2 Bijlage 1 Jaarverslag en de Jaarrekening 2023

Jaarverslag en Jaarrekening 2023 Gemeente Haarlem

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

1

Aanbieding aan gemeenteraad Aanbiedingsbrief jaarstukken 2023 aan gemeenteraad Met deze brief en bijkomende stukken biedt het college van burgemeester en wethouders de gemeenteraad het Jaarverslag en de Jaarrekening over 2023 aan. Het is het eerste volle jaar uit het coalitieakkoord 2022-2026 Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad en het laat over het geheel genomen een goed beeld zien van de voortgang. Er ligt een positief financieel resultaat en er zijn meer activiteiten uitgevoerd om Haarlem socialer, groener en leefbaarder te maken. Incidenteel geld is grotendeels besteed aan actiegerichte resultaten. De uitvoering van het investeringsplan laat een toename zien. Dat neemt niet weg dat er grote uitdagingen zijn. Projecten, samenwerkingen en andere Actie! vonden dit jaar plaats onder invloed van de economische gevolgen van de oorlog in Europa, een krappe arbeidsmarkt, tekorten aan bouwmaterialen en onzekere economische vooruitzichten. In deze aanbiedingsbrief wordt een aantal behaalde resultaten van 2023 uitgelicht en wordt de financiële ontwikkeling op hoofdlijnen geschetst. Financiële hoofdlijnen Het boekjaar 2023 wordt afgesloten met een positief saldo van € 27,8 miljoen op een begroting van ruim € 714,7 miljoen. De begroting 2023 sloot met een positiefsaldo van € 9,3 miljoen, met de, decemberrapportage.

Het positieve resultaat in 2023 ten opzichte van de gewijzigde begroting is ruim € 18,4 miljoen hoger dan het geprognosticeerde resultaat. Dit is het gevolg van de volgende ontwikkelingen: een deel van het positieve saldo bestaat uit meer middelen ontvangen vanuit het Rijk door bijstellingen van de algemene uitkering bij de decembercirculaire (€ 4,1 miljoen), vooral door de energietoeslag 2023. Ook is via het gemeentefonds extra geld van het Rijk ontvangen voor diverse taken. Onder andere door personeelsschaarste zijn deze middelen nog niet altijd uitgegeven, of hebben vertraging opgelopen in het subsidietraject. De uitvoeringskracht van de organisatie kent hierin grenzen. Binnen het Sociaal Domein is een overschot van € 7,2 miljoen. Dit komt onder andere doordat de forfaitaire vergoeding van het COA hoger was dan de kosten die de organisatie maakt, vertraging van subsidieregelingen en bij de wijkaanpak en soms door personeelstekort. Daarnaast speelt de huidige arbeidsmarktproblematiek een rol op verschillende beleidsterreinen. Op verschillende beleidsvelden blijven middelen over als gevolg van het niet invullen van vacatures door krapte op de arbeidsmarkt (€ 2,8 miljoen). Ook is te zien dat doordat vacatures niet ingevuld kunnen worden, een aantal projecten niet tot uitvoering is gekomen, of de uitvoering is vertraagd.

Dat leidt verspreid door de jaarrekening tot financiële voordelen ten opzichte van de begroting. Over een deel van bovengenoemd positief resultaat 2023 van € 27,8 miljoen is de raad gedurende het jaar al geïnformeerd bij voortgangs- bestuurs- en decemberrapportage. In voorliggende jaarrekening ligt de nadruk op de verantwoording ten opzichte van de bij de decemberrapportage geactualiseerde begroting 2023. Het positieve resultaat zal volgens de bestendige gedragslijn na besluitvorming van de raad over het voorstel resultaatbestemming, bij de Kadernota 2025, Jaarverslag en Jaarrekening 2023

2

gedoteerd worden aan de algemene reserve. De verbeterde financiële positie van de gemeente Haarlem in 2023 is een goede startpositie voor de financiële onzekerheden in de komende jaren. Het algemene beeld over 2023 laat zien dat de vaste schuld van de gemeente een stand heeft van € 390 miljoen eind 2023, ten opzichte van € 392 miljoen eind 2022. Dit is € 23 miljoen minder dan verwacht werd bij de Programmabegroting 2023-2027 (€ 413 miljoen). De netto schuldquote bedraagt 56%, wat 14 procentpunten lager is dan werd verwacht bij de Programmabegroting 2023-2027. De ratio weerstandsvermogen stijgt van 3,7 bij de Programmabegroting 2024-2028 naar 4,6 in deze Jaarstukken 2023. Dit wordt veroorzaakt doordat dezelfde weerstandscapaciteit beschikbaar is en het totaal benodigde weerstandsvermogen is gedaald in 2023. Realiserend vermogen is vergroot Ondanks de krappe arbeidsmarkt en tekorten aan bouwmaterialen is het realiserend vermogen in 2023 toegenomen. Voor de investeringen geldt in het bijzonder dat ten opzichte van 2022 de realisatiekracht is verhoogd. Vooral door aanvullende inspanningen van de organisatie. De gerealiseerde investeringen bedragen in 2023 € 62,3 miljoen ten opzichte van € 55 miljoen in 2022. Deze toename in investeringen zit voornamelijk in de fysieke leefomgeving.

2023 was het laatste jaar van de Versterkers Duurzaam Doen (door de raad beschikbaar gestelde incidentele impuls voor 2021 t/m 2023). Van het budget voor 2023 is maar liefst 95% besteed. Bijvoorbeeld aan onderhoud en uitbreiding van speeltuinen, trajectbegeleiding van economisch daklozen en het geven van een extra impuls aan groeninitiatieven. Daarnaast is er bij de Kadernota 2024 ruim € 30 miljoen toebedeeld aan 41 voorstellen en intensiveringen. In 2023 is hiervan al ruim € 5 miljoen besteed, onder andere aan het cultuuraanbod van Haarlem, het verder vergroenen van de stad en Haarlem nog veiliger maken. Sociale stad Er zijn in 2023 acties ondernomen om Haarlemmers die dat nodig hebben te ondersteunen. Het minimabeleid in Haarlem is uitgebreid tot 130% van de bijstandsnorm en er is speciale aandacht voor het bestrijden van energiearmoede. Hierdoor ontvingen 8.400 Haarlemse huishoudens in 2023 de energietoeslag over 2022. Daarnaast is de aflossingstermijn voor schuldhulp verkort van 36 naar 18 maanden, wat inwoners sneller perspectief biedt op een schuldenvrije toekomst. Positief is dat ondanks inflatie en hoge energierekeningen het aantal bijstandshouders niet is toegenomen. De maatschappelijke opvang blijft wel een uitdaging. In 2023 is gestart met het actieplan Housing First om het probleem van dak- en thuisloosheid verder op te lossen.

