1 Collegebesluit-Regionaal plan aanpak lage basisvaardigheden

Collegebesluit

Onderwerp Regionaal plan aanpak lage basisvaardigheden Nummer Portefeuillehouder Programma/beleidsveld Afdeling Auteur Telefoonnummer Email Kernboodschap

2025/65891 Leeuwen, B. van 2.1 Voorzieningen Volwassen JOS Schoonebeek, M., Porienski-Botman, M. 06 42638265, 06 41010333 mschoonebeek@haarlem.nl, mporienskibotman@haarlem.nl Dit collegebesluit gaat over het uitvoeringsprogramma ‘Een Vaardige Basis’. In ‘Een Vaardige Basis’ staat hoe de zeven gemeenten in de regio mensen met lage basisvaardigheden helpen. De basisvaardigheden zijn lezen, schrijven, rekenen en omgaan met de computer of smartphone. Goede basisvaardigheden zijn belangrijk om te hebben bij werk, gezondheid, geldzaken en opvoeding. Het college van B&W van de gemeente Haarlem stelt het uitvoeringsprogramma ‘Een Vaardige Basis’ vast voor de jaren 2025 tot en met 2028. De gemeente Haarlem ontvangt een regionale uitkering van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) om mensen met lage basisvaardigheden te helpen. Het ministerie wil weten hoe de gemeente Haarlem dit geld uitgeeft. Om die reden vraagt het ministerie aan de gemeente Haarlem een uitvoeringsprogramma te maken voor de jaren 2025 tot en met 2028. De gemeenten in de regio Zuid-Kennemerland en IJmond hebben dit uitvoeringsprogramma gemaakt samen met alle partners in de Taalhuizen. De doelstellingen in het uitvoeringsprogramma gelden voor alle zeven gemeenten: Beverwijk, Bloemendaal, Heemskerk, Heemstede, Velsen, Zandvoort en Haarlem.

Het college van B&W van de gemeente Haarlem stelt als contactgemeente het uitvoeringsprogramma officieel vast. Daarna wordt het uitvoeringsprogramma ter informatie gedeeld met alle gemeenteraden (of relevante commissies) in de regio.

Behandelvoorstel voor commissie

Het college stuurt het collegebesluit ter kennisname naar de commissie Samenleving.

Relevante eerdere besluiten

Collegebesluit ‘Regionaal Meerjarenplan Aanpak Lage Basisvaardigheden 20212024’ (2021/0037602) in Commissie Samenleving van 4 maart 2021.

Kenmerk: 2025/65891

1/6

Besluit college d.d. 19 augustus 2025

Het college van burgemeester en wethouders besluit: 1. Het programma ‘Een Vaardige Basis – Regionaal Programma Lage Basisvaardigheden 2025-2028 Zuid-Kennemerland en IJmond’ vast te stellen. 2. Het programma ter informatie toe te sturen aan de gemeenteraden van Beverwijk, Bloemendaal, Heemskerk, Heemstede, Velsen en Zandvoort. de secretaris,

de burgemeester,

1. Aanleiding Nederland heeft ongeveer 3 miljoen mensen met lage basisvaardigheden. Dit zijn mensen die moeite hebben met lezen, schrijven, rekenen of omgaan met de computer of smartphone. Ook in de arbeidsmarktregio Zuid-Kennemerland en IJmond hebben ongeveer 45.000 inwoners lage basisvaardigheden. Het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) financiert arbeidsmarktregio’s voor de aanpak van lage basisvaardigheden vanuit de Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) en het programma Tel mee met Taal (TmmT). Om inzicht te krijgen hoe deze financiering wordt besteed, vraagt OCW elke vier jaar om een regionaal uitvoeringsprogramma voor de aanpak van lage basisvaardigheden bij volwassenen. De gemeente Haarlem is bij ministeriële regeling aangewezen als contactgemeente voor de arbeidsregio Zuid-Kennemerland en IJmond en mag daardoor het regionale programma vaststellen. Het uitvoeringsprogramma ‘Een Vaardige Basis 2025–2028’ is in samenwerking met de zeven gemeenten in de regio, de partners in de twee Taalhuizen en het werkveld opgesteld. Het huidige programma liep eind 2024 af. Per 1 januari 2025 wordt vanuit de Taalhuizen en de partners gewerkt met het uitvoeringsprogramma ‘Een Vaardige Basis’. Eerder is in 2021 het vorige programma (2021/0037602) door het college vastgesteld en gedeeld met de Commissie Samenleving. Dit besluit is een vervolg hierop. 2.

