20210580472 2. Bijlage 1 Ontwerp-Stedenbouwkundig Programma van Eisen fase 2 centrum Schalkwijk

SPvE

Centrum Schalkwijk - Fase 2 10 februari 2022

Colofon

Aan dit stedenbouwkundig programma van eisen hebben meegewerkt: Gemeente Haarlem - Michael Kaldenhoven - Hardy De Graaf - Kamal Mahi - Job Drenth - Roald van Splunter - Michiel van der Lugt - Willemijn Enders - Jasper de Jong - Deniz Şükür Jo Coenen Architects and Urbanists BV - Thomas Offermans - Javier Pinazo - Cristina Bestebreurtje - Jo Coenen Buro Lubbers - Peter Lubbers - Joost van Gorkom Bij de totstandkoming is overleg gevoerd met de volgende partijen: - CVvE Centrum Schalkwijk - Droogh Trommelen en Partners BV - Dalpha Nardinc Real Estate BV - Lunee - Trebbe - HBB - Hoorne - LEVS architecten - INBO architecten - Groosman Architecten - Koschuch Architecten - Beleidsmedewerkers Gemeente Haarlem

2

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

Inhoudsopgave Colofon2 Inhoudsopgave3 1. Inleiding

4

2. Analyse & Beleid

7

1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6

Introductie en leeswijzer 4 Achtergrond en status transformatie 5 Voortgang in het Haarlems Ruimtelijke Planproces 5 Doel & werking Stedenbouwkundig Programma van Eisen6 Participatie en planning 6

Inleiding Bestaande situatie Beleidsanalyse Beleidsambitie Stakeholders en kansen Conclusie

7 7 9 15 15 16

3. Visie & Ruimtelijk concept

17

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

5. Kaders beeldkwaliteit gebouwen 5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6 5.7 5.8 5.9 5.10 5.11 5.12 5.13 5.14

Inleiding Architectuurstijl Fase 1 als vertrekpunt  Materialen die mooi verouderen Materiaal, plastiek en textuur van de gevels Ramen, balkons en loggia’s Plinten en arcades Hoofdentrees appartementen Setbacks bovenste verdieping HWA’s en installaties in de plinten en op de daken Groen op, aan en rond de gebouwen Overgangszone privé-openbaar Reclamebeleid  Blok O.1 als ‘special’

61

61 61 62 63 63 64 65 66 67 67 68 69 69 70

Bijlage I: Bezonningsonderzoek Bijlage II: Bomen Effect Analyse

Inleiding 17 Ruimtelijk concept Centrum Schalkwijk 17 Stedenbouwkundige structuur 21 Stedenbouwkundige opzet Fase 2 25 Groenparagraaf 28 Artist impressions voorlopige ontwerpen van de gebouwen in Centrum Schalkwijk Fase 2 30

4. Randvoorwaarden, eisen en wensen (spelregels)  32 4.1 4.2 4.3 4.4 4.5 4.6 4.7 4.8 4.9 4.10 4.11

Inleiding Spelregelkaarten  Stedenbouwkundige hoofdopzet  Openbare ruimte Groenparagraaf  Gebouwen  Programma Mobiliteit Sociale veiligheid  Duurzaamheid  Milieu- en omgevingsaspecten

32 32 37 39 47 47 51 52 56 57 59

SPvE - Centrum Schalkwijk - Fase 2

3

1. Inleiding 1.1

Introductie en leeswijzer

De transformatie van het centrum van Schalkwijk is in volle gang. Het verouderde, monofunctionele winkelcentrum transformeert stap voor stap naar een multifunctioneel en hoogstedelijk stadsdeelcentrum voor Schalkwijk. Uit de realisatie van de eerste fase aan het Californiëplein met woningen, twee supermarkten, winkels en de bioscoop blijkt welke ambitie de gemeente, vastgoedeigenaren en andere stakeholders in het gebied hebben. Het voorliggend Stedenbouwkundig Programma van Eisen (SPvE) richt zich op de tweede fase: de transformatie van het zuidelijke deel van het winkelcentrum. Hier is ruimte voor de bouw van circa 1.150 woningen, ca. 5.000 m² commerciële ruimte (niet detailhandel) en tenminste 1.600 m² maatschappelijke functies (zoals een bibliotheek en sociaal wijkteam). Ook wordt ca. 14.000 m² aan openbare ruimte vernieuwd. Kern van dit document zijn de gemeentelijke randvoorwaarden, eisen en wensen waaraan de nieuwe gebouwen en de openbare ruimte in dit plandeel moeten voldoen. Dit SPvE dient daarmee als toetsingskader voor het stedenbouwkundig plan (SP) dat door de ontwikkelende partijen wordt opgesteld.

Leeswijzer Dit SPvE bestaat uit vijf hoofdstukken en een aantal bijlagen. Het eerste hoofdstuk geeft inzicht in de huidige status van de transformatie, het doel van dit SPvE en het verdere proces richting realisatie van fase 2. Vervolgens bevat hoofdstuk twee een beknopte analyse van het huidige winkelcentrum binnen Schalkwijk, de geldende beleidskaders en de ambities van de gemeente en stakeholders. In hoofdstuk drie wordt dit vertaald naar een (ruimtelijke) visie op Centrum Schalkwijk en de ontwikkeling van fase 2. Hoofdstuk vier geeft de randvoorwaarden, eisen en wensen aan die van toepassing zijn op de ontwikkeling van fase 2. Hoofdstuk vijf bevat de kaders voor de beeldkwaliteit van de gebouwen. De bijlagen betreffen onderzoeken naar bezonning en de bomen in het plangebied.

Centrum Schalkwijk Fase 2 (Zuidstrook)

Ligging Centrum Schalkwijk

4

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

Ligging Fase 2 (Zuidstrook)

1.2 Achtergrond en status transformatie De eerste plannen voor de herontwikkeling van het winkelcentrum zijn ontstaan in 1993. Aanleiding hiervoor waren de zorgen van bewoners over het voorzieningenniveau, de sociale samenhang en de weinige aandacht die het stadsdeel kreeg. De ambitie voor Centrum Schalkwijk is altijd geweest om het huidige winkelcentrum te transformeren naar een multifunctioneel en levendig stadsdeelcentrum met hoge verblijfskwaliteit waar mensen elkaar ontmoeten, uitgaan, winkelen, wonen en werken. Om deze transformatie mogelijk te maken, heeft de raad van Haarlem in 2013 de structuurvisie ‘Schalkstad 2025’ vastgesteld samen met het stedenbouwkundig definitief ontwerp (SDO). Doel van beide documenten is het bewaken van de functionele samenhang en ruimtelijke kwaliteit gedurende de gefaseerde transformatie van het winkelcentrum. De raad heeft in 2016 het bestemmingsplan voor de eerste fase vastgesteld. Vervolgens is in 2018 gestart met de bouwwerkzaamheden. De bioscoop is in het najaar van 2020 geopend en het Californiëplein met 156 woningen en twee supermarkten is medio 2021 opgeleverd. Alleen de bouw van de Foodhal moet nog worden opgestart. Er worden dus stappen gezet om het doel te bereiken. Tegelijkertijd moet geconstateerd worden dat de wereld veranderd is sinds het vaststellen van de structuurvisie en het SDO in 2013.

Het woningtekort is nog nijpender geworden, de detailhandel is verder onder druk komen te staan en het gemeentelijk beleid is aangescherpt. Hierdoor is het noodzakelijk om op een andere manier naar de transformatie van het Centrum Schalkwijk te kijken. De hoofdopzet – een multifunctioneel stadsdeelcentrum – blijft hetzelfde, maar het verder verminderen van meters aan detailhandel, het verbreden van de functiemix en het toevoegen van meer woningen is noodzakelijk om de transformatie te laten slagen. Omdat de opgaven sinds 2013 veranderd zijn, is het ook noodzakelijk de structuurvisie uit 2013 bij te stellen. Parallel aan de planontwikkeling voor fase 2 wordt daarom ook gewerkt aan de geactualiseerde structuurvisie. De visie op-, en ambities voor het stadsdeelcentrum worden hierin herijkt om daarmee de ontwikkeling van het centrum de komende jaren in goede banen te blijven leiden. Met de realisatie

van fase 2 is het Centrum Schalkwijk namelijk nog niet afgerond. De volgende fasen volgen nog. Onder de koepel van de geactualiseerde structuurvisie, zullen hiervoor nog aparte plannen voor worden opgesteld.

1.3 Voortgang in het Haarlems Ruimtelijke Planproces Sinds enige jaren wordt binnen Haarlem projectmatig gewerkt aan de ontwikkelopgaven van de stad. Bij de uitvoering van een ontwikkelproject worden zes fases doorlopen volgens het Haarlems Ruimtelijk Planproces (HRPP). Het planproces geeft inzicht in de op te stellen producten, momenten waarop inspraak en participatie plaatsvindt en besluitvorming.

