04-11 Inspreekbijdrage M Beretta m.b.t. Stadspark koepelkathedraal

Inspreek moment commissie beheer 4 november 2021 Marisa Beretta/Stadspark Koepelkathedraal Heeft u het haarlems dagblad van vandaag gelezen? ‘In plaats van groen voor de deur, krijgen we straks bussen voor onze neus, was de teleurgestelde reactie van de Emmapleinbewoners.’ Ik sta voor u als bewoner Emmaplein en 1 van de initiatiefnemers die in 2016 contact hebben gezocht met Wim Eggenkamp van de Stichting Koepelkathedraal om samen op te trekken om onze gezamenlijke droom onder de aandacht te brengen. Wij als bewoners hadden een visioen. Een visioen van een groene oase rondom de koepelkathedraal. Een plek om te ontmoeten en om op adem te komen. En dat niet alleen bedoelt voor bewoners Emmaplein. Wat zou er gebeuren als je de rommelige versteende ruimte rondom de kathedraal met visie aan elkaar verbindt, de ruimte geeft aan groen en daarmee aan ontmoeten, wandelen en fietsen. Uit onderzoek is gebleken dat het Emmaplein alleen vol staat tijdens hoogmissen in de kerk, laten we ruim schatten zo’n 8 keer per jaar. Voor deze piekmomenten zijn andere ruimten op schappelijke loopafstand te vinden. De lockdown heeft uitgewezen dat er geen behoefte is aan parkeren door omwonenden op het plein. Iedereen was thuis en toch stond er nooit meer dan 1 of 2 auto’s op de grote parkeerruimte. Samen met Wim Eggenkamp hebben wij met behulp van Maaike Sillman van groen een vooronderzoek gedaan.

Op de achtergrond waren bewoners Emmaplein en het Hofje van Codde Beeresteyn betrokken. Uitgangspunten die wij samen uitdroegen. Groen voor iedereen Klimaatadaptie Motto van Wim Eggenkamp; Noem 1 kathedraal in Europa waar je met de auto voor de deur kunt parkeren. Ruimte terug aan de wandelaar en de fietser. De kathedraal is een monument van formaat en verdient een waardige omlijsting. Op mijn initiatief heeft 1 van de ontwerpers van het Schoterbos toen een eerste voorzichtige schets gemaakt. We zaten rondom de gemeenteraadsverkiezingen, verschillende partijen hadden of meer groen of letterlijk Stadspark Bavo in het verkiezingsprogramma staan. Citaat uit het Collegeprogramma 2018 ‘We ondersteunen en geven meer ruimte aan initiatieven die de ruimte vergoenen zoals rondom de sint Bavo’ ‘Stadspark Koepelkathedraal’ werd aangenomen als burgerinitiatief. Maaike Sillman heeft adviezen gevraagd bij de verschillende afdelingen citaat van Inge Gansewinkel afdeling toerisme uit de correspondentie; ‘In mijn ogen moet het stadspark echt een verblijfsplek zijn en meer dan een mooi decor voor de Koepelkathedraal. Liefst komt er een programma en is er aandacht voor placemaking.’

Onder begeleiding van Hosper is er een ontwerpschets gepresenteerd. Het Emmaplein bleek van de kaart gevallen, het bisdom bleek het hek niet weg te willen halen. De ontwerpschets is toch aangeboden aan het college met een begeleidende brief. Bewoners; weinig vergroening, nog steeds veel ruimte voor parkeren Zij zien zelfs een doorgaande weg voor hun deur verschijnen Bisdom te weinig parkeerfaciliteiten voor vergaderen Plebanie en bezoekers kerkdiensten ‘Noem 1 kathedraal in Europa waar je met de auto voor de deur kunt parkeren. ‘ Besluit college volgt in 2020 We gaan faseren en beginnen met Bottemanplein. Er werd een nieuw bureau ingesteld en vanaf dit moment zijn feitelijk de bewoners Emmaplein buitenspel gezet. Het is duidelijk dat het bisdom aan tafel heeft gezeten. Als bewoner neem je initiatief stopt hier veel energie en moeite in en tijdens het proces word je ingehaald en eindigt het dat de bewoners emmaplein via een enquete een mening mogen geven over waar de buskeerlus op hun plein komt. Alle aandacht is nu gericht op de kathedraal, zij krijgen een mooie ingang waardoor de bus standplaats moet verdwijnen richting Emmaplein Waarom niet eerst 1 plan met visie en pas dan gefaseerde uitvoering? Ik wil eindigen met het ik het citaat van burgemeester Jos Wienen nav de perikelen in meerwijk.

“Klimaatverandering is een van de grootste redenen dat er parkeerplaatsen in Meerwijk verdwijnen.De gemeenteraad heeft een duidelijke voorkeur voor een toekomst waar automobiliteit minder belangrijk is en dat we meer de fiets gaan pakken. Eventuele laatste vraag Willen wij als stad deze vorm van toerisme waarin bezoekers voor de deur worden uitgezet en weer verder trekken zonder verder geld in de stad zelf uit te geven. De Koepelkathedraal is een monument van formaat wat een waardige omlijsting verdient. Echter betekent dit dat alle functie en aandacht moet liggen bij gebruik door de kerk en de toeristen? Doel van de Stichting kathedrale basiliek is vooral door het aantal betalende bezoekers omhoog te halen het monument, de stenen in stand te kunnen houden. Gebleken is dat de rest bijzaak is.

