1. Voortgang aanpak energiearmoede

Informatienota

Onderwerp Voortgang aanpak energiearmoede Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/422414 Berkhout, R.A.H. 5.2 Energie ECDW Takens, J.A. 023-5113318 htakens@haarlem.nl Met deze informatienota informeert het college de commissie over de voortgang van de aanpak energiearmoede. Aanpak energiearmoede De gestegen energieprijzen en de hoge inflatie in de afgelopen jaren hebben steeds meer inwoners van Haarlem in financiële problemen gebracht. De bestaanszekerheid van inwoners met een laag inkomen staat hierdoor steeds meer onder druk. Daarom heeft het college het tegengaan van energiearmoede en het zorgen dat iedereen mee kan doen aan de energietransitie tot speerpunten van het huidige coalitieakkoord benoemd. Bij de begroting is € 6 miljoen vastgesteld voor de aanpak van energiearmoede. De rijksoverheid draagt financieel ook bij in de aanpak van energiearmoede middels verschillende incidentele specifieke uitkeringen en regelingen. Deze financiële middelen zijn gericht op zowel fysieke maatregelen, als financiële maatregelen in de vorm van de energietoeslag. Fysieke maatregelen Met de fysieke maatregelen ondersteunen we huishoudens door het uitvoeren van verschillende activiteiten. Daarbij zetten we in de volgende speerpunten: - Verhogen van de bestaanszekerheid - Blijvend verlagen van de energierekening - Verduurzaming van woningen, inclusief verhogen van comfort Eind 2022 zijn de activiteiten met fysieke maatregelen gestart.

De coaching- en installatieservice (energiefixers) en de witgoedwissel leveren op dit moment de meest concrete resultaten op. De isolatieaanpak voor woningeigenaren en de verwarmingssysteemaanpak in samenwerking met de corporaties zijn recent opgestart. Voor de sociale zonnestroomdelen is een eerste potentieel collectief

Kenmerk: 2023/422414

1/9

dak gevonden. Deze activiteit wordt mogelijk uitgebreid of vervangen door een actie met plug-in zonnepanelen. De huidige isolatieaanpak is een opmaat voor de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma. De aanvraag bij het Nationaal Isolatieprogramma voor tranche 1 is ingestuurd en toegewezen. Een deel van de lokale financiële middelen worden gebruikt als cofienanciering van dit meerjarige isolatieprogramma. Voor de uitvoering van de verschillende activiteiten zijn vooralsnog voldoende financiële middelen vanuit het rijk beschikbaar. Het ministerie van BZK stelt in 2023 nog eens € 185 miljoen extra beschikbaar aan gemeenten voor maatregelen tegen energiearmoede. Onder voorbehoud van akkoord van de Tweede Kamer is nu de verdeling onder gemeenten bekend en Haarlem ontvangt € 1.470.510. Met de ophoging van het budget wordt ook de looptijd van regeling verlengd naar 31-12-2025. De extra middelen worden ingezet op de meest succesvolle en/of nog nieuw te ontwikkelen activiteit(en). Daarnaast streven we naar het verhogen van het percentage deelnemende huishoudens binnen de verschillende activiteiten.

Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten

Energietoeslag Vanaf april 2022 is de eenmalige energietoeslag verstrekt aan Haarlemmers met een laag inkomen. Het kabinet heeft in het voorjaar van 2022 besloten een eenmalige energietoeslag van in totaal € 1.300 per huishouden te verstrekken. Eind maart 2023 is een nabetaling verstrekt van € 500 aan alle inwoners die de energietoeslag 2022 hebben ontvangen. Nieuwe aanvragers ontvangen vanaf die datum een energietoeslag 2022 van €1.800. De uitkering van de energietoeslag in 2023 volgt zodra de landelijke wetgeving daarvoor in werking treedt. Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de commissie samenleving. Met deze informatie wordt invulling gegeven aan Bestuurlijke Agendazaak 20221532673 en de toezegging van het college om de commissie over de voortgang van de aanpak energiearmoede na afloop van het eerste kwartaal van 2023 te informeren. - Haarlem biedt financieel kwetsbare inwoners ondersteuning bij hoge energielasten (2022/67024), vastgesteld in de raadsvergadering van 24 maart 2022. - Plan van aanpak specifieke uitkering energiearmoede (2022/771656), vastgesteld in het college d.d. 31 mei 2022 -