Om de kansenongelijkheid op scholen te verminderen is het Onderwijskansenbeleid geactualiseerd en is er ingezet op het verrijken van schooldagen met een aanbod in buitenschoolse activiteiten op het gebied van sport, cultuur en gezondheid. In 2023 namen 8.938 kinderen uit Haarlem deel aan sport- en beweegactiviteiten, zoals buitenspeeldagen en schooltoernooien, maar ook Koningsspelen en de olympische dag. In de zomervakantie hebben 575 kinderen meegedaan met activiteiten van Summer ’23. Verder is er veel inzet gepleegd op het verbeteren van de mentale gezondheid van jeugd door onderwerpen, zoals sexting, middelengebruik en schermgebruik, bespreekbaar te maken in theatervoorstellingen en in gesprekken op school. In regionaal verband is het actieprogramma Kansen voor Jongeren 2023-2026 vastgesteld dat zich richt op gelijke kansen en het voorkomen van voortijdige schoolverlaters.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

3

In 2023 is te midden van landelijke discussies de hervormingsagenda jeugd vastgesteld. In Haarlem werd er regionaal aan deze veranderopgave gewerkt en zijn er contracten gesloten met vier consortia. Burgemeester Jos Wienen bood tijdens de presentatie van een onderzoek over het slavernijverleden namens het college excuses aan voor het slavernijverleden. Hiermee en met verschillende activiteiten, zoals een Keti Koti-viering, een stadswandeling en voorlichting op scholen, groeit het bewustzijn over het koloniale verleden en het hedendaagse racisme. Emancipatie en acceptatie staan centraal in het nieuwe actieplan Haarlem Regenboogstad 20232026. Maar liefst 25 organisaties maken zich sterk voor het verbeteren van de sociale acceptatie, veiligheid en emancipatie van lhbti+ Haarlemmers. Stad om in te wonen Haarlem blijft groeien en er blijft een grote vraag naar betaalbare woningen. In 2023 is de woningvoorraad ongekend hard gestegen met meer dan 1.400 nieuwe woningen. Een historisch hoogtepunt dat sinds de jaren zeventig niet meer is voorgekomen. Vernieuwing van de Woondeal MRA zorgt ervoor dat Haarlem financiële middelen blijft ontvangen voor de noodzakelijke woningbouw. Afgelopen jaar ontvingen drie woningbouwprojecten in Haarlem financiële steun via de Startbouwimpulsregeling.

Het Rijk heeft in totaal € 1,8 miljoen beschikbaar gesteld om de woningbouw in de Ripperda/Kleverlaan, Stephensonstraat en het Schoterkwartier te stimuleren. Meer woningen vraagt om aandacht voor voorzieningen. In 2023 is het gebouw van het Stedelijk Gymnasium gerenoveerd, zijn de gebouwen van het Schoter en Coornhert uitgebreid en is basisschool De Wijde Wereld vernieuwbouwd. Door de grote toestroom van nieuwe leerlingen uit Oekraïne is er ook veel aandacht gegaan naar het nieuwkomersonderwijs. De Internationale Taalklas primair onderwijs en de Internationale Schakelklas zijn tijdelijk uitgebreid met acht lokalen. Om ervoor te zorgen dat we onderwijs blijvend goed kunnen huisvesten is het Strategisch Huisvestingsprogramma Onderwijs opnieuw vastgesteld, waardoor er € 30 miljoen bij komt om schoolgebouwen die er het slechtst aan toe zijn zo snel mogelijk op te knappen. Het huisvestigingsprogramma onderwijs kijkt door tot en met 2038. Op het gebied van veilig wonen is de druk toegenomen. Het aantal door de politie geregistreerde misdrijven is in 2023 met bijna 7% gestegen ten opzichte van 2022. Het percentage Haarlemmers dat Haarlem een veilige of zeer veilige stad vindt is gedaald van 75% in 2022 naar 71%. De aanpak van ondermijnende criminaliteit is in Meerwijk, maar ook in andere wijken, gedaan met integrale controles.

Duurzame stad Haarlem streeft ernaar in 2040 een circulaire stad te zijn. Om dit te bereiken is het Actieprogramma Circulaire Economie 2023-2025 vastgesteld, dat zich richt op verbeteringen rondom voedsel, textiel, consumptiegoederen, bouw en de eigen organisatie. Voor de transitie naar een circulaire economie hebben we veel partners nodig. Binnen een Europees samenwerkingsverband is het afgelopen jaar samen met 40 partners van de EU Horizon subsidie Cities gewerkt aan een duurzamer voedsel- en textielsysteem. Bij het vervangen van sportvelden die niet meer aan de eisen voldoen, werken we samen met de gemeente Amsterdam binnen het project Scale Up Toekomstbestendige kunstgrasvelden aan duurzame en klimaatadaptieve oplossingen. In 2023 zijn drie korfbalvelden van HKC Haarlem en C.K.V. Rapid vervangen door velden waar regenwater onder kan worden opgeslagen. Om ervoor te Jaarverslag en Jaarrekening 2023

4

zorgen dat duurzaamheid en klimaatadaptatie bij alle (onderhouds-)projecten een rol gaat spelen, en dat de stad ook op lange termijn leefbaar blijft, is in 2023 het Meerjarig Uitvoeringsprogramma Groen en Klimaatadaptatie en een Meerjaren Onderhoudsprogramma vastgesteld. De klimaatopgave beperkt zich niet tot projecten boven de grond. De energietransitie doet juist een groot beroep op de schaarse ondergrond. Een nieuwe Algemene Plaatselijke Verordening Ondergrond bundelt verschillende regelingen en overeenkomsten, wat de toekomstige aanleg van elektra- en warmtenetvoorzieningen makkelijker maakt, en is daarmee een belangrijke stap voor de energietransitie die achter de schermen goed vordert. De tender voor het warmtenet in de Waarderpolder is succesvol afgerond, en er wordt gewerkt aan een definitieve concessieovereenkomst. Voorbereidingen voor een warmtenet in Meerwijk zijn ook gaande met een conditioneel investeringsbesluit. Gezonde stad In 2023 zijn twee landelijke akkoorden voor de regio uitgewerkt: het Integraal Zorgakkoord (IZA) en het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA). Intensieve samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraars en welzijns- en zorgpartijen heeft geresulteerd in een regiobeeld gefocust op gezonde leefstijl. Haarlem is een compacte stad met een grote druk op de mobiliteit.

Om het makkelijker te maken om snel en veilig de fiets te kiezen is in 2023 een fietsbeleid vastgesteld, inclusief aandacht voor regionale fietsroutes en deelmobiliteit. Verkeersveiligheid werd bevorderd door straatherinrichtingen naar 30 km/u zones. De nota Uitwerking parkeerregulering is aangehouden in afwachting van het referendum in 2024. Als antwoord op de verkeersoverlast door fatbikes heeft Haarlem gelobbyd richting het Rijk om de problemen en onveilige situaties die zich voordoen te agenderen, en gevraagd om sturing vanuit het Rijk op de handhaving. De regionale samenwerking in MRA-verband, gericht op de regionale mobiliteitsopgave in het algemeen en de verdere verbetering van de bereikbaarheid van Haarlem en Zuid-Kennemerland in het bijzonder, heeft in 2023 geresulteerd in het verkrijgen van de subsidie voor het Stationsplein en OV-knooppunt Haarlem Zuid. Betrokken stad Er zijn veel inspanningen geleverd om Haarlemmers te betrekken bij de lokale democratie. Op initiatief van de gemeenteraad startte er in 2023 een burgerberaad. 120 gelote Haarlemmers kwamen bijeen om advies te geven over CO2-reductie. Het burgerberaad loopt door tot in 2024. Na succesvolle edities in Schalkwijk, werd Wijk aan Zet in 2023 voor het eerst ook uitgerold in Haarlem Oost. Er zijn veel plannen ingediend en zowel in Schalkwijk als in Oost worden er ook veel ideeën uitgevoerd.

Het initiatievencafé werd afgelopen jaar tweemaal georganiseerd. In lijn met het coalitieakkoord is eind 2023 besloten om wijkraden te transformeren naar wijkplatforms. Er gingen veel gesprekken, participatie en ook soms weerstand aan vooraf. Er komt een ondersteuningsaanbod voor de wijkraden om de transitie te kunnen doormaken. De val van kabinet-Rutte IV in juli 2023 heeft afgelopen jaar extra capaciteit gevraagd van de ambtelijke organisatie rondom de verkiezingen.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

5

Raadsbehandeling Technische vragen over de jaarstukken 2023 kunnen tot en met 7 mei 2024 worden gesteld. De ambtelijke antwoorden hierop zijn op 17 mei 2024 beschikbaar. De stukken worden op 6 juni 2024 in de commissies Ontwikkeling, Samenleving en Beheer besproken en op 13 juni 2024 in de commissie Bestuur. Afsluitend wordt de jaarrekening op 27 juni 2024 behandeld in de gemeenteraad. Met vriendelijke groet, Het college van burgemeester & wethouders, 26 maart 2024

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

6

Inhoudsopgave Aanbieding aan gemeenteraad ............................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 6 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 9 1 Algemeen............................................................................................................................................ 11 1.1 Beleidsmatige resultaten op hoofdlijnen .................................................................................... 12 1.2 Financiële resultaten op hoofdlijnen........................................................................................... 15 1.3 Versterkers Duurzaam Doen ....................................................................................................... 35 1.4 Besteding incidentele beleidsvoorstellen ................................................................................... 36 1.5 Algemene dekkingsmiddelen ......................................................................................................

