1 Stationsgebied: start van de participatie over varianten (FR/BL)

Collegebesluit

Onderwerp Stationsgebied: start van de participatie over varianten Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2023/1859554 Roduner, F.J. en Leeuwen, B. van 4.3 Aantrekkelijke leefomgeving / 4.4 Ruimtegebruik PCM Dieben, G.C. 023-5113263 wdieben@haarlem.nl In 2021 heeft de gemeenteraad een integrale toekomstvisie voor het stationsgebied vastgesteld. Nu willen de gemeente Haarlem, het Rijk en bedrijven investeren in het opnieuw inrichten van de openbare ruimte, het bouwen van nieuwe fietsenstallingen en het herontwikkelen van het Beresteyncomplex. Er moeten belangrijke keuzes worden gemaakt over waar het busstation komt, waar de nieuwe fietsenstallingen komen en hoe het verkeer zal bewegen in dit gebied. De gemeente wil een nieuw busstation realiseren op het Stationsplein. Varianten om een nieuw busstation aan te leggen aan de Jansweg onder het spoor of onder de nieuwbouw van het Beresteyncomplex, zijn ook onderzocht maar zijn afgevallen. Voordat vervolgkeuzes worden gemaakt, wil de gemeente in gesprek met Haarlemmers en reizigers over twee opties om de fietsroutes aan de zuidkant van het station te verbeteren. De gemeente overweegt om meer ruimte voor fietsers te creëren op de Jansweg óf juist meer ruimte te creëren voor fietsers en voetgangers op de Kruisweg (onderdeel van de Rode Loper). Met dit collegebesluit wordt voorgesteld de twee opties te onderzoeken en aan Haarlemmers, reizigers en belangengroepen te vragen om daarover mee te denken.

Na afloop van dit participatieproces zal de gemeenteraad een besluit nemen over de verkeersstromen, de beste plek voor de extra fietsenstallingen en de herinrichting van het busstation. Een belangrijk doel van de investeringen in het stationsgebied is om bij te dragen aan de mobiliteitstransitie. Zodat meer bus- en treinreizigers te voet of met de fiets van en naar het station gaan. Om dat te bereiken is een makkelijke en veilige route van huis naar station (‘first mile’) en van station naar eindbestemming, (‘last mile’) nodig. Dit geldt zowel voor de noord- als zuidzijde van het station. Daarom worden extra fietsparkeerplekken gebouwd en worden de fietsroutes naar het station verbeterd.

Kenmerk: 2023/1859554

1/9

De gemeente zal een proef uitvoeren om te onderzoeken of er aan de noordzijde van het station, op het Kennemerplein, genoeg ruimte beschikbaar is voor de bouw van een fietsenkelder en voor ruime fietspaden. Behandelvoorstel voor commissie

Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 21 november 2023

Het college stuurt dit besluit ter bespreking naar de commissies Ontwikkeling waarbij de commissie Beheer ook wordt uitgenodigd. De bespreking is bedoeld om mogelijke aandachtspunten mee te geven bij één of beide opties. Participatie over dit voorstel start na bespreking in de commissies. - Integrale toekomstvisie 2020-2040 stationsgebied vaststellen (gewijzigd besluit) (2021/222848) in de gemeenteraad van 1 juli 2021 Het college van burgemeester en wethouders Besluit: 1. Een nieuw busstation te realiseren op maaiveld op het Stationsplein (goede buren) en de varianten goede vrienden (busstation onder het spoor) en goed huwelijk (busstation in een gebouw) af te laten vallen; 2. Bij te dragen aan de mobiliteitstransitie door het station beter toegankelijk te maken voor fietsers en daarvoor de volgende twee varianten nader uit te werken en Haarlemmers en reizigers te vragen om mee te denken: a. Aanleggen fietspad in twee richtingen op de Jansweg, óf b. Meer ruimte voor fietsers en voetgangers op de Kruisweg door bussen te weren van de Kruisweg 3. Door middel van een proef te onderzoeken of aan de noordzijde van het station meer ruimte gemaakt kan worden voor fietsers.

