2 Bijlage 1 Programma van Eisen voor de Leefomgeving

Opgave: behouden van de cultuurhistorische waarden en ruimtelijke samenhang met de bestaande wijken Toelichting: de verdichting is gericht op het zorgvuldig verder bouwen aan een toekomstbestendige stad waarbij bestaande kwaliteiten worden gekoesterd. Daarin wordt ook gekeken hoe de huidige tribune een plek kan krijgen.

•

Opgave: realiseren van een gedifferentieerd woningaanbod Toelichting: de helft van de woningen die worden gebouwd is voor de sociale huur, 30 procent wordt bestemd voor middelduur en 20 procent valt in de vrije sector. Er is aandacht voor betaalbare woningen, maar ook voor specifieke doelgroepen: starters en ouderen.

2. Buurtgericht ontwikkelen • Opgave: creëren van ontmoetingsplekken en het beter verbinden van plekken binnen het gebied en met de omgeving Toelichting: er is weinig ruimte voor ontmoeting en interactie op de huidige locatie. Door middel van voorzieningen, bijvoorbeeld een Huis van de Wijk, of in de openbare ruimte plekken creëren, wordt het makkelijker elkaar te ontmoeten. De aanleg van een centraal plein draagt hier ook aan bij. •

Opgave: verbeteren van de toegankelijkheid voor fietsers en voetgangers van en naar voorzieningen en plekken in de openbare ruimte Toelichting: er is een gebrek aan wandel- en fietsverbindingen in het gebied, waardoor de dagelijkse interactie tussen bewoners en gebruikers van het gebied wordt belemmerd. Het beter verbinden van plekken en voorzieningen versterkt de sociale cohesie in het gebied.

3. Vergroenen en vernatten • Opgave: versterken van de groene structuren en het verbeteren van de verbinding met het Schoterbos en de omliggende wijken Toelichting: de entree van het Schoterbos is zwak, net als de groene verbindingen met de omliggende wijken. Ondanks dat er veel groen aanwezig is, wordt dit zo niet beleefd. Dit vraagt om een integraal ontwerp, waarbij duidelijk ook de groene verbindingen worden gemaakt.

•

Opgave: behoud en versterking van ecologische structuren Toelichting: de Jan Gijzenkade is één van de ontbrekende ecologische schakels in het gebied. De ontwikkeling biedt kansen om de ontbrekende schakel toe te voegen en bovendien de ecologische waarde van dit onderdeel van het Natuurnetwerk Haarlem te verhogen, wat ook een positief effect heeft op de leefomgeving. Daarnaast vraagt de aanwezigheid van beschermde soorten en waardevolle bomen om een natuurinclusief ontwerp van de bebouwing en een natuurinclusieve inrichting van de omgeving.

•

Opgave: ruimte voor groen en water voor klimaatadaptatie Toelichting: door de versteende openbare ruimte in het gebied is er weinig aandacht voor hittestress en waterberging. Toepassen van groen, ruimte voor water, en natuurinclusieve maatregelen zijn essentieel om hittestress en wateroverlast het hoofd te bieden.

4. Bevorderen van een gezonde leefomgeving • Opgave: creëren van recreatieve routes voor langzaam verkeer Toelichting: het gebied wordt gedomineerd door autoverkeer, wat de oversteekbaarheid niet ten goede komt. Ook is het hierdoor onaantrekkelijker om op de fiets of lopend door, van en naar het gebied te gaan. Recreatieve routes nodigen uit tot bewegen en dragen daarmee bij aan een gezonde leefomgeving. •

Opgave: creëren van een beweegvriendelijke leefomgeving Toelichting: de versteende openbare ruimte die het nu is, nodigt niet uit om te bewegen, te sporten en te recreëren. Door de openbare ruimte beweegvriendelijk, toegankelijk en groen in te richten, wordt een gezonde leefomgeving gecreëerd, verhoogt de kwaliteit en worden interacties gestimuleerd.

Sportweg | PvEL | 2. Gebiedsanalyse, beleidsanalyse, onderzoeken en participatie

22

•

•

Opgave: het creëren van een prettige leefomgeving voor bewoners en het verbeteren van het windklimaat voor een prettig verblijfgebied voor gebruikers Toelichting: om een fijne leefomgeving te creëren zal, op het moment van overschrijding van de geluidsnormen, compensatie plaats moeten vinden door middel van bijvoorbeeld geluidsluwe gevels om zodoende voldoende leefkwaliteit te waarborgen voor bewoners. Daarnaast is het van belang een prettig verblijfgebied te maken. Hierbij is windhinder een belangrijk aandachtspunt. Opgave: circulair en klimaatbestendig bouwen Toelichting: hergebruik van materialen, natuurinclusief bouwen en klimaatbestendig ontwerpen is een belangrijk uitgangspunt voor ontwikkeling. De bebouwing voldoet aan de duurzaamheidseisen en wordt ingericht voor de toekomst.

5. Ruimte voor energietransitie • Opgave: ruimte reserveren en vrijmaken voor energietransitie, ruimte voor duurzame energievoorzieningen Toelichting: de klimaatverandering en energietransitie dwingen om plannen te ontwikkelen waar boven- en ondergrond integraal worden opgepakt. In de plannen moet ruimte gereserveerd worden voor duurzame energieinfrastructuur, zoals zonnepanelen en warmte- en energieopslagsystemen.

nabijheid van een HOV-halte biedt daarnaast kansen voor de mobiliteitstransitie. Door goede toegankelijke langzaam verkeersverbindingen er naartoe, wordt het gebruik gestimuleerd. •

Opgave: ontwerpen van een verkeersveilig omgeving Toelichting: het gebied wordt in de huidige opzet als verkeersonveilig ervaren. Er kruisen veel verschillende verkeersstromen met elkaar en de auto is dominant. Het ontwerp van de Planetenlaan en de Sportweg moet de verkeersveiligheid verbeteren. Het gemotoriseerde verkeer is daarbij ondergeschikt aan al het langzame verkeer. Op locaties waar stromen auto’s en fietsers elkaar kruisen, dient in het ontwerp extra aandacht voor de verkeersveiligheid te zijn.

•

Opgave: voldoende ruimte voor parkeren in halfverdiepte of ondergrondse parkeervoorzieningen Toelichting: het huidige parkeerterrein neemt veel openbare ruimte in. Hierdoor is het een versteend gebied. Door parkeren half-verdiept of ondergronds te voorzien, ontstaat ruimte voor een aantrekkelijke openbare ruimte. De parkeervoorzieningen dienen voldoende ruimte voor parkeren te hebben om de ontwikkeling mogelijk te maken en het huidige maaiveldparkeren te faciliteren. In totaal wordt op dit moment voorzien in circa 450 gebouwde parkeerplekken waarmee we voldoen aan de parkeerbehoefte conform de Nota Parkeernormen.

6. Mobiliteitstransitie • Opgave: ontwikkelen van een fijnmazig netwerk voor langzaam verkeer en het stimuleren van OVgebruik. Toelichting: het gebied wordt gedomineerd door autoverkeer, wat de overstap naar langzaam verkeer en het OV moeilijker maakt. Het creëren van een fijnmazig netwerk voor langzaam verkeer is noodzakelijk om de focus te verleggen. De

Sportweg | PvEL | 2. Gebiedsanalyse, beleidsanalyse, onderzoeken en participatie

23

3. Ruimtelijke Visie 3.1

Inleiding

Een verbonden, groen en gastvrij hart voor Haarlem-Noord.

