20201130271 5. Bijlage D Prognose extramurale ouderenhuisvesting Haarlem, Factsheet wonen en zorg
Tekst van het document
Prognose extramurale ouderenhuisvesting Haarlem
Factsheet wonen met zorg
Gemeente Haarlem, ECDW, mei 2020
1
Inleiding In het kader van de actualisatie van de Woonvisie 2017-2020 “Doorbouwen aan een (t)huis” is er behoefte aan een bundeling van beschikbare kwantitatieve informatie over Haarlemse prognoses van extramurale ouderenhuisvesting (wonen met zorg). Drie bronnen staan in deze rapportage centraal: Anbo 2019, Fortuna 2016 en WiMRA 2019 (zie bijlage 1).
Wat zijn de bevindingen? •
Het overall beeld is een doorgaande vergrijzing en een toenemende behoefte aan ouderenhuisvesting in de periode 2020-2040.
•
Het aantal 65-plussers in Haarlem zal – op basis van de Anbo prognose - naar verwachting met 13.000 toenemen tussen 2020 en 2040, van 28.000 65-plussers in 2020 tot 41.000 65plussers in 2040. Het gaat in deze periode, volgens de Fortuna-cijfers, om een toename van 9.760 65-plus huishoudens, van 20.410 huishoudens in 2020 tot 30.170 huishoudens in 2040 (figuur 1). Door beide reeksen op elkaar te delen, komt een headship rate1 van 0,7 naar voren, zowel in 2020 als in 2040. Feitelijk was de headship rate ook 0,7 in 2019 (bron: CBS). De constante verhouding van 0,7 tussen genoemde gegevens gaat samen met redelijk stabiel blijvend aandeel alleenstaanden/samenwonenden in de totale groep 65-plussers in de Fortuna-prognose: 57,3% alleenstaanden in 2020 (42,7% samenwonenden) en 59,0% alleenstaanden in 2040 (41,0% samenwonenden) (figuur 3).
•
•
•
•
•
Alhoewel het totale aandeel alleenstaande 65-plus huishoudens tamelijk constant blijft in de tijd treedt er wel een duidelijke verschuiving op tussen huishoudens die 65-74 jaar zijn of 75 jaar en ouder. Er is blijkens de Fortuna prognose met name sprake van groei van 75plus-huishoudens in de periode 2020-2040 (+7.050; 65-74 jarigen: +2.710; figuur 2). Met name de relatieve omvang van de groep alleenstaande 75-plus huishoudens groeit, van 30% naar 35% tussen 2020 en 2040. Ook de relatieve omvang van de groep samenwonende alleenstaande 75-plus huishoudens groeit in deze periode, van 15% naar 19%. De alleenstaande en samenwonenden 65-74 jarige huishoudens laten een omgekeerde ontwikkeling zien: hun relatieve omvang daalt tussen 2020 en 2040. Figuur 3. Het aantal 65-plus huishoudens met een mobiliteitsbeperking zal volgens de Fortunaprognose met ruim 3.900 toenemen tussen 2020 en 2040 (figuur 4). Volgens de Anbo gaat het om een toename van 3.200 ouderen (personen; niet huishoudens) met een mobiliteitsbeperking tussen 2020 en 2040. Deze bevolkings - en huishoudensdynamiek brengt een extra behoefte aan ouderenhuisvesting met zich. Fortuna komt tot een extra behoefte aan ouderenhuisvesting van 6.340 woningen tussen 2020 en 2040. Het gaat om nieuwe nultrede woningen, nieuwe geclusterde woningen en woningen die ontstaan door aanpassing van de voorraad.
Anbo becijfert een toename van 8.700 ouderen (65-plussers) in geschikte woningen of woningen die tot een bedrag van 10.000 euro aanpasbaar zijn.
1
De headship rate is het aantal huishoudens gedeeld door de omvang van de (volwassen) populatie. Hoe hoger de headship rate is des te minder volwassenen er in het huishouden wonen.
2
• •
Daarnaast voorziet men een toename van 4.300 ouderen in niet tot een bedrag van 10.000 euro aanpasbare woningen . De toename van 8.700 ouderen in geschikte of aanpasbare woningen tussen 2020 en 2040 volgens de Anbo-prognose betreffen, bij een headship rate van 0,7, circa 6.100 woningen en dat ligt in dezelfde orde van grootte als het genoemde Fortuna cijfers (6.340). Figuur 5. Anbo voorziet een toename van 600 ouderen in geschikte woningen tussen 2020 en 2040. Dit betreft, bij een headship rate van 0,7, naar schatting circa 420 huishoudens. Fortuna rekent met 580 nieuwe geclusterde woningen voor ouderenhuisvesting in de periode 2020-2040, 490 in de huursector.
