09 Notitie maatschappelijke voorzieningen

Notitie: Voorstel (maatschappelijke) voorzieningen Floris van Adrichemlaan 1. Inleiding Deze notitie is een advies op (maatschappelijke) voorzieningen in de Boerhaavewijk in Haarlem, met focus op de zone rondom de Floris van Adrichemlaan. Deze locatie ondergaat belangrijke ruimtelijke en sociale transformaties, waaronder de vervanging van de huidige kleine en grote Ringvaart door een Huis van de Wijk met sporthal en de vervanging van basisschool De Globe door een nieuw integraal kindcentrum. Daarnaast wordt er nog gekeken naar de mogelijkheden met Schalkweide en de kerkzaal van de Moeder van de Verlosserkerk. De notitie bevat voorstellen voor strategische versterking van het maatschappelijk fundament van de wijk, met bijzondere aandacht voor sociale inclusie, sport en bewegen, ontmoeting, talentontwikkeling en werkgelegenheid. Een overzicht van potentiële maatschappelijke voorzieningen aan de Floris van Adrichemlaan en daar net buiten, wordt hieronder weergegeven. In de ontwikkelzone Floris van Adrichemlaan: -

Huis van de Wijk Sporthal Integraal kindcentrum (IKC) Schalkweide (voormalig woonzorgcentrum van Sint Jacob) Moeder van de Verlosserkerk

Binnen een straal van 350 meter buiten de zone: -

IKC Valeo (ter vervanging van basisschool De Wadden) Hof van Jacob (Nieuw Woonzorgcomplex van Sint Jacob) Open huis (Prof. Boumanstraat 1)

2. Analyse van de wijk* Boerhaavewijk is een wijk in het stadsdeel Schalkwijk, met ongeveer 9.250 inwoners. De wijk kenmerkt zich door flatwoningen (70 %) en veel sociale huurwoningen (45 %). Boerhaavewijkers kunnen voor hun dagelijkse boodschappen terecht bij de Lidl in het buurtwinkelcentrum en daarnaast in Centrum Schalkwijk.

2.1

Bewonerssamenstelling:

Boerhaavewijk is een kwetsbare wijk; fysieke en mentale gezondheid, sociale veiligheid en bestaanszekerheid zijn belangrijke aandachtspunten. Boerhaavewijk scoort slecht op het thema gezondheid en kent als wijk het hoogste aantal inwoners met overgewicht in Haarlem (68 %, waarvan 18 % ernstig overgewicht). Tevens scoort deze wijk ook slecht op de thema’s eenzaamheid, angst en depressie. Er zijn veel mensen met (multi)sociale problemen. Nog enkele factoren die ervoor zorgen dat er extra aandacht in Boerhaavewijk nodig is; *analyse is afkomstig van haarlem.incijfers.nl, uit de gebiedsopgaven Haarlem 2023-2026

1

-

-

Bijna 2x meer mensen met een laag inkomen dan in de rest van Haarlem (12,9 % ~7, 7%), een lager opleidingsniveau, minder vaak betaald werk, vaker schulden en vaker in de bijstand. Relatief veel bewoners die laaggeletterd zijn of een andere taal spreken. Relatief veel kinderen die opgroeien in armoede. In 2018 heeft Boerhaavewijk 33 % aandacht leerlingen ten opzichte van stedelijk gemiddeld 8 % en in Schalkwijk gemiddeld 22 %. 1 op de 5 bewoners is 65-plusser Eenouderhuishoudens is redelijk hoog (10,0 % tegenover 8,0 % stedelijk)

Voor de jonge Schalkwijker speelt kansenongelijkheid een grote rol. Relatief veel jongeren (waaronder de jongere jeugd) groeien op in een omgeving die onvoldoende ruimte biedt om hun talenten volledig te leren kennen en te ontwikkelen. Hierdoor zijn er veel rondhangende jongeren in Boerhaavewijk, mede hierdoor ervaart 21 % van de bewoners sociale overlast. De bewoners – specifiek de jongeren met een lage sociaaleconomische status – vinden vaak lastig toegang tot de zorg. De gemeente zet zich in om de toegang tot gezondheidszorg en welzijn te vereenvoudigen, juist voor wie het echt nodig heeft.