Aanpak energiearmoede (2022/1407442), collegebesluit besproken in de commissie samenleving, d.d. 27 oktober 2022

Kenmerk: 2023/422414

2/9

-

Besluit College d.d. 27 juni 2023

Starten met tranche 1 van het Haarlems isolatieprogramma (2023/248775) Collegebesluit Meerjarige Prestatieafspraken 2022 – 2025 met woningcorporaties en huurdersorganisaties Elan Wonen, Pre Wonen, Ymere (2022/067145) - Addendum op Prestatieafspraken 2022-2025 met Elan Wonen, Pré Wonen en Ymere en huurdersorganisaties (2023/404781) - Eenmalige energietoeslag in Haarlem: voor wie en wanneer (2022/1212424) - Aanpassen van de beleidsregels Haarlempas 2019 en Energietoeslag 2022 (2022/1516378) 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding Haarlem biedt ondersteuning aan bewoners die financieel, organisatorisch of technisch niet mee kunnen doen aan de energietransitie. Om inwoners meer bestaanszekerheid te bieden, zet de gemeente al jaren in op het informeren, stimuleren en motiveren van bewoners om het energiegebruik in woningen te verminderen. Daarnaast wordt financiële ondersteuning gegeven in de vorm van energietoeslag en is er in Haarlem een duurzaamheidslening beschikbaar. Haarlem heeft in 2022 vanuit het Rijk een specifieke uitkering van € 3.028.368 ontvangen voor de bestrijding van energiearmoede middels fysieke maatregelen. Dit bedrag wordt in 2023 verhoogd met € 1.470.510 naar in totaal € 4.498.878. Het budget is bedoeld om huishoudens met een laag inkomen die te maken hebben met hoge energielasten in combinatie met een laag energielabel extra te ondersteunen met maatregelen om de energierekening blijvend te verlagen. Naast de rijksgelden is een bedrag van in totaal € 6 miljoen vastgesteld in de begroting van gemeente Haarlem. Deze middelen worden voor zowel fysieke maatregelen als voor de uitkering van energietoeslag ingezet.

Kenmerk: 2023/422414

3/9

De aanpak van de fysieke maatregelen richt zich op de uitvoering van vijf hoofdactiviteiten, die voor 31-12-2025 afgerond worden: 1. Coaching- en installatieservice (energiefixers) 2. Witgoedwissel 3. Verwarmingssysteemaanpak 4. Isolatieaanpak voor woningeigenaren 5. Sociale zonnestroomdelen In deze informatienota wordt per hoofdactiviteit de stand van zaken gegeven, zoals toegezegd door het college aan de commissie samenleving. 2. Fysieke maatregelen Eind 2022 zijn verschillende activiteiten binnen de aanpak energiearmoede gestart. De coaching- en installatieservice, ook wel energiefixers genoemd, en de witgoedwissel leveren op dit moment de meeste concrete resultaten op. De isolatieaanpak voor woningeigenaren en de verwarmingssysteem-aanpak in samenwerking met de corporaties zijn recent opgestart. De activiteit met de sociale zonnestroomdelen is nog niet gestart, maar er is wel een eerste collectief zonnedak gevonden. Omdat het aantal geschikte daken beperkt is wordt deze activiteit mogelijk uitgebreid met een actie met plug-in zonnepanelen. Overzicht van de fysieke maatregelen en de bijbehorende begroting: Initieel Activiteit Deelnemers doel

Nog te bereiken

Initieel Begroot

1. Coaching- en installatieservice

371

800

429

€ 250.000

2. Witgoedwissel

597

500

-97

€ 350.000

3. Verwarmingssysteemaanpak

n.b.

1000

1000

€ 600.000

4. Isolatieaanpak

0

100

100

€ 350.000

5. Sociale zonnestroomdelen

0

100

100

€ 100.000

Overhead, communicatie, etc.