Het gebied rond de Sportweg in Haarlem-Noord ondergaat een ingrijpende transformatie. Wat nu een fragmentarische, anonieme, sociaal onveilige, versteende en autogerichte omgeving is, wordt een levendige, multifunctionele stadsbuurt. Hier komen wonen, werken, recreëren en ontmoeten samen in een dynamisch en toekomstbestendig gebied. Het vernieuwde gebied fungeert als een centraal ontmoetingspunt voor omliggende wijken zoals Delftwijk, Vogelwijk, Planetenwijk en de Indischewijk. De mix van functies en voorzieningen sluit aan bij het concept van de 10-minutenstad en biedt bewoners en bezoekers een breed scala aan mogelijkheden binnen handbereik. Stedenbouwkundig ligt de wijk op een kruispunt van belangrijke identiteitsdragers zoals de Planetenlaan, de Rijksstraatweg en de Jan Gijzenvaart. De herontwikkeling versterkt deze verbindingen en vormt een uitnodigende entree naar het Schoterbos. Elementen uit verschillende periodes, zoals de jaren ’30 bouwstijl en groen ingerichte sportvelden uit de jaren ’90- ‘00, worden zorgvuldig samengebracht in een samenhangend ontwerp.

uit tot een dynamisch, duurzaam en sociaal centrum voor Haarlem-Noord. Het ontwerp voor deze transformatie is gestoeld op drie pijlers die richting geven aan de toekomstige ontwikkeling: verbonden, klimaatbewust en gastvrij. Deze pijlers vormen de basis voor een herontwikkeling die niet alleen voldoet aan de behoeften van de huidige bewoners en bezoekers, maar ook inspeelt op de kansen en uitdagingen voor de toekomst

Klimaatbewust

Samen bouwen aan een groene, duurzame en natuurinclusieve toekomst. Duurzaamheid en natuur staan centraal. Groene corridors, klimaatadaptieve zones en natuurinclusieve bouw versterken de biodiversiteit en creëren een gezonde leefomgeving. Het gebied wordt toekomstbestendig met hernieuwbare energiebronnen en zorgvuldig ontworpen openbare ruimte waarin groen de hoofdrol speelt.

Verbonden In verbinding met elkaar, door ruimte en routes. Het gebied wordt een samenhangend netwerk van ruimte en routes. Wandel- en fietspaden verbinden omliggende wijken, het Schoterbos en belangrijke voorzieningen. Door een ruimtelijk ontwerp dat sociale interactie stimuleert en prioriteit geeft aan voetgangers en fietsers, ontstaat een toegankelijke en uitnodigende wijk.

Gastvrij

Welkom thuis: een plek voor ontmoeting, ontspanning en inclusie De gastvrije opzet van de wijk nodigt uit tot ontmoeting en ontspanning. Diverse woningen – van sociale huur tot vrije sector – zorgen voor een inclusieve gemeenschap. Groene pleinen en kleinschalige voorzieningen creëren een bruisende sfeer die ook ruimte biedt voor rust. Het gebied voelt aan als thuis voor iedereen, jong en oud, binnen een dynamische en samenhangende buurt

Dit gebied brengt balans tussen reuring en rust, met ruimte voor sociale interactie en ontspanning. De openbare ruimte krijgt prioriteit voor voetgangers en fietsers, terwijl auto’s aan de randen worden afgevangen. De nabijheid van groen en een focus op duurzaamheid maken het gebied aantrekkelijk en gezond. In dit nieuwe perspectief groeit de Sportweg

Luchtfoto Sportweg - voormalige tribune.

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

24

3.2 Ruimtelijk raamwerk Een raamwerk van straten, groenstructuren en stedelijke ruimtes vormt de ruggengraat van stedenbouwkundig opzet voor het Sportweggebied. Dit raamwerk biedt niet alleen structuur, maar legt ook de basis voor een samenhangend en toekomstbestendig ontwerp dat inspeelt op de unieke kenmerken van het gebied en zijn omgeving. Het raamwerk verbindt bestaande en nieuwe structuren door zorgvuldig geplande lijnen en ruimtes, zoals de Planetenlaan, Jan Gijzenvaart en de Sportweg. Deze dragers zorgen voor continuïteit, overzicht en oriëntatie. Tegelijkertijd biedt het raamwerk ruimte voor dynamiek en flexibiliteit, waardoor toekomstige ontwikkelingen organisch kunnen worden geïntegreerd zonder de kernstructuur aan te tasten. Het doel van het ruimtelijk raamwerk is om een evenwichtige en multifunctionele leefomgeving te creëren, waarin bewoners, bezoekers en gebruikers zich op natuurlijke wijze door het gebied kunnen bewegen. Hierbij worden verblijfsplekken afgewisseld met routes die verrassende perspectieven en doorkijkjes bieden. De hiërarchie van ruimtes – van levendige pleinen tot intieme hoven – zorgt voor een divers gebruik en draagt bij aan een herkenbare identiteit van het gebied. Deze ruimtelijke opbouw wordt versterkt door de bouwhoogtes, die bewust worden gekoppeld aan de hiërarchie van lijnen en pleinen.

Zo ontstaat een samenspel tussen de stedelijke structuur en de ervaring van de openbare ruimte. Met een sterke focus op duurzaamheid, sociale interactie en verbinding vormt het ruimtelijk raamwerk de drager van een wijk die niet alleen functioneel is, maar ook aantrekkelijk blijft voor de komende generaties.

Afbeelding: ruimtelijk raamwerk

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

25

Structurerende lijnen als ruggengraat van de wijk De Rijksstraatweg, Jan-Gijzenvaart, Planetenlaan en Sportweg vormen de ruggengraat van het gebied. Deze lijnen verbinden en structureren belangrijke routes en functies in het gebied. Door een eenduidige uitstraling blijven ze herkenbaar en dragen ze bij aan een samenhangend stadsbeeld.

Pleinen en binnenhoven: Balans tussen levendigheid en intimiteit

Deze lijnen bieden ruimte aan verschillende gebruikers en bezoekers, zoals voetgangers, fietsers en bestemmingsverkeer. Ze zijn cruciaal voor de toegankelijkheid en de doorwaadbaarheid van de wijk, waardoor iedereen gemakkelijk van, naar en door het gebied kan gaan.

Het plein en de hoven vormen levendige ontmoetingsplekken voor sociale interactie waar buurtbewoners en bezoekers samenkomen. Ze zijn groen ingericht en functioneel verbonden met omliggende functies, zoals winkels en sportvoorzieningen. De binnenhoven bieden juist rust en geborgenheid. Ze variëren van semi-publieke ruimtes met een informeel karakter tot collectieve tuinen die exclusief voor bewoners toegankelijk zijn. Samen brengen ze balans tussen levendigheid en intimiteit.

Afbeelding: structurerende lijnen, groen

Afbeelding: pleinen en binnenhoven

Afbeelding: structurerende lijnen, mobiliteit

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

26

3.3 Pijlers 3.3.1 Verbonden In verbinding met elkaar, door ruimte en routes..

Ontwerpprincipes:

Waarom is dit een uitdaging? Het gebied is gefragmenteerd en mist samenhang tussen voorzieningen en omliggende wijken. De openbare ruimte is voornamelijk ingericht voor autoverkeer, wat de toegankelijkheid voor voetgangers en fietsers belemmert. Dit maakt het gebied minder uitnodigend voor ontmoetingen en sociale interactie. Er ontbreekt een duidelijke verbinding tussen het Schoterbos en de omliggende wijken, wat het gevoel van isolatie versterkt en de beleving van het groen beperkt. Bovendien zijn de bestaande routes vaak onlogisch of onvoldoende verbonden met bestemmingen, wat navigatie moeilijk maakt voor bewoners en bezoekers.

1. Beweegvriendelijke en verbonden routes Ontwikkel een fijnmazig netwerk van veilige en aantrekkelijke wandel- en fietspaden die het gebied verbinden met sportvelden, omliggende wijken, het Schoterbos en recreatieve routes. Geef prioriteit aan voetgangers en fietsers door brede trottoirs, comfortabele fietspaden en verkeersluwe zones te creëren. Dit netwerk moet niet alleen zorgen voor gemakkelijke toegang tot voorzieningen, maar ook ontmoeting en sociale interactie stimuleren.

Oplossingsrichting Het ontwerp richt zich op het versterken van de ruimtelijke en sociale samenhang door een netwerk van veilige, aantrekkelijke wandel- en fietspaden, een levendig centraal plein en een hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte. De nadruk ligt op een autoluwe en groene omgeving die ontmoeting stimuleert en de verbinding met omliggende wijken en het Schoterbos versterkt. Het HOV-knooppunt wordt geïntegreerd als een strategisch mobiliteitspunt.