de secretaris,

de burgemeester,

1. Inleiding Haarlem heeft een prachtig oud stationsgebouw, waar veel mensen trots op zijn. Maar het gebied rondom het station kan wel wat verbetering gebruiken. De gemeente, het Rijk en bedrijven willen investeren om het stationsgebied aantrekkelijker te maken voor iedereen. Dit houdt in dat de gebouwen van het Beresteyncomplex worden herontwikkeld (sloop en nieuwbouw), er komen minstens 5.000 nieuwe plekken om fietsen te parkeren en het Stationsplein wordt heringericht. Het Stationsplein wordt zowel een plek voor het busstation als een stadsplein. De gemeenteraad heeft in

Kenmerk: 2023/1859554

2/9

2021 een plan goedgekeurd om dit te doen (de Integrale Toekomstvisie Stationsgebied 2020-2040), maar het was nog niet in detail vastgesteld. Nu moeten er belangrijke keuzes gemaakt worden over waar het busstation komt, waar de nieuwe fietsenstallingen komen en hoe het verkeer zal bewegen in dit gebied om de eerste fase van het project te kunnen voltooien. Plek en inrichting van het busstation In de visie stonden drie mogelijke plekken voor het busstation. De varianten ‘Goed Huwelijk’ (busstation in een gebouw) en ‘Goede Vrienden’ (busstation onder het spoor), vallen af. Dat is onder andere te wijten aan gebrekkige verkeersveiligheid, complexiteit van uitvoering, hoge kosten, minder flexibiliteit in de toekomst en weinig bereidheid van partners om hieraan mee te werken. Dit betekent dat er een nieuw busstation zal komen op het Stationsplein (Goede Buren). Plek van de fietsenstallingen Aan de noordzijde van het station komt een ondergrondse fietsenstalling met plek voor 3.300 tot maximaal 3.900 fietsen. Deze stalling ligt deels onder de N200 en krijgt een ingang voor fietsers aan de noordzijde van de N200. In 2024 wordt hiervoor de haalbaarheid verder onderzocht. De plek voor de extra fietsparkeerplekken aan de zuidzijde hangt af van de keuze voor de verkeerscirculatie en de plek van het busstation.

De verkeerscirculatie aan de zuidzijde van het station (Stationsplein) In de spits is de ruimte voor voetgangers en fietsers op de Kruisweg beperkt vanwege de ruimte die de bus inneemt. Ook via de Jansweg is de route voor fietsers die van en naar het station gaan niet veilig ingericht. Daarom vraagt de gemeente aan Haarlemmers en reizigers om mee te denken (participatie) over twee opties om de fietsroutes aan de zuidkant van het station beter te maken, namelijk: - Meer ruimte maken voor fietsers op de Jansweg: door in de Jansweg (vanaf de Parklaan tot het station) éénrichtingsverkeer voor bussen en auto’s in te voeren, komt er ruimte vrij voor een fietspad in twee richtingen, óf - Meer ruimte maken voor fietsers op de Kruisweg: door de bussen heen en weer laten rijden door de Jansweg, komt de Kruisweg over de volledige breedte beschikbaar voor fietsers en voetgangers. De verkeerscirculatie aan de noordzijde van het station (Kennemerplein) Aan de noordzijde van het station is het nodig om meer ruimte te maken voor fietsers die naar het station komen uit Haarlem Noord en Oost en voor de (toekomstige) ondergrondse fietsenkelder. Door op het kruispunt Kennemerplein-Bolwerken de autorichting noord naar west en de autorichting west naar noord te laten vervallen, kan er ruimte worden vrijgemaakt. Om de effecten te onderzoeken wordt hiermee in het voorjaar van 2024 een proef gedaan.