10% van het beschikbare budget

Totaal Budget Saldo

968

2500

€ 302.837 1532

Beschikbare middelen van het rijk Nog in te zetten op succesvolle activiteiten in 2024 en 2025

Kenmerk: 2023/422414

€ 1.952.837 € 4.498.878 € 2.546.041

4/9

2.1 Coaching- en installatieservice Met de coaching- en installatieservice komen energiecoaches bij inwoners thuis voor een gesprek over energiegebruik en mogelijke maatregelen. Bij het bezoek worden voor de hele woning energiebesparende producten geleverd én geïnstalleerd, gemiddeld 11 per woning. Alle inwoners met een Haarlempas en voor inwoners die voor de pas in aanmerking komen, kunnen gebruik maken van de actie, die wordt uitgevoerd door Klimaatroute. Deze partij heeft in een eerdere regeling (RREW) bij meer dan 10.000 huishoudens in Haarlem succesvol gesprekken met energiecoaches gevoerd en daarbij een (beperkt) pakket met energiebesparende producten uitgereikt. Tot en met mei 2023 zijn er 371 huisbezoeken uitgevoerd onder de nieuwe regeling. Om meer huishoudens van dit aanbod te laten profiteren, worden per april wooncomplexen en/of buurten gericht aangeschreven in samenwerking met de woningcorporaties en voeren we deur-aan-deur acties uit. We focussen daarbij op woningen waarvan we weten dat de staat van de woning momenteel nog niet in orde is en waar op korte termijn nog geen renovatiewerkzaamheden van start gaan. Ook worden inwoners door sociale partners in de stad actief gewezen op de regeling. Aanmelden voor deze actie kan via www.klimaatroute.nl/haarlem Naast het aanbod van Klimaatroute is ook Stichting Woon actief in Haarlem en de regio.

Zij voeren ook gesprekken met inwoners met energiecoaches. Stichting Woon werkt met vrijwilligers en kan minder grote aantallen gesprekken uitvoeren. Daarnaast is het aantal energiebesparende producten dat Stichting Woon uitreikt beperkt en de producten worden in de basis niet ter plekke geïnstalleerd. 2.2 Witgoedwissel Met de witgoedwissel vervangen we witgoedapparaten (koelkast, vriezer, wasmachine of droger) van 7 jaar of ouder of met een ernstig defect voor een nieuw en energiezuinig exemplaar. Het nieuwe apparaat wordt geïnstalleerd en het oude apparaat wordt meegenomen en gerecycled. De regeling is vanaf de start opengesteld voor huishoudens die onder bewind staan en per 21 maart ook voor Haarlempashouders van gezinnen met kinderen. Dat betekent dat de doelgroep met 1667 huishoudens is uitgebreid. Het bedrijf Saemen zorgt voor de uitvoering van de regeling. Tot en met mei zijn er 597 goedgekeurde aanvragen in Haarlem. Daarvan is bij 90% van de aanvragen het apparaat ook daadwerkelijk omgewisseld. De meeste aanvragen worden binnen een week

Kenmerk: 2023/422414

5/9

afgerond, maar door de populariteit van de regeling kan de levering/installatie iets vertraagd worden. De witgoedwissel blijkt een zeer succesvolle activiteit, waarbij we ook zeer positieve reacties van inwoners ontvangen. Vanuit de resterende financiële middelen wordt extra op deze activiteit ingezet en de doelgroep verbreed. Aanmelden voor deze actie kan via de bewindvoerders (aangesloten convenantpartners van de gemeente) en direct via de website www.witgoedwissel.nl 2.3 Verwarmingssysteemaanpak Met de verwarmingssysteemaanpak wordt het verwarmingssysteem bij huishoudens geoptimaliseerd, bijvoorbeeld door waterzijdig inregelen, doorspoelen van oude radiatoren en het plaatsen van radiatorventilatoren. Deze activiteit is gericht op inwoners met energiearmoede in een sociale huurwoning en wordt uitgevoerd door (de installatiebureaus van) de woningcorporaties. Waar mogelijk worden de werkzaamheden gelijktijdig met het reguliere onderhoud van de cv-installatie uitgevoerd. Via een subsidieaanvraag dienen de woningcorporaties een plan van aanpak in. Op dit moment heeft Elan Wonen een aanvraag voor de verwarmingssysteemaanpak voor 451 huishoudens gedaan. Ook Pré Wonen heeft een aanvraag ingediend, die is momenteel in behandeling. Ymere is niet voornemens om een aanvraag in te dienen, maar doet wellicht een voorstel voor een alternatieve aanpak.