37 1.6 Taakstellingen .............................................................................................................................. 38 1.7 Investeringen ............................................................................................................................... 38 1.8 Onderzoeken vanuit verordening artikel 213a ........................................................................... 40 1.9 Interbestuurlijk toezicht .............................................................................................................. 40 1.10 Duurzaamheidsverslag .............................................................................................................. 42 2 Programmaverantwoording ............................................................................................................... 52 2.1 Cluster Sociaal ............................................................................................................................. 54 Programma 1 Maatschappelijke participatie ................................................................................ 62 Programma 2 Ondersteuning en zorg ........................................................................................... 87 Programma 3 Werk, inkomen en schulden ...................................................................................

98 2.2 Cluster Fysiek ............................................................................................................................. 112 Programma 4 Aantrekkelijke woon-werkstad............................................................................. 119 Programma 5 Gezonde en duurzame stad .................................................................................. 147 2.3 Cluster Burger en Bestuur ......................................................................................................... 157 Programma 6 Burger, bestuur en veiligheid ............................................................................... 162 Programma 7 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................... 171 2.4 Gebiedsgerichte vertaling ......................................................................................................... 182 3 Paragrafen ........................................................................................................................................ 183 3.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................... 184 3.2 Lokale heffingen ........................................................................................................................

200 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................... 210 3.4 Financiering ............................................................................................................................... 216 Jaarverslag en Jaarrekening 2023

7

3.5 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 222 3.6 Verbonden partijen en subsidies............................................................................................... 238 3.7 Grondbeleid ............................................................................................................................... 263 3.8 Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid .......................................................................... 274 4 Jaarrekening ..................................................................................................................................... 277 4.1 Balans ........................................................................................................................................ 278 4.2 Overzicht baten en lasten.......................................................................................................... 280 4.3 Toelichting op de jaarrekening .................................................................................................. 289 4.4 Incidentele baten en lasten .......................................................................................................

312 4.5 Reserves en voorzieningen ........................................................................................................ 315 4.6 Rechtmatigheidsverantwoording .............................................................................................. 320 4.7 Begrotingsrechtmatigheid ......................................................................................................... 322 4.8 Single informatie/single audit ................................................................................................... 325 4.9 Taakvelden ................................................................................................................................ 332 4.10 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant ........................................................... 333 5 Besluit ............................................................................................................................................... 334 5.1 Besluit ........................................................................................................................................ 335 6 Bijlagen .............................................................................................................................................

336 6.1 Kerngegevens ............................................................................................................................ 337 6.2 Benchmarkindicatoren BZK ....................................................................................................... 340 6.3 Samenstelling bestuur ............................................................................................................... 350 6.4 Overzicht personeel................................................................................................................... 352 6.5 Analyse en toelichting per beleidsveld...................................................................................... 353 6.6 Investeringskredieten ................................................................................................................ 379 6.7 Overzicht verworven subsidies.................................................................................................. 386 6.8 Overzicht Woo verzoeken en ingediende bezwaren................................................................. 387 6.9 Productenrealisatie ................................................................................................................... 389 6.10 Financiële risico's > € 100.000 .................................................................................................

402 6.11 Lijst van aan- en verkopen gemeente ..................................................................................... 413 6.12 Besteding incidentele middelen Kadernota 2024 ................................................................... 414 6.13 Besteding Versterkers Duurzaam Doen .................................................................................. 419

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

8

Leeswijzer Het jaarverslag en de jaarrekening volgen de opzet van de programmabegroting van het jaar waar deze betrekking op hebben. Het Jaarverslag en Jaarrekening 2023 is als volgt opgebouwd: • • • • • •

In deel 1 wordt ingegaan op het resultaat op hoofdlijnen. Deel 2 is de programmaverantwoording. Dit is onderverdeeld in drie clusters: Sociaal, Fysiek en Burger en Bestuur. In de overkoepelende teksten wordt het hoofdresultaat van het cluster beschreven. In de onderliggende zeven programma’s wordt daar dieper op ingegaan. In deel 3 zijn de wettelijk voorgeschreven paragrafen opgenomen. Dit geeft een dwarsdoorsnede van de jaarrekening vanuit een bepaald perspectief, zoals risico’s, financiering, kapitaalgoederen, bedrijfsvoering en grondbeleid. Deel 4 bevat de jaarrekening, balans en toelichting hierop. Deel 5 bevat het besluit tot vaststellen van het Jaarverslag en Jaarrekening 2023. Deel 6 bevat de bijlagen. Deze zijn alleen digitaal te raadplegen. De bijlagen bestaan onder andere uit kerngegevens, samenstelling bestuur en personele informatie.

Alle in de financiële tabellen vermeldde bedragen zijn maal € 1.000, tenzij anders vermeld. Nieuwe doelenbomen en indicatoren Deze jaarstukken verantwoorden voor het eerst over de gewijzigde doelenbomen en indicatoren die naar aanleiding van herindeling van de programma's 4 en 5 en de indicatorenconferenties uit 2022 zijn aangepast. De nieuwe programmastructuur, doelen en prestaties zijn vastgesteld door de raad op 26 januari 2023 (2022/1561358) en bij de Kadernota 2024 zijn aanvullende/verdiepende indicatoren hieraan toegevoegd en vastgesteld. Ten tijde van de vaststelling van de Programmabegroting 2024-2028 waren er nog enkele nieuwe indicatoren zonder streefwaarden, hiervoor zijn eind 2023 bij de Decemberrapportage 2023 nog streefwaarden vastgesteld. Voor een aantal indicatoren geldt dat de nulmeting eind 2023 plaatsgevonden heeft (aangeduid met #). Om deze reden zijn voor deze indicatoren in deze Jaarstukken 2023 geen streefwaarden opgenomen. Voor een klein aantal andere indicatoren geldt de verwachting dat de nulmeting voor de Kadernota 2025 verricht zal worden (aangeduid met []). Waar de waarden ontbreken, staat de reden hiervoor ook vermeld bij de indicator.