Bijlage 1. artikel Haarlems dagblad Bijlage 2. Verkenning Palnontwikkeling Atelier Rijksbouwmeester/ Ben Kuipers 2020 nav de vraag van Dhr Eggenkamp om de ontwerpschets van Hosper te beschouwen.

Inrichting omgeving Bavokathedraal, Haarlem Verkenning planontwikkeling

Ben Kuipers, Atelier Rijksbouwmeester 19 oktober 2020

DE VRAAGSTELLING

DE KERN VAN DE OPGAVE

In 2017 is vanuit een burgerinitiatief het plan opgevat om de onsamenhangende gronden rond de Koepelkathedraal om te vormen tot een stadspark.

De ligging van de Bavo kathedraal in het stedelijk weefsel van Haarlem is uitermate moeizaam. Van zo’n important bouwwerk verwacht je dat deze van verre zichtbaar en makkelijk en op aan aangename manier te bereiken is. Dit alles is niet aan de orde. Ondanks zijn imposant formaat is het bouwwerk nauwelijks zichtbaar. De witte pijlen geven de twee zichtlijnen weer hoe de kerk vanuit de stad - potentieel - nog het best beleefbaar is. We kijken dan wel naar de achterzijde (het koor) van de kerk.

In de ‘Verkenning Stadspark Koepelkathedraal’ van de Initiatiefgroep Stadspark Koepelkathedraal wordt de kathedraal met zijn omgeving benoemd als een markante plek in Haarlem Zuidwest, waar het een belangrijke schakel is in de stadsstructuur. De verkenning start met een vijftal denkrichtingen waarmee wordt onderzocht hoe de wisselwerking van de koepelkathedraal met omliggende buurten vorm kan krijgen. Na bespreking van de resultaten in de stad zijn aandachtspunten opgesteld en is een verkennende schets gemaakt. Het belangrijkste uitgangspunt dat voor de schets is ingezet is het creëren van eenheid en samenhang in de omgeving rondom de kerk. Als middel is gekozen voor een landchap van gras, bomen en paden rondom de kerk vergelijkbaar met een ‘common’ zoals rond veel Engelse kaerekn en kathedralen toegepast is. De reacties op de verkennende schets zijn nog niet onverdeeld positief. Zop hebben de bewoners van het Emmaplein te vkennen gegegven teleurgesteld en ontevrden te zijn over het parkeerterrein voor hun voordeur. Terwijl de Plebanie te kennen heeft gegeven over meer parkeerfaciliteiten te willen beschikken om een goed exploitatie en gebruik van de kathdraal mopgelijk te maken. Deze signalen waren aanleiding om het Atelier Rijksbouwmeester te vragen mee te denken en te adviseren over deze opgaven. Waar deze notitie het gevolg van is.

De bereikbaarheid voor de automobilist (rode onderbroken lijn) is door de ligging aan de Leidsevaart en de Westergracht goed. Tegelijkertijd zorgt de ligging aan deze drukke wegen dat de route naar de kerk voor wandelaars en fietsers minder aantrekkelijk is. De gele lijn geeft weer hoe de kerk via de Emmabrug en het Emmaplein aansluit op het stedelijke weefsel van de binnenstad en de stedelijke zuidelijke rand daarvan. De oriëntatie van de architectonisch indrukwekkende entreepartij aan wat als de achterzijde wordt ervaren op een plantsoen omringd door achtertuinen van kleine woningcorporatiewoningen komt de beleving en vindbaarheid evenmin ten goede. Gesteld kan worden dat ruimtelijke betekenis van de Koepelkathedraal door zijn ligging en moeizame inbedding in het stedelijk weesfel wordt gemarginaliseerd. De vraag is of - en op welke wijze – dit met een inrichting van de directe omgeving van de kathedraal kan worden verbeterd.

2

1 3

PLANANALYSE De schets kan worden ontleed in een drietal deelgebieden met een eigen karakter. 1. Common Basis van de schets is een continue doorwaadbare groene ruimte van groene (gras)eilanden bomen, dat als het ware een presenteerblad vormt voor de kathedraal. Deze inrichting voorziet de kathedraal van een neutrale groene ruimte waardoor samenhang - en met de juiste plaatsing van bomen – zicht op de kathedraal ontstaat. Aan de zijde van de Leidsevaart ontbreekt echter de ruimte om dit concept ten volle beleefbaar te maken. Tussen de autoweg en de (achterzijde van) de kerk ontbreekt de ruimte voor een overtuigende groene ruimte. Het meest aantrekkelijke verblijfsklimaat zal zich bevinden aan de zuidzijde van de kerk, op de zon gelegen en in de luwte van wind en verkeer. De iedeale plek ook voor een publieks(horeca)functie. Hjet verblijfsklimaat in de noordoosthoek – waar het groengebied een forse maat heeft, zal door de ligging in de wind, in de schaduw van de kathedraal en direct naast het drukke autoverkeer minbder aantrekkelijk zijn. Hierdoor zal dit gebied vooral een functie hebben als groen decor en als doorgangsgebied. Door de inbedding in het groen komt bij de hoofdentree de nadruk te liggen op de darsrichting van de porte cochère. De hoofdas van de kerk loopt uit op een omsloten buurttuin.