2.2

Zorgzame wijk

Een zorgzame wijk (Actieprogramma wonen en zorg) is een woonomgeving waarin alle inwoners zich, ongeacht hun achtergrond, leeftijd, beperkingen of sociaaleconomische situatie, thuis voelen en actief kunnen deelnemen aan het dagelijks leven. Dit wordt steeds belangrijker omdat mensen met een hulpvraag langer thuis wonen en een hernieuwd beroep op het vermogen van mensen om zich zoveel mogelijk zelf- en samen te redden in de eigen leefomgeving. Anderzijds is het nodig dat mensen in de omgeving zich inzetten om meer voor elkaar te betekenen. Om deze transformatie te ondersteunen en te faciliteren zijn ook maatregelen in de fysieke omgeving nodig in de vorm van ruimte voor ontmoeten en actief zijn (binnen en buiten), een toegankelijke woning en omgeving, en nabijheid van voorzieningen. 2.2.1 Huidige voorzieningen Aan de Floris van Adrichemlaan zitten de Ringvaart en de Kleine Ringvaart waar maatschappelijke organisaties o.a. ontmoeting, hulp en activiteiten faciliteren. Buurts is de hoofdhuurder van De Ringvaart, en geeft aan dat er nog meer georganiseerd zou kunnen worden voor en door de buurt als er meer ruimte beschikbaar was. De huidige beschikbare ruimte is: 1.152 m2 (grote Ringvaart) en 425 m2 (kleine Ringvaart). Ook vindt er ontmoeting en activiteiten plaats in het Open Huis, van stichting de Ontmoeting, een van de partners van Buurts.

Bewoners in Boerhaavewijk geven aan ontmoetingsplekken in de wijk te missen. De huidige voorzieningen liggen verspreid langs de Floris van Adrichemlaan, waardoor de voorzieningen gescheiden van elkaar functioneren en elkaar nauwelijks versterken. Gebruikers van verschillende voorzieningen komen elkaar hierdoor weinig tegen in hun dagelijkse routine. Het ontbreekt dus aan gedeelde routes waar bewoners elkaar zomaar tegenkomen en aan voldoende plekken waar bewoners afspreken of verblijven. De openbare ruimte langs de Floris van Adrichemlaan verleidt ook nauwelijks tot verblijven, actief zijn en ontmoeten.

2

2.2.2 Werk Dankzij het Spaarne Gasthuis zijn er relatief veel banen in Boerhaavewijk. Momenteel is onduidelijk of het Spaarne Gasthuis in Haarlem/Schalkwijk blijft. Naast het ziekenhuis is de werkplekdichtheid erg laag. Het Spaarne Gasthuis heeft moeite om vacatures op middelbaar niveau te vervullen, aldus de woonwerkbalans van de MRA. 2.2.3 Buurtbetrokkenheid en binding Boerhaavewijk scoort het laagst van heel Haarlem op betrokkenheid en binding met de buurt, bijna 40% voelt zich niet verbonden met de buurt. Ook geven de bewoners aan elkaar nauwelijks te kennen. In het kader van de zorgzame wijk is hier nog veel werk te verzetten. Wel zet een meer dan gemiddeld aantal Boerhavewijkers zich in als vrijwilliger en dit aantal neemt de laatste jaren toe.