Verband tussen doelen, prestaties en middelen (producten) De raad heeft meerdere malen aangegeven dat zij meer inzicht wenst in de samenhang tussen doelen, prestaties en middelen, onder andere bij monde van de Duisenbergrapporteurs. Het college heeft toegezegd om de productenraming onderdeel te maken van de doelenbomen om zo het inzicht voor de raad te vergroten. Aan de hand van de productenraming zijn sinds de begroting van 2023 de verschillende producten op beleidsveldniveau toegevoegd aan de doelenboom van het desbetreffende programma (inclusief saldo van de baten en lasten). Er is geen lineair verband tussen de prestaties en producten. Daarom is gezocht naar de best passende samenhang tussen producten en prestaties. Hierbij is gekozen om de volledige productenraming te koppelen aan prestaties en zijn alle producten nu in de doelenbomen verwerkt. Het kan voorkomen dat een product is gekoppeld aan meerdere prestaties. In dat geval wordt het totaal van het product tussen haakjes weergegeven. De Auditcommissie heeft aangegeven alleen het saldo van het product onvoldoende informatief te vinden. Om deze reden is sinds deze Jaarstukken 2023 niet het saldo per product, maar de Jaarverslag en Jaarrekening 2023

9

(gewijzigde) begroting en realisatie per product toegevoegd aan de doelenbomen. Deze zijn te herkennen zijn aan “B” (= begroting na wijziging) en “R” (=realisatie). Opbouw clustertekst Fysiek domein conform informatienota Prioritering 2023 In tegenstelling tot de twee andere clusterteksten volgt de clustertekst van het Fysiek domein in deze jaarstukken de opbouw zoals deze is verwoord in de informatienota Prioritering 2023 (2022/1739441). Deze heeft geresulteerd in prioriteiten per beleidsthema: Gebiedsontwikkeling en vergunningverlening, Uitbreiding gereguleerd parkeren, Mobiliteit, Vergroening van de stad en openbare ruimte, Duurzaamheid, Economie, Wonen en Vastgoed. De clustertekst van het Fysiek domein volgt in deze jaarstukken eenzelfde opbouw. Verantwoording op ontwikkelzones Sinds deze Jaarstukken 2023 wordt er in paragraaf 3.7 Grondbeleid verantwoord op de voortgang binnen de ontwikkelzones. Een ontwikkelzone is een gebied met daarin verschillende ontwikkellocaties, maar ook de benodigde investeringen, die in onderlinge samenhang ontwikkeld worden. Dit deel van deze paragraaf geeft een overzicht van de stand van zaken van de verschillende ontwikkelzones, de financiële stand van zaken en de belangrijkste ontwikkelingen. Rechtmatigheidsverantwoording Afgelopen twee jaar is er al proefgedraaid door de organisatie met het opnemen van de rechtmatigheidsverantwoording.

Sinds dit verslagjaar is de pilot ten einde en is het college van B&W verantwoordelijk voor het afleggen van verantwoording over de financiële rechtmatigheid. Deze is te vinden in paragraaf 4.7 als onderdeel van de jaarrekening. In de paragraaf bedrijfsvoering staan specifieke bevindingen en bijbehorende maatregelen. Digitaal jaarverslag en jaarrekening Naast de papieren versie is er een digitale versie (pdf) van het Jaarverslag en Jaarrekening 2023 beschikbaar op de website. De begrippenlijst en afkortingenlijst is opgenomen in een online Lexicon.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

10

1 Algemeen

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

11

1.1 Beleidsmatige resultaten op hoofdlijnen 1.1.1 Inleiding De gemeenteraad heeft zeven programma's (resultaatgebieden) vastgesteld om op hoofdlijnen te sturen, kaders te stellen en verantwoording af te leggen. Bij elk programma staat aangegeven welk maatschappelijk effect wordt nagestreefd met het programma. De programma's zijn onderverdeeld in meerdere beleidsvelden, waarbinnen de doelstellingen en prestaties zijn benoemd. Jaarverslag en Jaarrekening 2023 is een verantwoording wat de gemeente gerealiseerd heeft van wat zij in de Programmabegroting 2023-2027 heeft aangekondigd. De begroting is opgesteld vanuit het coalitieprogramma Actie! Aan de slag voor een sociale, groene en leefbare stad 2022-2026. Dit coalitieprogramma vormde dus de basis voor de prestaties en doelstellingen die in dit jaarverslag worden verantwoord. Belangrijke onderdelen per programma zijn: 1. In de inleidende tekst wordt de programmadoelstelling (missie) benoemd en aangegeven in hoeverre de programmadoelstelling is bereikt. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de samenhang tussen de programmadoelstelling, de bereikte doelen en de verrichte prestaties. 2.

Een systematische verantwoording over de drie zogenaamde W-vragen: - Wat hebben we bereikt in 2023 (doelen)? - Wat hebben we gedaan in 2023 (prestaties)? - Wat heeft het gekost in 2023? De beantwoording van de eerste twee W-vragen wordt vormgegeven via vier in plaats van drie categorieën. De aan deze categorieën gekoppelde kleuren hebben de volgende betekenis: Smiley

Betekenis doel of prestatie is volledig gerealiseerd doel of prestatie is grotendeels gerealiseerd. Het kan ook zijn dat een doel of prestatie volledig is gerealiseerd, maar dat het meer heeft gekost, het niet binnen de tijd is gebeurd of dat gerelateerde doelen of prestaties niet zijn gerealiseerd, waardoor volledige realisatie te stellig is doel of prestatie is gedeeltelijk gerealiseerd

doel of prestatie is niet gerealiseerd

Externe factoren Het bereiken van de beoogde maatschappelijke effecten wordt overigens niet volledig door de gemeente zelf bepaald. De maatschappelijke effecten worden vaak mede beïnvloed door verschillende andere factoren, zowel in positieve als in negatieve zin. Regionale, landelijke en zelfs mondiale ontwikkelingen, die buiten de invloed van de gemeente liggen, spelen daarbij een rol. Het is lastig aan te geven hoe groot de invloed van die maatschappelijke ontwikkelingen is. Als externe factoren van invloed zijn geweest op het bereiken van de beoogde maatschappelijke effecten, wordt dat in de programmateksten vermeld.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

12

Samen met de stad Veel van de prestaties die bijdragen aan de beleidsdoelen van de Gemeente Haarlem worden niet door de gemeente zelf verricht, maar door partners in de stad, zoals woningcorporaties en gesubsidieerde instellingen. De gemeente heeft in dat geval meer een regisserende taak en voorwaardenstellende rol en levert de prestaties niet zelf. Als de gemeente samenwerkt met partners in de stad voor het bereiken van doelen en prestaties, wordt dat in de programmateksten vermeld, zoals in de overzichten van verbonden partijen en gesubsidieerde instellingen. Indicatoren Er wordt systematisch verantwoording afgelegd over de effect- en prestatie-indicatoren (inclusief streefwaarden). Het streven is om indicatoren zo veel mogelijk te voorzien van de meest recente realisatiewaarden. In een aantal gevallen is dit niet haalbaar, omdat realisatiecijfers (voor 2023) bij het opstellen van het jaarverslag nog niet beschikbaar zijn. Dit is vooral van toepassing op indicatoren waarbij gebruik gemaakt wordt van een externe, niet gemeentelijke, bron. Een aantal van deze indicatoren is bijvoorbeeld afkomstig van partners van de gemeente. De gemeente werkt immers steeds meer samen met externe partners. Zij hebben vaak een eigen informatie- en verantwoordingscyclus waarbij de onderbouwing met indicatoren een afwijkende planning heeft.

Voor andere indicatoren geldt dat waarden afkomstig zijn uit een ‘landelijk’ onderzoek, registratie of statistiek waarbij bij het opstellen van het jaarverslag (nog) geen cijfer voor 2023 is gepubliceerd. Dit geldt met name ook voor de 34 vanuit de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten) verplichte indicatoren. Deze worden vanaf 2017 opgenomen in de programma's, daar waar zij het meest aansluiten bij de Haarlemse doelen en prestaties. Aan de markering 'BZK' (naar het ministerie dat de set BBV indicatoren heeft opgesteld) is te herkennen dat het een verplichte indicator is van het ministerie. Naast de originele bron waar het cijfer uit voortkomt, is een digitale link opgenomen naar het platform 'waar staat je gemeente' van de VNG. Hier zijn alle landelijk verplichte indicatoren te raadplegen. Via het dashboard BBV en de onderliggende database kunnen online allerlei vergelijkingen worden gemaakt met andere gemeenten of landelijke cijfers. De belangrijkste vergelijkingen zijn daarnaast ook opgenomen in bijlage 6.2 Benchmarkindicatoren BZK. Voor vijf verplichte indicatoren geldt dat ze niet vergeleken kunnen worden met andere gemeenten omdat deze gegevens uit gemeentelijke registraties afkomstig zijn en niet op het dashboard worden gepubliceerd. Daarom hebben deze indicatoren geen link.