•
De totale Fortuna-opgave voor ouderenhuisvesting tussen 2020 en 2040 (+6.340) ligt voor 15% in de huursector; voor 85% in de koopsector dus. Figuur 6.
•
De grootste Fortuna- opgave tussen 2020 en 2040 betreft nieuwe nultrede-koopwoningen (54%) en aanpassing van bestaande woningen in de koopsector (29%). Daarna volgen: nieuwe geclusterde huurwoningen (8%), aanpassing van bestaande woningen in de huursector (5%), nieuwe nultrede huurwoningen (2%) en nieuwe geclusterde koopwoningen(1%), figuur 7. In absolute zin (figuur 8) gaat het in de huursector tot en met 2040 om: 490 nieuwe geclusterde huurwoningen, 330 aanpassingen van bestaande huurwoningen en 140 nieuwe nultrede huurwoningen. De grootste opgave betreft de koopsector: 3.400 nieuwe nultrede koopwoningen en 1.860 aanpassingen van bestaande koopwoningen in de periode 2020-2040 (geclusterd koop: 90).
•
De gewenste toename van 590 nieuwe geclusterde ouderenwoningen in Haarlem tussen 2020 en 2040 volgens Fortuna is dus geconcentreerd binnen het huursegment (490). De woningen binnen het huursegment zijn verdeeld over alle prijsklassen. Het gaat om 150 woningen tot de aftoppingsgrens. Figuur 9.
•
De gewenste toename van ouderenhuisvesting door aanpassing van de bestaande voorraad tussen 2020 en 2040 heeft dus vooral betrekking op de koopsector. Het gaat zowel om het goedkope segment (740 woningen) als het duurdere segment (1.120 woningen). Figuur 10.
•
Figuur 11 is de opgave aan ouderenhuisvesting tussen 2020 en 2040 nader uitgesplitst over de perioden 2020-2025, 2020-2030 en 2020-2040. Tot en met 2025 is de opgave ruim 2.000; bijna 3.300 tot en met 2030 en 6.340 tot en met 2040. De opgave tot en met 2030 (3.280) is nagenoeg van dezelfde omvang als de opgave 2030-2040 (3.060). Tussen 2020 en 2025 is de voorziene opgave (2.040) omvangrijker dan die voor de periode 2025-2030 (1.240).
•
Het kost volgens de Anbo 49 miljoen euro tot 2040 om Haarlemse woningen die al bij voorzieningen liggen aan te passen (aanpassingen tot maximaal 10.000 euro) . En 38 miljoen euro om woningen (tot maximaal 10.000 euro) aan te passen voor ouderen die willen verhuizen vanwege een gebrek aan voorzieningen in de buurt (geen supermarkt binnen 500 meter en geen huisarts binnen 1.000 meter). In totaal 87 miljoen euro tot 2040. Voor de orde van grootte: bij een gemiddelde van 10.000 euro per woning zou het dan om 8.700 woningen gaan (in 2020 telt Haarlem, volgens de Anbo-bevolkingscijfers en een geschatte headship rate van 0,7, naar schatting 10.990 tot 10.000 euro aanpasbare woningen, in 2040: 3
• •
•
16.660). De Anbo-cijfers geven geen uitsplitsing tussen de huursector en de koopsector; de Fortuna-cijfers leren dat de opgave voor en zeer groot deel (85%) in de koopsector ligt. Volgens de Anbo-cijfers woont 24% van de ouderen in 2020 in een woning die niet geschikt is om (tot 10.000 euro) aan te kunnen passen (27% in 2040). Volgens WiMRA 2019 woont 12% van de 65-plussers in een woning die niet geschikt is om oud in te worden in 2019 . Voor huurders is dat 13% en voor eigenaar bewoners 11% (zie p. 10 voor alle relevante conclusies over geschiktheid van woningen op basis van WiMRA 2019). Anbo trekt de conclusie: ”De oplossing is om nieuwe woonconcepten voor ouderen te bouwen met geschikte woningen bij voorzieningen”.