Belanghebbenden worden daarover vooraf geïnformeerd. Integraal plan en gefaseerde uitvoering

Kenmerk: 2023/1859554

3/9

Nadat een voorkeursvariant is vastgesteld wordt de initiatieffase van het project afgerond en wordt gestart met de definitiefase. In de definitiefase wordt een integraal Programma van Eisen voor de Leefomgeving opgesteld voor zowel de noordzijde als de zuidzijde van het station. Daarna worden eerst de maatregelen aan de zuidzijde uitgevoerd en de verbouwing van het Beresteyncomplex. Vanwege financiële beperkingen wordt de fietsenkelder aan de noordzijde later gebouwd. In bijlage 1 zijn de keuzes toegelicht. Toelichting varianten Stationsplein De nieuwe indeling van het Stationsplein is mogelijk omdat de geplande werkzaamheden op het Stationsplein gelijktijdig worden opgepakt. Samen met stakeholders zoals de ontwikkelaar, de provincie Noord-Holland, NS en ProRail zijn verschillende varianten onderzocht. Uiteindelijk zijn twee realistische varianten overgebleven, namelijk.

Voorstel 1 variant ‘Jansweg’ met de volgende kenmerken: - De aanleg van een breder fietspad op de Jansweg zodat fietsers over de Jansweg heen en weer naar het station kunnen fietsen; - Instellen van éénrichtingsverkeer voor bussen en auto's op de Jansweg, tussen Parklaan en station; - Meer overdekte fietsenstallingen op het Stationsplein die goed toegankelijk zijn vanaf de Jansweg; - Op langere termijn komt er een fietsenkelder onder het Kennemerplein/Bolwerken die met een tunnel bereikbaar is voor fietsers uit Haarlem-Noord. Voorstel 2, variant ‘Kruisweg’ met de volgende kenmerken: - Bussen en auto’s mogen niet meer over de Kruisweg rijden, tussen de Rozenstraat en de Parklaan. Er wordt een uitzondering gemaakt voor nood- en hulpdiensten en voor laden en lossen. De Kruisweg wordt volledig beschikbaar voor fietsers en voetgangers; - De bestaande fietsenkelder onder het Stationsplein wordt uitgebreid; - Op langere termijn komt er een fietsenkelder onder het Kennemerplein/Bolwerken die met een tunnel bereikbaar is voor fietsers uit Haarlem-Noord en Oost; - Verplaatsing van het busstation naar de oostzijde van het Stationsplein; - Aan de westzijde van het Stationsplein komt een stadsplein met ruimte voor groen en bijvoorbeeld terrassen. Bijlage 2 en 3 zijn schematische afbeeldingen van deze twee varianten.

Na participatie over de twee voorstellen wordt aan de raad een voorkeursvariant voorgelegd voor de transformatie van het stationsgebied. 2. Besluitpunten college 1. Een nieuw busstation te realiseren op maaiveld op het Stationsplein (goede buren) en de varianten goede vrienden (busstation aan de Jansweg) en goed huwelijk (busstation in een gebouw) af te laten vallen;

Kenmerk: 2023/1859554

4/9

2. Bij te dragen aan de mobiliteitstransitie door het station beter toegankelijk te maken voor fietsers en daarvoor de volgende twee varianten nader uit te werken en Haarlemmers en reizigers te vragen om mee te denken: a. Aanleggen fietspad in twee richtingen op de Jansweg, óf b. Meer ruimte voor fietsers en voetgangers op de Kruisweg door bussen te weren van de Kruisweg; 3. Door middel van een proef te onderzoeken of aan de noordzijde van het station meer ruimte gemaakt kan worden voor fietsers. 3. Beoogd resultaat Haarlem streeft ernaar een aantrekkelijke, gezonde en goed bereikbare stad te blijven, ook met een groeiend aantal inwoners. Daarom zet Haarlem in op de mobiliteitstransitie en geeft prioriteit aan schone manieren van vervoer die weinig ruimte innemen, zoals wandelen, fietsen en het gebruik van het openbaar vervoer. Met de vernieuwing van het stationsgebied wordt een modern en toekomstbestendig openbaar vervoer knooppunt gecreëerd, rekening houdend met het groeiende aantal reizigers. De openbare ruimte rond het station is dan aangepast om beter bestand te zijn tegen klimaatverandering, is veiliger en leefbaarder en er is voldoende ruimte voor bussen en faciliteiten voor reizigers. Het Beresteyncomplex wordt herontwikkeld en er komt een mix van wonen, werken en voorzieningen.