2.3

Doelstellingen

Uit de gebiedsopgave Haarlem 2023-2026 voor Boerhaavewijk en het actieprogramma wonen en zorg zijn de volgende doelstellingen gehaald; • • • • • • • •

Ouderen wonen langer zelfstandig en prettig in de wijk Bewonersvoorzieningen voor ‘oude’ en nieuwe bewoners Een omgeving die uitnodigt om elkaar te ontmoeten en om te bewegen Meer kwetsbare bewoners krijgen de hulp die ze nodig hebben Jongeren kansen bieden en verbonden laten voelen met de wijk Jongeren in Schalkwijk zijn zich bewust van hun kansen en talenten Versterken van gemeenschappen Nabijheid van voorzieningen

3. Voorstel maatschappelijke voorzieningen Een zorgzame wijk begint met (ruimte voor) ontmoeten en het versterken van de sociale cohesie. Op verschillende schaalniveaus kunnen professionals bijdragen aan sociale cohesie door hun kennis en expertise in te zetten om inwoners te helpen en samenwerkingsverbanden te stimuleren. Deze samenwerking versterkt de kracht van de wijk en draagt bij aan het welzijn van alle bewoners. Nu de Floris van Adrichemlaan her-ontwikkeld wordt, biedt dit mogelijkheden om oplossingen voor de uitdagingen die in deze wijk spelen goed te ondersteunen middels onder andere maatschappelijke voorzieningen. In verschillende projecten wordt hier al over nagedacht. In dit hoofdstuk willen we uiteenzetten hoe de verschillende maatschappelijke voorzieningen naast elkaar kunnen bestaan en elkaar kunnen versterken.

3

3.1 Mogelijke maatschappelijke voorzieningen Een overzicht van de mogelijke functies en oppervlaktes (m2) per maatschappelijke voorzieningen: Maatschappelijke voorziening Huis van de Wijk/sporthal

Hof van Jacob Schalkweide Moeder van de Verlosserkerk Open Huis (stichting ontmoeting)

Ruimte Ondersteunende horeca Activiteitenruimtes Kantoorruimte/spreekkamer wijkteam e.d. Sporthal Maatschappelijke horeca Zalen Restaurant Bijeenkomst ruimte Bijeenkomst ruimte (met financiële middelen om een open koffie huis te worden).

m2 (indicatie) 180 m2 490 m2 240 m2 2.000 m2 270 m2 513 m2 473 m2

Naast de voorzieningen zal de buitenruimte ook ingericht worden met het oog op ontmoeting voor verschillende doelgroepen.

3.2 Huis van de Wijk met sporthal Aan het ontmoetingsplein op de Floris van Adrichemlaan komt het Huis van de Wijk met daarbovenop een sporthal tegenover de school. Een Huis van de Wijk is een plek die vormgegeven wordt voor en door bewoners. Alle bewoners kunnen in een Huis van de Wijk terecht voor het organiseren van of om deel te nemen aan activiteiten. Dit versterkt de sociale cohesie en buurtbetrokkenheid. Ook voor contact met de Wijkteams kan je hier terecht. Het Huis van de Wijk is een herkenbare plekken waar iedereen warm ontvangen wordt, en waar aandacht is voor de specifieke behoeftes van de wijk. De Huizen van de Wijk hebben een signaleringsfunctie van individuele en collectieve vragen, kansen en problemen. Het zijn plekken waar hulp en ondersteuning individueel en in groepsverband kan plaatsvinden, vanuit wijkteams, Buurts en andere relevante partners. Een Huis van de Wijk zal in de toekomst ook meer in de avonduren en weekenden open zijn, naargelang de behoefte uit de wijk. De sporthal zal voorzien in de sportieve (ruimte)behoefte die er in Boerhaavewijk (en daarbuiten) is. De ruimtebehoefte bij potentiële gebruikers (o.a. scholen en verenigingen) is in beeld en er is behoefte aan deze sporthal. Met de bouw van de sporthal worden o.a.

mogelijkheden en kansen voor jongeren uit deze wijk geboden en in samenwerking met het maatschappelijk programma zullen ouderen worden gestimuleerd om meer te bewegen. Verder zal de sporthal gebruikt worden voor gymlessen en losse verhuur (in de avonduren). Het beheer en de exploitatie van de sporthal zal door een professionele partij worden uitgevoerd. In het Huis van de Wijk met Sporthal worden functies samengebracht: • •

