1 Onderzoek realisatie rivierzwembad

Informatienota

Onderwerp Onderzoek realisatie rivierzwembad Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2024/350073 Raadt, E. de 1.2 Sport JOS Boots, G. 023-5115695 gboots@haarlem.nl Er is onderzoek gedaan of het mogelijk is om een rivierzwembad in het Spaarne te realiseren. Dit onderzoek heeft de gemeente in samenwerking met de provincie Noord-Holland, het Hoogheemraadschap van Rijnland, de havendienst (van de gemeente Haarlem) en het Nationaal Instituut Veilige Zwemlocaties (NIVZ) uitgevoerd. De uitkomst is dat het niet veilig is om een rivierzwembad aan te leggen. Er is geen geschikte plek in het Spaarne voor een rivierzwembad zonder dat de beroeps- en recreatievaart er last van heeft. Daarnaast is de zwemwaterkwaliteit op dit moment onvoldoende om gezondheidsrisico’s voor zwemmers uit te sluiten.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt de informatienota ter kennisname naar de Samenleving.

Relevante eerdere besluiten Besluit College d.d. 12 maart 2024

n.v.t. 1. Het college stelt de informatienota aan de commissie vast. de secretaris,

Kenmerk: 2024/350073

de burgemeester,

1/6

1. Inleiding In het coalitieakkoord 2022- 2026: Actie! binnen het hoofdstuk de gezonde stad een actiepunt opgenomen over het aanleggen van een zwemplek in de openbare ruimte: “We onderzoeken welk deel van het Spaarne op een veilige manier als zwemwater in gebruik genomen kan worden door een rivierzwembad aan te leggen. We denken aan een plek bij het pontje aan de Zuidschalkwijkerweg, waar het Spaarne breed is.”1 Momenteel zijn er in Haarlem twee aangewezen zwemlocaties voor zwemmen in open water, en in de nabijheid zijn er drie locatie goed bereikbaar vanuit Haarlem. In Haarlem wordt net als in andere steden en landen steeds vaker ‘wild gezwommen’ (zwemmen buiten formeel aangewezen zwemlocaties2). Voornamelijk in het Spaarne (waar ook brugspringen als probleem ervaren wordt) en in de Mooie Nel. In Nederland is zwemmen overal toegestaan, tenzij het expliciet verboden is, zoals in vaarwegen als het Spaarne, waar er een groot risico op aanvaring is.3 Aangewezen, officiële zwemlocaties, zijn zo gekozen dat de veiligheids- en gezondheidsrisico’s zeer laag zijn. De zwemwaterkwaliteit wordt daar tijdens het zwemseizoen gemonitord en gecommuniceerd (via www.zwemwater.nl). Wildzwemmen neemt verschillende risico’s met zich mee. Specifieke veiligheidsrisico’s met kans op verwondingen en gezondheidsrisico’s met kans op gezondheidsklachten als gevolg van ziekteverwekkers in het water.

Het aanleggen van een rivierzwembad kan een maatregel zijn om veiligheids- en gezondheidsrisico’s tegen te gaan. Door het aanleggen van een rivierzwembad en hier voldoende toezicht op te houden, kunnen de veiligheidsrisico’s tegen gegaan worden. Met het formeel aanwijzen van een zwemplek en daarbij de zwemwaterkwaliteit te handhaven, worden de gezondheidsrisico’s teruggedrongen. Door middel van deze informatienota wordt de raad geïnformeerd over het actiepunt om te onderzoeken of een deel van het Spaarne in gebruik genomen kan worden als zwemplek. 2. Kernboodschap In de voorliggende nota wordt een korte omschrijving gegeven over de resultaten van het onderzoek naar de mogelijkheid om een rivierzwembad in het Spaarne aan te leggen. Hierbij zijn gesprekken gevoerd met de Havendienst van de gemeente Haarlem, de Provincie Noord-Holland (verantwoordelijk voor de vertaling van het nationale waterbeleid naar regionale maatregelen),

1 Coalitieakkoord 2022-2026 (haarlem.nl) 2 Bathing water management in Europe: Successes and challenges. EEA report 11/2020 3

Zwemmen in rivieren en kanalen | Rijkswaterstaat

Kenmerk: 2024/350073

2/6

het Hoogheemraadschap van Rijnland (Waterschap, verantwoordelijk voor de waterkwaliteit) en het Nederlands Instituut Veiligheid Zwemlocaties (NIVZ).