Concrete maatregelen omvatten onder andere: - Minimaal 5.000 extra gebouwde fietsparkeerplekken bij het station, verdeeld over de zuidzijde en de noordzijde; - Het mogelijk verplaatsen of opnieuw inrichten van het busstation met ruime perrons, overkappingen en zitplaatsen; - Het herinrichten van de openbare ruimte om een aantrekkelijk stadsplein te creëren op het Stationsplein; - De sloop en nieuwbouw van het Beresteyncomplex.

4. Argumenten 4.1 Door Haarlemmers en reizigers vooraf te vragen om mee te denken kan een beter besluit worden genomen Het station moet makkelijk en veilig bereikbaar zijn voor fietsers uit alle delen van de stad. Er zijn verschillende manieren om daarvoor te zorgen. Door een proef te doen aan de noordzijde en door te participeren over de verschillende varianten voor de zuidzijde, komt meer en betere informatie beschikbaar en kunnen keuzes beter worden onderbouwd en afgewogen. 4.2 Bij het vaststellen van de Integrale Toekomstvisie zijn al besluiten genomen over het stationsgebied Daarmee is rekening gehouden bij het opstellen van de twee varianten. In beide voorliggende varianten voor de zuidzijde is er voldoende ruimte voor voetgangers, fietsers en openbaar vervoer,

Kenmerk: 2023/1859554

5/9

inclusief een tram. Ook als het aantal reizigers groeit. Sloop en nieuwbouw van het Beresteyncomplex biedt kansen om het busstation te verplaatsen en het stationsplein ruimtelijk te scheiden in een stadsplein en een busstation. Het vernieuwde busstation wordt efficiënt en comfortabel ingericht, met overkappingen en zitplekken. Het aantal gebouwde fietsparkeerplekken in de omgeving van het station wordt uiteindelijk uitgebreid met tenminste 5.000 fietsparkeerplekken. Onderzocht wordt of op het Kennemerplein voldoende ruimte vrijgemaakt kan worden voor een fietstunnel onder het Kennemerplein als toegang tot de nieuwe fietsenkelder. 4.3 Duurzaamheidsparagraaf Haarlem wil in 2040 aardgasvrij, in 2040 circulair en in 2050 klimaatbestendig zijn. Nadat een voorkeursvariant gekozen is, wordt een plan van aanpak gemaakt voor de verduurzaming en vergroening van het stationsgebied. De duurzame ambities van de gemeente blijven bij beide varianten gelijk. 4.4 Financiën In de Programmabegroting 2024 is budget opgenomen voor de bouw van 1.700 fietsparkeerplekken en voor de herinrichting van de openbare ruimte en busstation. Voor de voorbereidende werkzaamheden in 2024 is exploitatiebudget beschikbaar. Voor de bouw van een fietsenkelder aan de noordzijde en de herinrichting van het Kennemerplein is nog geen budget beschikbaar.

De sloop van het Beresteyncomplex en nieuwbouw is voor rekening en risico van de eigenaar. 4.5 Er wordt samengewerkt met de MRA, provincie Noord-Holland en het Rijk binnen de aanpak Bereikbare Steden Een deel van de investering wordt gedekt door het Rijk, dat de benodigde middelen daarvoor heeft toegezegd onder voorwaarde dat de woningbouwproductie rondom het stationsgebied versneld wordt aangepakt (tot 2032). Doelen van de samenwerking zijn een versnelde aanpak van het woningtekort, het optimaliseren van de ov-bereikbaarheid, het stimuleren van de werkgelegenheid, verduurzamen en klimaatadaptatie en investeren in de leefbaarheid. Het Rijk investeert in de verplaatsing van het busstation en in de bouw van fietsparkeerplekken en verlangt dat uiterlijk in 2027 wordt gestart met de uitvoering. 4.5 Stakeholders hebben meegedacht over de mogelijkheden In de afgelopen periode is samengewerkt met de provincie Noord-Holland, NS, ProRail, de VRA, Connexxion en de vastgoedeigenaar Vastint. Samen met hen zijn de verschillende varianten voor de herindeling van het Stationsplein, het nieuwe busstation en het uitbreiden van de fietsenstallingen onderzocht. De stakeholders hebben unaniem een voorkeur uitgesproken voor de variant ‘Kruisweg’.