Wijkteam en inloopspreekuren (bijv. met wijkagent, CJG, sociaal raadslieden, jeugdzorg) Laagdrempelige horeca voor koffiemomenten, ontmoeten en verbinding

4

• • • •

Activiteitenruimtes met activiteiten gericht op taal, participatie, ondersteuning en dagbesteding (al dan niet georganiseerd door bewoners, Buurts en/of VOZP's) Ruimte voor bewonersinitiatieven (voor en door bewoners gebruikt) Jongerenplek: veilige, vrije ruimte met begeleiding, naschoolse activiteiten, sport Sporthal: beweging en preventieve gezondheid in samenwerking met scholen en verenigingen.

3.3 Hof van Jacob Een levendig woongebied met in totaal 287 zorgwoningen voor senioren die zorg nodig hebben of willen wonen in een beschutte omgeving. In dit gebied gaan wonen, zorg dichtbij, ontmoeten en levendigheid hand in hand. Naast de zorgwoningen komen er op het terrein o.a. een vestiging van Hero Kindercentra en horeca. Ook ZOED (Zorgverleners onder een dak), waaronder de huisarts, apotheek en fysiotherapie, krijgen in het gebied een plek. •

• •

Buurtgerichte horeca: als laagdrempelige ontmoetingsplek voor de bewoners van het hof en daarbuiten. o Voorkeur heeft de exploitatie door een sociaal ondernemer, die tevens plek biedt voor kinderen van een praktijkschool (opleiding in horeca, zorg en kinderopvang mogelijk). Verbindt nieuwe en bestaande bewoners tevens door de nabijheid van het kindercentrum en ZOED. Buurtcommunity opzetten ism Buurts, om de buurtverbondenheid en de sociale cohesie te versterken.

3.4 Schalkweide Gemeente Haarlem doet een haalbaarheidsonderzoek naar de tijdelijke invulling van Schalkweide. Naar verwachting is dit onderzoek eind 2025 afgerond. Gekeken wordt naar invulling voor 5 tot 10 jaar. Naast woningaanbod voor diverse spoedzoekers (studenten, jongeren, scheidingsgevallen, economisch daklozen, statushouders, Oekraïners) biedt Schalkweide mogelijk kansen om hier een creatieve broedplaats en werkgelegenheid te realiseren. • • • • •

Woningaanbod voor spoedzoekers Broedplaats voor kunstenaars: ateliers, expositieruimte, werkplaatsen Start-ups en sociale ondernemingen: klein bedrijfspand of hub voor jonge ondernemers Schalkweide biedt plaats aan kleinschalige creatieve en ambachtelijke bedrijvigheid Werkgelegenheid voor wijkbewoners: samenwerking met leerwerktrajecten

3.5 Open huis Het Open Huis is een vrolijke, multiculturele kerk aan de rand van Boerhaavewijk; open voor iedereen, ongeacht achtergrond, leeftijd en humeur. Ze werken samen met Stichting Ontmoeting, die door de week heen tal van activiteiten en zorg biedt voor mensen in Haarlem. Ze zijn partner van Buurts. 5

Zij hebben onlangs middelen uit het Maatschappelijke Initiatief ontvangen om te verbouwen tot het ‘Open Koffiehuis-concept' zoals aan de Frieslandlaan in Molenwijk.