1. Buurttuin Aansluitend op de achtertuinen en erfpaden van de kleine corporatiewoningen vormt de buurttuin een voortzetting van de doorwaadbare groene ruimte, waarbij het neutrale gras is vervangen door tuintjes. Met deze invulling kan als een verzoening worden gezien tussen schaal en sfeer van de monumentale kathedraal en de privésfeer van de kleine woningen. De aansluiting op de hoofdas van de kathedraal lijkt echtre nog niet helemaal in balans. 2. Emmaplein Het Emmaplein bouwt voort op de huidige inrichting met amberbomen en het gebruik als parkeerterrein. Weliswaar een pragmatische invulling. Echter mety als consequenties dat de belangrijke entree vanuit de stad via de Emmabrug wordt gedomineerd door geparkeerde auto’s en dat bewoners van het Emmaplein en de achtergelegen woonbuurt van hetv stadspark worden gescheiden door een parkeerterrein.

3

4 2 1

ZOEKRICHTING OPTIMALISATIE Wellke optimalsiatie zouden doorgevoerd kunnen worden om binnen het gekozen uitgangspunt van een ’doorwaadbaar groen landschap’ rondom de kathedraal tegemoet te komen aan de wensen van buurtbewoners en plebanie en om de beperkingen van de schets op te lossen cq potenties optimaal te benutten. Als aanzet tot antwoord op deze vraag zijn een aantal aanbevuilingen opgesteld. 1. Focus op transformatie Emmaplein naar Emmapark Het gedeelte bij het Emmapark heeft de beste uitgangspunten voor een geslaagd stadspark: -

Gelegen op de route van en naar de binnenstad / Haarlem zuid als entreegebied Voorzien van aantrekkelijke bebouwingswanden van woningen (qua maat en architectuur) Gunstig gelegen op de zon en in de luwte. Perfect uitgangspunt voor publieksvoorzieningen en terras aan zuidzijde van de kathedraal. Direct uitloop- en verblijfsgebied voor aanwonenden.

Consequentie is dat de omvang van het parkeren in dit gebied fors moet worden terug terug gebracht. En dat de boombeplanting losser kan worden gemaakt. 2. Hoofdentree-plein Door aansluiting van de entree op het vernieuwde Emmaplein (Emmapark) krijgt de hoofdentree meer allure, vindbaarheid en vanzelfsprekendheid.

3. Voorportaal Het parkgedeelte aan de noordzijde fungeert vooral als groen voorportaal waarmee de groene inbedding en het zicht op de kathedraal wordt vorm gegeven. Dit wordt de belangrijkste benaderingswijze per auto. Parkeerplaatsen worden hier aangebracht, ingebed in groen. Met een vurig pleidooi om de omvang van de parkeervoorziening niet groter te maken dan strikt noodzakelijk is. In deze tijd is het heel gebruikelijk om te verwachten dat je op enige afstand parkeert uit respect voor de kwaliteit van het monument dat hje bezoekt. Tot 25 jaar geleden kon je nog parkeren op de Markt van Delft. Dat kun je je nu niet meer voorstellen. Bezoeker zijn graag bereid een stukje te lopen om te kunnen genieten van de monumentale ruimte. (En een extra impuls om te gaan fietsen is ook niet verkeerd). Om luwte te creeren kan op ooghoogte een groene afscherming (haag) worden geplaatst, die het zicht op geparkeerde auto’s omnteemt maar het zicht op de Kathedraal niet belemmert. 4. Kerktuin Met welke invulling kan een brug worden geslagen tussen de monumentale kathedraal en de woonhuisjes met tuinen? Wellicht door gebruik te maken van het meer formele vocabulaire van een kloosterhof?

De uitgangssituatie voor een Emmapark met verblijfskwaliteit dat aansluit op een aantrekkelijke en vindbare hoofdentree.

Geen verblijfskwaliteit. Parkeren kan hier worden ingepast met auto entree. Met respect voor het verzetsmonument.

Te hoge populieren ontnemen het zicht op de kathedraal.

TOT SLOT Deze analyse en aanbevelingen pretenderen niet compleet en zaligmakend te zijn, om in katholieke termen te blijven. Gepoogd is de vinger op de zere plek te kunnen leggen wat de bezwaren betreft en om een zoekrichting mee te geven die mogelijk een uitweg biedt om binnen de ontwikkelde denkrichtingen voor het Stadspark Koepelkathedraal tot een optimale en realiseerbare nieuwe werkelijkheid te komen.

Een plek voor een tuin die de brug vormt tussen buurt en kathedraal. Ben Kuipers landschapsarchitect 19 oktober 2020