Afbeelding: beweegvriendelijk

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

27

2. Centrale ontmoetingsplek als dynamisch knooppunt Ontwerp een centraal plein dat fungeert als het levendige hart van het gebied, een plek waar mensen samenkomen om te ontspannen, ontmoeten en verbinden. Dit plein vormt een uitnodigende toegangspoort naar de omliggende wijken en het Schoterbos en biedt een dynamische mix van functies, waaronder horeca, een supermarkt en een Huis van de Wijk. Hiermee ontstaat een veelzijdige ontmoetingsplek die het sociale leven in de buurt faciliteert en voor de omliggende wijken stimuleert. Het H(OV)-knooppunt wordt geïntegreerd als een essentieel ankerpunt van het plein, met goed verbonden fiets- en voetgangersroutes die de toegankelijkheid vergroten en bijdragen aan een toekomstgerichte, duurzame mobiliteit.

Afbeelding: dynamisch knooppunt

3. Transformeer openbare ruimte door identiteit te versterken Ontwerp openbare ruimtes die niet alleen functioneel zijn, maar ook de identiteit en het unieke karakter van de plek benadrukken. Integreer bestaande monumenten, historische waterstructuren en iconische objecten op een wijze die uitnodigt tot interactie en verbinding. Voeg ontmoetingsplekken, zitgelegenheden en openbare kunstwerken toe om de openbare ruimte te verrijken en sociale interactie te bevorderen.

Afbeelding: identiteitsdragers

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

28

4. Autoluwe of autovrije zones voor meer ruimte en kwaliteit Ontwikkel autovrije of autoluwe gebieden om de veiligheid en toegankelijkheid te verbeteren en tegelijkertijd sociale interactie te stimuleren. Richt de openbare ruimte nadrukkelijk in op voetgangers en fietsers, waardoor een hogere ruimtelijke kwaliteit ontstaat. Door auto’s uit deze zones te weren, wordt kostbare ruimte optimaal benut voor groen en ontmoetingsplekken. Dit principe is essentieel voor het succes van pleinen en openbare ruimtes, zeker op het kleinere perceel hier waar anders onvoldoende ruimte overblijft voor een hoogwaardige inrichting van de openbare ruimte.

5. Versterk ruimtelijke samenhang met visuele en fysieke verbindingen Creëer sterke visuele en fysieke verbindingen die de overgang tussen verschillende bebouwingstypologieën en het Schoterbos naadloos maken. Ontwerp gebouwen en openbare ruimtes die visueel, esthetisch en functioneel met elkaar in verbinding staan door gebruik te maken van doorlopende lijnen, één architectonische stijl, actieve plinten en een samenhangend ruimtelijk beeld. Deze benadering versterkt de ruimtelijke cohesie en zorgt ervoor dat de verschillende delen van de Orionzone zich op een organische manier verbinden elkaar en met de omliggende gebieden en het groene Schoterbos.

Afbeelding: ruimtelijke samenhang

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

29

3.3.2 Klimaatbewust Samenbouwen aan een duurzame en natuurinclusieve toekomst. Waarom is dit een uitdaging? De huidige inrichting van het gebied rondom het Schoterbos en de Planetenlaan is sterk gericht op functionaliteit en verkeer. De open ruimtes zijn versteend, wat bijdraagt aan hittestress en wateroverlast. Er ontbreken ecologische verbindingen tussen het Schoterbos, omliggende wijken en de stad. Het gebied mist groene structuren die biodiversiteit bevorderen en het milieu verbeteren. Bovendien voldoet de bestaande bebouwing niet aan de eisen van de energietransitie, wat de verduurzaming extra uitdagend maakt. Oplossingsrichting Deze ontwikkeling biedt de kans om duurzaamheid en natuurinclusief ontwerp centraal te stellen. Door groene structuren te versterken en ecologische verbindingen te creëren wordt de biodiversiteit vergroot en het gebied klimaatbestendiger gemaakt. Vergroening helpt om hittestress en wateroverlast te verminderen, terwijl natuur-inclusief bouwen ervoor zorgt dat flora en fauna niet alleen behouden blijven, maar ook actief worden geïntegreerd in de bebouwing. Duurzaam bouwen speelt een grote rol, waarbij circulaire materialen en energie-efficiënte oplossingen bijdragen aan toekomstbestendige leefomgeving.

groene (multifunctionele) daken, gevels en perken. Dit helpt hittestress te verminderen en bevordert de biodiversiteit. Het versterken van deze ecologische verbindingen maakt natuur toegankelijk en beleefbaar. Hierdoor wordt wat niet alleen de ecologische waarde van het gebied verhoogt, maar ook bijdraagt aan een gezonde en duurzame leefomgeving. 2. Ontwerp een klimaatbestendige en groene openbare ruimte Ontwikkel de openbare ruimte met een focus op klimaatbestendigheid door ruimte te creëren voor waterberging, zoals wadi’s, en het plaatsen van schaduwrijke bomen om hittestress en wateroverlast te beperken. Integreer groene zones, bomen en groene daken die de biodiversiteit bevorderen, verkoeling bieden en de verbinding tussen stad en natuur versterken. Implementeer daarnaast innovatieve waterbeheersystemen, zoals regenwateropvang, doorlatende bestrating en natuurlijke waterlopen, om wateroverlast te verminderen en de openbare

ruimte te verduurzamen. Door deze elementen te combineren, wordt het gebied beter voorbereid op de klimaatverandering en wordt de leefomgeving aangenamer en veerkrachtger. 3. Bouw energie-efficiënte, circulaire en natuurinclusieve gebouwen Ontwerp gebouwen die niet alleen energie-efficiënt zijn, maar ook de energie-transitie bevorderen door gebruik te maken van hernieuwbare energiebronnen zoals zonnepanelen op groene daken. Implementeer circulariteit door het toepassen van duurzame, lokale en circulaire bouwmaterialen, zodat de ecologische voetafdruk van het gebouw wordt verkleind en materialen hergebruikt kunnen worden. Integreer natuur-inclusieve elementen, zoals groene gevels, groene daken, faunavoorzieningen voor vogels, vleermuizen en insecten in de bebouwing, gemeenschappelijke tuinen en ecologische zones, die niet alleen bijdragen aan de biodiversiteit, maar ook het welzijn van de bewoners bevorderen.

Ontwerpprincipes: 1. Maak natuur toegankelijk en beleefbaar door groene en ecologische verbindingen Door het verbinden van het Schoterbos met omliggende wijken via groene structuren en zichtlijnen, zoals de Jan Gijzenvaart, ontstaat een robuust netwerk van natuurverbindingen. Houdt rekening met de bestaande bomen en groen infrastructuur en breid deze verder uit, bijvoorbeeld door het integreren van

Afbeelding: identiteitsdragers

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

30

3.3.3 Gastvrij Welkom thuis: een plek voor ontmoeting, ontspanning en inclusie Waarom is dit een uitdaging? Dit gebied mist nu de verbinding en toegankelijkheid die nodig zijn voor een gastvrije en inclusieve gemeenschap. De huidige inrichting biedt weinig ruimte voor spontane ontmoetingen, wat kan leiden tot isolatie. De openbare ruimte is niet uitnodigend of veilig genoeg voor diverse groepen, van jongeren tot ouderen en mensen met een beperking, om elkaar te ontmoeten en zich thuis te voelen. Dit gebrek aan cohesie belemmert de levendigheid en dynamiek van het gebied. Oplossingsrichting De herontwikkeling van het gebied richt zich op het creëren van een gastvrije en inclusieve leefomgeving. Het ontwerp bevordert ontmoeting en sociale interactie door veilige, toegankelijke en uitnodigende openbare ruimtes te realiseren. Hier kunnen bewoners samenkomen, ontspannen en deelnemen aan activiteiten die bijdragen aan een levendige gemeenschap. Een belangrijke pijler van de ontwikkeling is het versterken van de sociale cohesie. Dit wordt bereikt door een mix van woon- en voorzieningenaanbod dat aansluit bij diverse behoeften. De openbare ruimte wordt ontworpen met aandacht voor zowel fysieke toegankelijkheid als sociale dynamiek. Door plekken te creëren die ontmoeting en interactie stimuleren, ontstaat een gebied waar mensen zich thuis voelen en graag verblijven.

