11-04 Transcript begrotingsraad

TRANSCRIPT VAN DE RAADSVERGADERING VAN GEMEENTE HAARLEM d.d. 4 november 2024 1.

Opening en mededelingen De voorzitter: Dames en heren, wij gaan de vergadering beginnen. Dus staakt u uw onderlinge gesprekken. Welkom bij deze begrotingsraad van de gemeenteraad van Haarlem. Wij hebben vanavond als hoofdbestanddeel van onze vergadering het behandelen van de begroting en de bijdragen die daarop gericht zijn. Maar voordat we dat gaan doen is het voorstel dat we eerst nog iets wat is blijven liggen van de vorige vergadering moeten afmaken.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter: Dus ik stel aan de orde de agenda. Bent u het daarmee eens? Daar kunt u zich in vinden, dan is die vastgesteld. Een voorstel van orde? Of over de agenda? De heer Blokpoel: Ik wil nog even mededelen dat de heer Aerssens iets later is. De voorzitter: Ja, dat had ik inderdaad ook nog willen vertellen. Mijnheer Drost. De heer Drost: Voor ons, mevrouw Oosterbroek kan elk moment hier zijn. De voorzitter: Oké, dat is mooi. En wie hier wel aanwezig is, ondanks of misschien wel mede dankzij zijn verjaardag, dat is de heer Heinis. Gefeliciteerd.

3.

Herstemmen motie vreemd Behoud automatisch inschrijftijd bij microwoningen CU AP CDA De voorzitter: Wij gaan naar agendapunt 3 en dat is het herstemmen over de motie vreemd Behoud automatisch inschrijftijd bij microwoningen. Daar is een stemming over geweest in de vorige vergadering en bij die vergadering staakten de stemmen. En dan is het voorschrift dat in de volgende r de stemming opnieuw plaatsvindt. Dus als u allemaal scherp bent en bij de les, dan is de stemming nu geopend. Is het gelukt? Ja? Eens even kijken. Wij hebben 37 uitgebrachte stemmen. En even kijken, daarvan zijn er 14 voor en 23 tegen. Er is echt iets gebeurd in die week. Een herbezinning, voortschrijdend inzicht. Maar de motie is verworpen.

4.

Vaststellen Bestuursrapportage 2024 en Programmabegroting 2025-2029 De voorzitter: Dan gaan wij nu over tot het vaststellen van de bestuursrapportage 2024 en de Programmabegroting 2025-2029. Maar dat doen wij natuurlijk niet dan nadat wij eerst algemene beschouwingen hebben gehad. En de algemene inleiding en vragen voor het college. En het tweede deel van de avond hoopt het college daar antwoord op te geven. En dan zullen wij donderdag de bespreking vervolgen. Volgens goed gebruik heeft als eerste de grootste oppositiefractie het woord. De VVD, mijnheer Blokpoel. De heer Blokpoel: Voorzitter, dank u wel. Begroting 2025-‘29, altijd een directe uitwerking van de kadernota. En dat zien we ook nu weer terug. Hoewel er zijn die zijn verbeterd, zijn er ook punten die voor ons zorgwekkend zijn. In vergelijking met andere gemeenten kunnen we over de begroting voor de komende jaren redelijk positief zijn. Dat zag u natuurlijk al in het Haarlems Nieuwsblad in de advertentie. De begroting is weliswaar beleidsarm gepresenteerd, maar dat betekent niet dat er belangrijke aandachtspunten voor ons als VVD zijn. Een opvallend aspect van de begroting is de midterm-review van dit college. Oftewel de tussentijdse

1

terugblik van dit college. Een sectie vol met positieve verhalen, jubelverhalen van het college, maar het ontbreekt er alleen aan zelfreflectie. Want er zijn dingen goed gegaan, uiteraard, maar er zijn ook dingen minder goed gegaan. En welke lessen heeft het college daar uit geleerd? Dat zien we allemaal niet terug daarin. Maar goed, het is niet alleen belangrijk dat we focussen op wat goed gaat, maar ook op wat beter kan. De VVD is er positief over dat de financiën er nu beter voor staan dan dat we bij de kadernota gepresenteerd kregen. En niet in de laatste plaats omdat we als raad hebben ingestemd om miljoenen te bezuinigen op het ambtelijk apparaat en de gemeentelijke organisatie. Zoals we bij de kadernota spraken over het college in een lemen hut met een naderende storm, kunnen we nu wel concluderen dat het college zich heeft verplaatst naar een ruime houten blokhut. Gemaakt van de bomen, die ze toch niet meer serieus nemen in de begroting. Althans, het lijkt erop alsof ze ze niet meer tellen. En door een flink aantal reserves in te zetten. Ze hebben zich voorgenomen daar lekker te blijven zitten, totdat na 2026 iemand anders de strijd van ze overneemt. Na hen de zondvloed. Voorzitter, op dit moment hebben we nog een gezonde begroting.

Maar de VVD ziet de kerngetallen, de solvabiliteit, het weerstandsvermogen, de exploitatieruimte, de komende jaren heel hard achteruit hollen. Waarbij het nieuwe college direct wordt opgezadeld met een forse bezuinigingsopdracht om die kerngetallen gezond te houden. De VVD heeft vaak gevraagd om een lijst met mogelijke bezuinigingsmaatregelen. Kijk nou vooruit, zorg dat we voorbereid zijn op moeilijkere tijden. Maar dit college kiest ervoor om die moeilijke keuze vooruit te schuiven en haalt nu bij zowel de Haarlemmers als in de reserves geld op. En past daar een methode toe om op papier geld te creëren. Oftewel, de kapitaallasten slechts uitgaan van 80 procent van de benodigde investeringen. Oftewel, de investeringen 80 procent, dat is makkelijker, want dan houden we geld over in plaats van dat we gewoon uitgaan dat we 100 procent van de investeringen halen. Gevaarlijk spel wat ons betreft. De vraag rijst dan ook of we wel op deze voet verder moeten gaan. Investeren in de stad is noodzakelijk, uiteraard, maar het past wel binnen een gezonde financiële huishouding. Wat de VVD betreft maken we dus nu al die keuzes. Dus nogmaals doen we de oproep, kom met een lijst met potentiële maatregelen bij de kadernota en pak niet alleen de kaasschaaf die u nu heeft toegepast, maar kom daadwerkelijk met keuzes.

Om te voorkomen dat de tekorten die ontstaan telkens moeten opgevangen met lastenverzwaringen. De voorzitter: Mevrouw Çimen. Mevrouw Çimen: Dank u wel, voorzitter. Waar denkt de VVD zelf aan dan als ze het hebben over, wij zouden nu al keuzes maken en nu al mogelijk gaan snijden? De heer Blokpoel: Als u heel goed had geluisterd, mevrouw Çimen, zeggen we niet, we moeten direct keihard gaan snijden. Nee, we willen graag de opties zien waar we eventueel op zouden moeten bezuinigen als dat daadwerkelijk ingeboekt zou moeten worden. Als we daadwerkelijk de kapitaallasten ons helemaal klem zetten en we geen kant meer op kunnen. De voorzitter: Mevrouw Çimen. Mevrouw Çimen: Dat is wel makkelijk, want de heer Blokpoel zegt net van, het college doet zijn werk eigenlijk niet, na ons de zondvloed. Komt dus met behoorlijke, toch wel aantijgingen richting het college. En als ik hem nu vraag van, wat was dan de keuze van de VVD? Ja, die hebben we eigenlijk niet. We kijken weer naar het college. De heer Blokpoel: Mevrouw Çimen, er zijn tal van keuzes te maken in het maatschappelijk domein, sociaal domein, in het stedelijk domein. We kunnen ook nog meer reserves inzetten, maar dat moeten we dan gedegen doen. We kunnen ook investeringen uitstellen, waardoor de kapitaallasten niet zo hard drukken op

2

onze begroting. Dus er zijn tal van keuzes te maken, maar die bespreken we graag met de raad, zoals we ook nu al jaren betogen. En dat is niet alleen de VVD roept en dat moet maar gebeuren. De voorzitter: Gaat u verder. De heer Blokpoel: Ik ga verder. Want ondertussen, we hadden het over de lasten die op de Haarlemmers worden afgewenteld. Want ondertussen komt er ruim 145 miljoen binnen uit de lokale heffingen. Waarbij bewoners en ondernemers het overgrote deel voor hun rekening nemen. Het zou toch een beter beeld geven wanneer er geen stijging in zou zitten en er meer in eigen keuze zou worden gezocht. Maar daar denkt dit college anders over. Verhoogt de woonlasten met ruim 5 procent, terwijl de inflatie in het land 3,2 procent is. 1,8 procent extra over de rug van de Haarlemmers. Dan gaan we door naar woningbouw. Want wat niet achteruit gaat is het aantal woningen. We blijven groeien, waarbij de 10.000 woningen tot 2030 nog in lijn liggen. Uit de rapportage zien we ook veel sloop. Wethouder, redden we die 10.000 dan echt met al die sloopgetallen? In de begroting zien we een duidelijk beeld van de, zouden we graag een duidelijker beeld van de woningbouwmonitor met vooruitblik hierin terug willen zien de komende jaren. De VVD kijkt ook uit naar, kijkt wel uit naar het aangekondigde volkshuisvestingsprogramma. De voorzitter: Interruptie van mevrouw Van Zetten.