2.4 Isolatieaanpak voor woningeigenaren In de isolatieaanpak brengen we grote isolatiemaatregelen (dak-, spouw-, vloerisolatie en/of beglazing) aan in woningen. Daarbij worden huishoudens geheel ontzorgd van het begin van het traject (aanvraag) tot het eind (installatie en nazorg). Tot € 3.000 van de kosten wordt door de gemeente vergoed, eventuele meerkosten komen ten laste van de deelnemer. Voor de eventuele meerkosten is de duurzaamheidslening beschikbaar of kan gebruik worden gemaakt van de energiebespaarlening van het Nationaal Warmtefonds. Alle Haarlempashouders met een eigen woning met een laag energielabel kunnen meedoen aan de regeling. Op dit moment betreft dat 300 huishoudens. De regeling wordt uitgevoerd door Susteen als hoofdaannemer. Achter het aanbod staan meerdere isolatiepartijen klaar om de maatregelen toe te passen.

Kenmerk: 2023/422414

6/9

Eind mei zijn de betreffende huishoudens aangeschreven en uitgenodigd om aan de regeling mee te doen. Aanmelden kan via de website www.susteen.nl/haarlem. Huishoudens die zich niet aanmelden voor de actie n.a.v. de eerste bewonersbrief, worden waar mogelijk persoonlijk benaderd met de uitnodiging om alsnog mee te doen. Deze isolatieaanpak is een opmaat naar de bredere isolatieaanpak vanuit het Nationaal Isolatieprogramma, waarbij opgedane kennis en ervaring wordt meegenomen in de vervolgaanpak. Aanvraag bij Nationaal Isolatieprogramma De gemeente heeft € 1,6 miljoen subsidie aangevraagd bij het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) voor het isoleren van 1.100 woningen. Deze aanvraag is recent toegewezen door RVO. De randvoorwaarden van het NIP zijn: 1) slecht geïsoleerde woningen van woningeigenaren in combinatie met 2) woningen die een WOZ-waarde hebben onder het gemiddelde in de gemeente. Bovenop deze subsidie wordt nog eens € 1,8 miljoen van de lokale middelen voor de aanpak van energiearmoede voor dit doel ingezet. Daarmee komt er € 3,4 miljoen beschikbaar om 1.100 voor eind 2026 particuliere grondgebonden woningen met een slecht energielabel te verduurzamen. Voor meer informatie over de uitvoer van het nationaal isolatieprogramma in Haarlem, zie ook: Starten met tranche 1 van het Haarlems isolatieprogramma (2023/248775).

2.5 Sociale zonnestroomdelen Met de sociale zonnestroomdelen bieden we inwoners zonder mogelijkheid voor eigen zonnepanelen de kans om mee te doen aan een collectief zonnedak. De aanleg en exploitatie van de collectieve zonnedaken wordt uitgevoerd door lokale energie coöperaties. Op dit moment is er één concreet dak waar mogelijk een deel van de zonnestroomdelen kan worden gereserveerd voor de doelgroep energiearmoede. Nadere uitwerking volgt als duidelijk is of, en welk deel kan worden gebruikt binnen de aanpak energiearmoede. Bij drie andere daken wordt binnenkort een constructieonderzoek uitgevoerd of een collectief zonnedak mogelijk is. Na een positieve uitkomst van het onderzoek wordt nader uitgewerkt of een deel van het te realiseren zonnedak kan worden geserveerd voor de doelgroep binnen de aanpak energiearmoede. De uitvoering van deze activiteit blijkt moeizaam gezien het gelimiteerde aantal beschikbare/ geschikte collectieve zonnedaken. Daarnaast levert deze aanpak veel administratieve overhead op. Als alternatief wordt daarom gekeken of deze activiteit kan worden uitgebreid met een aanbod waarbij we plug-in zonnepanelen aan huishoudens met energiearmoede verstrekken. Daarbij is er (onder andere) samenwerking met woningcorporaties en VvE’s nodig. In de komende periode moet blijken of deze nieuwe activiteit kans van slagen heeft.