Daarnaast wordt de nadruk gelegd op een aantrekkelijke en multifunctionele inrichting van de openbare ruimte. Deze biedt ruimte voor recreatie, sport en buurtactiviteiten en draagt bij aan een gezonde en dynamische leefomgeving. Door aandacht te besteden aan toegankelijkheid,

flexibiliteit en een diverse functieopzet, ontstaat een gebied waar iedereen zich welkom voelt en kan deelnemen aan het sociale leven. Ontwerpprincipes: 1. Gemeenschapsgerichte ontmoetingsplekken Ontwikkel verblijfsruimten die ontmoeting en sociale cohesie stimuleren. Creëer plekken waar bewoners elkaar spontaan kunnen treffen en ontspannen. Dit kunnen schaduwrijke zitplekken, parken of gemeenschappelijke tuinen zijn. Kleinschalige horecagelegenheden dragen bij aan een levendige sfeer. Door een gevarieerd aanbod aan plekken ontstaat een inclusieve omgeving waar mensen van verschillende leeftijden en achtergronden, met of zonder beperking, zich welkom voelen.

Afbeelding: gemeenschappelijke ontmoetingsplekken

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

31

2. Stimuleren van buurtactiviteiten en sport in multifunctionele openbare ruimtes Ontwerp openbare ruimtes die ruimte bieden aan zowel dagelijkse ontmoetingen als georganiseerde activiteiten. Zorg voor flexibele inrichtingen die eenvoudig aanpasbaar zijn aan verschillende functies, zoals markten, sportactiviteiten of buurtfeesten. Stimuleer een actieve leefstijl door sportaanleidingen, speelplekken en rustplekken te integreren in een groene setting. Hierdoor ontstaat een dynamische omgeving waarin beweging, recreatie en sociale interactie hand in hand gaan. 3. Toegankelijkheid voor iedereen Creëer een openbare ruimte die zowel fysiek als sociaal toegankelijk is voor alle leeftijden en mobiliteitsbehoeften. Dit omvat het ontwerp van brede trottoirs, verlaagde stoepranden en voldoende verlichting om de veiligheid en bereikbaarheid

Afbeelding: activiteiten in de openbare ruimte

te waarborgen voor zowel ouderen als kinderen, inclusief mensen met een beperking. Integreer drempelvrije zones, duidelijke bewegwijzering en voorzieningen die het voor alle bezoekers, inclusief minder mobiele, comfortabel maken zich te verplaatsen. 4. Flexibele en levendige plinten voor woningen, winkels en horeca: De plinten van gebouwen moeten ruimte bieden voor kleinschalige winkels, horecagelegenheden, woningen en zorg- en maatschappelijke voorzieningen. Dit draagt bij aan een levendige straat, waar het mogelijk is om in de openbare ruimte te verblijven en met anderen te interacteren. Daarnaast moet de intermediaire zone goed functioneren, zodat de overgang tussen openbaar en privéterrein soepel en aangenaam verloopt.

5. Een levendig en uitnodigend gebied door diverse functies en woningaanbod Ontwerp een gebied met een gevarieerde mix van functies, zoals wonen, zorg, sport en horeca, die het mogelijk maakt voor mensen om op verschillende momenten van de dag met elkaar in contact te komen. Door een breed scala aan toegankelijke voorzieningen, zoals gezondheidszorg en een Huis van de Wijk, wordt een omgeving gecreëerd die uitnodigt tot interactie en sociale betrokkenheid. Daarnaast moet het woningaanbod aansluiten bij verschillende levensfasen en behoeften. Door een mix van betaalbare sociale woningen tot duurdere appartementen, ontstaat een aantrekkelijke plek voor zowel starters, gezinnen als ouderen. Deze combinatie van functies en woningen bevordert een inclusieve en uitnodigende sfeer voor alle bewoners en bezoekers.

Afbeelding: plinten en overgang naar openbare ruimte

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

32

3.4 Visiekaart Het Sportweggebied in Haarlem-Noord wordt een groene, multifunctionele stadsbuurt met een fijnmazig netwerk van veilige wandel- en fietspaden. Groene corridors versterken de biodiversiteit en creëren een gezonde leefomgeving. Een centraal plein fungeert als een levendig ontmoetingspunt, omgeven door groen en verbonden met omliggende wijken en het Schoterbos. De openbare ruimte prioriteert voetgangers en fietsers, met autoluwe zone die ruimte bieden voor ontspanning en sociale interactie.

Afbeelding: Visiekaart

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

33

3.5 Stedenbouwkundige opbouw De Sportweg is ontworpen als een dynamisch, groen stedelijk weefsel dat verschillende functies en ruimtelijke structuren met elkaar verbindt. Het gebied wordt gekenmerkt door een netwerk van levendige straten en pleinen met commerciële voorzieningen, gecombineerd met alzijdige gebouwen in een groene omgeving met sociaal-maatschappelijke functies. De Sportweg vormt de schakel tussen deze structuren en sluit aan op zowel de bestaande stedelijke context als het omliggende Schoterbos. De stedenbouwkundige opzet volgt het raamwerk van structurerende lijnen – de Rijksstraatweg, Jan Gijzenvaart, Planetenlaan en Sportweg. Deze lijnen vormen de ruggengraat van de buurt en zorgen voor een heldere ruimtelijke structuur, goede doorwaadbaarheid en herkenbaarheid van het gebied.

Daarnaast draagt de schegvormige bebouwing langs de Sportweg bij aan een uitnodigende entree naar het groene hart, het Schoterbos. Deze vormgeving zorgt voor interessante zichtlijnen en versterkt de relatie tussen de stedelijke omgeving en het omliggende landschap. De scheg fungeert niet alleen als visuele verbinding, maar ook als een belangrijke ruimtelijke overgang tussen de buurt en het groene landschap, waardoor een levendige en groene sfeer ontstaat. Binnen de buurt ten noorden van de Planetenlaan ontstaat een fijnmaziger netwerk van kleinere routes die de (binnen)hoven met elkaar verbinden en het grote bouwblok opdelen.

Hierdoor ontstaat een balans tussen levendigheid en geborgenheid, waarbij plein en de hoven als ontmoetingsplekken dienen en de binnenhoven een meer besloten karakter hebben. De bebouwing kenmerkt zich door alzijdige gebouwen die de straat activeren en versterken. Ze vormen een krachtige en doorlopende gevelwand langs straten, pleinen en binnenhoven, waardoor een duidelijke overgang ontstaat tussen de openbare ruimte en de private woonomgevingen. De hoeken van de bouwblokken krijgen extra aandacht om de dynamiek en leesbaarheid van de stedelijke ruimte te versterken.

Binnen dit raamwerk spelen rooilijnen een belangrijke rol. Ze definiëren de bebouwingsgrenzen en vormen de basis voor een kwalitatieve en goed leesbare openbare ruimte. Waar mogelijk sluiten ze aan op de bestaande stedelijke structuur, wat bijdraagt aan een samenhangend straatbeeld. Op strategische plekken worden de rooilijnen bewust doorbroken of verschoven om ruimtelijke kwaliteit toe te voegen. Bij de kruising van de Jan Gijzenvaart en de Rijksstraatweg ontstaat zo een ruime en statige openbare ruimte. Hier zorgen verspringingen en afgeronde hoeken voor een soepele overgang tussen de verschillende stedelijke structuren. Dit gebied fungeert als een zichtbare, centrale ontmoetingsplek en versterkt de verblijfskwaliteit in de buurt.

Afbeelding: stedenbouwkundige opbouw ( indicatief )

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

34

3.5.1 Volumes en hoogtes Maximaal aantal bouwlagen en opbouw van het gebied De opbouw van de bebouwing volgt een geleidelijke opbouw in hoogte, richting de pleinruimte bij de Rijksstraatweg, passend bij de stedelijke en landschappelijke context. De commerciële plint heeft in principe een hoogte van 4,5 meter, wat flexibiliteit biedt voor verschillende functies in de toekomst. Bij zorg en wonen wordt ook een hogere plint wenselijk geacht, om een robuust en statig straatbeeld te creëren.

De parkeergarage onder het sportveld mag niet hoger worden dan 1,2 meter boven maaiveld, en liefst lager. Dit zorgt ervoor dat het zicht op ooghoogte over de bebouwing behouden blijft en de ruimte open en overzichtelijk is.