Mevrouw Van Zetten: Dank u, voorzitter. Vindt de VVD ook niet dat er veel te weinig wat duurdere koopwoningen worden gebouwd, gezien de inkomsten voor de komende jaren? De heer Blokpoel: Een mix daarvan zou heel goed zijn, mevrouw Van Zetten. Maar het is wat we zeggen, het is niet alleen inzet op huurwoningen in het middensegment, maar ook juist lage en middel dure koopwoningen. Want juist uit die koopwoningen, daar komen ook de inkomsten van de gemeente vandaan. Moeten dat dure koopwoningen zijn? Dat denkt de VVD niet, want we gunnen iedereen een woningcarrière in Haarlem. Ook juist mensen om hier in te stappen in een koopwoning. De VVD keek uit, of kijkt uit, naar het volkshuisvestingsprogramma. Ik zei het al, mooi scrabble woord. Maar in combinatie dan met de uitvoering van de motie van de VVD om locaties in de stad ook aan te wijzen die na 2030 ingezet kunnen worden. College, hoe staat het met de uitvoering van die motie waar u positief over was? De openbare ruimte. Het college wil voor zichzelf obstakels weghalen in de openbare ruimte door te gaan sturen op portefeuilleniveau. Daarnaast wilt u ook alvast grotere projecten, de voorbereidingskredieten beschikbaar krijgen. U vraagt in dat kader 6 miljoen voorbereidingskrediet voor investeringen van ruim 60 miljoen, zonder dat de raad ook maar enigszins is geïnformeerd over welke investeringen dit betrekking heeft.

Ja, een naam, maar niet wat het project is. Een blanco-cheque voor een project dat we niet kennen. Nogmaals, ja, de VVD wil investeren. Ook in een goed onderhouden openbare ruimte. We kunnen niet jaar na jaar na jaar opplussen en verwachten dat het geld wel goed komt. Want dan komen we, mevrouw Çimen, weer bij die kapitaallasten die ons zo hard parten gaan spelen de komende jaren. Het komt niet goed, want de schuld en de lasten lopen jaar na jaar op. Net zoals het jaartal waarin de herinrichting van de Cronjé eindelijk eens wordt gestart. Jaar na jaar wordt dit verder naar achter geschoven. Jaar na jaar moeten de ondernemers daar wachten. Wethouder, wilt u eerst het hele economische karakter van de Cronjé ten onder laten gaan? En dat een opknapbeurt eigenlijk niet meer helpt daarbij? En het ondernemerskarakter helemaal kapot wordt gemaakt in die mooie straat in Haarlem Noord? Of gaan we nu eindelijk dit eens met spoed aanpakken? We overwegen op dit punt een motie of amendement. Nog niet gelijk, maar we zijn heel benieuwd naar uw antwoord daarop. Verder zien we het college, ziet het college in 2025 een daling van het aantal elektrische auto's. En vervolgens een enorme stijging. Hoe denkt het college dit te gaan faciliteren, zonder dat hier groots op ingezet wordt? Want daarover zien we helemaal niks terug.

En welke middelen gaat u gebruiken? Want u vraagt hier geen middelen voor. U

3

handelt daarmee ook tegen de landelijke trend van meer auto's in. U heeft uzelf het doel gesteld van maximaal 74.000 auto's in Haarlem. Door parkeernormen te verlagen en ook wegen af te schalen helpt u daar niet echt bij. Maar fatsoenlijke alternatieven blijven uit. Wat gaat het college eraan doen om de mobiliteit van de Haarlemmers te waarborgen? En over de bereikbaarheid gesproken, wat gaat het college doen met de milieuzone die nu door het Rijk is getorpedeerd? Sport. Op het gebied van sport. U heeft onze sportcampagne natuurlijk niet kunnen missen de afgelopen maanden. Daar lezen we over sport dat onze sportaccommodaties worden vernieuwd en verduurzaamd. Er wordt ook gemeld dat veel gymzalen en sporthallen verouderd zijn. Zeker, dat hebben we met eigen ogen kunnen zien. Maar met andere woorden, er liggen ook enorme investeringen voor de binnensport in het verschiet. Maar enig concreet plan ontbreekt. Wethouder, welke scenario's bent u aan het verkennen? Waar blijft de integrale visie voor binnen- en buitensport? En welke investeringen heeft u daarvoor nodig? We zien het niet terug. Uit de VVD sport enquête die we hielden bleek dat er veel vraag is naar openbare sportvoorzieningen. We zijn blij dan ook om te lezen dat daar wel aandacht voor is en dat er de komende tijd ook in geïnvesteerd wordt. Jeugdzorg, een ander belangrijk thema voor de VVD.

We hebben de afgelopen jaren veel geïnvesteerd in betere hulp en vroegtijdige ondersteuning. Het is van groot belang dat we deze lijn doorzetten, want onze jeugd verdient het om op te groeien met de juiste ondersteuning. Maar we moeten ook kritisch blijven. Kritisch naar de kosten kijken en blijven investeren in preventie. Het is onwenselijk dat de kosten maar door blijven groeien terwijl er niet meer jongeren worden geholpen en de wachtlijsten verder oplopen. Cultuur. 2025 wordt ook het jaar waarin we wat de VVD betreft stappen zetten in het huisvestingsplan voor de culturele instellingen en daarnaast met elkaar een knoop doorhakken voor de huisvesting van onze kunst die grotendeels in het Frans Hals Museum tentoongesteld wordt. En dat er oplossing komt voor de natte collectie, inmiddels natte collectie, van het Archeologisch Museum. Spijtig om te zien dat er geen post is opgenomen voor al die investeringen en dat u daar niet voorsorteert. Wel goed nieuws dat de taakstelling voor de culturele instellingen wordt opgeheven, zodat het ambitieniveau niet naar beneden bijgesteld hoeft te worden. En knopen doorhakken moeten we niet alleen over voor en over de fysieke kunstlocaties, dit moeten we ook doen over de artistieke kunst waar jaarlijks duizenden mensen plezier aan beleven.

De VVD roept op om haast te maken met het nieuwe evenementenbeleid dat de vraag en diversiteit ondersteunt. Dat er perspectief wordt geboden, maar dat er tegelijkertijd wordt gewerkt naar een evenwichtig aanbod in investeringen. Economie. Balans is ook nodig voor het woon-werk ratio in Haarlem. Het toevoegen van woningen is belangrijk voor Haarlemmers en voor de VVD, maar tegelijkertijd is een breed aanbod van passende banen net zo belangrijk. Want een woon-werk verhouding van minder dan de helft betekent stiekem dat we van Haarlem een slaapstad maken met overvolle wegen en OV voor forenzen. De VVD zal er ook bij de ontwikkelingsplannen blijven hameren op werkgelegenheid en kijkt wat dat betreft ook uit naar het volkshuisvestingsprogramma waar ook naar deze balans wordt gekeken. Hoe meer banen we in Haarlem kunnen realiseren, des te beter. Voor ieder wat wils, voor ieder niveau en voor iedere specialisatie. De VVD was laatst nog op werkbezoek en kwam juist die werkgelegenheid, huisvesting en bereikbaarheid van de Waarderpolder kwam daar weer te sprake. Wethouder, waar denkt u deze banen te gaan realiseren? U noemt de zuidstrook van de Waarderpolder, maar we hopen toch op meer. En wethouder, u heeft nu al een tijdje extra capaciteit binnen economische zaken.