Beoogd resultaat Het verbeteren van de basisvaardigheden (taal, rekenen en digitale vaardigheden) van inwoners. Hierdoor vergroten deze inwoners hun zelfredzaamheid en doen ze makkelijker mee in hun stad of dorp. Volgens de wet (WEB) moeten deze inwoners 18 jaar of ouder zijn. Hebben deze inwoners geen inburgeringsplicht. En moeten ze wonen in één van de zeven gemeenten in de regio.

Kenmerk: 2025/65891

2/6

Doelstelling: - De regionale samenwerking, de gezamenlijke inkoop van het formele taalonderwijs en de twee Taalhuizen behouden en versterken. - Vergroten van de zelfredzaamheid en kansen op de arbeidsmarkt van mensen door verbeterde basisvaardigheden. - Zorgen dat mensen met lage basisvaardigheden hun rekenvaardigheden en getalbegrip beter beheersen, zodat ze meer grip krijgen op hun financiën. - Vergroten van de gezondheidsvaardigheden van mensen door verbeterde basisvaardigheden. - Creëren van een taalrijke omgeving om kinderen heen, zodat ouders en kinderen elkaar beter begrijpen en taalachterstanden bij kinderen worden verkleind. Acties: - Regionale inkoop van formeel onderwijs. - Her-certificering van beide Taalhuizen. - Organiseren van taalscreenings, taalspreekuren en maatwerktrajecten. - Inkopen regionaal monitoringssysteem voor jaarlijkse rapportage aan CBS en gemeenten. Beoogd resultaat: - Betere toegang tot praktische trainingen voor taal-, reken- en computervaardigheden. - Verbeterde kansen op werk, omgaan met geld, betere gezondheidsvaardigheden en taalondersteuning bij opvoeding. 3. Onderbouwing voorstel 1. De gemeente Haarlem is bij ministeriële regeling aangewezen als contactgemeente voor de arbeidsregio Zuid-Kennemerland en IJmond en mag daardoor het regionale programma vaststellen.

De gemeente Haarlem is contactgemeente en verantwoordelijk voor vaststelling van het programma op grond van artikel 2.3.1 van de WEB.

2. Er is overleg geweest in de regio en er is steun voor het programma Het regionale uitvoeringsprogramma ‘Een Vaardige Basis’ is samen gemaakt met de zes andere gemeenten, de organisaties in de twee Taalhuizen en andere betrokkenen in het werkveld. De inhoud van ‘Een Vaardige Basis’ is vastgesteld door de stuurgroepen van beide Taalhuizen. Ook is het programma besproken met alle wethouders Onderwijs van de zeven gemeenten. Iedereen is het eens met de inhoud.

Kenmerk: 2025/65891

3/6

3. Het gaat om een kwetsbare doelgroep Ongeveer 45.000 inwoners in de regio hebben moeite met basisvaardigheden. Zonder uitvoeringsprogramma vallen ondersteuning, lesaanbod en samenwerking tussen partijen weg. 4. Risico’s en kanttekeningen 4.1 Risico’s 1. Mogelijke financiële wijzigingen vanuit de rijksoverheid In het regeerakkoord van het kabinet Schoof staat dat alle specifieke uitkeringen worden afgeschaft en met 10% korting in het gemeentefonds worden gestort. Voor de financiering vanuit de WEB is het ministerie van Onderwijs bezig met een andere regionale financieringsvorm: een Bijzondere Fonds Uitkering (BFU). Dit zal op z’n vroegst in 2028 ingaan. Met de val van het kabinet Schoof zijn de veranderingen voorlopig uitgesteld. Een nieuw kabinet zal de toekomstige financiële kaders moeten stellen. Wanneer duidelijk is wat er verandert, maken de gemeenten nieuwe afspraken over de subsidie. 2. Moeilijke bereikbaarheid van NT1-doelgroep. De NT1-groep is lastig in beeld te krijgen. Dit zijn mensen met Nederlands als eerste taal (moedertaal). Zij hebben ten minste de basisschool in Nederland gevolgd en afgemaakt, maar hebben wel moeite met lezen en schrijven. Om deze mensen te vinden en te bereiken worden ervaringsdeskundigen en welzijnsorganisaties ingezet. 4.2 Kanttekeningen 1. Doelgroep is niet betrokken bij de vorming van het uitvoeringsprogramma.