Rondom het centrale plein varieert de bouwhoogte tussen minimaal vijf en onder voorwaarde maximaal negen lagen, waardoor een sterk stedelijk profiel ontstaat met markante gevelwanden die het plein omlijsten. De standaard bebouwing langs de Sportweg bestaat uit vier tot vijf lagen, met op specifieke locaties een hoogteaccent tot maximaal zeven lagen, zoals op de hoek van de Sportweg naast de tribune. Binnen de gestelde kader wordt de mogelijkheid geboden om één tot twee extra bouwlagen te realiseren (zie spelregelkaart). Deze extra bouwlagen moeten de gevels afronden en voldoen aan de stijl van de Nieuwe Haagse School. Hierbij wordt aangesloten bij de maat en schaal van de openbare ruimte en bestaande bebouwing, met name gericht op accentwerking, herkenbaarheid en versterking van het stedenbouwkundig plan (zie beeldkwaliteit, hoofdstuk 4.3).

Afbeelding: bouwhoogtes ( indicatief )

Het realiseren van extra bebouwing op de beoogde plek dient stedenbouwkundig verantwoord te worden ingepast en moet worden onderbouwd met aandacht voor onder andere zichtlijnen, windcomfort, bezonning en schaduwwerking. Daarnaast moeten de consequenties voor de parkeerbalans en stikstofdepositie inzichtelijk worden gemaakt.

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

35

3.5.2 Programma In het gebied worden minimaal 245 woningen gebouwd, waaronder circa 60 geclusterde ouderenwoningen en daarnaast een zorginstelling voor St. Jacob met circa 120 zorgeenheden. Van de woningen zal 50% bestaan uit sociale huur. Daarnaast wordt binnen het plangebied één supermarkt gerealiseerd, waarbij de huidige supermarkt eventueel kan worden verplaatst. Verder komen er commerciële voorzieningen en sociaal-maatschappelijke functies. Een belangrijk onderdeel hiervan is het Huis voor de Wijk, aangevuld met zorggerichte voorzieningen zoals huisartsen, fysiotherapeuten en verloskundigenpraktijken.

Afbeelding: functies in plint ( indicatief )

Programmaonderdeel Wonen totaal Sociaal Middelduur Vrije sector Zorgwoningen Maatschappelijk ZOED Supermarkt Overig commercieel

BVO (m2) Eenheden 24.325 245 123 73 49 9.088 128 1.300 300 3.152 1.300

Afbeelding: functies boven plint ( indicatief )

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

36

3.5.3 Mobiliteit Een bezoek aan het Sportweggebied te voet of per fiets wordt aangemoedigd en gefaciliteerd. Dit wordt mogelijk gemaakt door een goede aansluiting langs de structurerende lijnen van de Sportweg, Planetenlaan en Rijkstraatweg. Daarnaast is er een fijnmazig netwerk van veilige, toegankelijke en aantrekkelijke wandelroutes die het gebied verbinden met de omliggende wijken, het sportpark en het Schoterbos. Er is veel aandacht voor het oversteken van de grotere structurerende verkeersstromen in het gebied, met name bij het plein waar de voetganger centraal staat. Het Sportweggebied is autoluw, waarbij automobilisten zo veel mogelijk aan de randen van het gebied blijven. Alleen voor distributie naar de zorginstelling en commerciële functies, en voor toegang tot de inpandige (half verdiepte) parkeergarages, komen bezoekers en bewoners met de auto over de Sportweg langs de grens van het gebied. In het gebied, op de distributieroute, is de auto ‘te gast’.

Afbeelding: langzaamverkeer ( indicatief )

Afbeelding: autoverkeer ( indicatief )

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

37

3.5.4 Ecologische kansen In het plangebied en de direct aangrenzende omgeving liggen meerdere kansen om de natuur te helpen. Denk hierbij aan het ontharden en vergroenen van de openbare ruimte, de aanplant van inheemse bomen, heesters en (vaste) planten, versterken van bomenstructuren en aanleg van natuurvriendelijke oevers. De omliggende gebouwen dragen bij aan het verbeteren van de biodiversiteit, doordat de daken als natuurdaken worden uitgevoerd en de gevels worden voorzien van gevelbegroeiing en voldoende nestkasten voor insecten en vogels en slaapplekken voor vleermuizen. .

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

38

3.5.5 Bomen In het projectgebied staan veel bomen. Van deze bomen is de kroondiameter, levensverwachting en verplantbaarheid in kaart gebracht. Op basis van deze kaart blijkt het plan effect te hebben op 91 bomen van de 231 bomen. Van deze 91 zijn er 21 ouder dan 50 jaar. Er kunnen 8 van de 91 bomen verplant worden, waarvan er 1 ouder is dan 50 jaar. Na vaststelling van het PvEL zal bij de uitwerking van het schetsontwerp naar definitief stedenbouwkundig plan het behoud van zo veel mogelijk gezonde bomen nader onderzocht worden. Concreet betekent dit dat de definitieve positionering van de nieuwe gebouwen (de rooilijnen) nauwkeurig afgesteld gaan worden op de kronen van de omliggende bomen. Als onderdeel van het ontwerp van de openbare ruimte zullen de wandel- en fietspaden en rijwegen voor autoverkeer eveneens nauwkeurig afgesteld worden op bomen. Dit neemt niet weg dat voor de realisatie van de gebouwen en de inrichting van de openbare ruimte meerdere bomen verwijderd moeten worden. Voordat deze gekapt worden zal eerst nader onderzocht worden of deze (binnen het plangebied) verplant kunnen worden

Sportweg | PvEL | 3. Ruimtelijke Visie

39

4. Beeldkwaliteit 4.1 Inleiding Dit hoofdstuk over beeldkwaliteit richt zich op de architectonische en stedenbouwkundige uitgangspunten voor de geplande ontwikkelingen aan de Sportweg in Haarlem. De uitgangspunten voor beeldkwaliteit zijn bedoeld om de ruimtelijke kwaliteit van de geplande ontwikkeling te waarborgen en de samenhang tussen de gebouwen binnen het plangebied en de omliggende wijken te behouden. De uitgangspunten in dit hoofdstuk bieden richtlijnen, ambities en visies op het gebied van architectuur, openbare ruimte en landschappelijke integratie, aanvullend op de Nota Ruimtelijke Kwaliteit. Na vaststelling van het PvEL wordt een stedenbouwkundig plan voor de Sportweg opgesteld. Dit plan wordt aangevuld met een beeldkwaliteitsplan, waarin de toetsingskaders voor bouwplannen worden vastgelegd. Het beeldkwaliteitsplan beschrijft in detail de beoogde architectonische kwaliteit en gaat dieper in op de algemene principes en doelstellingen voor het gebied. Daarnaast wordt aandacht besteed aan de specifieke kenmerken van de openbare ruimte en een aantal generieke architectonische aspecten die, vanwege hun gedetailleerde aard, buiten de reikwijdte van deze beeldkwaliteitsparagraaf vallen.

principes terug te vinden: een sobere maar verfijnde baksteendetaillering, een evenwichtige gevelopbouw, en een zorgvuldige toepassing van traditionele materialen zoals baksteen en hout, zichtbaar in overstekken en raampartijen. De eenheid tussen stedenbouw en architectuur wordt verder versterkt door de meeontworpen elementen zoals tuinmuurtjes, bergingen en garages, wat bijdraagt aan een integraal en samenhangend straatbeeld. Een belangrijk kenmerk van de Planetenwijk is de subtiele manier waarop de stedenbouwkundige structuur wordt geaccentueerd. Knikken in straten, kleine plantsoenen en strategisch geplaatste hoeken worden versterkt door middel van nokverhogingen en nokverdraaiingen, waardoor de bebouwing zich vloeiend voegt naar de stedenbouwkundige lijnen. Daarnaast zijn zijgevels vaak voorzien van ramen en deuren, zodat er geen blinde gevels naar de straat zijn gericht, wat de levendigheid en sociale veiligheid ten goede komt. De in 2021 vastgestelde Visie Ontwikkelzone Orionweg/Planetenlaan staat een bouwstijl voor die de vooroorlogse jaren ’30 wijken en het naoorlogse Sinnevelt met elkaar verbindt. De bouwstijl die in de vastgestelde visie gekozen is om deze overgang goed te maken is de Nieuwe Haagse School.