Hoeveel bedrijven hebben zij al kunnen verleiden om naar Haarlem te komen? En kunnen die bedrijven zich al melden bij het ooit zo beloofde ondernemersloket? Veiligheid en handhaving. Op het gebied van veiligheid is het ambitieniveau tamelijk laag. Haarlem is er, zoals we lezen, wat betreft veiligheid niet op vooruit gegaan. We zien dat het veiligheidsgevoel van de Haarlemmers minder wordt door de vele autobranden, straatroven, intimidaties, vannacht nog de vuurwerkbommen, weer bij de Cronjéstraat. Dus waarom kiest het college ervoor om hier weinig aandacht aan te besteden? Er zijn geen concrete plannen om de veiligheid te doen verbeteren. Wel wordt er fors gehandhaafd richting de ondernemers, waarbij de consistente lijn soms ver te zoeken is. De VVD pleit voor een strikte handhaving, maar wel vanuit de juiste grondhouding. In de

4

handhaving wordt vervolgens nagelaten om aanbieders voor een boottocht op het water zonder de vereiste vergunningen tegen te gaan. Hoe staat het eigenlijk met die handhaving op het water, burgemeester? Op die manier ontstaat er concurrentievervalsing voor Haarlemse ondernemers die zich wel aan de regels houden. De keuzes die het college maakte in de handhaving verbaasden de VVD. Er wordt niet geïnvesteerd in veiligheid, maar ondernemers wordt door de wijze van handhaving het leven zuur gemaakt. Burgemeester, op basis waarvan maakt u deze keuzes? De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van Leeuwen. De heer Van Leeuwen: Dank u wel, voorzitter. Ik hoor de heer Blokpoel zijn vreugde uitspreken voor het schrappen van de taakstelling cultuur. Ik moest het even opzoeken, vandaar dat ik er ook iets later op terugkom in uw betoog. Maar kan de heer Blokpoel uitleggen waarom hij dan in 2023, toen de motie voorlag die daar toe opriep, dat de VVD tegenstemde, als hij daar nu toch zo blij mee blijkt te zijn? Want we hebben er al een paar jaar op zitten wachten, nietwaar? De heer Blokpoel: Dat was een andere tijd, mijnheer Van Leeuwen, waarbij de financiën ons anders voor lagen. Inmiddels zien we in dat de cultuursector, die is ons altijd al dierbaar, en dat weet u. Dus we kunnen het nu van harte ondersteunen. De voorzitter: Mijnheer Van Leeuwen.

De heer Van Leeuwen: Voorzitter, waren de financiële tijden anders of zat er gewoon een andere fractievoorzitter van de VVD? De heer Blokpoel: Laten we het op beide houden, maar dat zegt niks over ons standpunt. Waar waren we? Personeel en organisatie. Het college blijft fors gebruik maken van de externe inhuur, ondanks het feit dat hierdoor vanaf 1 januari een groot risico wordt gelopen. We waarschuwden hier al eerder voor, maar het lijkt of het college zich op dit vlak van geen kwaad bewust is. Er wordt in de paragraaf over externe inhuur met geen woord over gerept. Er wordt voor 2025 begroot dat er voor 19,3 miljoen zal worden ingehuurd. Stel dat een derde daarvan eigenlijk in dienstverband is. Dat betekent een financieel risico van 2,3 tot ongeveer 3,3 miljoen euro. Wanneer je dit afzet tegen de hoogst ingeschatte risico's voor 2025, zou dit met stip op nummer 1 komen. Hoe gaat u dit risico beperken en hoe gaat u om met de nieuwe regels vanuit de Belastingdienst? Afsluitend, ondanks dat we niet alle lijnen van deze begroting kunnen steunen… De voorzitter: U heeft nog een interruptie van mevrouw Çimen. Mevrouw Çimen: Dank u wel, voorzitter. Toch nog één vraag, want op zich een terecht punt over die externe inhuur. Alleen het betoog daarvoor was eigenlijk, beste college, we willen meer actie. We willen meer actie en we willen eigenlijk meer.

Dus ik ben wel benieuwd hoe de VVD bereid is dat allemaal te regelen op deze krappe arbeidsmarkt zonder externe inhuur. Vindt u dat het ambitieniveau dan ook omlaag moet van het college? De heer Blokpoel: Nee mevrouw Çimen, de ambitie moet hoog blijven, we moeten ook doorzetten, maar het moet wel binnen de regels passen. Als we vervolgens allerlei boetes oplopen van de Belastingdienst omdat we externe inhuur in dienst hebben wat eigenlijk een dienstverband moet zijn en dat daarmee niet gaat, dan moeten we daarmee stoppen. En dan horen we graag van het college hoe ze daarmee om denken te gaan. Afsluitend, ondanks dat we niet alle lijnen van deze begroting kunnen steunen, zoals de stijging van de

5

woonlasten, doorschuiven van echte keuzes, zien we ook dat we door een op dit moment kleine inzet van onze reserves stabiliteit kunnen aanbrengen in de vooruitgang van Haarlem. En dat we met de begroting zoals deze er nu ligt Haarlem nog mooier en beter kunnen maken. We zullen daarom deze begroting steunen. De voorzitter: U heeft een interruptie van mevrouw Van den Broek. Mevrouw Van den Broek: Ik wilde in ieder geval op tijd zijn voordat de heer Blokpoel had afgerond. Want als ik het goed heb gehoord, heeft u niets gezegd over de opvang van asielzoekers. En ik was even nieuwsgierig, want landelijk wordt natuurlijk gesproken over het intrekken van de Spreidingswet. Wij hebben net ons plan ingediend bij de provincie. Blijft de VVD in Haarlem achter dat plan staan en voor de opvang die wij asielzoekers pogen aan te bieden? De heer Blokpoel: De Spreidingswet is er nog, dus daar handelen we ook naar. En als die weggaat zullen we dan tegen het plan kijken, maar voor nu staan we daar zeker achter. De voorzitter: Mevrouw Van den Broek. Mevrouw Van den Broek: Het plan is al voor het eind van het jaar om hem in te trekken, dus daar zult u toch vrij snel dan een besluit over moeten nemen. Maar het zou mooi zijn als u daar wellicht al iets over zou kunnen zeggen waar het naartoe neigt. De heer Blokpoel: Dan luistert u niet naar mijn laatste woorden.

We neigen er naar het plan gewoon te steunen, vol te houden in wat we nu doen. Maar de Spreidingswet is nog niet weg en met dit kabinet kan het alle kanten op. Nogmaals, ook voor de wethouder financiën wel fijn. Die wilde het gewoon nog een keer horen. We zullen daarom deze begroting steunen, maar roepen het college wel op strakker aan de wind te gaan zeilen en keuzes voor te leggen bij de kadernota 2026 en deze niet door te schuiven naar een nieuw college. Zodat we richting 2027 en verder het financiële beeld zien verbeteren, zodat we niet alleen een nog mooier Haarlem hebben de komende jaren, maar ook een Haarlem dat voor onze kinderen er goed voor staat. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar de heer Wiedemeijer, Partij van de Arbeid. De heer Wiedemeijer: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, Haarlemmers die de landelijke politiek volgen zien politici die alleen maar een ruzie maken, schreeuwen en de problemen die er zijn in de samenleving niet daadkrachtig aanpakken. Afgelopen juli liet de Haarlemse politiek zien dat er ook een alternatief is. De kadernota kreeg zeer grote steun, slechts een enkeling stemde tegen. Zo kan het ook. Samenwerken aan oplossingen met begrip voor elkaars verschil in opvattingen. Laat deze week daarvan een herhaling zijn. Deze begrotingsbehandeling is immers een uitwerking van de kadernota zonder nieuw beleid.

En daarmee stellen we samen vast hoe we de komende jaren het geld gaan besteden in onze mooie stad. Laten we samen bouwen aan een betere toekomst met sociaal beleid en meer betaalbare woningen. En een toekomst met groenere wijken en minder vervuiling. De voorzitter: U heeft en interruptie van de heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Voorzitter, ik vraag me altijd af hoe je nou, als je Haarlem helemaal volbouwt, dat het dan toch groener kan worden. Bent u het met me eens, of voorzitter, is de PvdA het met me eens, dat je het meeste groen overhoudt als je het groen groen laat?