De BZK indicatoren worden met regelmaat geactualiseerd, aangevuld, aangepast of met terugwerkende kracht gecorrigeerd. Het is dus mogelijk dat deze indicatoren in dit jaarverslag afwijken van de actuele situatie op het dashboard. In dit jaarverslag zijn de indicatoren opgenomen, zoals deze op 1 mei 2023 op het dashboard zijn gepubliceerd. In dit jaarverslag zijn waar mogelijk jaarcijfers opgenomen, Bij enkele indicatoren zijn alleen halfjaarlijkse cijfers beschikbaar, indien dit van toepassing is wordt dit vermeld. Doordat in het jaarverslag links worden opgenomen naar waarstaatjegemeente.nl, kan ook na publicatie van het definitieve jaarverslag langs deze weg altijd de meest recente, beschikbare cijfers worden opgezocht. Derde W-vraag over kosten Bij de beantwoording van de derde W-vraag (Wat heeft het gekost?) worden de financiële afwijkingen tussen de begroting na wijziging en de werkelijke uitkomsten geanalyseerd. Omdat de totale omvang van de gemeentebegroting ruim € 700 miljoen bedraagt, is afgesproken in de Financiële verordening dat alleen afwijkingen van meer dan € 100.000 op beleidsvelden kort worden toegelicht. Per programma worden de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves vermeld.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

13

1.1.2 Realisatie doelen en prestaties In de doelenbomen vastgesteld door de raad in januari 2023 (2022/1561358) als amendement op de Programmabegroting 2023-2027 zijn 61 doelen geformuleerd en 92 prestaties om deze doelen te bereiken. Onderstaande grafiek geeft een overzicht van de realisatie van alle doelen en prestaties van de gemeente.

Realisatie doelen en prestaties 100% 80% 60% 40% 20% 0% Totaal doelen

Totaal prestaties

Volledig gerealiseerd

Grotendeels gerealiseerd

Gedeeltelijk gerealiseerd

Niet gerealiseerd

Onderstaande twee grafieken geven een beeld van de realisatie van doelen per programma en de prestaties per programma. In deel 2 vindt u per programma een gedetailleerde uitleg per doel en per prestatie terug

Realisatie doelen 20 15 10 5 0 1

2

3

4

5

6

Volledig gerealiseerd

Grotendeels gerealiseerd

Gedeeltelijk gerealiseerd

Niet gerealiseerd

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

7

14

Realisatie prestaties 35 30 25 20 15 10 5 0 1

2

3

4

5

6

Volledig gerealiseerd

Grotendeels gerealiseerd

Gedeeltelijk gerealiseerd

Niet gerealiseerd

7

1.2 Financiële resultaten op hoofdlijnen Algemeen In dit hoofdstuk staan de uitkomsten van de jaarrekening op hoofdlijnen. Het hoofdstuk gaat in op de belangrijkste afwijkingen op de Programmabegroting 2023-2027. Ook staat in dit hoofdstuk een toelichting op de ontwikkeling van de algemene reserve. Een uitgebreide opsomming van afwijkingen van de vastgestelde begroting staat vermeld bij de verantwoording van de programma’s bij het onderdeel ‘Wat heeft het gekost?’ en bij de ‘Analyse en toelichting per beleidsveld’ in bijlage 6.5. Het budgetbeheer en de rechtmatigheid van de bestede middelen wordt uitgelegd in paragraaf 4.6 Rechtmatigheidsverantwoording en paragraaf 4.7 Begrotingsrechtmatigheid.

Financiële hoofdlijn jaarrekening Gedurende het begrotingsjaar 2023 is de begroting bijgesteld. De opbouw van het begrotingssaldo kan als volgt worden samengevat: Gemeenteprogramma

1 Maatschappelijke participatie 2 Ondersteuning en Zorg 3 Werk, Inkomen en Schulden Subtotaal Sociaal domein

Primaire Begrotings- Begrotingsbegroting saldo na saldo na 2023 VoortgangsBestuursrapportage rapportage 2023 2023

BegrotingsSaldo Verschil v Bestemmings saldo na rekening begroting / -voorstellen Decembervs n per domein rapportage resultaat rekening 2023 2023 2023

63.768

79.637

80.306

78.061

76.278

-1.783 v

575

140.713 34.797 239.278

134.084 48.553 262.274

140.073 51.199 271.577

140.579 136.936 45.531 43.736 264.170 256.950

-3.643 v -1.795 v -7.220 v

250 7.008

59.242

86.558

87.257

86.726

86.782

57 n

468

49 59.291

5.063 91.621

5.112 92.369

2.602 89.328

1.175 87.958

-1.427 v -1.371 v

3.725

37.341

43.044

44.480

44.563

42.295

-2.268 v

285

37.341

43.044

44.480

44.563

42.295

-2.268 v

4 Aantrekkelijk woonwerkstad 5 Gezonde en duurzame stad Subtotaal Fysiek domein 6 Burger, Bestuur en Veiligheid Subtotaal Burger en Bestuur Jaarverslag en Jaarrekening 2023

15

Gemeenteprogramma

7 Alg. Dekkingsmiddelen&Overhead Subtotaal Dekkingsmid.&Overhead Totaal

Primaire Begrotings- Begrotingsbegroting saldo na saldo na 2023 VoortgangsBestuursrapportage rapportage 2023 2023

BegrotingsSaldo Verschil v Bestemmings saldo na rekening begroting / -voorstellen Decembervs n per domein rapportage resultaat rekening 2023 2023 2023

-372.753

-397.105

-403.699

-407.444 -415.018

-7.574 v

-372.753

-397.105

-403.699

-407.444 -415.018

-7.574 v

-36.843

-166

4.728

-9.382

-27.815

-18.433 v

12.311

Bij de vaststelling van de Programmabegroting 2023-2027 heeft het college een begroting aangeboden met een positief saldo van € 36,8 miljoen. Na de verwerking van aanvullende voorstellen, de amendementen, de doorwerking van de Bestuursrapportage 2022 en Decemberrapportage 2022 (dit is een afzonderlijk raadsbesluit), is het begrotingsjaar gestart met een positiefsaldo van € 12 miljoen. Er zijn bij deze begroting twee amendementen aangenomen ('Geef Triple Threat rust' (€ 285.000 nadelig) en ‘Versterk de griffie en de lokale democratie' (€ 400.000 nadelig). Na de verwerking van de mutaties uit de Financiële voortgangsrapportage 2023 daalde het begrotingssaldo naar € 1,7 miljoen nadelig. Door het schrappen van het instellen van een parkeerfonds (€ 2 miljoen voordelig) en de aangenomen amendementen (€ 100.000 nadelig) betrof de begrotingsuitkomst na het vaststellen van de Kadernota 2024 € 166.000 voordelig. De mutaties in de Bestuursrapportage 2023 hebben ervoor gezorgd dat de verwachte begrotingsuitkomst daalde naar € 4,7 miljoen. Onder andere door de bijstelling van de BUIG, de langere aanloop naar de uitgaven voor de Routekaart en de voordelen uit de Septembercirculaire 2023 is bij de Decemberrapportage 2023 de begrotingsuitkomst aangepast naar € 9,3 miljoen voordelig.