De huidige beeldkwaliteit van het plangebied is geworteld in de bestaande structuren van de Planetenwijk en Sinnevelt, twee gebieden die worden gekenmerkt door een harmonieuze samenhang tussen bebouwing en openbare ruimte. Hier zijn heldere en herkenbare architectonische Selectie foto’s van bebouwing in ontwikkelzone Orionweg-Planetenlaan Luchtfoto Sportweg - voormalige tribune.

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

40

4.2 De Nieuwe Haagse School De Nieuwe Haagse School is een architecturale stroming in Nederland die zich ontwikkelt tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog, met name in de jaren 1920 en 1930. De stijl kenmerkt zich door strakke, rationele vormen met nadruk op horizontale lijnen, functionaliteit en een verfijnde symmetrie. Door dynamische asymmetrische accenten krijgt de architectuur een eigentijdse uitstraling die zowel monumentaal als praktisch is.

Dankzij de heldere richtlijnen is de stijl praktisch toepasbaar voor ontwikkelaars en aannemers en sluit deze goed aan bij de wensen van bewoners. De veelzijdigheid van de Nieuwe Haagse School maakt haar geschikt voor zowel gezinswoningen als stadsblokken en hoogbouw, waardoor haar architectonische verfijning en herkenbaarheid behouden blijven.

De stijl heeft als doel stadswijken een samenhangend en monumentaal karakter te geven, waarbij esthetiek en functionaliteit hand in hand gaan. Een belangrijk kenmerk is de horizontale gevelstructuur, zichtbaar in doorlopende vensterstroken, brede dakkapellen en verdiept aangebrachte voegen. Daarnaast zorgen brede erkers, loggia’s en luifels boven voordeuren voor een robuuste, maar verfijnde uitstraling binnen de stedelijke omgeving. Ook op detailniveau wordt de architectuur verrijkt met balkons, torentjes, schoorstenen en plantenbakken. Balkons worden vaak geïntegreerd in gevelbanden, wat zorgt voor samenhang en gebruiksgemak. Hoewel de stijl voortbouwt op traditionele baksteenarchitectuur, wordt baksteen modern toegepast, met expressieve vormen zoals uitstekende muren en bijzondere metselwerkpatronen. Dit dient niet alleen als decoratie, maar heeft ook functionele voordelen, zoals optimale lichtinval. De Nieuwe Haagse School sluit naadloos aan op de opkomende Nieuwe Zakelijkheid, waarbij functionaliteit en strakke vormgeving centraal staan. De stijl vormt een brug tussen de vooroorlogse wijken uit de jaren ’30 en de naoorlogse uitbreidingen uit de jaren ’50 en ’60. Door invloeden van de Amsterdamse School te combineren met een soberder lijnenspel, is deze architectuur geschikt om gefragmenteerde bebouwing tot een geheel te smeden.

Afbeelding: Nieuwe Haagse School monumentale bouwstijl als begeleider van het stedenbouwkundige ontwerp. Den Haag. De Hofstad. Laan van Meerdervoort 94. 1931

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

Afbeelding: Nieuwe Haagse School als ingetogen bouwstijl in de kleine schaal Den Haag. Arendsburg. 1926

41

4.3 Algemene uitgangspunten Ontwerpprincipes uit de omgeving en de Nieuwe Haagse School worden op een eigentijdse manier geïnterpreteerd, zodat de nieuwbouw een nieuwe tijdlaag aan de wijk zal toevoegen die aansluit op wat er al is, met minstens evenveel architectonische kwaliteit. Materialisatie en vormgeving hebben een historisch karakter met hedendaagse vertaling. Principes en typische ontwerpelementen van de Nieuwe Haagse School worden overgenomen. Over het gehele plan wordt gestreefd naar een kwalitatieve basis; een architectuur die bestendig is, mooi veroudert en waarin eventueel verstorende elementen zoals techniek en reclame integraal zijn mee-ontworpen. Onderstaande uitgangspunten gelden daarom voor het hele plangebied.

4.3.1. Horizontaliteit en ritmiek Eén van de belangrijkste kenmerken van de Nieuwe Haagse School is de nadruk op horizontale gevelstructuren.

Afbeelding: Driedeling gevel. VM Hoofdkantoor Billiton Maatschappij. Louis Couperusplein 19. Den Haag. 1938

1. Zorg dat de duidelijke horizontale opbouw van de gevel als structurerend element is af te lezen. 2. Laat de verticale ritmiek ondergeschikt zijn, maar wel een rol spelen in de schaal en verfijning van het ontwerp. 3. Deel gebouwen op in drie lagen: de plint, het middendeel en de beëindiging. 4. Geef de bovenste laag van gebouwen op verschillende manieren (kap, setback) vorm. 5. Zorg dat de plint de stevige basis vormt van het gebouw en zich onderscheidt van het middendeel, o.a. in detail en materialisering.

Afbeelding: Horizontale geleiding. Juliana van Stolberglaan 392. Den Haag

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

42

4.3.2. Symmetrie en asymmetrie De hoekaccenten zijn bedoeld om belangrijke locaties in het plan aan te geven, zoals de centrale punten en lijnen. De hoeken vallen op door gebruik te maken van symmetrie of juist asymmetrie. Secundaire accenten worden meestal symmetrisch ontworpen, maar er kan van deze symmetrie worden afgeweken als dit de algehele uitstraling van de gevel verbetert, zolang het accent goed herkenbaar blijft. 1. Geef gebouwen alzijdige koppen. 2. Plaats de hoofdingang bij voorkeur op de hoek van een gebouw, en ontwerp deze zodanig dat hij duidelijk zichtbaar en onderscheidend is. 3. Benadruk secundaire accenten door bijvoorbeeld een verticaal raam boven een entree of door een verspringing in de daklijn of gevel. 4. Creëer opvallende accenten door bijvoorbeeld de hoek van een gebouw asymmetrisch te ontwerpen.

Afbeelding: Symmetrie en transparantie. voormalig Rijkskantoorgebouw voor Geld- en Telefoonbedrijf. 1928. W Hotel Exchange. 2015. Spuistraat 175. Amsterdam. foto Winhov

Afbeelding: Asymetrie in op de hoeken. schetsplan Vondelstraat. beeld Gemeentearchief. Den Haag.

Afbeelding: Symmetrie en verticaliteit. Dalton college ensemble. monumentale as. Den Haag

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

43

4.3.3. Verspringingen en Massaopbouw Elk gecombineerd blok bestaat uit meerdere gebouwen die langs dezelfde rooilijn staan. De gevel van een gebouw kan op bepaalde plekken verschuiven ten opzichte van deze rooilijn, wat kan helpen om open ruimtes te creëren op de begane grond of om accenten te leggen, bijvoorbeeld in combinatie met balkons. De gevel van een hoekaccent kan bijna een sculpturaal effect hebben. Het gebruik van verspringingen in de gevel, het zorgvuldig integreren van liftstructuren, en het spelen met luifels en dakranden dragen bij aan dit effect. Voor secundaire accenten kunnen vergelijkbare elementen worden toegepast. 1. Voeg hoogte accenten toe, deze geven gebouwen een monumentale en statige uitstraling, en voegen tevens dynamiek toe. 2. Creëer zichtbare accenten door middel van verspringingen van de gevel ten opzichte van de rooilijn of het afschuinen van de hoek.

Afbeelding: Verspringing en aftrapping van bouwvolume op de hoek. voormalig warenhuis V&D. Haarlem

Afbeelding: Hoogte accent bij entree Broere Den Haag Boschzicht.

Afbeelding: Verspringingen en aftrapping van het bouwvolume. hoek De Hofstad Laan van Meerdervoort 94. Den Haag. 1931

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

44

4.3.4. Hoeken en accenten Hoeken spelen een belangrijke rol in de stedenbouwkundige structuur. Ze vormen herkenningspunten en kunnen een accent krijgen in hun vorm, detaillering of materialisatie. 1. Geef hoeken van gebouwen een bijzondere uitstraling (element/accent), zonder ze los te laten komen van de rest van het gebouw. 2. Geef een aantal hoeken in het plangebied een nadrukkelijke visuele markering (markante architectonische uitwerking) die bijdraagt aan de herkenbaarheid en uitstraling van het gebied. De hoek van het bouwblok op de kruising van de Rijksstraatweg en de Planetenlaan vormt de belangrijkste locatie voor een prominent architectonisch accent 3. Plaats de entree van een gebouw bij voorkeur op de hoek van het gebouw, met aandacht voor materialisering voor een dynamisch straatbeeld.