6

De heer Wiedemeijer: Voorzitter, afgelopen zaterdag stond in het Haarlems Dagblad een mooi stuk dat we heel erg goed op koers zijn met onze klimaatdoelstellingen. En afgelopen jaar realiseerden we ook een bouwrecord, dus ik denk dat het prima samen kan. En die koers moeten we vasthouden. Voorzitter… De voorzitter: Mijnheer Van den Raadt nog een keer. De heer Van den Raadt: Voorzitter, ik heb niet het Haarlems Dagblad. Ik vroeg ook niet wat het Haarlems Dagblad ervan vindt, maar wat de heer Wiedemeijer ervan vindt als we groen groen laten en dat dat het meest effectief is om het meeste groen te houden. De heer Wiedemeijer: Voorzitter, ik ben het er helemaal mee eens dat de groene randen van de stad, dat die ook groen moeten blijven. Dus daarmee kunnen we het groen goed behouden. Voorzitter, ik denk dat een goed voorbeeld waar we in Haarlem best wel trots op mogen zijn, dat vindt de heer Van den Raadt ook altijd mooi als dat woord naar voren komt, is in Haarlem ons woonbeleid. Want waar in andere steden de bouw stilvalt, levert Haarlem bouwrecords. En waar in andere steden niet of nauwelijks sociale huur wordt gebouwd, is dat hier… De voorzitter: U heeft weer een interruptie van de heer Van den Raadt.

De heer Van den Raadt: Ik wil toch weten of de PvdA-fractie, of zeker de heer Wiedemeijer, het pijnlijk vond dat er dan in de krant, die ik dan toevallig wel een keer las, stond dat Haarlemmermeer 3000 woningen heeft gebouwd in één jaar. Dus dat is toch meer dan hier. De heer Wiedemeijer: Voorzitter, ik woon liever in Haarlem dan in de Haarlemmermeer. Dus dat deed mij niet heel veel pijn eigenlijk. Voorzitter, we zijn ook heel blij dat er de komende jaren 40 procent sociale huur in staat gepland. En dat is ook broodnodig. De voorzitter: U roept de interrupties over u heen. Mijnheer Aynan. De heer Aynan: Dank u wel, voorzitter. Kan de heer Wiedemeijer het bouwrecord uitsplitsen naar sociaal? De heer Wiedemeijer: Voorzitter, het was gelukkig geen interruptie van Jouw Haarlemmermeer, maar van Jouw Haarlem. Het is in ieder geval consistent dat de heer Aynan dit elke keer vraagt. Ik ben ook meestal zeer consistent in het antwoord. De afgelopen jaren is er veel te weinig sociale huur gebouwd. Over vijf jaar is dat minder dan 20 procent. Dus dat moet de komende jaren omhoog. En het goede nieuws is dat dat ook gaat gebeuren. Dus uw zorg wordt volledig geadresseerd en gaan we ook daadkrachtig aanpakken. De voorzitter: Mijnheer Aynan.

De heer Aynan: Heel goed dat u ook onze zorgen deelt, maar is het dan niet een beetje ongepast om het woord trots te gebruiken? De heer Wiedemeijer: Nee hoor, voorzitter, want buiten de ontzettende noodzaak aan sociale huurwoningen zijn er natuurlijk ook andere woningen opgeleverd waar mensen nu de sleutel van hebben gekregen en daar ook van kunnen wonen. Buiten dat, ik deel niet alleen uw zorg, wij doen er ook daadwerkelijk wat aan, dus dat is misschien ook wel een verschil. Voorzitter, de PvdA hoopt dat we deze lijn de komende jaren hier vast kunnen houden en we zullen samen op zoek moeten gaan naar mogelijkheden om projecten te versnellen en

7

het tempo erin te houden. En hoe saai ook, de grootste winst zit misschien in onze interne processen. Onder leiding van het ministerie… De voorzitter: Opnieuw een interruptie van de heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Nog even afsluitend. Voorzitter, als ik een makelaar spreek en ik vraag van, wie koopt nou eigenlijk die huizen in Haarlem? Dan wordt er gewoon gezegd, dat zijn voornamelijk Amsterdammers. Dus we kunnen heel blij zijn dat er veel gebouwd wordt, maar zou de PvdA-fractie niet blijer zijn als we dan zo bouwen, dat ook die Haarlemmers die willen doorstromen of die Haarlemmers die 29 jaar thuis zitten te wachten tot ze een keertje ergens iets krijgen, dat die dan die woningen krijgen en niet andere mensen van buitenaf. Hoe kijkt u daar naar? De heer Wiedemeijer: Voorzitter, het is zeker goed om ook voorrangsmogelijkheden bij koopwoningen te benutten. Daar zijn we ontzettend voor. Die mogelijkheid komt er ook. Dus daar zijn we ook voorstander van. En het staat ook in ons verkiezingsprogramma. Dus als dat kan, zullen wij dat zeker benutten. Voorzitter, ik ga verder. De voorzitter: Ik snap dat u dat wilt en ik moet ook zeggen dat ik zo meteen ga zeggen dat we nu eerst verder luisteren naar de heer Wiedemeijer, maar er is nog een interruptie van de heer Aynan. De heer Aynan: Dank u wel, voorzitter.

De heer Wiedemeijer heeft het over tempo erin houden, maar daar zit juist een heel groot probleem. Want als we kijken naar de begroting, deze begroting, dan zien we vanaf 2026, dat is eigenlijk over een jaar, zien we een verschil, een tekort van 2000 woningen. Hoe verklaart de PvdA dat? De heer Wiedemeijer: Voorzitter, je ziet natuurlijk op veel plekken in het land dat de bouw vertraging oploopt. En dat wisten we natuurlijk ook al eerder. Dus daarom hebben we ook in Haarlem een subsidieregeling opengesteld voor het aanjagen van de bouw voor sociale huurwoningen. Ik ken geen een andere gemeente die dat heeft. Dus ik verwacht ook dat dat goed bijdraagt om toch het tempo erin te houden. Daarvan is nu de eerste reeks verstrekt en we kijken in het nieuwe jaar of dat genoeg is. Als er meer nodig is, dan doen we wat ons betreft meer. En dan gaan we het tempo er op die manier proberen in te houden. De voorzitter: Dank u wel. Mijnheer Aynan nog een keer. De heer Aynan: Maar dan ook nu is het ongepast om het woord tempo erin te houden, te gebruiken, terwijl we in de begroting keihard zien dat we vanaf 2026 2000 woningen per jaar weer tekort komen. Een beetje realiteitszin. De heer Wiedemeijer: Voorzitter, ik ben iets hoopvoller. Vorig jaar hadden we een bouwrecord en ik weet zeker dat wij het nog gaan meemaken dat dat bouwrecord weer wordt overtroffen. Dus daar ben ik heel positief in.

Volg vooral ons. Wij stemmen altijd voor. Als u dat ook doet, houden we het tempo er goed in. Dus dat is gratis advies. Voorzitter, we gaan verder met onze interne processen. Er wordt al lang naar uitgekeken naar dit thema, interne processen. Voorzitter, onder leiding van het ministerie experimenteren sommige gemeenten met een proces om dit sneller te laten lopen. Het zogenaamde pilot parallel plannen. Hiermee lopen heel veel delen van het bouwproces tegelijk. Hiermee is de ambitie om het planproces terug te brengen van zes naar twee jaar. Is het college bereid om de raad te informeren hoe zich dit verhoudt tot onze planprocessen en of we hiermee winst kunnen boeken? Want daar zouden we dan graag een gesprek over hebben in de commissie Ontwikkeling. Voorzitter...

8

De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Visser. De heer F. Visser: Begrijp ik goed dat de PvdA alsnog mijn motie over versnellen van bouwprojecten steunt? Want dat was precies, nog maar een paar weken geleden, waar die motie om vroeg om dat te gaan doen. De heer Wiedemeijer: Volgens mij is dit een specificering daarvan. Ik dien ook geen motie in, ik dien eerst een vraag. Misschien kunt u dat voortaan ook een keer proberen, dat maakt veel collega's blij. Maar als dat was wat u met uw motie bedoelde, dan vond ik dat een hele goede motie achteraf gezien. Voorzitter, ik ga verder. Naast het bouwen van woningen is het verstandig en noodzakelijk om samenhangend beleid te voeren tussen woningbouw, economie en migratie. Tot de verbazing van de PvdA lijkt er echter alleen aandacht te zijn voor mensen die op de vlucht zijn en hier mogen blijven, omdat ze elders niet veilig zijn. Echter arbeidsmigratie is een veel en veelvoud van asielmigratie op nationaal niveau. Ondertussen houdt dit kabinet de belastingkorting voor expats in stand, waardoor zij over 30 procent van hun loon geen belasting hoeven te betalen. Vorig jaar besloot de Tweede Kamer al dat dit moest worden afgebouwd. Maar dit kabinet, dat goed zorgt voor aandeelhouders en vermogenden, houdt het fiscale voordeeltje toch in stand. In de metropoolregio… De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Bruch.

