straatprofiel met parkeerstrook
Principeprofiel Amelandstraat