3. Consequenties In de afgelopen maanden is in samenwerking met de Havendienst, de Provincie Noord-Holland (Provincie), het Hoogheemraadschap van Rijnland (Waterschap) en het Nederlands Instituut Veiligheid Zwemlocaties (NIVZ) onderzocht of een zwemlocatie in het Spaarne mogelijk is. Hieronder worden de belangrijkste bevindingen van het onderzoek uiteen gezet. Om een rivierzwembad te faciliteren zijn in ieder geval twee zaken nodig. Allereerst de fysieke ruimte in het Spaarne zelf en als tweede zwemwater dat qua kwaliteit voldoet om veilig in te kunnen zwemmen. In overleg met alle partijen wordt geadviseerd dat het onwenselijk is om een rivierzwembad in het Spaarne aan te leggen. Hiervoor zijn twee redenen: 1. Er is fysiek gezien te weinig ruimte om een plek binnen het Spaarne te faciliteren welke qua ruimte geschikt is en waar de huidige beroeps- en recreatievaart geen last van heeft. 2. Momenteel is de zwemwaterkwaliteit van het Spaarne onvoldoende om gezondheidsrisico’s voor zwemmers uit te sluiten. 3.1 Toewijzen zwemplek De provincie wijst jaarlijks de zwemwaterlocaties in oppervlaktewater aan op grond van de Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden4 (Whvbz). In deze wet staat dat alleen zwemwaterlocaties aangewezen kunnen worden als ook de functie zwemwater is toegekend. Functietoekenning volgt uit de Wet op de waterhuishouding/Waterwet5.

Binnen de gemeente Haarlem is enkel sprake van regionale wateren, waarbij de functietoekenning wordt vastgelegd door de provincie, in een provinciaal waterplan. De aanwijzing en functietoekenning van een zwemplek kan in één proces worden uitgevoerd. De initiatiefnemer voor een nieuwe zwemlocatie kan een gemeente zijn, maar ook een recreatieschap, projectontwikkelaar of ondernemer. Hierbij onderzoekt de initiatiefnemer of de zwemwaternormen structureel kunnen worden behaald. Hiervoor wordt een protocol6 gebruikt. Indien nodig treft de initiatiefnemer (inrichtings-) maatregelen, zowel op het gebied van infrastructuur, veiligheid, hygiëne als zwewmwaterkwaliteit. De kwaliteit van het water wordt bepaald in het kwaliteitsonderzoek. Hierbinnen wordt aan de hand van de EU-zwemwaterrichtlijn7 in drie stappen bepaald of de waterkwaliteit voldoende is om deze als zwemplek aan te wijzen en inzage te krijgen in de benodigde acties om de zwemwaterkwaliteit te 4 wetten.nl - Regeling - Wet hygiëne en veiligheid badinrichtingen en zwemgelegenheden - BWBR0002660 (overheid.nl) 5 wetten.nl - Regeling - Waterwet - BWBR0025458 (overheid.nl) 6 https://www.helpdeskwater.nl/publish/pages/131673/protocol_aanwijzen_en_afvoeren_def.pdf 7 eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2006:064:FULL