Fase 1 Fase 7 Fase 3b Fase 8

Fase 2 van Centrum Schalkwijk bevindt zich in de definitiefase. In de definitiefase zijn onder supervisie van het bureau Jo Coenen en door de gemeente de randvoorwaarden, eisen en wensen voor de ontwikkeling nader gedefinieerd en vastgelegd in een kaderstellend product; het Stedenbouwkundig Programma van Eisen. Het SPvE wordt door de gemeenteraad vastgesteld.

Fase 5 Fase 6 Fase 3a Fase 4

In de ontwerpfase (de volgende fase) wordt met het stedenbouwkundig plan een ontwerp gemaakt door de ontwikkelende partijen dat de basis vormt voor de verdere uitwerking van de gebouwen en de openbare ruimte. Het SP dient te voldoen aan het SPvE. Het SP biedt inzicht in de situering van bebouwing, volumes, afstanden, de samenhang tussen de bebouwde en onbebouwde ruimte en het functioneel programma. Het SP wordt vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders.

Fase 1

Fase 2

Na afronding van de definitie- en ontwerpfase volgt de voorbereidingsfase waarin de ruimtelijke procedure wordt doorlopen om de ontwikkeling juridisch mogelijk te maken. Hiertoe zal een procedure worden doorlopen voor een bestemmingsplan en/of een omgevingsvergunning. Fasering Centrum Schalkwijk

SPvE - Centrum Schalkwijk - Fase 2

5

1.4

Doel & werking Stedenbouwkundig Programma van Eisen

Het SPvE geeft de ruimtelijke en functionele kaders weer waaraan het stedenbouwkundig plan (en daarmee de nieuwe bebouwing en de openbare ruimte) in Fase 2 moet voldoen. Dit betreft zowel kwantitatieve als kwalitatieve kaders met betrekking tot programma, bouwvolume, beeldkwaliteit, openbare ruimte, bereikbaarheid, sociale veiligheid, milieu- en duurzaamheidsaspecten. Deze kaders zijn vastgelegd in randvoorwaarden, eisen en wensen en spelregelkaarten (zie hoofdstuk 4).

1.5 Participatie en planning Het ontwerp-SPvE voor Fase 2 van Centrum Schalkwijk wordt door het college vrijgegeven voor de inspraak gedurende een termijn van zes weken. Belanghebbenden waaronder omwonenden en ondernemers, kunnen op het ontwerp reageren via een inspraakreactie. Alle inspraakreacties worden beoordeeld en waar dit aanleiding geeft, zal het SPvE erop aangepast worden. Tijdens de inspraakperiode wordt ook een inloopmoment georganiseerd om geïnteresseerden te informeren en bij te praten over de ontwikkeling en het SPvE. Het SPvE wordt in het tweede of derde kwartaal (Q2 of Q3) van 2022 vastgesteld door de raad. Nadat het SP is vastgesteld door het college, zal de ruimtelijke procedure worden opgestart en zal een ontwerpbestemmingsplan en/of een ontwerp-omgevingsvergunning ter inzage worden gelegd in derde of vierde kwartaal (Q3 of Q4) van 2022. Mede afhankelijk van de zienswijzen die zijn ingediend tijdens de ruimtelijke procedure, zal besluitvorming over het bestemmingsplan en/of de omgevingsvergunning plaatsvinden in het vierde kwartaal van 2022 of in het eerste kwartaal van 2023. De uitvoering van het project zal dan starten medio 2023.

6

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

HAARLEMS RUIMTELIJK PLANPROCES COMPLEXE RUIMTELIJKE ONTWIKKELINITIATIEVEN

PRE-INITIATIEFFASE

INITIATIEFFASE

DEFINITIEFASE

In de pre-initiatieffase wordt een eerste scan van een initiatief gemaakt aangaande de wenselijkheid en kansrijkheid.

In de initiatieffase vindt een bredere integrale verkenning plaats van het project waarbij gekeken wordt waar het aansluit bij het vigerende beleid en waar het project mogelijk van af wijkt.

In de definitiefase worden de uitgangspunten en randvoorwaarden nader gedefinieerd.

ONTWERPFASE

VOORBEREIDINGSFASE REALISATIEFASE

de voorbereidingsfase In de realisatiefase InCentrum de ontwerpfase Schalkwijk In- fase 2 in het Haarlems Ruimtelijk Planproces wordt het project worden voorbereidingen wordt het project getroffen om het definitieve gerealiseerd. uitgewerkt binnen de ontwerp te realiseren. Het door de gemeente stedenbouwkundig plan wordt vastgestelde uitgewerkt tot bouwplan. In randvoorwaarden. Ook deze fase wordt tevens de worden de vereiste bestemmingsplanprocedure onderzoeken voor het doorlopen. Indien nodig bestemmingsplan worden hogere waarden voor (of andere geluid vastgesteld en/of een juridisch-planologische verkeersbesluit genomen. procedure) uitgevoerd. Omgevingsvergunningen en ontheffingen worden aangevraagd.

2. Analyse & Beleid 2.1

Inleiding

Dit hoofdstuk bevat allereerst een beknopte analyse van de historische en bestaande situatie van het stadsdeel Schalkwijk, het centrumgebied en het deelgebied van Fase 2. Daarna komen de gemeentelijke beleidskaders aan bod en wat dit betekent voor het stadsdeelcentrum en voor Fase 2. Vervolgens vertalen we de analyse en het beleid naar een centrale ambitie.

2.2 Bestaande situatie Ruimtelijke opbouw en ontwikkeling Schalkwijk Het structuurplan voor Schalkwijk – blauwdruk voor de wederopbouwwijk – is eind jaren ’50 opgesteld. Het plan is gebaseerd op de toenmalige, modernistische gedachtengoed van licht, lucht en ruimte. Eén van de uitgangspunten hierbij was een duidelijke scheiding van functies als wonen, groen, verkeer en winkelen. Schalkwijk is daarom opgebouwd uit vier afgebakende wijken die van elkaar gescheiden zijn door groene scheggen, vaarten en door brede wegen ingebed in het groen. Centraal in het stadsdeel was een zone bestemd voor werkfuncties en een winkelcentrum. Deze zone wordt inmiddels getransformeerd naar gemengde woon-werkgebieden. Groen, water en hoogbouw zijn de drie belangrijkste stedenbouwkundige lagen die de hoofdstructuur van Schalkwijk vormen. Meestal lopen de groene zones, geflankeerd door hogere gebouwen, op de grens van de vier wijken. Deze zones structureren Schalkwijk sterk en dragen bij aan een goede oriëntatie in het gebied. Deze lijnen vormen echter ook een barrière omdat de afstand tussen de verschillende gebieden groot is, de gebouwen niet op deze lijnen georiënteerd zijn en er weinig dwarsverbindingen tussen de verschillende wijken zijn.

Ruimtelijke opbouw en ontwikkeling Centrum Schalkwijk Gelegen aan twee groene scheggen en tussen de belangrijkste wegen in Schalkwijk – de Europaweg en de Amerikaweg – neemt Centrum Schalkwijk een centrale positie in het stadsdeel in. Het centrum is in de jaren ‘60 ontworpen als onoverdekt winkelcentrum. Later, in de jaren ’70, is ervoor gekozen om het winkelcentrum te overdekken en daarmee het winkelplezier te vergroten.

De focus van het winkelcentrum lag op een goede bereikbaarheid per auto. Dit heeft geresulteerd in een centrum dat aan de randen gedomineerd wordt door parkeerplaatsen, garages en logistieke functies. Het centrum zelf is een introvert plat bouwensemble met weinig uitstraling. De lange gesloten gevels en logistieke functies, samen met de afstand tot de wijken en slechte verbindingen resulteren in veel achterkant-situaties waarbij de matige uitstraling zich ook uit in een lage verblijfskwaliteit, leefbaarheid en sociale veiligheid, met name aan de buitenranden. In het gebied zelf zijn er weinig échte verblijfsplekken of plekken voor spelen en beweging. Vooral ’s avonds is er vanwege de afwezigheid van woningen en aantrekkelijke horeca weinig activiteit in het gebied waardoor leefbaarheid en sociale veiligheid belangrijke aandachtspunten vormen. Teruglopende bezoekersaantallen zijn – net als in vergelijkbare winkelcentra in Nederland – een groeiend probleem in Centrum Schalkwijk. Internetverkoop en behoefte aan beleving en aantrekkelijke, diverse winkelgebieden leiden tot ander winkelgedrag van consumenten. Mede hierdoor is de leegstand toegenomen in het Centrum Schalkwijk en functioneert het momenteel suboptimaal.