De heer Bruch: U heeft het over de expertregeling. Kent u het evaluatierapport van PwC waaruit blijkt dat de expertregeling jaarlijks netto 128 miljoen euro oplevert? De heer Wiedemeijer: Ik ken dat rapport niet, maar ongetwijfeld levert het economische voordelen op. Het probleem is echter dat we simpelweg geen huisvesting voor deze doelgroep hebben. Dus dan kunnen we wel leuk economische groei aanjagen, maar daarmee treedt er verdringing op van de plekken waar deze mensen woonachtig zijn. En daarmee is economie, migratie en woningbouw dus niet met elkaar in balans. Dus ook zonder dat rapport, of met dat rapport, zou ik er nog steeds niet voor zijn. En we zien ook in de cijfers van de metropoolregio dat het aantal arbeidsmigranten fors stijgt elk jaar opnieuw, met een tempo waar, ook als wij alles perfect zouden doen, nooit tegenop kunnen bouwen. En de PvdA roept hier daarom ook op om de gemeente samen met andere gemeenten op te trekken en duidelijk te maken dat het aantal expats in Haarlem in balans moet zijn. En dat de expat-korting als onrechtvaardig wordt ervaren. Daarom dienen we, samen met de SP, Jouw Haarlem en OPH, de motie Arbeidsmigratie in balans, stop de expat-korting in. Hierbij verzoeken we het college om samen met andere gemeenten te lobbyen bij het kabinet voor het volledige afschaffen van de expat-korting.

De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Voorzitter, even over de ideologische constructieve lijn van de PvdA. Kijk, als we een Spreidingswet hebben, dan wordt er gezegd, we hebben een Spreidingswet, dus we houden ons eraan. Dan gaan ze niet een voorstel indienen van, we stoppen er alvast mee, want hij staat toch op omvallen. Maar als er dan een wet is over de expats, dan wordt er niet gezegd van, dat is een wet, daar gaan we ons aan houden. Nee, dan wordt er geprobeerd daar onderuit te komen. Is dat niet een beetje een zwabberend beleid dan? De heer Wiedemeijer: Volgens mij zijn de belastingregels nationaal opgesteld. Als we daar lokaal van zouden kunnen afwijken, zou ik dat gelijk doen. Maar dat betekent dus dat wij alleen kunnen lobbyen bij het kabinet om verstandig beleid te voeren. En daarvoor dienen wij een motie in. Wij gaan zelf niet over of wij wel of niet die regels kunnen uitvoeren. Uw lezing kan ik niet helemaal volgen helaas.

9

De heer Van den Raadt: Dan zal ik het iets duidelijker. Kijk, je zou als PvdA-fractievoorzitter ook iets kunnen zeggen over die Spreidingswet en dat je het alvast een goed idee vindt dat dat afgeschaft wordt. Het is ook een wet, het bestaat ook, net zoals met die expats, maar daar wordt dan de keuze gemaakt om er wel een briefje tegen aan te gooien. Ik snap niet dat verschil. Ene keer steunt u wel beleid en daarna gaat u zeggen, er is beleid, maar wij willen het anders. De heer Wiedemeijer: Dat komt dan meestal omdat we het beleid dat we goed vinden, dat steunen we. En het beleid dat we niet goed vinden, proberen we aan te passen. Dus dat is ongeveer de uitleg die daaruit volgt. Voorzitter, de afgelopen maanden is er veel gewijzigd aan wet- en regelgeving. Zoals de Wet goed verhuurderschap, de Wet vaste huurcontracten en de Wet betaalbare huur. De PvdA roept het college op een communicatiecampagne op te zetten om ervoor te zorgen dat huurders en woningzoekenden goed op de hoogte zijn van hun rechten. Daarom dient de PvdA samen met de Actiepartij, het CDA, de SP, Jouw Haarlem en OP, OPH, excuus, de motie, Dat huurt lekker in Haarlem in. Dat klinkt hoopvol. Voorzitter, we vragen het college in de motie om in samenwerking met stichting… De voorzitter: U heeft een interruptie van mevrouw Van Zetten.

Mevrouw Van Zetten: Voorzitter, ik vind het prima dat soort acties, maar u werkt ook bij de Woonbond. U bent toch in feite al heel actief op deze huurdersmarkt? En vindt u dit nou integer om op deze manier uw werkterrein uit te breiden? De heer Wiedemeijer: Voorzitter, ik was net van plan om de motie voor te lezen. Het gaat om Stichting !WOON. Ik kan het nog even herhalen, Stichting !WOON. U had het net over een andere organisatie. Dus ik werk niet voor Stichting !WOON. Voordat u iemand zijn integriteit in twijfel trekt, helpt het om eerst de motie goed te lezen. Anders zet u zichzelf vooral voor joker. Maar goed, voorzitter, we gaan verder met de motie. We vragen Stichting !WOON een campagne te lanceren om huurders te wijzen op hun rechten en de ondersteuning in Haarlem. De kosten van de campagne te dekken uit bestaande communicatie- en campagnebudgetten. Voorzitter, enkele jaren terug stelden wij voor, volgens mij was het nog collega Renée Roodhuizen, om ook in Haarlem een proef te houden met gratis OV. Nadat Haarlem niet mee kon doen, maar alle andere gemeenten in de vervoerregio Amsterdam wel. De motie werd toen helaas weggestemd. We zien nu echter dat in andere regio's er onderzoek is gedaan onder ouderen die wel konden deelnemen aan een dergelijke proef.

In Utrecht bleek dat, ze maakten minder gebruik van de auto, maakten minder gebruik van het dure Wmo-vervoer en waren minder eenzaam. Kortom, alle reden om in Haarlem toch ook lokaal een pilot op te zetten. Daarom dienen we samen met GroenLinks, de SP, Jouw Haarlem en OPH de motie…En Trots ook nog, goed nieuws. Dan zal hij me in ieder geval ook niet gaan interrumperen deze keer. De bus in, de eenzaamheid uit. Onderzoek gratis OV voor ouderen met een krappe beurs. Motie, OV-proef, verzoekt het college onderzoek te doen naar de kosten en uitvoeringsmogelijkheden van een pilot voor gratis OV voor Haarlem-pashouders van 67 jaar en ouder. Hierbij kan gedacht worden aan het verstrekken van Connectionabonnementen van de regio. Hierbij expliciet in kaart te brengen de verwachte kostenbesparingen op regioen Wmo-vervoer, inclusief de afname van de druk op deze voorzieningen. De mogelijke bijdrage aan de energietransitie door verminderd autogebruik. De mogelijkheden voor vermindering van eenzaamheid en vergroting van de zelfstandigheid onder ouderen met een Haarlem-pas. De raad, uiterlijk voor kadernota van 2025, te informeren over de bevindingen middels een notitie met daarin een advies over de uitvoerbaarheid, de kosten en verwachte impact van een pilot. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Visser.

10

De heer F. Visser: Ik ben benieuwd, want u maakt zich zorgen om de minima, wij ook. Maar waarom doet u het dan alleen maar voor minima die boven een bepaalde leeftijd zijn en niet minima van een jaar of 40 bijvoorbeeld? De heer Wiedemeijer: Voorzitter, dat is inderdaad enigszins arbitrair, maar in dit geval maken we gebruik van de goede resultaten van die doelgroep op een andere plek. Dus daarmee is het denk ik het best met elkaar te vergelijken. Maar je kunt natuurlijk altijd goed kijken als die proef positieve vruchten afwerpt om de doelgroep te gaan verbreden. Alles op zijn tijd. Vorige keer kregen we geen steun en we hopen het nu langzaam te gaan uitbouwen. De voorzitter: Dank u wel. Mijnheer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Voorzitter, ik werd vooral getriggerd door het goede argument dat het tegen de eenzaamheid helpt. Ik zou graag van de PvdA willen horen dat er duizenden onderzoeken ondertussen zijn dat hondenbezit ook heel goed tegen de eenzaamheid helpt. Wat vindt u daarvan? De heer Wiedemeijer: Dat is prachtig. Een kat kan ook of een goudvis. Er zijn heel veel mogelijkheden. De voorzitter: Dank u wel. De heer Dreijer. De heer Dreijer: Dank u wel, voorzitter.