Kenmerk: 2024/350073

3/6

verbeteren of het niveau van het zwemwater te behouden. Dit kwaliteitsonderzoek neemt twee badseizoenen in beslag. Dit betekent dat er gedurende twee jaar, tussen 1 mei en 1 oktober, metingen moeten worden gedaan om de zwemwaterkwaliteit te bepalen. 3.2 Voorwaarden rivierzwembad Er zijn drie soorten ‘rivierzwembaden’ bekend: 1. Een volledig open zwemplek: Afgebakend met steigers (zie voorbeeld zwemsteiger Akersloot8) 2. Een zwemplek in een bekken: Een bak met bodem waar rivierwater in en uit kan stromen, en waar een maximale bodemdiepte geïnstalleerd kan worden (zie voorbeeld Paris Plage in Parijs9) 3. Een drijvend zwembad: Een drijvend openlucht of overdekt zwembad met een eigen, afgesloten, watervoorziening (zie Poels’up in Amstelveen10 en Badeschiff in Berlijn11). Hierin hoeft geen rekening gehouden te worden met de zwemwaterkwaliteit van het water waar het zwembad in drijft. Een rivierzwembad zoals de opties hierboven beschreven is een aangelegde plek in het water waar veilig gezwommen kan worden in een afgezet stuk water. Een fijne zwemplek is minimaal 15 meter breed en minimaal 25 meter lang, maar idealiter breder en langer. Een goede zwemplek is minimaal 1.40 meter diep, wat aflopend kan zijn. Om veilig te kunnen springen/duiken is een zwemplek minimaal 2 meter diep. Om de zwemplek bruikbaar en veilig te maken, zal er een marge rondom het zwemwater nodig.

Voor enkel een zwemplek, zonder extra voorzieningen, is een minimale breedte van 25 meter nodig. Naast het zwemwater zelf zijn er voorzieningen nodig waarvoor ruimte gemaakt moet worden. Allereerst om het rivierzwembad te bereiken. En in het geval van een zwemplek zonder bekken is er ruimte nodig om het water veilig te betreden (afgang, trap, steiger met trap). Daarnaast zijn er mogelijk ook andere voorzieningen als omkleedcabines of toiletten nodig. Afhankelijk van de locatie en het type zwemplek zal ook toezicht nodig zijn. De belangrijkste voorwaarde voor een rivierzwembad/zwemplek is het kunnen waarborgen van de veiligheid. Zo moet er voldoende ruimte zijn om aanvaringen te voorkomen en moet de waterkwaliteit voldoende zijn om te voorkomen dat mensen ziek worden.

8 Zwemsteigers voor zwemlocatie De Hoorne gereed - Nieuws - Alkmaarder- en Uitgeestermeer 9 Een drijvend zwembad in het Bekken van la Villette (Parijs) (dockmarine-europe.nl)

10

Poel's Up | Visit Amstelveen

11

Badeschiff Berlin – Spree - Schwimmbad – Stadtstrand Berlin (arena.berlin)

Kenmerk: 2024/350073

4/6

3.3 Onvoldoende ruimte voor een veilige zwemplek in het Spaarne Het Spaarne is zowel voor vrachtverkeer als pleziervaart een belangrijke route. Tussen de Schoterbrug en de Schouwbroekerbrug kronkelt het Spaarne, wat betekent dat er veel bochten in de vaarroute liggen. Tussen deze twee bruggen is het Spaarne minimaal 25 meter en maximaal 100 meter breed. Op de voorgestelde locatie, ter hoogte van het Spaarneveer, is het Spaarne ongeveer 65 meter breed. Verder zijn er tussen de Schoterbrug en de Schouwbroekerbrug ligplaatsen voor vrachtverkeer, pleziervaart en woonboten, wat de breedte van het Spaarne flink vernauwd. Met zowel vrachtverkeer als pleziervaart is het op warme dagen (wanneer een zwemplek juist veel gebruikt zou worden) erg druk op het water. Door het gebrek aan ruimte voor het scheepverkeer over het Spaarne wordt het afgeraden om een rivierzwembad te realiseren. Een ruimtevraag van meer dan 25 meter is teveel, waarbij nog géén rekening gehouden is met extra te realiseren voorzieningen. Ook de plekken waar het Spaarne breed genoeg lijkt te zijn, zijn niet geschikt bevonden, omdat er andere faciliteiten (ankerplaats voor beroepsvaart, uitgang haven, kruising met andere vaarwegen) in de weg liggen en het zwemmen er onveilig maken.