Wijkenindeling Schalkwijk

Een positief aspect is de bereikbaarheid per openbaar vervoer. Centrum Schalkwijk heeft dankzij de R-Net halte aan de Aziëweg een hoogwaardige verbinding met de Haarlemse binnenstad, Haarlem Station en in de toekomst knooppunt Nieuw-Zuid, maar ook met Schiphol. Daarnaast stoppen ook lokale en interlokale bussen op de halte aan de Aziëweg en op de halte aan de Europaweg. Ruimtelijke opbouw en ontwikkeling deelgebied Fase 2 In de huidige situatie wordt het marktplein (Californiëplein) omgeven door lage en versnipperde bebouwing met een matige stedenbouwkundige kwaliteit; achterkanten, dichte plinten en weinig dynamiek. Hetzelfde geldt voor de bebouwing aan de Europaweg/ Costa del Sol en de zuidelijke bebouwing aan het water. Ook hier is de ruimtelijke kwaliteit slecht, onder andere vanwege de leegstand. Op dit moment zijn de verschillende gebouwen deels gevuld met horeca, detailhandel, een sportschool, carwash en een aantal tijdelijke functies. Deze functies voorzien in ca. 45 arbeidsplaatsen (>12 uur, peildatum 01-09-2020). Een deel van de gebouwen staat leeg. In het

Stedenbouwkundige structuur Schalkwijk

SPvE Centrum Schalkwijk - Fase 2

7

gebied wordt momenteel niet gewoond, maar rondom het plangebied zijn er omwonenden aan de Briandlaan, het nieuwe Floridablok aan het Californiëplein en de woontoren op de hoek Europaweg/Costa del Sol. De hoofdontsluiting in Fase 2 is de Costa del Sol. Deze straat is zeer ruim opgezet en wordt geflankeerd door ventwegen en parkeerplaatsen. Beoordeling bestaande situatie Het huidige stadsdeelcentrum ligt centraal in Schalkwijk, maar is in ruimtelijke zin onvoldoende verbonden met de verschillende wijken. Het heeft een matige ruimtelijke uitstraling met veel achterkanten en een nadruk op autobereikbaarheid. Daarnaast functioneert het centrum suboptimaal vanwege een toenemende leegstand en gebrek aan andere functies. Hierdoor wordt het centrum steeds onaantrekkelijker en voelt het in de avond onveilig. Deze conclusies gelden ook voor het plangebied van Fase 2. De grootste opgaven voor dit zijn gebied het verbeteren van ruimtelijke kwaliteit van gebouwen en openbare ruimte, het vergroten van de functionaliteit en een betere inpassing in de stedenbouwkundige structuur van Schalkwijk. De bestaande situatie voor wat betreft het groen, de bomen en het water komt uitgebreid in hoofdstuk drie aan bod.

Groenstructuur Schalkwijk

Verkeerstructuur Schalkwijk

8

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

2.3 Beleidsanalyse Beleidskaders Bij de transformatie van Centrum Schalkwijk komt veel gemeentelijk beleid bij elkaar. Het belangrijkste beleid en de betekenis hiervan voor het centrumgebied en het plangebied van Fase 2 komt in deze paragraaf aan bod. Daarnaast is er veel landelijke wet- en regelgeving dat vanzelfsprekend van kracht is. Denk bijvoorbeeld aan het Bouwbesluit, Bijna Energieneutrale gebouwen (BENG), MilieuPresentatie Gebouwen (MPG), Wet Natuurbescherming (Wnb), de Keur van Rijnland en het Natuurnetwerk Nederland (NNN). Beleidsvisies in relatie tot Centrum Schalkwijk Structuurvisie Schalkstad 2025 De transformatie komt voort uit de Structuurvisie Schalkstad 2025 (2013). De wens om het monofunctionele karakter van winkelcentrum te ontbreken is de aanleiding voor de transformatie naar een modern en aantrekkelijk stadsdeelcentrum. Door te verdichten en in te zetten op wonen, werken, ontmoeten, winkelen en uitgaan kan het stadsdeelcentrum nog belangrijker zijn voor Schalkwijk. Het stadsdeelcentrum moet de wijken in het stadsdeel met elkaar verbinden en beschikken over een fijne openbare ruimte waar mensen graag verblijven. Destijds is de ambitie om de bibliotheek te verplaatsen naar het Centrum Schalkwijk al opgenomen. De structuurvisie wordt momenteel geactualiseerd gezien de veranderende opgave voor wat betreft woningbouw en detailhandel.

Zo is de urgentie om detailhandel te saneren groter, is er meer ruimte voor woningen en is het aantrekken van andere functies nog belangrijker.

Ontwikkelvisie Europaweg De herontwikkeling van het Centrum Schalkwijk is opgenomen in de Ontwikkelvisie Europaweg (2019). Het doel van de ontwikkelvisie voor de Europawegzone is het schetsen van het richtinggevende toekomstperspectief voor de zone. Dit doet de visie aan de hand van vier uitgangspunten: ‘Bereikbaar en Verbonden’, ‘Gemengd en in balans’, ‘Meer en gedifferentieerd wonen’ en ‘Duurzaam, water en groen’. Deze vier uitgangspunten en de onderliggende thema’s uit de ontwikkelvisie, zoals mobiliteit, openbare ruimte, bebouwing, functies en duurzaamheid en groen, zijn van belang en komen samen bij de transformatie van Centrum Schalkwijk. De visie gaat uit van

functiemenging door functies als wonen, werken, uitgaan en andere publieksaantrekkende voorzieningen toe te voegen, bijvoorbeeld de bibliotheek, een sporthal en onderwijs of kinderopvang. Voor wat betreft de woningbouw beschrijft de ontwikkelvisie een aantal kansen zoals het inzetten op senioren-, zorg- en levensloopbestendige woningen nabij voorzieningen.

Groei van Haarlem 2040 Voorzieningen, zoals winkels, scholen en sportvelden moeten meegroeien met het aantal inwoners en de verhouding wonenwerken moet op gelijk niveau blijven. Dit blijkt uit het programma Groei van Haarlem 2040 (2019). Het advies vanuit het programma is dat tenminste 15% van het totale BVO (bruto vloeroppervlak) van een gebiedsontwikkeling wordt ingevuld met (verzorgende) wijkeconomie. In de praktijk zal dit percentage in woonwijken lager liggen en in centrum- en werkgebieden juist hoger. De balans wordt beschouwd op ontwikkelzoneniveau. Vanuit het programma blijkt er in Schalkwijk behoefte aan een nieuwe school, verplaatsing bibliotheek, en verplaatsing en nieuwbouw Spaarnehal en Boerhaavebad. Het Centrum Schalkwijk kan hier een rol inspelen. Zoals eerder aangegeven is de verplaatsing van de bibliotheek relevant voor de tweede fase van de transformatie.

Omgevingsvisie Haarlem 2045

Omgevingsvisie Haarlem 2045 De gemeente Haarlem bereidt momenteel de Omgevingsvisie Haarlem 2045 (2021) voor . De Omgevingsvisie geeft aan de hand van zes strategische keuzes en twaalf speerpunten een integrale ontwikkelrichting van de stad voor 2045 weer. Deze keuzes zijn: • • • • • •

Mengen en verdichten Buurtgericht ontwikkelen Vergroenen & vernatten Bevorderen gezonde leefomgeving Ruimte voor de energietransitie Mobiliteitstransitie.

Deze zes keuzes komen bij elkaar bij de transformatie van Centrum Schalkwijk. Ook de twaalf speerpunten zijn van belang het gebied en Structuurvisie Openbare Ruimte

SPvE Centrum Schalkwijk - Fase 2

9

geven richting aan de verschillende opgaves, onder andere voor wat betreft de locatiekeuze voor woningbouw, nabijheid van voorzieningen, klimaatadaptatie en versterken van ecologische verbindingen. De twaalf speerpunten zijn terug te vinden in de Omgevingsvisie. Het versterken van de centrumfunctie van stadsdeelcentrum Schalkwijk is een van de verdiepende uitspraken van de omgevingsvisie. Het Centrum Schalkwijk onderscheidt zich van de binnenstad door een ander soort stedelijkheid en een ander type voorzieningen en bedrijven die passen bij de cultuur en identiteit van Schalkwijk. Voorzieningen in de binnenstad en in Centrum Schalkwijk kunnen elkaar aanvullen en met elkaar verbonden zijn. Uit de bovenstaande beleidsvisies blijkt vooral de complexiteit van de transformatie. Veel gemeentelijke ambities komen bij elkaar en zijn van betekenis voor het gebied, bijvoorbeeld als het gaat om verdichting, functiemenging, mobiliteit, duurzaamheid en openbare ruimte. De uitdaging zit hem in het bij elkaar en in balans brengen van de verschillende gemeentelijke ambities.