Is de heer Wiedemeijer zich ervan bewust dat ouderen boven de 65 jaar al voor 11 euro per maand gratis kunnen reizen met de Connection bussen? De heer Wiedemeijer: Ik kreeg ook net ingefluisterd om die reden deze proef dus ook een stuk goedkoper is. Dus dat scheelt inderdaad in de kosten van de pilot. De voorzitter: Dank u wel. Mevrouw Klazinga. Mevrouw Klazinga: Dank u wel, voorzitter. Wij vragen ons af of de heer Wiedemeijer zich realiseert dat met een persoonlijke OV-chipkaart iedere 65-plusser al 34 procent automatisch korting krijgt op alle openbaar vervoer? De heer Wiedemeijer: Daar wees de heer Dreijer ons net ook op. Dus dat helpt allemaal mee in de kosten. Beiden helpt goed mee in de kosten. Dus ik zou gewoon voor stemmen, dan weet u dat het minder kost. Dank u wel. Voorzitter, afgelopen maandag bracht de PvdA-fractie een werkbezoek aan Halt in Haarlem, die zich bezighouden met jeugdcriminaliteit. Hier werd ons verteld dat Halt in Haarlem niet aan tafel zit bij het bespreken van individuele cases van jongeren in Haarlem in een clusteroverleg waar bijvoorbeeld ook instellingen van jongerenwerk en het sociaal domein aanwezig zijn. Ook zou in Haarlem Halt geen voorlichting geven aan jongeren op scholen en in andere gemeenten wel. De PvdA-fractie is verbaasd over deze informatie.

We hebben het echter pas vorige week gekregen en helaas, met alle begrip voor de ambtenaren overigens, nog geen reactie op onze vraag daarover. Wij zijn benieuwd of het college een toezegging kan doen om de raad te informeren waarom dit in Haarlem zo is en de mogelijkheden dit te heroverwegen. Dan kunnen we het wellicht een keer goed bespreken in de commissie. Voorzitter, bij de kadernota is de motie Zet verrijkte schooldag voort aangenomen. De verrijkte schooldag richt zich onder meer op sociaaleconomische ontwikkeling van jongeren en dit is gezien de problemen in de jeugdzorg een belangrijke preventieve inzet om jongeren te helpen. Inmiddels is bekend dat de scholen weer subsidie kunnen aanvragen. We vragen het college om bij de schoolbesturen aan te dringen op het aanvragen van de subsidie, zodat gemeenten en

11

scholen samen kunnen gaan werken aan kansgelijkheid en preventie. Voorzitter, in de openbare ruimte voegen we in Haarlem veel groen en bomen toe. Dus dat gaat prima samen met die woningbouw. De PvdA is trots op het tempo dat we maken en de vergroening van Haarlem. Haarlem is een van de meest snel vergroenende gemeenten van Nederland. De komende jaren zijn er forse investeringen… De voorzitter: Interruptie van mevrouw Van den Broek. Mevrouw Van den Broek: Ik vraag me af of we dan dezelfde cijfers hebben gelezen in de begroting, vraag ik aan de PvdA. Want volgens mij neemt het groenoppervlak nauwelijks toe. Zeker niet in dit jaar, maar ook de komende jaren neemt het nog nauwelijks toe. Dus ik weet niet helemaal waar u uw aanname op baseert. De heer Wiedemeijer: Het kan zijn dat we sommige cijfers dan positiever lezen, maar er zijn bijvoorbeeld diverse projecten in Schalkwijk, zoals de Europaweg, waar de komende jaren gewoon heel veel groen wordt toegevoegd. Dat gaat denk ik heel daadkrachtig. Dus wij zijn er heel positief over. En Haarlem stond gewoon in het nieuws als de meest vergroenende stad van Nederland, of één van de. Het kan zijn dat dat niet klopt, maar ik ga er voor het gemak maar even vanuit dat het wel klopt. Dus daar baseer ik me even op. Voorzitter, de grote vraag is hoe groot het tempo zal zijn waarin dit de komende jaren wordt voortgezet.

En hoe zorgen we hier voor zo'n hoog mogelijk tempo? Het college doet in de begroting voorstellen om het tempo te versnellen en het planproces te herzien. De PvdA juicht dit toe en gaat hier graag mee over in gesprek met het college als de voorstellen naar de commissie Beheer komen. De PvdA geeft hier nog wel een advies mee aan het college. Want hoewel een rap tempo met vergroenen zeer gewenst is, moeten we ook erkennen dat niet elke buurt in Haarlem hetzelfde is. Wie in de kop van Haarlem Noord woont of aan de zuidkant van Schalkwijk heeft wellicht andere ambities met zijn buurt dan een inwoner van de Vijfhoek. We moeten daarom als stadsbestuur flexibel zijn en niet elke buurt door dezelfde mal duwen als we tempo willen maken. Als je in een forensenwijk ver van het station af woont zit je wellicht iets minder op te wachten dat de parkeerplekken omlaag gaan voor groen. Dan ben je wellicht ook blij als het riool netjes wordt vervangen en je niet langer struikelt over de stoeptegels. Voorzitter, recentelijk kwam de Nationale Vereniging van Duurzame Energie naar buiten met schokkende installatiecijfers. In vergelijking met voorgaande jaren werden er 53 procent minder zonnepanelen geïnstalleerd, 44 procent minder warmtepompen en 70 procent minder spouwmuurinstallatie en 50 procent minder vloerisolatie. Ondernemers vrezen faillissementen en banen staan op het spel.

Het PVV-kabinet is van plan de terugleversubsidies op zonnepanelen af te schaffen en de subsidies op warmtepompen te verlagen. Net nu het tempo er met verduurzaming in begint te komen trekt het kabinet de stekker er alweer langzaam uit. Alsof er geen klimaatcrisis is. Alsof we de tijd nog hebben voor dergelijk wanbeleid. De vraag aan het college is wat we hier lokaal aan kunnen doen. Vorig jaar stelden we bijvoorbeeld extra geld beschikbaar voor subsidies van sociale huurwoningen bij corporaties. Dat is sociaal en zo houden we ook het tempo erin. Eerder is ook van de SP en Jouw Haarlem, meen ik, ook gesproken over zonnepanelen bij corporaties. Is het college bereid een informatiebrief naar de commissie Beheer te sturen voor mogelijk lokale interventies? Zoals bijvoorbeeld zonnepanelen bij corporaties. Laten we samen zorgen dat we hier in Haarlem wel tempo erin houden. Voorzitter, ik sluit af. Hopelijk levert deze week een vruchtbare samenwerking op en hebben we aan het eind van de week kunnen laten zien dat we hier goed met elkaar kunnen samenwerken in het belang van onze stad. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we naar mevrouw Van den Broek. Mevrouw Van den Broek: Dank u wel, voorzitter. Voorzitter, inhoudelijk is deze programmabegroting geen grote verrassing.

Voor het algemene financiële kader willen we het college een compliment geven, want vooralsnog lijkt het erop dat we de komende jaren behoorlijk stabiel blijven en niet het ravijn instorten. De

12

Partij voor de Dieren beoordeelt de begroting zoals altijd met extra aandacht voor al wat kwetsbaar is. Wordt er genoeg gedaan voor dieren, natuur, klimaat en een gezonde leefomgeving? En hier kregen we toch één naar voorstel in deze begroting voor ons te kiezen. Namelijk, het college vraagt de raad om steeds grotere sommen geld voor dieronwaardig en op langere termijn ineffectief beleid. Vanaf 2025 neemt deze gemeente een abonnement op het doden van ratten voor maar liefst een half miljoen euro per jaar. En daar zit nul euro bij voor preventie en voorlichting. Want we hebben immers een folder en een webpagina voor. De Partij voor de Dieren heeft aanvullende vragen gesteld. Want wat is nu eigenlijk het doel waar naar wordt gestreefd? En het antwoord is, zo min mogelijk meldingen van ervaren overlast. Die meldingen gaan veelal over ratten in tuinen en openbare ruimte. En ook is vastgesteld dat er meerdere meldingen van hetzelfde adres kunnen komen. Een goede analyse ontbreekt. En wat speelt er nu echt op een bepaalde plek? Een gedegen inventarisatie en het inschatten van echte risico's zijn de eerste stappen. Zoals het ook landelijk door het RIVM en het ministerie van IenW wordt omschreven. Doden zal de overlast niet permanent stoppen, tenzij het doden permanent jaar op jaar doorgaat.