Het voorlopige resultaat bedraagt € 27,8 miljoen positief, dat is € 18,4 miljoen gunstiger dan verwacht na de laatste bijstelling bij de Decemberrapportage 2023. Voor een deel van deze voordelen geldt dat deze reeds bekend waren, maar niet meer tijdig verwerkt konden worden. Dit is het geval bij de extra uitkeringen bij de Decembercirculaire 2023 voor een bedrag van per saldo € 4 miljoen. Dit saldo is opgebouwd uit de volgende onderdelen: -

Ontwikkelingen op rijksniveau € 3,950 miljoen nadelig Taakmutaties op beleidsvelden € 0,43 miljoen voordelig Doeluitkeringen voor beleidsvelden € 0,1 miljoen voordelig Totaal budgettair effect op de algemene middelen € 3,9 miljoen nadelig Doeluitkeringen voor beleidsvelden € 7,9 miljoen voordelig Saldo € 4,050 miljoen voordelig

Voor een uitgebreide toelichting op de Decembercirculaire 2023 wordt verwezen naar de notitie. Het rekeningresultaat 2023 voor dotaties en onttrekkingen aan reserves bedraagt € 29,7 miljoen voordelig. De dotaties en onttrekkingen aan reserves bedragen per saldo € 1,9 miljoen nadelig als gevolg van € 71,5 miljoen dotaties en € 69,6 miljoen onttrekkingen aan de reserves. De dotaties en onttrekkingen zijn verwerkt in deze jaarrekening en komen voort uit eerdere besluitvorming of bestaand beleid ten aanzien van de bestemmingsreserves.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

16

Belangrijke financiële afwijkingen Sociaal domein Binnen het Sociaal domein is een voordeel van 7,2 miljoen inclusief reserve mutaties. Dit voordeel is opgebouwd uit de volgende onderdelen: € 3,9 miljoen voordeel in verband met de forfaitaire afrekening van het COA, € 0,3 miljoen voordeel komt door een niet voorziene schade-uitkering. Ondanks dat er ook binnen het Sociaal domein last is van de arbeidsmarkt problematiek, is er veel gerealiseerd, namelijk de succesvolle re-integratieaanpak is voortgezet, er is nog steeds een daling van het bijstandsvolume, - hier wordt veel op ingezet-, het minimabeleid is verruimd, en ook de regionale jeugdzorg, asielzoekers en statushouders hebben veel aandacht gekregen. Er is vertraging opgetreden en capaciteit tekort waardoor er € 0,6 miljoen voordeel is ontstaan binnen beleidsveld Sport bij de subsidies binnensportaccommodaties, en € 0,5 miljoen voordeel op het programmabudget transformatie Sociaal domein kan worden verklaard door enerzijds vertraagde start wijkaanpak Meerwijk en anderzijds capaciteit tekort. Door een lagere groei van cliënten is er € 0,9 miljoen voordeel, tevens zijn ook de gemiddelde kosten per cliënt lager, de personeelskosten zijn lager door minder inzet (€ 0,4 miljoen) en capaciteit tekorten (€ 0,5 miljoen).

Een voordeel is opgebouwd door € 1,3 miljoen minder kosten regionale arbeidsmarktactiviteiten, deze middelen blijven beschikbaar via de reserve Regionale middelen arbeidsmarktbeleid, er is verder € 0,3 miljoen voordeel vanwege lagere kosten in verband met de bijdrage zorgpremie. Het resterende voordeel van € 0,2 miljoen betreft een lagere groei inkomenstoeslagen dan begroot, zijn de loonkosten lager door vacatureruimte en is er een lichte afname in het debiteurenrisico. Een nadeel van € 0,3 miljoen wordt veroorzaakt door hogere kosten voorschoolse educatie, stijging van de gym index, en de afronding van activiteiten uit 2022. De nieuwe verdeelsleutel regionale Jeugdzorg zorgt voor een groot nadeel van € 1,7 miljoen. Bij de aanbesteding voor de hele regio jeugdzorg is uitgegaan van de cijfers van 2021. Met deze cijfers is er een verdeling gemaakt over welke gemeente welk aandeel in het totaalbedrag aan de consortia zou moeten betalen en zijn de consortia op 1-1-2023 van start gegaan. Juist in het tussenjaar, 2022, is er regelgeving (invoering woonplaatsbeginsel) ingevoerd die veel financiële consequenties heeft. Een goed gesprek in de regio is gevoerd en dit heeft geleid tot een herijking van de verdeelsleutel. De keuze van de verdeelsleutel en de doorrekening is pas recent afgerond.

Er is een nadeel van € 0,4 miljoen bij Wonen, opvang en herstel door hogere kosten door CAO stijging, extra inhuur om achterstanden weg te werken en extra kosten vanwege stijging van de energieprijzen. Fysiek domein Bij het Fysiek domein is het voordeel op de beleidsvelden in totaal € 1,3 miljoen inclusief mutaties reserves. Er is bij Wonen en woningbouw een voordeel van € 0,6 miljoen doordat minder aanspraak is gemaakt op de subsidieregeling funderingsonderzoek. In 2024 kan het meldpunt Huurderssteunpunt !Woon pas meldingen ontvangen en er was een beperkte behoefte aan financiering van projecten in verband met versterken maatschappelijke sector. Er is € 0,5 miljoen voordeel doordat de specifieke uitkering Impuls Jongerencultuur pas in 2024 verdeeld gaat worden, en zijn de middelen beschikbaar voor inhuur niet geheel benut. Tot slot is er € 0,4 miljoen voordeel door beperkte capaciteit en een deel van sommige investeringen binnen de gebiedsontwikkeling konden worden opgevangen binnen de huisvestingsbudgetten. Jaarverslag en Jaarrekening 2023

17

Er zijn meer baten binnen het beleidsveld Circulariteit door een uitbreiding van het aantal huishoudens die een bijdrage leveren aan de afvalstoffenheffing, en door afrekeningen van Afvalfonds Verpakkingen Nedvang (€ 0,7 miljoen). Er is een onderbesteding op de geldprijs die de Gemeente Haarlem heeft ontvangen doordat de ontvangen middelen over meerdere jaren wordt ingezet (€ 0,4 miljoen) en er is € 0,7 miljoen nog niet besteed voor de Routekaart Duurzaamheid, doordat langere aanlooptijd nodig is. Binnen dit programma worden ook de CDOKE middelen van het Rijk beschikbaar gesteld om capaciteit en exploitatiekosten te besteden voor beleidsdoelen duurzaamheid en energietransitie. De nadelen komen door extra inhuur op het water door toegenomen drukte, er zijn meer kosten gemaakt vanwege vervanging van personeel en zijn er renovatiekosten van het NME gebouw hoger uitgevallen dan verwacht (€ 0,6 miljoen). Een ander nadeel wordt veroorzaakt door het openbreken van straatwerk in de openbare ruimte. In 2023 is een discrepantie geconstateerd tussen de gehanteerde tarieven en de vastgestelde beleidsregels. Er is besloten dat deze discrepantie hersteld moest worden over een periode van de afgelopen vijf jaar waardoor een terugbetalingsverplichting aan partijen is gedaan die werk hebben verricht in de openbare ruimte.

Daarnaast is er een nadeel bij parkeerhandhaving vanwege hogere personele kosten in verband met inhuur en overige verschillen, bij elkaar is dit een bedrag van € 1,1 miljoen. Burger & Bestuur Een groot deel van het voordeel komt door hogere leges (WABO en niet-WABO) € 1,2 miljoen. Daarnaast zijn er lagere personeelskosten door verantwoording op het beleidsveld waar de inzet betrekking op had, zoals circulariteit, wonen, economie en toerisme (€ 0,2 miljoen). Verder zijn er overige kleine verschillen, van € 0,4 miljoen. In totaal bedraagt het voordeel voor Bestuur & burger € 2,6 miljoen. Dekkingsmiddelen en overhead Er is € 0,2 miljoen meer ontvangen aan toeristenbelasting en overige verrekeningen, daarnaast is € 0,3 miljoen voordeel door minder ontvangen bezwaren OZB belasting. Ook is € 0,3 miljoen lagere toevoeging gedaan voor de voorziening dubieuze debiteuren, € 4 miljoen is ontvangen in verband met de decembercirculaire – en kon niet meer verwerkt worden in de begroting-, een deel van deze extra baten is bestemd voor de beleidsterreinen, en wordt mogelijk via het rekeningresultaat 2023 bestemd voor uitgaven in 2024.