Beleid Openbare Ruimte en Stedenbouw Structuurvisie Openbare Ruimte De twaalf geformuleerde keuzes uit de Structuurvisie Openbare Ruimte (SOR, 2017) zijn allemaal direct of zijdelings van belang voor het Centrum Schalkwijk en Fase 2. Met name als het gaat om het creëren van een goede verblijfskwaliteit, openbare ruimte en bereikbaarheid voor langzaam verkeer en OV, ruimte voor groen en klimaatadaptatie. Het Centrum Schalkwijk is op de visiekaart aangeduid als ‘stedelijk gebied’. Vanuit de SOR zijn een aantal uitgangspunten en ambities te distilleren voor Centrum Schalkwijk. Aan de oost- en zuidzijde van het Centrum Schalkwijk bevinden zich ecologisch waardevolle plekken waarvoor het de ambitie is om die met elkaar te verbinden. Aan de west- en oostzijde is het Centrum Schalkwijk omsloten door de hoofdbomenstructuur. Deze dienen bij vervanging te worden aangeplant in boombunkers, tenzij dat niet nodig is. Het doel is dat deze bomen minimaal 80 jaar oud kunnen worden. Daarnaast is Centrum Schalkwijk aangewezen

als vaardoel voor waterrecreatie. Ten zuiden en ten noorden van het centrum zijn momenteel ontbrekende schakels in het waternetwerk. Verder is het plangebied gelegen aan de stadsstraat Europaweg. Stadsstraten zijn levendig en hebben een gemengd karakter met een mix van wonen en werken. Ze zijn van belang voor voetgangers en fietsers. Deze stadsstraten willen we verder versterken. Daarnaast is het de ambitie om in te zetten op het versterken van recreatieve en toegankelijke verbindingen van het gebied naar het groene buitengebied. Hierdoor neemt de belevingswaarde van het groen toe. De gezonde stad is ook een ambitie uit de SOR. Een openbare ruimte die gericht is op ontmoeten, spelen en bewegen met speciale aandacht voor toegankelijkheid van ouderen, kinderen en mindervaliden. Denk aan brede en verlaagde trottoirs, toegankelijke bushaltes en veilige routes. Een openbare ruimte die niet wordt gedomineerd door geparkeerde auto’s en fietsen. Tot slot waarschuwt de SOR voor een toename van hittestress in hoogstedelijke gebieden.

Handboek Inrichting Openbare Ruimte In het Handboek Inrichting Openbare Ruimte (HIOR, 2015) is een visie opgenomen voor Schalkwijk over de inrichting van de openbare ruimte (inclusief groen). Het Centrum Schalkwijk is aangewezen als bijzonder gebied. Voor de inrichting van bijzondere gebieden worden in het handboek wel algemene uitgangspunten meegegeven, maar is een verdere inventarisatie van de specifieke omstandigheden nodig en houdt de ontwerper speelruimte om de inrichting op deze situatie toe te spitsen. Dit betekent dat er voor Centrum Schalkwijk en de tweede fase maatwerk wordt toegepast.

Nota Ruimtelijke Kwaliteit De Nota Ruimtelijke Kwaliteit (NRK, 2012) geeft een integrale stadsbrede visie op ruimtelijke kwaliteit die voor ieder nieuw ruimtelijk plan de basis vormt. Centrum Schalkwijk, en dus ook Fase 2, valt onder het gebiedstype ‘divers’ en behoort tot de ‘stad in transformatie’. Dit deel van de stad is klaar voor een nieuw stedelijk milieu, waarbij de lange lijnen in Schalkwijk een specifieke ontwerpopgave vormen. In de stad in transformatie mogen ontwikkelingen van grotere woonbuurten zich onderscheiden van hun stedenbouwkundige context. De nota bevat daarnaast beoordelingscriteria die bijvoorbeeld betrekking hebben op bestaande ruimtelijke structuren, materialen, reclame-uitingen (zie ook het reclamebeleid ), lange lijnen, winkelpuien en openbare kunst. Nota Hoogbouwprincipes De gemeente heeft in de Nota Hoogbouwprincipes (NHP, 2018) een aantal principes vastgelegd waaraan hoogbouwplannen binnen Haarlem moeten voldoen. We spreken vanaf 10 bouwlagen, vanaf 30 meter hoogte, van hoogbouw. In Haarlem vinden we hoogbouw alleen

Afvalstoffenverordening gemeente Haarlem 2019 en uitvoeringsbesluit De Afvalstoffenverordening gemeente Haarlem 2019 en het Uitvoeringsbesluit Afvalstoffenverordening Haarlem 2019 stellen eisen aan de wijze waarop huishoudelijk- en bedrijfsafval wordt verzameld en dient te worden aangeboden. De documenten bevatten onder andere richtlijnen en eisen ten aanzien van afvalscheiding, afstand tot (ondergrondse) containers en bereikbaarheid van (ondergrondse) containers.

Ruimtelijk concept Ontwikkelzone Europaweg

10

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

zinvol als er kwaliteit wordt toegevoegd en naast verstedelijking ruimte is voor andere elementen, zoals het toevoegen van nieuwe woonmilieus, duurzaamheid en leefbaarheid, kwalitatieve buitenruimte, levendigheid, oriëntatie in de stad en intensief grondgebruik. Het plafond van de stad ligt op 76 meter hoogte. In het Centrum Schalkwijk liggen volgens de NHP kansen om door middel van hoogbouw de samenhang op hoger schaalniveau te versterken, op specifieke plekken de leesbaarheid te vergroten, de identiteit van gebieden te versterken en bestaande hoogbouwclusters te versterken. Zorgvuldige inpassing, ook in relatie tot de modernistische stedenbouwkundige opzet waaronder de groenstructuren in Schalkwijk, is van belang. Daarnaast is het van belang om de stad op ooghoogte (de plint) zodanig in te richten dat deze bijdraagt aan de leefbaarheid en sociale veiligheid in het gebied. Hiervoor is het van belang dat er een Hoogbouweffectrapportage wordt opgesteld met aandacht voor windhinder en bezonning. Hierbij hanteert de gemeente de NEN 8100 en TNO-normen als toetsingskader. Met hoogbouw kunnen markante plekken in de stad versterkt worden zoals; in de as van een grote weg, op een belangrijk kruispunt, bij de entree van een wijk of stad, aan belangrijke openbare ruimtes, rondom OV-knooppunten en rondom centra van voorzieningen.

De Europaweg wordt specifiek genoemd als zone waar hoogbouw structurerend kan werken.

Economisch beleid Detailhandelsvisie Haarlem Winkelstad 2016-2020 De Detailhandelsvisie Haarlem Winkelstad 2016-2020 verschaft duidelijkheid over de gewenste ruimtelijke structuur van de detailhandel in de gemeente en over de ontwikkelingsrichting daarvan. Het stadsdeelcentrum Schalkwijk behoort tot de hoofdwinkelstructuur en is hier een belangrijke schakel in. Gezien de marktontwikkelingen en trends zet het beleid in op een compact stadsdeelwinkelcentrum, het vergroten van winkelbeleving en op verbreding van (werk-)functies om kwaliteit toe te voegen en daarmee het aantal bezoekmotieven te vergroten. De transformatie van het Centrum Schalkwijk naar een compact multifunctioneel stadsdeelcentrum is onderdeel van de detailhandelsvisie. De keuze voor een compact stadsdeelcentrum betekent een sanering van vierkante meters niet-dagelijkse detailhandel.

In de tweede fase is daarom geen ruimte voor detailhandel, maar juist voor andersoortige functies die bijdragen aan de multifunctionaliteit van het stadsdeelcentrum.

Economische visie Haarlem 2020 Met de Economische Visie Haarlem 2020 wilt Haarlem ook in de toekomst een woon-werkstad blijven. Het beleid zet in op aantrekkelijke, multifunctionele woon-werkgebieden met een hoog voorzieningenniveau, bij voorkeur nabij (H)OV-knooppunten. De gemeente wil bestaande werkgelegenheid behouden en kennisintensieve werkgelegenheid toevoegen en hierbij aansluiten op de beroepsbevolking in Haarlem. Het Centrum Schalkwijk is het economische hart van het stadsdeel als het gaat om detailhandel, horeca en dienstverlening. Er liggen kansen om verder uit te breiden met werkfuncties waardoor het centrum een economische hotspot in de breedte wordt. Het toevoegen van werkgelegenheid draagt bovendien bij aan een inclusieve samenleving, economische weerbaarheid en innovatiekracht, als ook aan een stedelijke dynamiek en kwaliteit van leven. Het multifunctionele stadsdeelcentrum kan een goede plek zijn om het lokale initiatief en talent een plek te geven en tot uiting te laten komen. Vanwege de saneringsopgave ontstaat er ruimte voor andersoortige bedrijvigheid. Dit is een gezamenlijke uitdaging voor gemeente en eigenaren van het centrum. Het doel moet zijn om passende bedrijvigheid aan te trekken die toegevoegde waarde heeft voor het centrum en het stadsdeel.