Afbeelding: Eenvoudige afgeschuinde hoek met twee volwaardige gevels

Afbeelding: Hoek markeert een kruispunt van straten door onder meer een hogere nok en een knik in de hoek

Afbeelding: Markante en opvallende hoek die als baken een belangrijke plek in het stedelijk weefsel aankondigt

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

45

4.3.5. Gevelcompositie

4.3.6. Relatie tussen individuele gebouwen

De gevelcompositie van een gebouw wordt gevormd door een samenspel van horizontale en verticale elementen, die samen een samenhangend en harmonieus beeld creëren. De gevelopeningen, zoals ramen en deuren, zijn zorgvuldig geordend volgens een logische en herkenbare structuur op basis van ritmiek en verhouding. Deze ordening draagt bij aan de verfijning van de gevel, en zorgt ervoor dat het gebouw een menselijke schaal behoudt.

Binnen een bouwblok is er variatie in gevelcompositie en materialisatie, maar er blijft een overkoepelende samenhang in de architectuur, zowel aan de buiten als binnenzijde.

1. Gebruik overwegend staande ramen, deze versterken de verticale geleding van de gevel en dragen bij aan een gebalanceerd straatbeeld. 2. Gebruik bijzondere ramen (erkers of grotere glaspartijen) als visuele accenten om specifieke delen van de gevel te benadrukken. 3. Geef gevels extra karakter door middel van verfijnde detaillering, zoals metselwerkverbanden, kozijnen, penanten en reliëfs. 4. Kies voor strakke gevelschema’s (ritmiek, symmetrie) met een nadruk op horizontale belijning (bijv. gevelbanden), voor een evenwichtige opbouw van de gevel.

Afbeelding: Heldere opzet waarbij balkons en betonbanden bijdragen aan de horizontale belijning van de gevel. SlangenHochstenbach architecten

1. Creëer samenhang door het gebruik van een gezamenlijk kleurenpalet, vergelijkbare maatvoering en eenzelfde benadering van gevelopbouw en detaillering. 2. Zorg dat individuele gebouwen verschillen in ritmiek, gevelindeling en accenten, maar wel samen een harmonieus geheel vormen, met basisprincipes als horizontaliteit en materialisatie als bindende elementen.

Afbeelding: Het spelen met gevelinspringingen van strak ingedeelde gevelvlakken. Gevelbanden geven de horizontale belijning weer. Sibergstraat 21-43. Den Haag.

Afbeelding: Zakelijke, kubistische gevelopzet met samengestelde gevel in vlakken en subtiele symmetrische hoogteaccenten

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

Afbeelding: Vensters zorgen voor het horizontale element, terwijl het doorlopen van de entreepartij de gevel van een verticaal element voorziet

46

4.3.7. Materialisatie en kleur Materialen spelen een essentiële rol in de uitstraling van de gebouwen en dragen bij aan de identiteit en herkenbaarheid van het geheel. Aansluitend bij de omliggende wijken is baksteen het belangrijkste gevelmateriaal, wat de visuele identiteit van de buurt versterkt. Het baksteen heeft een warm roodbruine tint, terwijl details en gevellijnen in lichte tot witte kleuren frisheid aan de gevel geven. 1. Voer de hoofdmassa van de gebouwen uit in metselwerk, eventueel gecombineerd met andere duurzame materialen die een robuuste en tijdloze uitstraling hebben. 2. Gebruik kozijnen van hoge kwaliteit en met een lichte tint, zoals wit, lichtgeel of lichtgrijs 3. Zet accentmaterialen zoals natuursteen, hout of metalen elementen strategisch in om specifieke delen van de gevel te benadrukken. 4. Stem het materiaalpalet binnen een bouwblok zorgvuldig af om een samenhangend geheel te creëren, zonder dat de gebouwen uniform ogen. 5. Pas glas spaarzaam en functioneel toe, met nadruk op aspecten zoals reflectie, transparantie en ritmiek. 6. Handhaaf per gebouw een eenheid in kleurgebruik, maar voor de plint en de bovenste verdieping kunnen afwijkende kleuren of materialen worden toegepast om de driedeling van het gebouw te benadrukken. 7. Neem waar mogelijk gevelbegroeiing mee in het ontwerp, om bij te dragen aan de verfraaiing van de gevel.

Afbeelding: Voorbeeld van passende materialisatie en kleur binnen de Nieuwe Haagse School

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

47

4.3.8. Details en ambacht Elk gebouw bevat details die niet alleen het gevelschema versterken, maar ook de beleving van ambacht en vakmanschap verrijken. Goed ontworpen en functionele details (eenvoudig en doeltreffend) doorbreken de strakke, orthogonale belijning van de gevel en voegen verfijning toe aan het geheel. Ze geven een gebouw een uniek karakter en onderscheiden het van andere gebouwen. Details geven een gebouw niet alleen een uniek karakter en diepte, maar hierdoor wordt ook de ambachtelijke kwaliteit van het gebouw zichtbaar en voelbaar. 1. Pas specifieke metselwerkdetails toe bij accenten in de gevel, zoals entrees en hoeken. 2. Werk met plastische details (gevelbanden, dorpels etc.), deze benadrukken de strakke compositie van de gevel en voegen een extra dimensie toe. 3. Neem gebruiksdetails (gemetselde of houten plantenbakken, verlichtingsornamenten, nestkasten etc.) mee in de uitstraling en functionaliteit van een gebouw.

Afbeelding: Verticale beëindiging van een geveldeel door middel van een rollaag (met metselwerk) en een natuursteen rand met overstek (plastiek))

Afbeelding: Subtiele details dragen bij aan een verfijning van het gevelbeeld en zorgen hier voor accenten. STuyvesantstraat 115-381 en 86-332. Den Haag. 1919-1925

Afbeelding: Verbijzondering van de plint door middel van brede rollagen (metselwerk) en een uitkragend geveldeel en pilasters (plastiek)

Afbeelding: Baksteendetails door middel van rollagen (metselwerk) boven de vensters en trapsgewijze halfsteense verdikkingen van de gevel (pastiek)

Afbeelding: VAmbacht in gebruiksdetailsdakspuwer als eenvoudige betonnen element in de gevel bevordert ritme en plasticiteit

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

Afbeelding: Bijzondere gevelelementen zoals hoeken of torentjes worden vaak weelderiger beëindigd door bijvoorbeeld gevelbonden ofdakoverstekken

48

4.3.9. Het dak als architectonisch element

4.3.10. Daklijnen en lijsten

Het dak speelt een essentiële rol in het totaalbeeld van een gebouw en draagt sterk bij aan de herkenbaarheid en identiteit. De vorm en uitwerking van het dak worden zorgvuldig afgestemd op de schaal en context van de omgeving, zodat het gebouw op een harmonieuze manier in het straatbeeld past en bijdraagt aan een evenwichtig en herkenbaar architectonisch beeld.

De beëindiging van de gevels is doordacht en logisch. Overstekken van de dakrand zijn een geschikt middel om het ritme van de gevel te benadrukken.

1. Geef bij platte daken de beëindiging van het gebouw extra aandacht, door dakranden en opbouwen integraal mee te nemen in de gevelcompositie. 2. Sluit hellende daken aan op de architectonische stijl van het gebouw en de omgeving, denk aan dakhelling, nokrichting en materiaalkeuze. 3. Zet daken waar mogelijk functioneel in, bijvoorbeeld als daktuin of collectief terras. 4. Pas één van de volgende drie kapvormen toe: schilddak, zadeldak of plat afgedekte dak. Ook combinaties zijn mogelijk. 5. Integreer gebouwinstallaties (technische voorzieningen en installaties) in het ontwerp en zorg dat ze niet zichtbaar zijn vanaf de straat of zichtbaar in het daklandschap.