3.4 Zwemwaterkwaliteit onvoldoende voor een veilige zwemplek in het Spaarne Momenteel is de zwemwaterkwaliteit onvoldoende om het Spaarne als zwemlocatie aan te wijzen. Er worden door het Hoogheemraadschap van Rijnland metingen gedaan in het Spaarne om de waterkwaliteit te bepalen. In de afgelopen twee jaar zijn er extra metingen uitgevoerd, in verband met de Haarlem City Swim (welke in 2022 is afgelast wegens de constatering van teveel Blauwalg in het zwemwater12). Uit de resultaten (zie bijlage13) blijkt dat de kwaliteit van het ‘zwemwater’ regelmatig schommelt van slecht naar goed. De schommelingen in de kwaliteit komen onder andere doordat het Spaarne te maken heeft met verschillende bronnen van verontreiniging, zoals overstorten, scheepsvaart, ganzenoverlast en bij neerslag eventuele afspoeling van wegen/percelen met verontreiniging richting het water. Met name door de aanwezigheid van de overstortputten, specifiek tegenover de beoogde locatie voor een zwemplek, wordt het Spaarne bij overbelasting van het riool, vervuild met rioolwater. Aan de hand van de uitgevoerde analyses is de zwemwaterkwaliteit onvoldoende en hiermee wordt een negatief advies gegeven vanuit het hoogheemraadschap voor het aanwijzen van een zwemlocatie in het Spaarne. De kwaliteit van het water wordt bepaald in het kwaliteitsonderzoek.

Hierbinnen wordt aan de hand van de EU-zwemwaterrichtlijn14 in drie stappen bepaald of de zwemwaterkwaliteit voldoende is om deze als zwemplek aan te wijzen en inzage te krijgen in de benodigde acties om de zwemwaterkwaliteit te verbeteren of het niveau van het zwemwater te behouden. Dit

12 Bittere pil voor Haarlemse Swim to Fight Cancer door blauwalg: "Huilende zwemmers aan telefoon" - NH Nieuws 13 https://gemeentehaarlem-

my.sharepoint.com/personal/gboots_haarlem_nl/Documents/Zwemwater%20analyse%20Spaarne%20Haarlem.xlsx?web=1 14 eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2006:064:FULL

Kenmerk: 2024/350073

5/6

kwaliteitsonderzoek neemt twee badseizoenen in beslag. Dit betekent dat er gedurende twee jaar, tussen 1 mei en 1 oktober, metingen moeten worden gedaan om de zwemwaterkwaliteit te bepalen. 3.5 Advies In overleg met de Provincie Noord-Holland, het Hoogheemraadschap van Rijnland en de Havendienst wordt geadviseerd om géén rivierzwembad in het Spaarne te realiseren. Met deze partners zijn de verschillende mogelijkheden besproken: 1. Open zwemplek met steigers: Dit kan niet gerealiseerd worden door ruimtegebrek en het water voldoet niet aan de kwaliteitsnormen voor zwemwater. 2. Zwemplek in een bekken: Dit kan niet gerealiseerd worden door ruimtegebrek en het water voldoet niet aan de kwaliteitsnormen voor zwemwater. 3. Drijvend zwembad met eigen afgesloten watervoorziening: Dit kan niet gerealiseerd worden door ruimtegebrek en is relatief kostbaar in aanleg en onderhoud. 4. Vervolg In samenspraak met de verschillende partners wordt geadviseerd géén rivierzwembad aan te leggen in het Spaarne. Door ruimtegebrek in het Spaarne, en een lage zwemwaterkwaliteit wordt afgeraden een rivierzwembad aan te leggen. De gemeente Haarlem neemt dit advies over en zal geen verdere stappen ondernemen om een rivierzwembad in het Spaarne te faciliteren.

Kenmerk: 2024/350073

6/6