Woonbeleid Woonvisie 2021-2025 De doelstelling van de Woonvisie 2021-2025 is op hoofdlijnen om: meer, betaalbaarder en energiezuiniger woningaanbod in de Haarlemse wijken te realiseren voor verschillende woningzoekenden samen met betrokken partners zodat de wijken vitaal en veerkrachtig blijven. De overkoepelende thema’s vanuit de woonvisie zijn bijna allemaal van toepassing op de beoogde woningbouw in het gebied. Bijzondere aandachtspunten voor Schalkwijk zijn de behoefte aan nieuwe woonvormen en het versterken van de leefbaarheid. Specifiek voor de Europawegzone zet het beleid in op het mengen van wonen en werken. De totale transformatie van het Centrum Schalkwijk biedt de kans om circa 2.500 woningen toe te voegen waarvan ca. 1.150 in de tweede fase zullen landen. Kansrijke doelgroepen zijn starters en ouderen.

Nota Kaders en Instrumenten sociale huur en middensegment De tweede fase van Centrum Schalkwijk is géén nieuw project, maar was al voor vaststelling van de nota “Kaders en Instrumenten

In de economische visie is de ambitie opgenomen om per extra inwoner minimaal 0,43 arbeidsplaats toe te voegen. De streefwaarde is 0,5 arbeidsplaats per inwoner. Deze kwantitatieve ambitie is voor Fase 2 van de transformatie niet van toepassing. Hier ligt de focus op functiemenging door juist veel woningen mogelijk te maken. Het zwaartepunt van het werkprogramma ligt bij de opvolgende fases waar ruimte is voor detailhandel, dienstverlening, horeca en kleinschalige bedrijvigheid en kantoren. Bovendien prevaleren de drie beoogde OVknooppunten voor wat betreft het aantrekken van kennisintensieve werkgelegenheid. Detailhandelsvisie: Haarlem Winkelstad 2016 - 2020

SPvE Centrum Schalkwijk - Fase 2

11

sociale huur en middensegment” in voorbereiding. Om die reden is er een maatwerkafspraak gemaakt ten aanzien de verdeling van de segmenten; 20% sociaal, 60% middelduur en 20% vrije sector in plaats van de gebruikelijke 40-40-20. Ook zijn er aanvullende afspraken gemaakt met betrekking tot functiemenging, de exploitatie van de sociale huurwoningen, de verdeling binnen het middeldure segment, passende toewijzing en de minimale exploitatieduur van de woningen in de middencategorie. De nota stelt verder eisen aan de oppervlaktes van de woningen per segment. Deze eisen zijn wel van toepassing op Fase 2 van Centrum Schalkwijk en zijn in de spelregels opgenomen.

Mobiliteit Mobiliteitsbeleid 2021 Haarlem zet met het Mobiliteitsbeleid (2021) in op een mobiliteitstransitie. Dit houdt grofweg in dat we binnen de stad zoveel mogelijk te voet of te fiets reizen. Van en naar de stad reizen doen we met het openbaar vervoer en we pakken alleen de (elektrische) auto wanneer het niet anders kan. Daarnaast organiseren we onze distributie schoner en zetten we in op nabijheid van voorzieningen. Concreet betekent dit dat in 2030 in Haarlem 90% van de binnenstedelijke verplaatsingen van minder dan 2,5 kilometer te voet of per fiets plaatsvindt en dat 60% van de verplaatsingen vanuit of naar Haarlem per fiets of OV gebeurd. Het aantal auto’s in de stad neemt niet toe en de meeste wegen zijn omgezet naar 30km/h. Autoluwe zones zijn vaker van toepassing en het voetgangersgebied is uitgebreid. De openbare ruimte is in 2030 groener en leefbaarder, met minder auto’s op straat. Dit wil de gemeente bereiken door gereguleerd parkeren en een vergunningsplafond in te stellen op plekken met een hoge parkeerdruk en in en rond gebieden waar veel woningen worden gebouwd, bijvoorbeeld in de ontwikkelzones waar Centrum Schalkwijk onderdeel van uitmaakt. Daarnaast wordt in de ontwikkelzones ingezet op een goede fiets- en OV-bereikbaarheid, deelmobiliteit en kan er – onderbouwd – met lagere parkeernormen worden gebouwd.

Bijna al deze ambities zijn van betekenis voor Centrum Schalkwijk en de ontwikkeling van Fase 2. De ontwikkelende partijen tonen met een mobiliteitsplan aan op welke wijze erbij de ontwikkeling rekening

wordt gehouden met onder meer parkeren, bereikbaarheid en de verschillende verkeersstromen. Daarnaast is het Haarlems parkeerbeleid met parkeernormen (opgenomen in het ‘Parapluplan parkeernormen Haarlem 2018’). Eén van de uitgangspunten van dit beleid is dat parkeren op eigen terrein wordt opgelost. Indien dit niet lukt biedt het beleid kaders om op een andere manier invulling te geven aan het parkeren. Verder is de beleidsregel ‘bergingen nieuwe woongebouwen’ van toepassing. Dit beleid biedt de mogelijkheid om gemeenschappelijke buitenbergingen te maken als alternatief voor een niet-gemeenschappelijke berging. Het beleid bevat voorwaarden en eisen waar gemeenschappelijke bergingen aan moeten voldoen. Tot slot hanteert de gemeente richtlijnen van het CROW en ASVV waar het gaat om inrichtingseisen, maatvoeringen en normen (bv. bezoekers fietsparkeren).

Cultuur-, Sport- en Onderwijsbeleid De gemeente Haarlem zet in op het behoud van een kwalitatief hoogwaardig maatschappelijk aanbod met ruimte voor cultuur, sport, onderwijs en maatschappelijke aanbod, waar zoveel mogelijk inwoners van Haarlem en de regio aan deelnemen, en dat bijdraagt aan de aantrekkingskracht van de stad voor zowel bezoekers als toeristen.

De transformatie van centrum biedt mogelijkheden voor kunst in de openbare ruimte. Er worden meerdere gebouwen ontwikkelt, wat kansen biedt voor (tijdelijke) muurschilderingen gedurende het transformatieproces, en de openbare ruimte wordt opnieuw ingericht.

Agenda voor Sport 2020+ Sport is belangrijk voor de stad. Niet alleen omdat het gezond is, maar ook vanwege de sociale dynamiek rondom sport. De inzet van de Agenda voor de Sport 2020+ (2020) is dan ook dat iedere Haarlemmer kan sporten en bewegen. Het Haarlemse sportbeleid zet zich daarom in voor de bereikbaarheid, beschikbaarheid en betaalbaarheid van sport en vormen van bewegen. Hier ligt ook een relatie met de (inrichting van) de openbare ruimte. De gemeente heeft veel ambities als het gaat om het inrichten van een beweegvriendelijke omgeving. Een beweegvriendelijke omgeving is er op gericht om mensen te verleiden, uit te nodigen en te motiveren te bewegen. Het moet mensen gemakkelijk worden gemaakt zodat bewegen vanzelfsprekend en aantrekkelijk wordt. Het goed kunnen bereiken van recreatie- en groengebied hoort hier ook bij.