Is dat wat we moeten willen? Dieren zijn altijd te vinden op plekken die voor hen een geschikt leefgebied vormen. Met genoeg voedsel, schuil en nestgelegenheid. En om te zorgen dat dieren bepaalde plekken niet opzoeken, moeten deze onaantrekkelijk voor hen worden gemaakt. Preventieve maatregelen zoals het repareren van riolen zijn vaak veel effectiever en uiteindelijk goedkoper. Deze gemeente gaat fors investeren in de vernieuwing van ons riool. Maar om daar nu gelijk de rioolaansluiting naar particulieren in mee te nemen, wordt weliswaar als interessant gezien, maar toch niet echt als koppelkans opgenomen. Zonde, want bijvoorbeeld de gemeente Rotterdam communiceert hier juist wel actief over naar haar inwoners. Voorzitter, onze fractie zal beleid blijven afkeuren dat niet alleen dieronwaardig is, maar ook nog eens veel te duur en geen langetermijnoplossing is. Beste raad, deze opdracht is nog niet gegund en kan dus worden geherdefinieerd. Daarom dienen we een amendement in, omdat geld dat nu exclusief is gereserveerd voor de inzet van smartvallen, veel meer in te zetten voor preventieve maatregelen, maar zowel inwoners als dieren bij gebaat. Dan het amendement.

De tekst bij punt 1.2 financieel kader pagina 28.h, Rattenoverlast aanpak, waarbij in het huidige voorstel staat dat voor de uitgebreide aanpak 5 ton per jaar is voor de inzet van smartvallen, willen we wijzigen in, voor de rattenaanpak in 2020 is een projectbudget toegekend van 1 miljoen verdeeld over 5 jaar. Het voorstel is om de inzet op preventie te inventariseren conform landelijk beleid en het doden van ratten zoveel mogelijk te voorkomen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van het rapport Bouwstenen voor de preventie van knaagdieroverlast in de gemeente. Voor de uitgebreide aanpak is 500.000 euro per jaar nodig. Bij de kadernota uit 2025 is het budget voor 2025 eenmaal verhoogd met 300.000 euro, maar er is een aantal jaren achtereen een substantieel budget noodzakelijk. Het voorstel is om voor de jaren 2026 tot en met 2029 500.000 euro per jaar ter beschikking te stellen voor de uitgebreide aanpak van rattenoverlast. En in 2029 wordt geëvalueerd of afschalen van deze middelen mogelijk is. De voorzitter: Mevrouw Van Zetten. Mevrouw Van Zetten: Waarom zet u niet direct in op de anticonceptie bij ratten? Mevrouw Van den Broek: Ik hoor net dat dat nog niet bestaat en dat lijkt me ook erg ingewikkeld. En slecht voor het milieu. Dank u wel. Als we verder over het dierenwelzijnsbeleid in zijn algemeenheid, dan gaan we dat over een aantal weken bespreken in de raad.

Maar ons viel daar in ieder geval op dat weinig met de diverse zienswijze is gedaan. Dus het college kan zich vast voorbereiden op diverse amendementen en moties. Dan gaan we door naar het groen. Voorzitter, de Partij voor de Dieren vindt het positief dat de waarde van de gemeentelijke bomen in Haarlem inzichtelijk wordt gemaakt, zodat we onomstotelijk kunnen zien hoe belangrijk bomen zijn. In eerste instantie wat betreft de CO2-opname. Hoera en complimenten. We hopen

13

snel te zien hoe deze inzichten in de praktijk worden gebracht. Waar onze fractie zich wel zorgen over maakt, is de grote onderhoudsopgave voor de bomen. Achterstand op onderhoud betekent meer kans dat bomen voortijdig het loodje leggen. En nu al zien we bij boominspectierapporten dat een behoorlijk percentage als slecht of matig wordt beoordeeld. Verlaat onderhoud is niet goed, maar wat al helemaal niet helpt, is ondeskundig uitgevoerd onderhoud. En helaas zien we dat nog zeer regelmatig en hebben we ook geregeld technische vragen over gesteld. We komen hier dus nog zeker op terug als we gaan praten over de herziening van het bomenbeleid. Voorzitter, het valt ons op dat er gestreefd wordt naar 300 extra nieuwe te planten bomen per jaar tot en met 2029. Maar dat de streefwaarde voor het totaal aantal bomen in openbare ruimte en op sportterreinen en schoolpleinen vanaf 2026 niet stijgt. Hoe zit dit? Gaat het college ervan uit dat er jaarlijks 300 bomen sneuvelen, bovenop de reguliere vervangingen? Volgens mij stipte de VVD ook al wat vreemde tellingen hier in het hele bomenplan. We willen per saldo dus meer bomen en de waarde ervan laten toenemen. Daarom onze motie Meer bomen nu en later, ingediend samen met het CDA, waarbij we het college vragen om het aantal bomen vanaf 2026 jaarlijks met minimaal 300 bomen te laten toenemen.

Voorzitter, onze vreugde was groot toen we ontdekten dat onze vaste, vaste plantenpartner een nieuw concept voor vaste planten in het openbaar groen heeft gelanceerd. Het Living Landscape. Met maar liefst 80 procent inheemse vaste planten die er mooi uitzien, waarvan de aanleg en het onderhoud minder kost en ook nog bestand zijn tegen zout. Veel beter voor de insecten die op inheemse planten kunnen leven. Daarom dienen we de motie in Op naar mooie ecologische vaste planten, die het college vraagt om bij het aanplanten of vervangen van plantvakken in principe uit te gaan van het ecologische vaste plantenconcept. Dan gaan we door naar de duurzaamheidsbegroting. Voorzitter, daar lezen we positieve dingen in. Zoals het starten van de circulaire grondstoffenhub en het inzetten van een duurzaamheidsmanagementplan voor onze raamcontractpartners. En we kijken dan ook uit naar de eerste rapportage hierover. Goed om te zien dat deze wordt doorontwikkeld en ook hoe men onderzoekt hoe brede welvaart hier steeds meer in kan worden meegenomen. We kijken uit naar het gesprek dat hierover met de raad 2025 zal worden gevoerd. Want brede welvaart gaat ook over een gezonde leefomgeving. En bij dat laatste willen we even stilstaan. In het bijzonder bij onze luchtkwaliteit. Afgelopen weken was er weinig wind.

En ondanks dat het nog niet superkoud was, werd er toch wel weer aardig gestookt in houtkachels en open haarden. En dat is funest voor onze gezondheid. Houtstook veroorzaakt fijnstof dat ook je huiskamer binnendringt. Dat vergroot de kans op longaandoeningen, hart- en vaatziekten, kanker en dementie. En het beschadigt de ontwikkeling van ongeboren kinderen. De voorzitter: Mevrouw Van Zetten. Mevrouw Van Zetten: Ik heb het voorstel gelezen. Bent u niet bang dat u de mensen tegen elkaar opzet, dat u buren laat, dat u conflicten aanwakkert in deze samenleving met dit soort voorstellen? Mevrouw Van den Broek: Dat valt wel mee. Ik heb laatst in mijn straatapp heb ik er op gewezen dat er nu een nieuwe stookwijzer is. En dat dus als het windstil is, dat het gewoon handig is om de kachel uit te laten. Daar werd eigenlijk heel positief op gereageerd. Dus nee, helemaal niet. Volgens mij willen Haarlemmers, zijn Haarlemmers best wel bereid om rekening met elkaar te houden. Maar het moet wel even worden uitgelegd van wat nou precies de gevaren en gevolgen zijn van houtstook. Even kijken hoor. Voorzitter, het is tijd voor actie. We wachten al zo lang op de terugkoppeling van het Schone luchtakkoord en we willen niet langer wachten. Het RIVM heeft de stookwijzer een flinke update gegeven. Zo geldt er nu bij een windkracht van 2 of lager standaard code rood.