Kenmerk: 2023/422414

7/9

2.6 Relatie met prestatieafspraken woningcoöperaties Binnen de groep van huishoudens met energiearmoede heeft ongeveer 75% een sociale huurwoning, 15% een particuliere huurwoning en 10% een koopwoning. In de praktijk en uit onderzoek (onder andere van TNO) blijkt dat huishoudens simpelweg het meest geholpen zijn als hun woning goed geïsoleerd en duurzaam verwarmd (en gekoeld) wordt. De kleinere maatregelen, zoals die bij de bovenstaande activiteiten beschreven zijn, dragen bij aan een lagere energierekening, maar de grote winst is te behalen met grote maatregelen. We zetten daarom voor de groep Haarlempashouders met een koopwoning vol in op isolatiemaatregelen binnen de aanpak energiearmoede en vervolgens ook bij het uitvoeren van het Nationaal Isolatieprogramma. In de prestatieafspraken wordt het terugbrengen van woningen met EFG label versneld met een fors hogere energetische kwaliteit dan is vastgelegd in de Nationale Prestatieafspraken. Zie ook: Addendum op Prestatieafspraken 2022-2025 met Elan Wonen, Pré Wonen en Ymere en huurdersorganisaties (2023/404781).

3. Financiële ondersteuning middels energietoeslag Vanaf april 2022 is de eenmalige energietoeslag verstrekt aan Haarlemmers met een laag inkomen. Het kabinet heeft in het voorjaar van 2022 besloten een eenmalige energietoeslag van in totaal € 1.300 per huishouden te verstrekken. Eind maart 2023 is een nabetaling verstrekt van € 500 aan alle inwoners die de energietoeslag 2022 hebben ontvangen. Nieuwe aanvragers ontvangen vanaf die datum een energietoeslag 2022 van € 1.800. Aan energietoeslag is verstrekt: Jaar 2022 2023 Totaal

Aantal huishoudens 7.998 8.333

Totaalbedrag € 10.392.600 € 4.809.400 € 15.202.000

Wanneer gemeenten de energietoeslag 2023 kunnen uitkeren is onduidelijk. Hiervoor moet eerst het wetsvoorstel Wijziging Participatiewet i.v.m. energietoeslag 2023 worden vastgesteld. Dit wetsvoorstel is op 28 december 2022 gepubliceerd, maar na reactie van de Raad van State en een aantal gerechtelijke uitspraken is het wetsvoorstel nog niet naar de tweede kamer gezonden voor

Kenmerk: 2023/422414

8/9

behandeling. De initiële verwachting van het wetsvoorstel rond juni 2023 in werking zal treden wordt niet gehaald. Een nieuwe datum waarop het ministerie verwacht dat het wetsvoorstel in werking treedt is niet bekend gemaakt. Zie ook: Aanpassen van de beleidsregels Haarlempas 2019 en Energietoeslag 2022 (2022/1516378).

4. Inzet van lokale middelen voor aanpak energiearmoede In het coalitieakkoord is het tegengaan van energiearmoede bij Haarlemmers een speerpunt waarvoor in 2023 € 6 miljoen in de begroting is vastgesteld. Het college verdeelt deze middelen over energiebesparende maatregelen en concrete inkomensondersteuning voor Haarlempashouders tot 130% van de bijstandsnorm. De verdeling van de lokale middelen is als volgt: Doel Verruiming regeling energietoeslag Cofinanciering tranche 1 van isolatieprogramma Cofinanciering tranche 2 (vve’s) en toekomstige tranches van isolatieprogramma Totaal

Bedrag € 2,4 miljoen € 1,8 miljoen € 1,8 miljoen € 6 miljoen

Naast de bovenstaande middelen voor het isolatieprogramma is er voor huishoudens die hun woning willen verduurzamen in Haarlem een duurzaamheidslening beschikbaar. Ook kan gebruik worden gemaakt van de energie-bespaarlening van het Nationaal Warmtefonds. 5. Vervolg Om het doel van het aantal deelnemende huishoudens te behalen voor de einddatum van de regeling (31-12-2025) en te versnellen waar mogelijk wordt ingezet op de meest succesvolle activiteiten en het aantal deelnemende huishoudens vergroot. De voorbereidingen voor de start van de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma zijn in volle gang en de aanvraag van de volgende tranche bij de rijksoverheid wordt in de komende periode gedaan. De energietoeslag 2023 zal worden verstrekt zodra daar duidelijkheid over is vanuit de rijksoverheid. Na afloop van dit kalenderjaar zal het college de commissie samenleving opnieuw over de voortgang van de aanpak energiearmoede informeren.

Kenmerk: 2023/422414

9/9