Cultuurplan 2022-2028 Het nieuwe Cultuurplan 2022-2028 ‘Cultuur maakt Haarlem’ (2021) zet in op het verstevigen van de basisinfrastructuur en het toegankelijker maken van kunst en cultuur voor iedereen. Dit betekent dat kunst en cultuur meer zichtbaar zal zijn, meer verbinding zal zoeken met andere domeinen, meer op wijkniveau een rol gaat spelen en nog meer een sociale functie zal vervullen. Dit betekent dat er ruimte moet zijn voor kunst en cultuur, zowel in de openbare ruimte als in gebouwen. In het geval van Centrum Schalkwijk betekent dit dat we bestaande culturele voorzieningen willen behouden voor het centrum, denk bijvoorbeeld aan de wereldmuziekschool of het cultuurpodium. Het cultuurbeleid benoemt de verplaatsing van de bibliotheek naar het Centrum Schalkwijk als een kans. Verder identificeert het beleid behoefte aan een ontmoetingsplaats en een multifunctionele ruimte ten behoeve van cultuur in Schalkwijk. Mobiliteitsbeleid: OV verbindingen

12

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

Binnen het plangebied van Fase 2 is geen ruimte gereserveerd voor grootschalige sportvoorzieningen zoals een sporthal of zwembad. Het is de ambitie om deze voorzieningen een plek te geven aan de noordzijde van het stadsdeelcentrum. Wel is er ruimte in de plint van de gebouwen voor (commerciële) sportvoorzieningen. Daarnaast biedt de herontwikkeling kansen om de openbare ruimte beweegvriendelijk vorm te geven. Dit zit hem enerzijds in het aanleggen van veilige, ruime en aantrekkelijke langzaam verkeer routes richting het hart van het stadsdeelcentrum en anderzijds een openbare ruimte die zich leent en uitnodigt om te sporten en te bewegen. Denk hierbij aan informele sportelementen als bankjes, plantenbakken en trappen, maar ook aan formele elementen zoals sportapparatuur, beweegroutes en sport-/en speelveldjes (basketbal, skaten).

Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2019-2022 Vanuit het Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs 2019-2022 (SHO , 2019) zijn er voor onderwijs geen concrete ontwikkelingen voorzien in Centrum Schalkwijk. Hoewel voor de International School en mogelijk een Junior college en/of een nieuwe school voor voortgezet onderwijs in Schalkwijk nog een plek gezocht moet worden, lijkt Centrum Schalkwijk hiervoor niet de meest voor de hand liggende locatie. Mogelijk verplaatst de Spaarnehal naar de noordkant van het Centrum Schalkwijk. Dat betekent dat de afstand vanaf basisschool De Wijde Wereld groter wordt. Een goede langzaam verkeerroute door het plangebied is daarom van belang.

Veiligheid Integraal Veiligheids- handhavingsbeleid Veiligheid is een basisvoorwaarde voor een goed functionerende en leefbare stad. Alleen in een veilige omgeving kun je vrij leven. Met het beleid zet Haarlem zich in voor een leefbare stad waar inwoners zich veilig voelen en criminaliteit wordt tegengegaan. Het beleid ziet een aantal (ruimtelijke) uitdagingen waaronder overlast van malafide bedrijvigheid, hondenpoep, illegaal aangeboden afval, parkeer- en fietsenoverlast en jeugdoverlast en -criminaliteit. Deze thema’s spelen vooral in de openbare ruimte. De leefbaarheid van wijken en buurten is dan ook één van de prioriteiten. Verder is het van belang

om het samenwerkingsverband ‘Samen veilig ondernemen’ in Centrum Schalkwijk door te zetten en de focus niet te verliezen.

Archeologiebeleid Het archeologische beleid is vertaald in het vigerende bestemmingsplan ‘Schalkstad’ 2013. De gronden binnen het plangebied Centrum Schalkwijk hebben de dubbelbestemming ‘Waarde – Archeologie 4’. Op basis van de regels geldt voor bodemverstorende bouwwerkzaamheden met een omvang van meer dan 2.500 m² en dieper dan 0,30 m onder het maaiveld dat een waardestellend archeologisch rapport moet worden opgesteld. Dit dient onderzoek dient te worden uitgevoerd volgens de Haarlemse Richtlijnen Archeologie 2014. Op basis van de resultaten van dit onderzoek zal de gemeente besluiten over mogelijk vervolgonderzoek en de te zetten vervolgstappen. De werkzaamheden moeten conform de vigerende versie van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie worden uitgevoerd. Tot slot is er een nieuwe archeologische beleidskaart in de maak. Deze kaart wordt gekoppeld aan de Omgevingsvisie.

waaraan nieuwbouw zou moeten voldoen. Er is afgesproken dat alle partijen dit basisveiligheidsniveau gaan hanteren. Voor alle nieuwbouw in Haarlem wordt het daarom voortaan als eis meegegeven. Het strategisch plan bevat verder een beleidsrichting waarmee de gemeente inzet op klimaatadaptieve stad. Dit wordt komend jaar verder uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma en voorgelegd aan de gemeenteraad. Verder is het Grondstoffenplan Haarlem van belang. Het plan heeft als doel om de afvalstroom voor (openbare) projecten tot nul terug te brengen. Dit doet het grondstoffenplan onder andere door eisen te stellen als het gaat om hoogwaardig hergebruik, inzicht in materiaalstromen en het reduceren van materiaalgebruik.

Groen, ecologie en water Ecologisch beleidsplan Het Ecologisch Beleidsplan (actualisatie 2019) heeft als doel het kwalitatief verbeteren en verhogen van de ecologische waarden en de richtlijnen uit het beleid verankeren in planprocessen en beheer-

Klimaat & Energietransitie Richtlijn Duurzaam Bouwen In 2040 wil Haarlem aardgasvrij en circulair zijn. Daarnaast moet in 2050 de openbare ruimte zo zijn ingericht dat deze klimaatbestendig is en bijdraagt aan gezondheid voor mens en dier. Dit doet de gemeente Haarlem aan de hand van vijf verschillende thema’s: mobiliteit, klimaatadaptatie, circulariteit, energie & warmte en groen & ecologie. De ‘Richtlijn Duurzaam Bouwen’(2020) is bedoeld voor bouwprojecten, ontwikkelingsgebieden, tenders en de inrichting van particuliere openbare ruimte. De richtlijn is een handreiking aan initiatiefnemers, ontwerpers en de gemeente die met projecten in het plangebied aan de slag gaan. Daarnaast heeft het college begin 2022 het Strategisch plan Klimaatadaptatie vastgesteld. Met dit plan geeft het college uitvoering aan de ondertekende intentieovereenkomst ‘Klimaatbestendige Nieuwbouw in de MRA en Noord-Holland’. In de MRA is het basisveiligheidsniveau afgesproken. Hierin hebben gemeenten, hoogheemraadschappen, provincie en marktpartijen samen bepaald Ecologische structuur (uit de SOR)

SPvE Centrum Schalkwijk - Fase 2

13

en onderhoudsprogramma’s. Het beleidsplan richt zich onder meer op het versterken van de biodiversiteit, beschermde diersoorten, het behouden van bestaande ecologische elementen en natuurinclusief bouwen. Binnen Haarlem zijn verschillende gebieden aangegeven als ecologische hotspots of als ecologische potentiegebieden. Deze laatste zijn waardevolle groene gebieden die zich door de juiste inrichting en beheer tot hotspots kunnen ontwikkelen. Nabij de zuidwesthoek van het plangebied bevindt zich de ecologische hotspot Romolenpark en langs de oostzijde van het plangebied het potentiegebied Amerikavaart en groenstrook. In principe is er geen bebouwing toegestaan in ecologische hotspots of potentielocaties. Bij nieuwe relevante ruimtelijke ontwikkelingen binnen het plangebied wordt het ecologisch beleidsplan Haarlem betrokken.

lozen. Een reductie van afvalwater kan bereikt worden door het hemelwater af te koppelen van gemengde riolering en dit te lozen in de bodem of op oppervlaktewater. Door de toename van woningen (in onder andere Schalkwijk) gaan we weliswaar meer afvalwater produceren,, maar kunnen we tegelijkertijd door afkoppelen ervoor zorgen dat er minder water naar de zuivering moet worden afgevoerd. Daarvoor moet Haarlem in Schalkwijk in 2030 ruim 40 hectare afvoerend oppervlak afgekoppeld hebben. Wanneer er sprake is van een toename van het verhard oppervlak dan moet hiervoor compensatie plaatsvinden in de vorm van 15% extra open water. Bij voorkeur wordt deze compensatie in de nabijheid van het stadsdeelcentrum gezocht. Tot slot zijn de eisen uit de Keur van Rijnland vanzelfsprekend van toepassing.

Vanuit het Bomenbeleidsplan 2009 – 2019 en de Bomenverordening 2012 worden er eisen en voorwaarden gesteld aan de eventuele kap, verplanting en herplanting van bomen. Het uitgangspunt is om bomen te beschermen en zoveel mogelijk te behouden. Een groenparagraaf (uitvoering motie 21.1) dient onderdeel te zijn van het stedenbouwkundige plan.

Gezondheid Een gezonde fysieke leefomgeving is onlosmakelijk verbonden met ruimtelijke ordening en bestaat uit gezondheidsbevordering (fysiek en sociaal) en gezondheidsbescherming (fysiek). Gezondheidsbescherming en gezondheidsbevordering zijn belangrijke elementen die in alle fases van de planontwikkeling kunnen worden meegenomen. Gezondheidsbevordering heeft vooral te maken met het faciliteren van gezonde keuzes, onder andere door bewegen en ontmoeten te stimuleren. Gezondheidsbescherming gaat meer over zaken als geluid, straling en kwaliteit.