En dat betekent houtkachel en haard uit. Wat gaat dit college doen om de gezondheid van de Haarlemmers te beschermen? Is het college bereid om na te denken over maatregelen zoals een stookverbod als het RIVM code rood of oranje aangeeft, zoals onlangs in Amersfoort is ingesteld? De

14

Partij voor de Dieren wil in ieder geval voor nu actie en dient daarom de volgende motie in, samen met de Actiepartij. We vragen het college om Haarlemmers aan te sporen de adviezen van de vernieuwde stookwijzer op te volgen, hier in het huidige stookseizoen via haar communicatiekanalen alvast aandacht aan te geven. En wat betreft overige maatregelen om houtstookoverlast te voorkomen, de raad zo spoedig mogelijk te informeren, doch uiterlijk voor 1 april 2025. En een laatste punt over de duurzaamheidsbegroting, voorzitter. In de krant stond onlangs een jubelartikel dat we zo mooi op schema liggen. Toch maken we ook ons zorgen en de PvdA stipte dat al aan. Want de landelijke politiek neemt besluiten die lokaal ongunstig zijn. En ook wat dat betreft, bijvoorbeeld het warmtenet, de windmolen, zijn er nog veel hobbels te nemen. Ook zien we dat niet alle verbonden partijen volop en breed aan de slag zijn om het tij te keren. En we hopen dat hier volgend jaar vooruitgang op wordt geboekt. Dus we kunnen ons aansluiten bij de vragen die de PvdA hierover heeft gesteld. Dan cultuur. Voorzitter, kwetsbare waarden staan in het huidige landelijke politiek klimaat sterk onder druk. Dierenwelzijn en natuur en ons klimaat worden naar de achterhoede geschoven. Dat geldt helaas ook voor de waarden van cultuur. Cultuur zet aan het denken, maakt emoties los, ontroerd, ontregeld en verbindt.

Zie het mooie Kunstlijnweekend van afgelopen dagen en de actie die vandaag in Den Haag wordt gevoerd. De aangekondigde btw-verhoging op cultuur, boeken en kranten is niet alleen verwerpelijk, het is ook dom. Want door dalende inkomsten zullen instellingen alleen nog maar meer afhankelijk worden van overheidssubsidie. De Partij voor de Dieren hoopt van harte dat het niet zover zal komen en dat dit plan zal worden teruggedraaid. Want het zal ongetwijfeld ook grote impact hebben op de Haarlemse instellingen. Heeft het college hier al een beeld van en is ze daarover een gesprek met de Haarlemse culturele instellingen? Hoe kijkt zij er tegenaan om de instellingen een analyse te laten maken van de verwachte impact van deze btw-verhoging? Daarmee zouden we als raad ook beter zicht en grip kunnen krijgen op eventuele toekomstige hulpvragen. Voorzitter, onze fractie was blij… De voorzitter: U heeft eerst een interruptie van de heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Voorzitter, ik hoor dat het een dieronvriendelijk kabinet is, geloof ik, of zoiets. Maar volgens mij zag ik laatst juist dat de PVV er nog voor gezorgd heeft dat er een wet doorgekomen is dat de mopshond en de naaktkat en dat soort rare beesten geweerd worden uit de woonkamer. Dus kunnen we ook iets positief zijn, vraag ik me af.

Mevrouw Van den Broek: De PVV is landelijk heel selectief in welk dierenbeleid en dierenwelzijn ze wel en niet steunt. En ze steunen ook genoeg dingen niet. Dus er is absoluut ruimte voor verbetering. Waar was ik? Even kijken. Voorzitter, onze fractie was blij met de raadsinformatiebrief over Museum van de Geest. En heel goed dat partijen aan tafel zijn gaan zitten op zoek naar een duurzame oplossing. Nee, een duurzame oplossing. En we kijken dan ook uit naar de behandeling van de definitieve voorstellen in december. En complimenten voor de wethouder dat ze hier zo bovenop zit. De sluiting van het museum zou voor de Partij voor de Dieren echt eeuwig zonde zijn, juist nu mentale gezondheid zoveel aandacht vraagt. Dat brengt ons op onze jeugd. Dat steeds meer jongeren gebukt gaan over mentale problemen is ons allen een grote bron van zorg. Onze jeugd wordt aan gigantische hoeveelheden informatie, social media en games blootgesteld. Is dit de enige oorzaak van alle problemen? Nee, natuurlijk niet. Maar dat ze een effect hebben op hun mentale gezondheid en hun brein staat vast. Het is niet voor niets dat veel scholen nu al positieve effecten zien van het verbod voor mobiele telefoon voor leerlingen. Een goed begin dus om naar een gezonde balans te komen tussen goed, leuk en nuttig gebruik. Maar dan zijn we er ook nog niet.

Want ook bijvoorbeeld het online pesten blijft een punt van aandacht. En zodra de school uit is, heeft het scherm alsnog een verslavende aantrekkingskracht. Wat ten koste gaat van andere dingen zoals buitenspelen en gewoon normale offline omgang met leeftijdsgenoten en slapen en sporten. We zijn vast niet de enige ouders die daarmee worstelen. En om ons als gemeente samen

15

met ouders en scholen hier extra de schouders onder te gaan zetten, willen we dat onderwerp graag binnenkort samen met de onderwijsbesturen, met de commissie Samenleving, verder bespreken. Volgens mij heeft het ook de volle aandacht van de wethouder. Tot slot, voorzitter. Ik rond af. In onze bijdrage hebben we stilgestaan bij de waarden die kwetsbaar zijn en onder druk staan. Zoals natuur en cultuur, dieren, maar ook de mentale gezondheid. Ook asielzoekers bevinden zich in een kwetsbare positie. En de Partij voor de Dieren is blij dat onze gemeente zich sterk blijft maken voor de opvang van deze groep mensen. Het intrekken van de Spreidingswet is symboolpolitiek en doet niets anders dan gemeenten zoals Ter Apel met nog grotere opgaven opzadelen. Onze fractie heeft er het volste vertrouwen in dat we als gemeente Haarlem ons blijven inzetten voor alles wat kwetsbaar is. Daarmee wou ik afsluiten. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Dan gaan we luisteren naar de bijdrage van GroenLinks, mijnheer Drost. De heer Drost: Dank u wel, voorzitter. Als je door Haarlem wandelt, zie je de impact van lokaal beleid om je heen. Groenere straten, lagere snelheden, energiezuinige woningen. Het zijn natuurlijk niet zomaar toevalligheden. Ze zijn het resultaat van de keuzes die wij hier in de raad als lokale politici maken. De begroting is niet alleen een stuk met voornamelijk cijfers.

We zetten de koers uit voor een duurzame en sociale stad. Het zijn namelijk de gemeenten waar de problemen van ons land echt kunnen en worden aangepakt. Het aanpakken van de klimaatcrisis, het vergroenen van de stad en het tegengaan van ongelijkheid. Maar natuurlijk, we kunnen dat niet alleen, is al eerder ook gememoreerd. Daar hebben we bijvoorbeeld ook consistent en niet zwalkend beleid uit Den Haag voor nodig. Wat je ook van de Spreidingswet vindt, om daar maar gelijk op verder te pakken. Een situatie waarin de wet wordt aangenomen door de Tweede Kamer. De Eerste Kamer wel behandeld, niet behandeld, toch aanneemt, wel wet is, wordt teruggetrokken. Toch niet, toch pas over twee jaar. Wel een asielcrisis, geen asielcrisis, ik ben beleid. Wel borden, geen borden. Zo'n situatie, daar heeft niemand wat aan. En daarbij, wie staat er in de sporthallen en de achterafzaaltjes het beleid te verdedigen? Dat zijn natuurlijk wij, de lokale politici. Het klimaat verandert, alleen al deze week zien we het in het nieuws. En Haarlem doet alles wat mogelijk is om haar klimaatdoelen te halen. Het bleek deze week dat we goed op koers liggen om deze doelen te halen. Lokaal dus wel. En het risico van wat er landelijk gebeurt is ook net benoemd. De voorzitter: U heeft een interruptie van de heer Van den Raadt. De heer Van den Raadt: Voorzitter, met die opvang van asielzoekers.