4
Figuur 1: Groei 65-plussers tussen 2020 en 2040, qua omvang bevolking en aantal huishoudens
65-plus: omvang bevolking (Anbo, 2019) en aantal huishoudens (Fortuna, 2016), in 2020 en in 2040 45.000
41.000
40.000 35.000
30.170
28.000
30.000
25.000
20.410
20.000 15.000 10.000 5.000 0 Bevolking 65-plus (Anbo 2019)
Huishoudens 65-plus (Fortuna 2016) 2020
2040
Figuur 2: Vooral een toename van 75-plus huishoudens
Huishoudens 65-74 en 75+ in 2025, 2030 en 2040 ten opzichte van 2020 , abs., (bron: Fortuna 2016) 8000
7.050
7000 6000 5000 3.470
4000
2.710
3000
1.990
2000
1000
1.430 360
0 2025
2030 65-74
2040
75-plus
5
Figuur 3: Een relatieve toename van alleenstaande en samenwonende 75-plus huishoudens en een relatieve afname van de 65-74 jarige alleenstaande en samenwonende huishoudens tussen 2020 en 2040
65-plus huishoudens naar alleenstaanden, samenwonenden en leeftijdsklasse (65-74 en 75-plus), %, 2020, 2025, 2030 en 2040, % (Bron: Fortuna 2016) 40,0 35,0 27,3
30,0
30,0
27,4
25,8
25,1
24,9
24,7
25,0 20,0
35,1
32,6
31,7
17,7
15,3
23,9
22,1 18,9
17,6
15,0 10,0 5,0 0,0 2020
2025
Alleenstaand 65-74
2030
Alleenstaand 75+
2040
Samenwonend 65-74
Samenwonend 75+
Figuur 4: Groei van huishoudens 65-plus met een mobiliteitsbeperking tussen 2020 en 2040. In totaal ruim 3.900 tussen 2020 en 2040
Huishoudens 65-plus met een mobiliteitsbeperking; licht, matig, zwaar en totaal, 2020, 2025, 2030 en 2040, abs. (bron: Fortuna 2016) 11.290
12.000 10.000 7.360
8.000
5.460
6.000 4.000 2.000
9.110
8.330
4.510
4.100
3.760
2.050 1.550
2.440 1.790
2.580 2.020
2020
2025
2030
3.260 2.570
0
Licht
Matig
Zwaar
2040
Totaal
6
Figuur 5: Totale opgave ouderenhuisvesting Fortuna 2016 in de periode 2020-2040 in dezelfde orde van grootte als Anbo 2019 in de periode 2020-2040 (zie toelichting in de conclusies)
Opgave ouderenhuisvesting , Fortuna 2016 en Anbo 2019, 2020-2040, abs. 7.000
6.340
6.090
6.000 5.000 4.000 3.000 2.000 1.000
0 Fortuna 2016
Anbo 2019
Figuur 6: Opgave ouderenhuisvesting tot en met 2040 ligt voor 15% in de huursector; 85% in de koopsector
Opgave ouderenhuisvesting naar eigendomssector, 20202040, %, (bron: Fortuna 2016) 15
85
Huur
Koop
7
Figuur 7: Opgave ouderenhuisvesting 2020-2040: voor 8% geclusterde huur, 5% aanpassing van huurwoningen en 2% nultrede huur. Grootste opgave: nultrede koop (54%) en aanpassing van koopwoningen (29%)
Opgave ouderenhuisvesting naar woningtype en eigendom, 2020-2040, %, (bron: Fortuna 2016) 1 8 5
54
29
2 Nultrede koop
Nultrede huur
Aangepast koop
Aangepast huur
Geclusterd koop
Geclusterd huur
Figuur 8: Opgave ouderenhuisvesting 2020-2040: 490 geclusterde huurwoningen, 330 aanpassing van huurwoningen en 140 nultrede huurwoningen. Grootste opgave: 3.430 nultrede koop en 1.860 aanpassing koop
Opgave ouderenhuisvesting naar woningtype en eigendom, 2020-2040, abs., (bron: Fortuna 2016) 330
90 490
1.860
3.430
140 Nultrede koop
Nultrede huur
Aangepast koop
Aangepast huur
Geclusterd koop
Geclusterd huur
8
Figuur 9: Nieuwe geclusterde huurwoningen erbij tussen 2020 en 2040: zowel goedkoop, middelduur als duur; 180 woningen tot de aftoppingsgrens
Behoefte aan nieuwe geclusterde woningen voor ouderen naar eigendomssector en prijs, 2020-2040 (bron: Fortuna 2016; prijsniveau volgens de definities in dit rapport) 200 180 160 140 120
180 160
150
100 80 60
50
40
40 20 0 Huur tot aftoppingsgrens
Huur tussen aft- en lib- grens
Huur boven liberalisatiegrens
Goedkope koop
> Goedkope koop
Figuur 10: Behoefte aan aanpassing van woningen tussen 2020 en 2040: vooral in het koopsegment, zowel goedkope koop als duurdere koop
Behoefte aan ouderenhuisvesting door aanpassing van bestaande woningen naar eigendomssector en prijs, 20202040, (bron: Fortuna 2016; prijsniveau volgens de definities in dit rapport) 1200
1.120
1000 740
800 600 400 200
150
100
80
Huur tussen aft- en lib- grens
Huur boven liberalisatiegrens
0 Huur tot aftoppingsgrens
Goedkope koop
> Goedkope koop
9
Figuur 11: Opgave ouderenhuisvesting 2020-2025, 2020-2030 en 2020-2040; opgave tot en met 2030 (3.280) nagenoeg dezelfde omvang als de opgave 2030-2040 (3.060). Tussen 2020 en 2025 is de voorziene opgave (2.040) omvangrijker dan die voor de periode 2025-2030 (1.240).