Natuurbescherming Via de Wet natuurbescherming wordt de soortenbescherming en gebiedsbescherming geregeld. De soortenbescherming heeft betrekking op alle, in Nederland in het wild voorkomende zoogdieren, (trek)vogels, reptielen en amfibieën, op een aantal vissen, libellen en vlinders, op enkele bijzondere en min of meer zeldzame ongewervelde diersoorten en op een honderdtal vaatplanten. Gebiedsbescherming wordt geregeld middels de Natura 2000-gebieden. Hierbij speelt met name dat te veel stikstof leidt tot schade aan de plant- en diersoorten in een Natura 2000-gebied. Zodoende is de zorgplicht van toepassing en is het maken van een stikstofdepositieberekening noodzakelijk. Water Voor wat betreft het waterbeleid willen de gemeente Haarlem en Rijnland graag tot een reductie van afvalwater komen om een doelmatigheidswinst voor ontwerp en bouw van de nieuwe zuivering te behalen. We gaan als Haarlem bijna 1.000m3/h minder afvalwater

14

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

De Regionale Nota Gezondheidsbeleid 2021 – 2028 (2021 ) agendeert vijf gezondheidsvraagstukken; gezondheid in de fysieke en sociale leefomgeving, het verkleinen van gezondheidsachterstanden, de druk op het dagelijks leven bij jeugd en jongvolwassenen, vitaal ouder worden en het tegengaan en verminderen van overgewicht, alcohol en roken. Deze gezondheidsvraagstukken dienen op het netvlies te staan van gemeente en ontwikkelende partijen bij de transformatie van Centrum Schalkwijk en Fase 2. Specifieke aandacht is nodig voor de inpassing van traforuimtes. Vanwege de groei van de stad en de energietransitie zal de vraag naar elektriciteit groeien, het net uitbreiden en aantal traforuimtes toenemen. Traforuimtes veroorzaken straling dat een verhoogd risico op kinderleukemie met zich mee kan brengen. Op dit moment voert

het Rijk nader onderzoek uit dat moet leiden tot een nieuw advies. Uiteindelijk zal dit advies via het Besluit kwaliteit en Leefomgeving in het stelsel van de Omgevingswet worden opgenomen. Tot vaststelling van het definitieve besluit stelt Haarlem daarom als extra randvoorwaarde in projecten geen verblijfsruimten direct naast of boven traforuimtes te bouwen. Dat betekent dat winkels, bepaalde werkruimtes, verkeersruimtes, bergingen, fietsenstallingen en dergelijke wel rondom de traforuimte kunnen worden gesitueerd. Ook het geluid is een belangrijk thema dat gezondheid en leefbaarheid raakt. De mate waarin geluid het woonmilieu mag belasten is geregeld in de Wet geluidhinder en de Wet milieubeheer. Deze wet stelt dat in principe de geluidbelasting op de gevel van gevoelige bestemmingen (bijvoorbeeld woningen, scholen of ziekenhuizen) niet hoger mag zijn dan de voorkeursgrenswaarde. Indien de voorkeursgrenswaarde wordt overschreden moet in het kader van het te nemen besluit Hogere waarden door het bevoegd gezag, aangetoond worden dat wordt voldaan aan de Beleidsregel hogere waarden wet geluidhinder (2009) van Haarlem.

2.4

Beleidsambitie

De voorgaande paragraaf gaf een overzicht van de verschillende beleidskaders die van toepassing zijn op de transformatie van Centrum Schalkwijk en het deelgebied van Fase 2. Als samenvatting van de beleidskaders wordt de gemeentelijke ambitie voor Centrum Schalkwijk duidelijk: De ambitie is om Centrum Schalkwijk tot een gezonde, duurzame en dynamische leefomgeving te transformeren die zich toont aan de rest van het stadsdeel. Centrum Schalkwijk functioneert in de toekomst als een bruisend stadsdeelcentrum met een diversiteit aan functies en voorzieningen voor alle Schalkwijkers en Haarlemmers uit de omliggende wijken. Het wordt een stedelijke omgeving waar verschillende doelgroepen wonen, werken, winkelen, elkaar ontmoeten en verblijven en waar elke dag van de ochtend tot de avond iets te beleven valt. Bestaande culturele- en maatschappelijke voorzieningen (of functies) worden zoveel mogelijk behouden. De transformatie van Centrum Schalkwijk draagt bij aan de beoogde mobiliteitstransitie. Het gebied is te voet en met de fiets goed bereikbaar, is autoluw, voorziet in deelmobiliteit, verbindt de omliggende wijken en nodigt uit tot bewegen in de openbare ruimte of in het nabijgelegen groen.

Met de woningbouwopgave, de centrale positie in de wijk, de ligging aan de stadstraat Europaweg en de aanwezige groene en blauwe netwerken ontstaat hier de kans om te verdichten en hoogteaccenten aan te brengen, met aandacht voor duurzaamheid, klimaatadaptatie en leefbaarheid. In het deelgebied van Fase 2 ligt de focus op het toevoegen van woningen en maatschappelijke voorzieningen, waaronder de bibliotheek. In deze fase is geen ruimte voor detailhandel. Wel is er ruimte voor (kleinschalige) commerciële ruimten en horeca, met name rondom het marktplein en op de aanlandlocaties. Op deze manier is er ook ruimte voor werkgelegenheid, maar hier ligt in het kader van de totale transformatie niet de focus. Bij de volgende fases van de transformatie – waar de hoofdwinkelstructuur onderdeel van is – is er meer aandacht voor het toevoegen van werkgelegenheid, bijvoorbeeld nabij de HOV-halte.

2.5 Stakeholders en kansen Vanzelfsprekend heeft niet alleen de gemeente ambities voor Centrum Schalkwijk. Er zijn vele stakeholders die betrokken zijn bij de transformatie of hier een belang bij hebben. Met de vastgoedeigenaren – verenigd in de CVvE Centrum Schalkwijk –, ondernemers en ontwikkelende partijen is veel gesproken over de transformatie. Ook zij zien voor het centrumgebied de noodzaak om vierkante meters detailhandel te saneren en het gebied te transformeren van een winkelcentrum naar een multifunctioneel stadsdeelcentrum. De toenemende leegstand, verschraling van het aanbod en de matige ruimtelijke kwaliteit van het centrum zijn de belangrijkste oorzaken van deze noodzaak. Het toevoegen van woningen, nieuwe functies en ruimtelijke kwaliteit zijn de kansen die transformatie mogelijk maken. Om het toekomstige stadsdeelcentrum vorm te geven is gesproken met de eigenaren, ondernemers en andere maatschappelijke partners in het gebied. De CVvE Centrum Schalkwijk heeft adviesbureau DTNP ingeschakeld om samen met de winkeliers, ondernemers en gemeente de hoedanigheid, grootte en ruimtelijke structuur van het stadsdeelcentrum vorm te geven. Dit onderzoek is een belangrijke bouwsteen voor de actualisering van de Structuurvisie Schalkstad 2025 en dit SPvE.

Het ruimtelijke concept van het kernwinkelgebied (T-structuur) en het beoogde programma is aan de hand van het onderzoek en in samenspraak met de verschillende stakeholders uitgewerkt. Daarnaast lopen er gesprekken met meerdere partijen die in de toekomst een plek zou kunnen krijgen in het centrumgebied. Het gaat dan om partijen zoals de Bibliotheek Zuid-Kennemerland, Triple ThreaT, de Wereldmuziekschool en voorzieningen zoals de Spaarnehal en het Boerhaavebad. Dit alles om te komen tot een aantrekkelijk, toekomstbestendig en gedragen stadsdeelcentrum. Het verplaatsen van de bibliotheek Schalkwijk naar het stadsdeelcentrum is een gezamenlijke ambitie van de gemeente en Bibliotheek ZuidKennemerland. We beschouwen dit als een belangrijk onderdeel van de transformatie van een monofunctioneel winkelcentrum naar een multifunctioneel stadsdeelcentrum. Deze ambitie is al aangekondigd in de Structuurvisie Schalkstad 2025. Een bibliotheek met moderne inrichting en faciliteiten heeft een publieksaantrekkende werking waar andere voorzieningen in het gebied van mee profiteren. Daarnaast Centrum Schalkwijk in relatie tot de binnenstad

SPvE Centrum Schalkwijk - Fase 2

15

biedt de nieuwe locatie de ruimte om samenwerkingen aan te gaan met andere cultuur-maatschappelijke en commerciële organisaties zoals de Wereldmuziekschool, Stichting SCAS, bioscoop, horeca en Kunstnest. De bibliotheek biedt een vertrouwde plek voor buurtbewoners om te ontmoeten, te ontspannen, te leren en zich te verwonderen. In het stadsdeelcentrum kan de bibliotheek een centrale positie pakken in het hart van Schalkwijk. Tot slot kan de vrijkomende locatie van de bibliotheek aan het Fie Carelsenplein ingezet worden als broedplaats. Hiermee krijgt Schalkwijk de cultureel-maatschappelijke opwaardering die zij verdient.