Met name vanwege de verkeersveiligheid (scheiden van busverkeer en voetgangers/fietsers) en vanwege de kansen voor het inrichten van een stadsplein met groen en functies voor ontmoeting en verblijf (verbeteren leefbaarheid). De stakeholders zijn van mening dat dit in sterke mate bijdraagt aan

Kenmerk: 2023/1859554

6/9

een fijn woon- en werkklimaat in de stationsomgeving (stimuleren werkgelegenheid). Alle partijen vinden het belangrijk dat de ontwikkeling duurzaam is en voorbereid op klimaatverandering. Met name de spoorse partijen zijn van mening dat de realisatie van de fietsenstalling aan de noordzijde niet te lang op zich moet laten wachten. Omdat deze er in belangrijke mate aan kan bijdragen dat meer Haarlemmers op de fiets naar het station gaan (mobiliteitstransitie). 4.6 Haarlemmers en reizigers wordt gevraagd naar hun mening over de twee overgebleven varianten Hiertoe wordt een participatie en inspraakplan opgesteld en participatie zal starten in het eerste kwartaal van 2024. Naast Haarlemmers en reizigers worden ook belangengroepen en inwoners uit de directe omgeving van het station hierbij betrokken. Gevraagd zal worden naar de consequenties van beide varianten: waar moet de gemeente rekening mee houden inzien zij besluit te kiezen voor de variant ‘Jansweg’ dan wel ‘Kruisweg’? De participatie levert belangrijke informatie op die wordt betrokken in de aan de gemeenteraad voor te leggen keuze voor een voorkeursvariant.

4.7 Wijziging van de verkeerssituatie aan de noordzijde van het station komt de oversteekbaarheid en verblijfskwaliteit ten goede Door de richtingen en opstelvakken tussen het Kennemerplein en de N200 in westelijke richting op te heffen kan namelijk veel ruimte worden gewonnen. Dan kunnen in de toekomst NS-bussen en eventueel nieuwe buslijnen hier halteren. Om de effecten en mogelijke gevolgen van sluipverkeer te testen komt er in het voorjaar van 2024 een proef. Gedurende een maand wordt het verkeer geteld op de Kleverlaan en Schotersingel. Bij een positieve evaluatie kan deze maatregel verder worden uitgewerkt en worden meegenomen in het vervolg van de planvorming rond het station. 5. Risico’s en kanttekeningen 5.1 Keuzes voor de fietsroutes hebben ook consequenties voor de busroutes Als er een fietspad in twee richtingen op de Jansweg komt, dan kunnen bussen vanaf het station alleen nog in noordelijke richting wegrijden van het station en niet meer over de Jansweg in de richting van de Parklaan rijden. Als op de Kruisweg meer ruimte wordt gemaakt voor fietsers en voetgangers dan kunnen er geen bussen meer over de Kruisweg rijden. Bussen rijden dan over de Jansweg van en naar het station. Ook voor het autoverkeer zijn er consequenties. Op de kaarten in bijlage 2 en 3 zijn de rijroutes in beeld gebracht.