Afbeelding: Hellende daken variëren het straatbeeld en verbinden gebouw(delen) van verschillende hoogtes vloeiend. Baarda Fazantplein en Haanplein 1-28. Den Haag. 1932

1. Maak dakranden herkenbare horizontale elementen, zelfs wanneer er een kap bovenop staat. 2. Laat gevelhoogtes trapsgewijs afnemen om aan te sluiten op omliggende bouwhoogtes en als overgang naar een hoogteaccent binnen het bouwblok. 3. Creëer een harmonieuze compositie door verschillende daklijnen zorgvuldig te combineren in hoogte, lengte en vorm. 4. Geef de bovenste verdieping vorm als een accent in de gevel. 5. Geef daklijnen en lijsten vorm op diverse manieren. Door bijvoorbeeld een overstek, een lichte kleur, een slank boeibord of een doorstekend element. 6. Verspring maximaal één keer in hoogte per gevel (exclusief accenten) voor een rustig en samenhangend straatbeeld. 7. Laat de gevel doorlopen en laat het overstek weg op hoeken en bijzondere plekken in de gevel (entreepartijen, verspringende delen etc.).

Afbeelding: Combinatie van schildaken en platte daken zorgen voor diversiteit en leggen de nadruk op prominente delen van het gebouw (plat afgedekt). Alexander Gogelweg. Den Haag.

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

Afbeelding: Weelderige overstekken benadrukken het ritme van de gevel. Merkusstraat 142-190. Den Haag. 1926

Afbeelding: Weelderige overstekken benadrukken het ritme van de gevel

49

4.3.11. Erkers

4.3.12. Vensters

Het gevelritme wordt geaccentueerd door uitkragende en overstekende geveldelen, zoals dakoverstekken en luifels. Ook erkers zijn hierin een essentieel element.

Vensters vormen een cruciaal onderdeel van de gevelcompositie en dragen bij aan het ritme en de symmetrie van de architectuur. Door hun plaatsing binnen gevelbanden, oversized lateien of horizontale regels die aansluiten op de gevelbanden, versterken ze de horizontale opzet van de gevel.

1. Laat erkers recht of schuin op de gevel staan en voorzie ze van doorlopende raampartijen, gevelbanden en metselwerk. 2. Zorg dat dakoverstekken de vorm van de erkers volgen of maak ze zo diep dat de erker volledig onder het overstek valt. 3. Plaats erkers eventueel aan de uiteinden van gemetselde balkons, waardoor ze op een natuurlijke manier in de gevel worden opgenomen. 4. Zorg dat erkers tot de dakrand doorlopen of dat ze eindigen onder de bovenste verdieping. Afbeelding: Gevelbanden en metselwerk lopen door over de erkers om de eenheid en het horizontale karakter te behouden

Afbeelding: Erkers kunnen worden ingezet als structurerend gevelelement

Afbeelding: Overstekken van de dakrand worden op bijzondere plekken onderbroken door de gevel

Afbeelding: Vaak begeleidt een overstek van de dakrand uitkragende gevelonderdelen zoals erkers

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

1. Geef de ramen een kenmerkende en verfijnde roedeverdeling. 2. Geef vensters een gedetailleerde roedeverdeling, en daarmee een menselijke schaal en verfijning. 3. Voer de stijlen en regels van de ramen zo uit dat ze een plastisch geheel vanaf de buitenzijde gezien vormen. 4. Plaats geen rolluiken of uitpandige zonwering, ter waarborging van de architectonische samenhang en verfijning van de gevel.

Afbeelding: De roedeverdeling van de ramen is kenmerkend en verfijnd

Afbeelding: Venster versterken de horizontale opzet van de gevel

50

4.3.13. Balkons, galerijen en buitenruimtes Balkons en galerijen zijn onmiskenbare architectonische elementen die zorgvuldig worden geïntegreerd in het bouwvolume. Ze zijn geen losse, uitkragende onderdelen, maar maken deel uit van de gevelcompositie, waardoor de rust en samenhang van de gevel behouden blijven. Wanneer balkons doordacht worden opgenomen in het gevelontwerp, dragen ze bij aan de beleving van de openbare ruimte en versterken ze de uitstraling van het gebouw. Ze kunnen een belangrijke visuele en functionele rol spelen, bijvoorbeeld door clustering met erkers, waardoor de gevel meer diepte en tactiliteit krijgt. Dit creëert een ritmisch, symmetrisch gevelbeeld dat rust en orde uitstraalt, zelfs bij lange gevels. 1. Behandel balkons als volwaardige architectonische elementen en laat ze de horizontale lijnvoering van de gevel versterken. Balkons maken deel uit van de hoofdmassa. 2. Zorg dat balkons visueel aansluiten bij de rest van het gebouw, én eenheid en ritmiek geven aan het gevelontwerp. Hierbij hebben balkons in principe een gesloten borstwering. 3. Laat balkons bijdragen aan een sculpturaal effect in het bouwvolume, waarbij ze afhankelijk van het ontwerp voor een deel uit het bouwvolume steken. 4. Integreer gemeenschappelijke balkons in het gebouwvolume en versterk daarmee de horizontaliteit van de gevel. 5.

Geef galerijen vorm als belangrijke elementen van de gevel, die het horizontale karakter en de samenhang van de gevel versterken zonder deze te onderbreken. 6. Ontwerp balkons, galerijen, loggia’s en accenten zorgvuldig ter versterking van de gevel als geheel. 7. Ontwerp harmonieuze en dynamische gevels, die zowel esthetisch aantrekkelijk als functioneel zijn, met een duidelijk horizontaal karakter en een subtiele ritmiek.

Afbeelding: Balkons geclusterd boven entree

Afbeelding: Balkons zijn onderdeel van de gevelwand en versterken de horizontaliteit. Sibergstraat 21-43. Den Haag.

Afbeelding: Deels inpandige balkons boven elkaar, gesloten borstwering sluit aan bij de rest van de gevel. VM Arendsburg. 1926

Sportweg | PvEL | 4. Beeldkwaliteit

Afbeelding: Galerij binnen het bouwvolume met doorlopende horizontale lijn

51

4.3.14. Plinten en entrees Plinten De plint speelt een essentiële rol in de relatie tussen het gebouw en de openbare ruimte. Het vormt de overgang tussen de privé- en openbare sfeer, wat bijdraagt aan zowel de beleving van het gebouw als de omgeving. De invulling van de plint moet daarom zorgvuldig worden afgestemd op zowel de functie van het gebouw als de dynamiek van de straat of buurt. Het doel is om een plint te creëren die niet alleen functioneel is, maar ook de architectonische uitstraling van het gebouw versterkt en uitnodigt tot interactie met de straat. 1. Ontwerp actieve en uitnodigende plinten die uitnodigen tot interactie en de verbinding tussen het gebouw en de omgeving versterken. 2. Geef de plint van een woongebouw een intermediaire zone die zorgt voor een prettige overgang van privé naar openbaar. 3. Geef commerciële plinten een zodanige mate van transparantie dat het zicht op en de interactie met de functie binnen bijdraagt aan de dynamiek van de straat. 4. Zorg dat er zowel aan de binnen- als buitenzijde van de commerciële plint voldoende ruimte en kwaliteit is voor interactie en activiteit. 5. Maak de plint tot een verbijzondering van de gevel op ooghoogte, wat de plint zowel functioneel als esthetisch benadrukt. 6. Geef een groot deel van de plinten een commerciële of maatschappelijke functie én een grotere verdiepingshoogte. 7.

Laat de hoogte van de luifel of lijn van een plint variëren, afhankelijk van de functie van het gebouw of de entree. 8. Zorg dat de plint de ritmiek van de gevel erboven volgt, maar maak de gevelopeningen in de plint groter en anders gedetailleerd. 9. Vermijd lange gesloten gevelvlakken door de gevel waar mogelijk open te maken en zicht te geven op de activiteiten binnen het gebouw.

10. Los gesloten geveldelen op een aantrekkelijke manier op met gevelgroen of andere elementen die het vlak opbreken en visueel verlevendigen. 11. Geef de architectuur van de plint een verfijnde detaillering en bijzondere materialisatie, voor een rijker en aantrekkelijker beeld op ooghoogte. 12. Ontwerp gevelreclame integraal en op een uniforme manier mee met de gevel, zonder af te doen aan het architectonische geheel Entrees Entrees spelen een belangrijke rol in de plint en moeten duidelijk herkenbaar zijn. Er is een hiërarchie van entrees, van functionele en logistische entrees tot meer uitnodigende commerciële of gemeenschappelijke ingangen.