Alle gemeenten, partners in de Taalhuizen en het werkveld zijn betrokken bij de vorming van ‘Een Vaardige Basis’. Zij spreken ook namens de cursisten die bij hen in de trajecten zitten. Toch is het beter om van de cursisten zelf te horen wat wel en niet werkt. Daarom is in ‘Een Vaardige Basis’ het doel opgenomen om minimaal één taalambassadeur per sub-regio op te leiden. In de jaren 2019 en 2020 is al eerder geprobeerd taalambassadeurs te werven. Om verschillende redenen is dit toen niet gelukt (voorbeelden zijn: corona, een tekort aan aanmeldingen en langdurige afwezigheid van de projectleider). Het project is geëvalueerd. Er zijn lessen geleerd die bij een nieuwe poging om taalambassadeurs op te leiden gebruikt worden.

Kenmerk: 2025/65891

4/6

4. Consequenties en uitvoering 5.1 Financiën ‘Een Vaardige Basis’ wordt betaald met geld die de gemeente Haarlem ontvangt van het ministerie van Onderwijs (nu nog specifieke uitkering, zie paragraaf 4.1 Risico’s). De gemeente Haarlem ontvangt als contactgemeente de regionale uitkering en draagt zorg voor betaling van regionaal ingekocht lesaanbod. Het gaat jaarlijks om een uitkering van rond de 2 miljoen euro. De overgebleven middelen worden per gemeente verdeeld en wordt ingezet voor het subsidiëren van non-formeel en informeel aanbod. De specifieke uitkering wordt via een Siza-verklaring verantwoord aan het ministerie van Onderwijs. 5.2 Communicatie De communicatie over het uitvoeringsprogramma verloopt zowel regionaal als lokaal. Inwoners, taalpartners, professionals en bestuur worden geïnformeerd via de Taalhuizen, gemeentelijke communicatiekanalen en samenwerkingspartners. De bedoeling is om, net als in het uitvoeringsprogramma zelf, waar mogelijk te communiceren in duidelijke en begrijpelijke taal op B1 taalniveau. Zo is de informatie voor iedereen goed te begrijpen. 5.3 Participatie Voor het maken van ‘Een Vaardige Basis’ is een uitgebreid traject gevolgd. Het begon met een bijeenkomst op 3 juli 2024 (het WEB-congres), waar mensen in kleine groepen konden bespreken wat belangrijk is voor het nieuwe uitvoeringsprogramma.

Daarna kregen alle deelnemers een eerste versie van het uitvoeringsprogramma, waar zij schriftelijk op konden reageren. Een tweede versie is besproken in een gezamenlijke vergadering van de stuurgroepen van de Taalhuizen. Daarna is de inhoud besproken met de alle wethouders Onderwijs. Aan dit traject hebben veel partijen meegedaan: beleidsmedewerkers van de zeven gemeenten, bibliotheken, welzijnsorganisaties, scholen en taalaanbieders, Stichting Lezen en Schrijven, het Werkcentrum ZKIJ en andere organisaties die werken met mensen met lage basisvaardigheden. 5.4 Juridisch Artikel 2.3.1 van de Wet educatie en beroepsonderwijs (WEB). De gemeente Haarlem is bevoegd als contactgemeente om het regionale programma vast te stellen. Er zijn geen bezwaar- of beroepsmogelijkheden van toepassing. Na vaststelling wordt het besluit gedeeld met de andere zes gemeenten in de regio.

Kenmerk: 2025/65891

5/6

5.5 Planning Na akkoord van het College van Burgemeester en Wethouders, wordt het uitvoeringsprogramma ‘Een Vaardige Basis’ gedeeld met alle zeven gemeenteraden (of relevante commissies). Verder bestaat de planning voor het uitvoeringsprogramma zelf onder andere uit: Q1 2025: Start uitvoering programma (is reeds gestart op basis van conceptversie). Q2 2025: Start inkoopprocedure formele educatie lage basisvaardigheden 2026-2029 Q3 2025: afronding inkoopprocedure formele educatie lage basisvaardigheden 2026-2029 Eind 2027: Her-certificering Taalhuizen en voorbereiding nieuw uitvoeringsprogramma. 6. Bijlagen Een Vaardige Basis – Regionaal Programma Lage Basisvaardigheden Zuid-Kennemerland en IJmond 2025-2028

Kenmerk: 2025/65891

6/6