2.6

Conclusie

De bestaande situatie en de reeds gezette stappen geven meer dan voldoende aanleiding om de volgende fase van de transformatie in te luiden. Er liggen nadrukkelijk kansen om invulling te geven aan gemeentelijke ambities zoals vastgelegd in het beleid en de ambities van de verschillende stakeholders. De opgaven zijn dusdanig groot dat een hoog ambitieniveau nodig is. In het volgende hoofdstuk worden deze ambities vertaald naar het ruimtelijke concept voor Centrum Schalkwijk en de ontwikkeling van Fase 2.

16

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

3. Visie & Ruimtelijk concept 3.1

Inleiding

In de voorgaande hoofdstukken zijn de belangrijkste conclusies uit de analyse vermeld. Ook is de essentie van het gemeentelijk beleid voor het plangebied verkend en zijn de ambities van de verschillende stakeholders van het gebied in kaart gebracht. In hoofdstuk 3 zijn de bevindingen uit de analyse, het beleid en gezamenlijke ambities doorvertaald naar een ruimtelijke concept voor Centrum Schalkwijk.

3.2

Ruimtelijk concept Centrum Schalkwijk

Centrum Schalkwijk verandert van een monofunctioneel winkelcentrum in een levendig stedelijk gebied. De ontwikkeling draagt bij aan het voorzieningenaanbod van de stad Haarlem als geheel en heeft betekenis voor de aangrenzende wijken. Daarnaast heeft Centrum Schalkwijk nadrukkelijk een functie als stadsdeelhart. Het gebied wordt daarom sterker in het stedelijk weefsel van Schalkwijk verankerd en de verbindingen met de verschillende wijken worden verbeterd. Centrum Schalkwijk presenteert zich met een hoog stedelijke dichtheid, hoogteaccenten en een open uitstraling als stedelijk accent binnen de bestaande structuren van Schalkwijk. Hierdoor wordt Centrum Schalkwijk als levendig centrum herkenbaar en kan een eigen identiteit binnen het stadsdeel ontwikkelen. Naast de hoge dichtheid dragen de verscheidenheid aan functies en de doorwaadbaarheid van het gebied eraan bij dat Centrum Schalkwijk zich kan ontwikkelen tot een levendig centrum. De openbare ruimte speelt hierin een belangrijke rol en biedt ruimte om te ontmoeten, verblijven en te spelen.

1. Bestaande context als basis Bestaande kwaliteiten van het winkelcentrum en de openbare ruimte worden zo veel mogelijk behouden en versterkt: De Ceylonpoort (plaatselijk bekend als VNU) toren als een belangrijke landmark, de locatie van de HOV, de bestaande winkelsstraat, het water en de bestaande bomen. De te behouden bebouwing, de fasering en de eigendomssituatie zijn daarmee belangrijke uitgangspunten voor de nieuwe ontwikkeling. Om het bestaande winkelcentrum goed met de nieuwe bebouwing te verweven is gekozen voor een helder stedenbouwkundig ordeningsprincipe in de vorm van een gridstructuur. De gridstructuur loopt paralel aan de Europavaart. De huidige bebouwing in het centrum voegt zich reeds in dit raster en ook in Fase 1 is deze structuur toegepast. Binnen het grid is wel enige variatie mogelijk. Hierdoor ontstaan formele openbare ruimtes met heldere rooilijnen en meer informele routes waar de rooilijn licht varieert. Gridstructuur als basis

2. Herkenbare identiteit: tweede centrum Het stadsdeelhart is van groot belang voor Schalkwijk, omdat het een sleutelrol vervult in de ontwikkeling van de wijk. Waar in de wijken zelf de stedelijke vernieuwing zich meer aanpast aan de wijkopzet, is het stadsdeelcentrum van Schalkwijk gebaat bij een sterkere transformatie en een prominentere positie in de wijk. Door middel van een hoogstedelijke dichtheid, hoogteaccenten en karakteristieke bebouwing wordt Centrum Schalkwijk visueel herkenbaar op het niveau van de stad en het stadsdeel. De structuur wijkt door de compactheid en de oriëntatie van bebouwing op routes en randen sterk af van de strokenbouw en stempelstructuur van de aangrenzende wijken.

Dit concept is gestructureerd en samengevat in een zestal pijlers: 1. Bestaande context als basis 2. Herkenbare identiteit 3. Openen en verbinden 4. Een compleet centrum 5. Gericht op voetgangers & fietsers 6. Groen & water: richten op de randen

De openbare ruimte is de drager van het plan. Het gebied wordt ingericht met een hoog kwaliteitsniveau. De aantrekkelijkheid en verblijfskwaliteit van het gebied krijgen een stevige impuls. De eenduidige vormgeving van de openbare ruimte, materialisatie en objecten in combinatie met een differentiatie aan bebouwingstypologie en bouwhoogten verstevigt de identiteit en herkenbaarheid van Centrum Schalkwijk.

Eénduidige vloer

SPvE Centrum Schalkwijk - Fase 2

17

De volumes zijn opgebouwd uit drie principes: • De eerste 1 of 2 lagen (en laagbouw zoals de markthal) die als schakel tussen de openbare ruimte, menselijke maat en bebouwing vormt; • Blokken van 6 à 7 lagen die een relatie leggen met het Centrum Schalkwijk zelf en het maaiveld; • Torens & hoogteaccenten die de verbinding zoeken met de stad en omgeving.

3. Openen en verbinden Centrum Schalkwijk krijgt een uitnodigende uitstraling naar de wijken. In het centrum zelf ontstaan heldere, sociaal veilige ruimtes en prettige routes voor langzaam verkeer. Deze ingrediënten zorgen ervoor dat het prettig en makkelijk is om te voet of met de fiets het Centrum Schalkwijk te bereiken of te doorkruizen. Dit draagt bij aan de mobiliteitstransitie en aan meer bewegingen door het centrum en daarmee een grotere sociale veiligheid.

Principe bouwhoogtes

Verbindingen & aanlandplekken

Hoogbouw ‘bajonet’

Herkenbare zichtlijnen

Naast een goede interne organisatie richt Centrum Schalkwijk zich nadrukkelijk op de randen: aan de westkant voegt Centrum Schalkwijk zich in het beeld van de stadsstraat Europaweg, aan de oost- en de zuidkant oriënteert de openbare ruimte zich op de Europavaart, hoogteaccenten langs de groene scheggen worden doorgezet in Centrum Schalkwijk. Nieuwe verbindingen en zichtlijnen vanuit de omliggende wijken sluiten aan op entreepleinen en aanloopstraatjes in de buitenste bebouwingsschil. Zichtlijnen eindigen op markante gebouwen en/ of hoogteaccenten. Hiermee wordt het centrum stevig verankerd in Schalkwijk.

18

Gemeente Haarlem - JCAU - Buro Lubbers

4. Een compleet centrum Centrum Schalkwijk transformeert van een monofunctioneel, op de auto gericht winkelcentrum, naar een compleet stadsdeelcentrum voor Schalkwijk en omstreken. Een gebied waar gewoond, vertoefd, ontmoet, gewinkeld en gewerkt wordt. Dit wordt bereikt door woningen, maatschappelijke, sociale, culturele en sportvoorzieningen aan het winkelgebied toe te voegen. Door het verkleinen van het winkelaanbod en tegelijkertijd de diversiteit aan functies te verbreden wordt leegstand tegengegaan, ontstaat er kruisbestuiving tussen functies en kan er ook buiten de winkeltijden reuring ontstaan. Centrum Schalkwijk vervult binnen het stadsdeel en Haarlem een belangrijke functie als centrum met onderscheidende kwaliteiten, aanvullend op de Haarlemse binnenstad. Centrum Schalkwijk onderscheidt zich van de binnenstad door een ander soort stedelijkheid en een ander type voorzieningen en bedrijven die passen bij de cultuur en identiteit van Schalkwijk. 5. Gericht op voetgangers & fietsers De openbare ruimte richten we zodanig in dat het de sociale interactie stimuleert en uitnodigt tot ontmoeten en verblijven. Veilige, prettig, logische langzaam verkeersroutes verbinden het centrum met de omliggende wijken. Met de herinrichting wordt het logischer, makkelijker en prettiger om te voet of met de fiets vanuit de wijken naar het centrum toe te gaan.