3.6 Moeder van de Verlosserkerk Er zijn plannen om de bijgebouwen van de Moeder van de Verlosserkerk te her-ontwikkelen tot woningen. Tevens wordt de kerkzaal behouden, deze krijgt de status van een gemeentelijk monument, met (voor nu) een maatschappelijke bestemming. In de regiodeal zijn kosten opgenomen voor een haalbaarheidsonderzoek van deze (maatschappelijke) faciliteit. Hierbij wordt rekening gehouden met de gunstige ligging van het pand aan de ‘groene zoom’, welke meer gebruikt moet gaan worden voor beweging en recreatie. Er zijn al mogelijke invullingen bedacht die onderzocht zullen gaan worden, dit zijn o.a.; • • • •

Een fietshub Waardevol werk, gelinkt aan de Groene zoom en/of horeca. (Er wordt gewerkt aan een Strategisch Huisvestingsplan Waardevol werk, waarin dit ook wordt meegenomen.) Dagbesteding Klim- en/of bolderhal

De parochie kan ook zelf met een invulling voor deze ruimte komen, het is hun eigendom. Dit kan een maatschappelijke of commerciële functie krijgen.

4. Voorstel: samenspel en ruimtelijke clustering Zoals in vorig hoofdstuk vermeld, zijn er erg veel mogelijkheden voor maatschappelijke voorzieningen in en om de Floris van Adrichemlaan. Het versterken van de leef-kwaliteit in Boerhaavewijk is echter ook hard nodig, zeker als we kijken naar de huidige stand van de wijk en het aantal woningen dat er bij komt, in combinatie met het Actieprogramma wonen en zorg (zorgzame wijk). De voorgestelde maatschappelijke voorzieningen versterken de leef-kwaliteit en sociale structuur van de Boerhaavewijk. Door ruimtelijke clustering en doelgroepgerichte functies ontstaat een samenhangend netwerk dat recht doet aan de verscheidenheid in de wijk en kansen biedt voor iedereen. De inrichting van de openbare ruimte langs de Floris van Adrichemlaan moet verleiden tot verblijven, sporten, bewegen, spelen, wandelen en ontmoeten, zodat mensen tussen de verschillende voorzieningen elkaar ook ontmoeten en er verbinding ontstaat.

4.1 Samenspel Buurts en Hof van Jacob zijn met elkaar in gesprek over efficiënte samenwerking tussen de verschillende locaties. Dit gaat verder dan alleen het doorverwijzen naar elkaars activiteiten, dit gaat over afstemming en versterken van elkaars krachten. De plannen voor de Open Koffiehuis sluiten hier ook bij aan. Qua m2 komen er in het nieuw te bouwen Huis van de Wijk minder m2 6

terug dan de huidige ruimte in de grote en kleine Ringvaart samen, maar door multi-gebruik van de nieuwe ruimtes en samenwerking met het Hof van Jacob en het Open (koffie)huis kan er gezamenlijk invulling geven worden aan de vraag uit de wijk. Deze drie voorzieningen dragen alle drie bij aan een omgeving die uitnodigt om te ontmoeten, aan een (zorgzame) wijk, die naar elkaar omkijkt. Hierbij richt het Huis van de Wijk/sporthal zich met name op laagdrempelige horeca voor ontmoeting, participatie, wijkteam, sport, jongeren. Het Hof van Jacob richt zich op woonzorg, ouderen, buurtgerichte horeca, ZOED. Het Open Huis richt zich ook op ontmoeten en activiteiten, en haalt met name de huidige bewoners binnen. Hier bestaat al een hechte community. Door goede afstemming tussen de partijen, kunnen er meer kansen in de wijk gecreëerd worden, voor alle doelgroepen, op alle momenten. De andere twee genoemde functies kunnen een andere maatschappelijke functie vervullen. Schalkweide biedt in de tijdelijkheid woonruimte aan spoedzoekers, welke tevens kunnen samenkomen in het gebouw zelf. Daarnaast wordt dit een broedplaats voor creativiteit, cultuur en economie. De invulling van de Moeder van de Verlosserkerk zal nader onderzocht worden, middels het haalbaarheidsonderzoek uit de MRA deal, dit kan plaats bieden voor waardevol werk, dagbesteding en/of de verbinding met het groen.

In deze afbeelding staan de verschillende voorzieningen weergegeven met de mogelijkheden die zij bieden inclusief het park dat ingericht wordt voor ontmoeting.

7