5.2 Na de herinrichting is er op de Jansweg geen ruimte meer voor een halteplaats voor NS-bussen De inwoners van de Jansweg ervaren overlast door NS vervangend vervoer. Daarom wordt onderzocht of het mogelijk is om permanent ruimte vrij te maken aan de noordzijde van het station voor een halteplaats voor NS vervangend vervoer. De halteplaats aan de Jansweg kan dan komen te vervallen. Dat geldt voor beide varianten. 5.3 Vanwege financiële beperkingen is de bouw van de fietsenkelder aan de noordzijde nog verder weg

Kenmerk: 2023/1859554

7/9

Samen met partners onderzoekt de gemeente de financieringsmogelijkheden. Het is belangrijk te voorkomen dat er een tekort aan fietsparkeerplekken bij het station ontstaat als het rond krijgen van de financiering veel tijd neemt. Recente fietstellingen door de gemeente en ProRail leiden wellicht tot een heroverweging van het aantal te bouwen fietsparkeerplekken aan de zuidzijde van het station. Mogelijk moeten daar dus meer dan 1.700 fietsparkeerplekken komen. Dat is ook afhankelijk van de technische mogelijkheden en de beschikbare budgetten. Een belangrijke consequentie van het realiseren van een fietsenkelder is dat de mogelijkheid voor een autotunnel ten noorden van het station (N200) vervalt. Tijdens de bouw van de fietsenkelder moet ervoor gezorgd worden dat het station bereikbaar blijft voor bussen die vanuit Haarlem-Noord komen. 5.4 De financiële randvoorwaarden voor de vastgoedontwikkeling (Beresteyncomplex) worden in samenspraak met de vastgoedeigenaar verder onderzocht De haalbaarheid is onder meer afhankelijk van het te realiseren programma en volume. In de visie zijn daarvoor al globale kaders opgenomen. De mogelijkheden hangen sterk samen met de plek en inrichting van het busstation en het uitbreiden van de fietsenkelder. Gezamenlijk wordt onderzocht welke kansen en risico’s er zijn ten aanzien van dubbel ruimtegebruik.

Zoals bijvoorbeeld wel of niet bouwen op de bestaande fietsenkelder en het aanleggen van een busstation boven de ondergrondse parkeerkelder. In de definitiefase (opstellen Programma van Eisen voor de Leefomgeving) worden de randvoorwaarden definitief uitgewerkt en vastgesteld. 6. Uitvoering

Er wordt een communicatie- en participatieplan opgesteld dat in het eerste kwartaal van 2024 wordt uitgevoerd. Nadat het collegebesluit is besproken in de commissies. De inbreng van Haarlemmers, reizigers en belangengroepen wordt betrokken bij een voorstel aan de raad over een voorkeursvariant. Het project doorloopt de fases van het Haarlems Ruimtelijk Planproces. Met het vaststellen van een voorkeursvariant wordt de initiatieffase voor dit project afgerond. Daarna start de definitiefase van het project en wordt een Programma van Eisen voor de Leefomgeving (PvEL) opgesteld. Fase

Product

Bevoegdheid

Planning

Initiatieffase

Collegebesluit start participatie over varianten

College

Q4 2023

Raadsbesluit vaststellen voorkeursvariant

Gemeenteraad

Q2 2024

Vrijgeven PvEL voor inspraak

College

Q4 2024

Vaststellen PvEL

Gemeenteraad

Q1 2025

Vrijgeven voorbereidingskrediet

Gemeenteraad

Q1 2025

Ontwerp openbare ruimte/inrichtingsplan

Gemeenteraad

Q3 2025

Ontwerp fietsenstalling

College

Q3 2025

Gebouwontwerp

Ontwikkelaar

Q3 2025

Definitiefase

Ontwerpfase

Kenmerk: 2023/1859554

8/9

Voorbereidingsfase Realisatiefase

Vergunningsprocedures

2025/2026

Aanbesteding

2026

Bouw

2027 e.v.

7. Bijlagen Er zijn 3 bijlage: 1. Bijlage bij BBV 2023/1859554 2. Schematische afbeelding variant Jansweg (spreiden busverkeer en kleiner stadsplein) 3. Schematische afbeelding variant Kruisweg (optimale rode loper en groter stadsplein)

Kenmerk: 2023/1859554

9/9