Er is € 0,3 miljoen voordeel op de rentebaten door schatkistbankieren (wijziging van het rentepercentage), € 0,7 miljoen voordeel Vennootschapsbelasting (VPB) komt voort doordat lange tijd onzekerheid was wat de uitwisseling van argumenten met de Belastingdienst zou opleveren aan wel of niet VPB onderhevig en welke lasten in mindering gebracht mogen worden. Er is sinds einde 2023 nagenoeg overeenstemming met de Belastingdienst en daarom wordt nu een resultaat zichtbaar op basis van de ingediende aangiftes tot en met 2019. Tot slot draagt € 1,8 miljoen onderschrijding op de overhead kosten door over het algemeen minder inzet van personeel – capaciteit problematiek en overige posten bij aan het totale voordeel.

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

18

Belangrijke financiële afwijkingen Het volgende overzicht laat de belangrijkste financiële afwijkingen zien van de Jaarrekening 2023 ten opzichte van de bijgestelde begroting 2023. Indien een afwijking in lasten gecorrigeerd wordt door een evenredige afwijking in de baten, dan zijn die afwijkingen buiten beschouwing gelaten (budgettair-neutraal). Afwijkingen groter dan € 250.000 worden hieronder toegelicht. De verklaring voor de overige afwijkingen zijn te vinden in bijlage 6.5 Analyse en toelichting per beleidsveld. Beleidsveld 1.1 Onderwijs

Afwijkingen realisatie 2023 Onderwijskansenbeleid (OAB/NPO): Er zijn onder andere hogere kosten van de voorschoolse educatie (VE), wat een wettelijke uitvoeringstaak is. Dit is een open-einde regeling, wat betekent dat er bij meer kinderen met een VE-indicatie, ook meer VE aanbod moeten realiseren. Ook een forse verhoging van de lonen in de CAO van kinderopvangmedewerkers droeg bij aan de hogere kosten. Er zijn daarnaast meer kinderen op het nieuwkomersonderwijs (er wordt een bedrag per leerling betaald). De NPO rijksregeling wordt per juli 2025 beëindigd en is bedoeld voor het wegwerken van corona-gerelateerde achterstanden. We hebben in 2023 meer gedaan om mogelijke Corona achterstanden te beperken dan op voorhand ingeschat.

Bedrag 329

v/n N

1.3 Sociale basis

De onderschrijding bij Sociale Basis wordt voor het grootste gedeelte veroorzaakt door onder andere lagere personeelskosten Transformatie Sociaal domein enerzijds en vertraagde start wijkaanpak Meerwijk door capaciteit tekort anderzijds. Daarnaast is er een correctie op Sisa H30 en H35 GALA middelen en IZA verwerkt.

-1.098

V

2.1 Voorzieningen volwassenen

Vanwege het feit dat de prognose "groei cliënten" het laatste kwartaal niet in overeenstemming was met kwartaal één tot en met drie, en fors lager uit kwam, zijn de gemiddelde kosten per client veel lager dan voorspeld.

-871

V

2.2 Voorzieningen jeugd

De nieuwe verdeelsleutel regionale Jeugdzorg zorgt voor een nadeel van € 1,7 miljoen. Na een goed gesprek in de regio, is de verdeelsleutel herijkt, en de doorrekening is daardoor pas recent afgerond.

1.877

N

2.3 Opvang, wonen en herstel

In 2023 heeft deze declaratie bij het COA op basis van een forfaitaire vergoeding plaatsgevonden. De daadwerkelijke kosten zijn lager dan de vergoeding ontvangen van het COA, waardoor er een onderschrijding is van circa € 3.945.000. Eind 2023 is het cruiseschip Rex Rheni in gebruik genomen voor de opvang asielzoekers. De kosten voor de huur van het schip, de catering en beveiliging worden door de Gemeente Haarlem voorgefinancierd. Dit leidt tot een nadeel van circa € 619.000 op de lasten. Tegenover het nadeel aan de lastenkant rondom Oekraïne en de Rex Rheni staan er voordelen aan de batenkant € 724.000. Reserve Opvang, Wonen & Herstel: de hogere dotatie aan de reserve wordt voornamelijk veroorzaakt door de lagere lasten op Beschermd Wonen (ZIN en PGB), Regio Aanpak Huiselijk Geweld en Maatschappelijke Opvang.

-3.951

V

824

N

Er is € 386.000 minder aan re-integratietrajecten besteed dan begroot. Het verschil wordt verklaard door Incidentele extra bijdrage van het rijk die niet nodig was. Het voordeel kan vrijvallen in de algemene middelen. Bij de ondertussengroep statushouders is een onderschrijding van € 960.000. Voor de maatschappelijke begeleiding van statushouders die onder de oude wet inburgering vallen is budget beschikbaar gesteld. Aangezien de lasten afhankelijk zijn van het moment van instroom en deze begeleiding meerjarig is, zijn er voor 2024 nog lasten te verwachten. Er is een

-1.300

V

3.1 Werk

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

19

Beleidsveld

4.1 Wonen en woningbouw

4.3 Aantrekkelijke leefomgeving

Afwijkingen realisatie 2023 bestemmingsvoorstel ingediend: maatschappelijke begeleiding statushouders (€ 250.000). De overschrijding betreft een niet verwerkte taakstelling op de WSW, gebaseerd op het verschil tussen de gemeentelijke bijdrage uit circulaires en de begroting van Spaarne Werkt. In 2023 is ongeveer € 345.000 minder besteed aan kosten “bijdrage zorgpremie”, in verband met de overdracht van de ene verzekeraar naar een nieuwe.

Bedrag

v/n

583

N

-345

V

Het voordeel binnen Wonen en woningbouw wordt grotendeels gevormd door de in de meicirculaire ontvangen middelen voor “Decentralisatieuitkering Wet Goed Verhuurderschap”. De middelen zijn bedoeld om malafide verhuurderschap en discriminatie op de huurmarkt gerichter aan te pakken. In 2023 heeft Haarlem hiervoor een meldpunt in gericht (Huurderssteunpunt !Woon), maar de mogelijkheid voor huurders om meldingen te maken is pas vanaf januari 2024. Daarom wordt voorgesteld om deze middelen via resultaatsbestemming in 2024 beschikbaar te stellen (€ 121.000). In 2023 is, net als in 2022, minder aanspraak gemaakt op de subsidieregeling funderingsonderzoek. In 2023 waren middelen beschikbaar als cofinanciering voor de provinciale subsidie gericht op het versterken van de maatschappelijke sector na de coronamaatregelen. In 2023 is ingezet op voortzetting van de projecten uit de eerste tranche (€ 62.000 gerealiseerd) maar het aantal projecten dat behoefte had aan financiering uit de tweede tranche van de provincie Noord-Holland was beperkt. Er is daarom geen tweede aanvraag bij de provincie ingediend. Binnen het cultuurbudget van ca € 37 miljoen is sprake van een onderbesteding in 2023 van per saldo € 360.000. Het merendeel hiervan wordt verklaard doordat het Rijk in 2023 een specifieke uitkering Impuls Jongerencultuur beschikbaar heeft gesteld van € 295.000.