Opgave ouderhuisvesting, 2025, 2030, 2040, absolute groei ten opzichte van 2020, (bron: Fortuna 2016) 7.000
6.340
6.000 5.000 4.000
3.570
3.280
3.000 2.190
1.980
2.000 1.190
650
1.000
2.040
990
200 310
580
0 Nultrede
Aangepast 2025
Geclusterd 2030
Totaal
2040
Conclusies over wonen en ouder worden in Haarlem De conclusies van het WiMRA 2019 over wonen en ouder worden in Haarlem zijn: • • • •
•
Ruim de helft (57%) van de 65-plussers in Haarlem vindt de eigen woning geschikt om ouder in te worden. Ongeveer een derde (31%) vindt de woning na enige aanpassingen geschikt. Net als gemiddeld in de deelregio vindt 12% de woning niet geschikt om ouder in te worden. Gemiddeld in de MRA ligt dat aandeel met 16% iets hoger. 75-plus huishoudens vinden hun woning iets vaker geschikt om oud in te worden dan de 6575 jarigen. Acht procent van de 65-plussers vindt de woning niet levensloopbestendig, tegenover 15% van de 65-75 jarigen. 65-plussers die in Haarlem in een huurwoning wonen, vinden hun woning vaker geschikt om oud in te worden (62%) dan 65-plussers met een koopwoning. (52%). Wel zeggen kopers vaker dan huurders dat hun woning na enige aanpassingen geschikt is.
10
Bijlage 1 •
•
•
•
Informatie over het Anbo-onderzoek is hier te vinden: https://www.anbo.nl/nieuws/gebrekkig-woningbeleid-voor-ouderen-gaat-gemeentenmiljarden-kosten De gegevens over Fortuna komen uit het in 2016 opgeleverde ABF-rapport: Prognose wonen met zorg, Fortuna 2016, extramurale woonvormen, vernieuwde opzet, Gemeente Haarlem. In dit rapport is de prognoseperiode 2015-2040. In deze Factsheet zijn cijfers uit deze prognose gepresenteerd die betrekking hebben op de periode 2020-2040; cijfers voor de periode 2015-2020 blijven buiten beeld. Leeswijzer: de lezer zij erop bedacht dat de gepresenteerde Fortuna-cijfers over het jaar 2020 betrekking hebben op de prognose uit Fortuna 2016 voor het jaar 2020. Cijfers over de ontwikkelingen na 2020 betreffen dus toekomstige ontwikkelingen volgens de prognose in Fortuna 2016 die zijn afgezet tegen de prognose voor het jaar 2020 in dit rapport. Het WiMRA-onderzoek wordt elke twee jaar gehouden, ook in Haarlem. Het laatste veldwerk van de WiMRA-enquête is gehouden in de periode april-juli van 2019. Er zijn in totaal 230.000 huishoudens in de MRA aangeschreven voor dit onderzoek. Er hebben 48.256 huishoudens gerespondeerd, 4.186 in Haarlem. Meer informatie over het WiMRA 2019 is hier te vinden: https://www.metropoolregioamsterdam.nl/wimra-2019/
11