-556

V

Het lastig gebleken om vacatures voor parkeerhandhaving in te vullen en is er meer ingehuurd om te kunnen zorgen voor voldoende capaciteit voor de invulling van de roosters. Als gevolg van de toename van de inhuur zijn ook de kosten voor gebruiksgoederen, zoals dienstkleding en hardware, toegenomen. De kosten van de scanoplossingen en andere technische middelen vallen hoger uit (€ 600.000). Er zijn voor € 288.000 lagere baten dan begroot. Dit is hoofdzakelijk toe te schrijven aan minder baten uit parkeergarages en fietsparkeren ten opzichte van de bijgestelde begroting. Het beheer van de Openbare ruimte wordt gefinancierd met investeringsmiddelen en exploitatiegelden. Omdat er meer onderhoudsuitgaven zijn ten laste van de investeringen en minder uit de exploitatie dan begroot, wordt er € 1.334.000 gedoteerd. Bij het vaststellen van de nota reserves en voorzieningen is het principebesluit genomen om bij vertraging in het onderhoudsprogramma de hiervoor benodigde budgetten naar het volgende boekjaar door te schuiven (zie 2021/608291). De gebiedsteams zijn opdrachtgever voor een aantal gebiedsontwikkelingsprojecten (Aart van der Leeuwstraat in Noord en Zuidstrook blok II en blok 6 t/m 8 in Oost).

Prijsstijgingen van materiaal en personeel en gewijzigde planvorming door ontwikkelaars en corporaties hebben geleid tot aanpassingen in de planning van projecten om deze projecten binnen budget en vastgesteld ontwerp te realiseren. De benodigde dotatie aan de reserve Kapitaallasten Maatschappelijke Nut is daarom lager dan begroot en dit geeft een voordeel van € 454.000. Onttrekking reserve Leefomgeving: De realisatie op de ontwikkelprojecten en de wijkaanpakken van de gebieden leidt ook tot een lagere onttrekking aan de reserve Leefomgeving.

808

N

880

N

789

N

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

-360

20

Beleidsveld

4.4 Ruimtegebruik

4.5 Overige beheertaken

Afwijkingen realisatie 2023 Beheer openbare ruimte: De onderbesteding in de openbare ruimte (€ 4.196.000) is hoofdzakelijk toe te schrijven aan minder onderhoudsuitgaven ten laste van de exploitatie, daartegenover staan hogere geactiveerde onderhoudsuitgaven (€ 4.077.000). Omdat er meer onderhoudsuitgaven zijn ten laste van de investeringen en minder uit de exploitatie dan gepland, wordt er € 3.600.000 minder onttrokken. De gemeente brengt herstelkosten in rekening aan partijen die voor uitvoering van werkzaamheden straatwerk in de openbare ruimte openbreken. In 2023 is een discrepantie geconstateerd tussen de gehanteerde tarieven en de vastgestelde beleidsregels. Er is besloten dat deze discrepantie hersteld moest worden over een periode van de afgelopen 5 jaar en leidt tot een terugbetalingsverplichting aan partijen die werk hebben verricht in de openbare ruimte. Het voordeel komt door hogere vergoedingen voor degeneratie van het straatwerk in verband met de aanleg van het glasvezelnetwerk (€ 572.000). Daarnaast zijn de bijdragen van derden hoger (€ 388.000). Ook is er sprake van hogere ontvangsten in verband met precariorechten (€ 128.000). De kosten van gemeentelijk vastgoed zijn verspreid over beleidsvelden 4.3 (aantrekkelijke leefomgeving), 4.5 (overige beheertaken) en 7.3 (overhead).

Deze kosten worden vooraf begroot over de beleidsvelden op basis van het werkplan, maar de uiteindelijke verdeling hangt af van aan welke panden de kosten worden gemaakt. Er zijn meer kosten gemaakt voor vastgoedbeheer in beleidsvelden 4.3 en 7.3 en minder kosten voor vastgoedbeheer in beleidsveld 4.5. Dit leidt tot een voordeel van € 481.000 in beleidsveld 4.5 waar tegenover staan een nadeel van € 159.000 in beleidsveld 7.3 en een nadeel van € 228.000 in beleidsveld 4.3. De gebiedsteams hebben in 2023 verder uitvoering gegeven aan de gebiedsopgaven en beschikken hiervoor over budgetten voor gebiedsregie, de wijkaanpakken (Transvaalbuurt, Delftwijk, Meerwijk en Rozenprieel) en de wijkraden. Voor de wijkaanpakken was 2023 een jaar van voorbereiding en planvorming waardoor beoogde investeringen en bewonersinitiatieven nog niet volledig zijn opgestart. Een aantal wijkraden hebben in 2023 geen beroep gedaan op de subsidieregeling en er is in 2023 afgerekend over subsidiejaar 2022. Bij de gebieden ontstaat hierdoor een voordeel van € 481.000 (wijkaanpakken € 328.000, gebiedsregie € 97.000 en wijkraden € 56.000).

Bedrag -594

v/n V

325

N

-1.088

V

-253

V

Grondexploitaties: Lagere opbrengsten grondexploitaties (zie Paragraaf Grondbeleid, 3.7) en lagere lasten grondexploitatie. Lagere dotatie aan de reserve Grondexploitatie (zie Paragraaf Grondbeleid, 3.7). Lagere onttrekking aan de reserve Grondexploitatie. Ontwikkelzones Europaweg, Zuid-West, Zijlweg en Oostpoort: In lijn met de spelregels voor de ontwikkelzones is op basis van de werkelijke investeringen met maatschappelijk nut gedoteerd aan de reserve Kapitaallasten Maatschappelijk Nut, ter dekking van de toekomstige afschrijvingslasten van de investeringen in de zones. Op basis van de spelregels voor de Ontwikkelzones, zijn de werkelijke kosten en het publieke tekort toegerekend naar de reserve, exploitatiebudget en Wbi-subsidies. De afrekening leidt tot diverse voor- en nadelen ten opzichte van de begroting. De hogere onttrekking aan de reserve Ontwikkelzones is passend binnen het principebesluit van de gemeenteraad.

347

N

-448

V

1.349

N

Door prioritering in het onderhoud zijn veel werkzaamheden ten behoeve van toegankelijkheid vertraagd, dit betekent een lagere onttrekking van € 500.000, er is minder onderhoud, die niet voorzien was in het meer jaren onderhoudsplan maar wel noodzakelijk was, uitgevoerd. Dit betekent een lagere onttrekking van € 200.000, en binnen

Jaarverslag en Jaarrekening 2023

21

Beleidsveld

Afwijkingen realisatie 2023 het incidentele onderhoud zaten diverse schademeldingen die tot een uitkering hebben geleid. Het gevolg hiervan was dat er € 200.000 minder onttrokken hoefde te worden. Per saldo was hierdoor € 900.000 minder onttrekking uit de Reserve Vastgoed noodzakelijk dan verwacht. Op basis van het werkplan 2023 van SRO was de inschatting dat er voor € 750.000 aan onderhoud als investering aangemerkt zou moeten worden, uiteindelijk is gebleken dat in 2023 geen te activeren kosten waren, waardoor geen dotatie voor dekking kapitaallasten noodzakelijk is (€ 750.000 voordelig). De realisatie van de verkoop van een gedeeltelijke kavel aan de Minckelersweg heeft tot gevolg dat een deel van de boekwaarde afgeschreven moest worden. Deze desinvestering was niet voorzien. (€ 145.000 voordelig). De kosten van gemeentelijk vastgoed zijn verspreid over beleidsvelden 4.3 (aantrekkelijke leefomgeving), 4.5 (overige beheertaken) en 7.3 (overhead). Deze kosten worden vooraf begroot over de beleidsvelden op basis van het werkplan, maar de uiteindelijke verdeling hangt af van aan welke panden de kosten worden gemaakt. In 2023 zijn meer kosten gemaakt dan begroot voor vastgoedbeheer in beleidsvelden 4.3 en 7.3 en minder kosten voor vastgoedbeheer in beleidsveld 4.5.