02. Jaarverslag en Jaarrekening 2022

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

Jaarverslag en Jaarrekening 2022 Gemeente Haarlem

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

1

Aanbieding aan gemeenteraad Jaarstukken 2022 Het college van burgemeester en wethouders biedt de raad met het Jaarverslag en de Jaarrekening 2022 de eerste jaarstukken van dit college aan. Begin van 2022 heeft de bestuurswissel plaatsgevonden en het coalitieakkoord Actie! is tegen de zomer gepresenteerd. Het coalitieakkoord is verwerkt in de Programmabegroting 2023-2027. De jaarstukken volgen de begroting van dat jaar, dus het college legt met deze jaarstukken verantwoording af over het beleid uit de Programmabegroting 2022-2026, gebaseerd op het vorige coalitieakkoord Duurzaam Doen. In deze aanbiedingsbrief wordt een aantal beleidsmatige resultaten van 2022 uitgelicht. Daarnaast wordt de financiële ontwikkeling op hoofdlijnen geschetst, waarbij effecten van de coronamaatregelen, stijgende energieprijzen en inflatie ook van invloed zijn geweest. Zoals gebruikelijk zijn de jaarstukken ook digitaal beschikbaar. Financiële hoofdlijnen Het boekjaar 2022 wordt afgesloten met een positief saldo van € 49 miljoen op een begroting van ruim € 670 miljoen. Het positieve resultaat in 2022 is vooral het gevolg van autonome (incidentele) ontwikkelingen. Het grootste deel van het positieve saldo bestaat uit meer middelen vanuit het Rijk door tussentijdse bijstellingen van de Algemene uitkering bij mei- september- decembercirculaire.

Ook waren er voordelen binnen het sociale domein, vanwege een niet uitgekomen verwachte groei van het aantal cliënten dat gebruik maakt van volwassenvoorzieningen. Dit is anders dan in 2021, toen het positieve saldo van € 32,1 miljoen over de bijna volle breedte van de begroting kon worden verklaard door onderbestedingen door het niet cq. minder leveren van prestaties als gevolg van corona, krapte op de arbeidsmarkt en vraaguitval. Voor de investeringen geldt in het bijzonder dat ten opzichte van 2021 de realisatiekracht is verhoogd. Mede door aanvullende inspanningen van de organisatie. De gerealiseerde investeringen bedragen in 2022 € 55 miljoen ten opzichte van € 41 miljoen in 2021. Deze toename zit voornamelijk bij programma 5 Beheer en Onderhoud. De realisatie in 2022 voor het groot onderhoud en vervanging in de openbare ruimte (niet schoolgebouwen en vastgoed) van circa € 30 miljoen sluit aan bij de bijgestelde begroting 2022 en is aanzienlijk hoger dan de circa € 20 miljoen die in 2021 is gerealiseerd. Over een deel (€ 21 miljoen) van bovengenoemd positief resultaat 2022 van € 49 miljoen is de raad gedurende het jaar al geïnformeerd bij voortgangs- bestuurs- en decemberrapportage. In voorliggende jaarrekening ligt de nadruk op de verantwoording ten opzichte van de bij de decemberrapportage geactualiseerde begroting 2022. Dit resultaat bedraagt ruim € 28 miljoen.

Het positieve resultaat zal volgens de bestendige gedragslijn na besluitvorming van de raad over het voorstel resultaatbestemming, bij de Kadernota 2024, gedoteerd worden aan de algemene reserve. De financiële positie van de gemeente Haarlem is in 2022 verder verbeterd. Het algemene beeld over 2022 laat zien dat de vaste schuld van de gemeente is gedaald met € 20 miljoen naar een schuldstand van € 392 miljoen eind 2022. Dit is wel € 109 miljoen minder dan verwacht werd bij de Programmabegroting 2022-2026 (€ 501 miljoen). De netto schuldquote bedraagt 57%, dit is 31 procentpunten lager dan de verwachting was bij de Programmabegroting 2022-2026. De ratio Jaarverslag en Jaarrekening 2022

2

weerstandsvermogen stijgt van 2,9 bij de Programmabegroting 2023-2027 naar 3,3 in de Jaarrekening 2022. Dit wordt veroorzaakt doordat er enerzijds meer weerstandscapaciteit beschikbaar is en anderzijds het totaal benodigde weerstandsvermogen daalt in 2022. Herstel van de coronacrisis In 2022 konden de maatregelen om het coronavirus in te dammen worden afgebouwd. Op 25 februari werd afstand gedaan van de 1,5 meter afstandsregel en op 15 maart werden de meeste coronaregels versoepeld. 2022 heeft dan ook in het teken gestaan van herstel van de coronacrisis. Zo is er ingezet op de geestelijke gezondheid van jongeren, die kwetsbaarder is geworden als gevolg van corona. Ook zijn Haarlemmers geholpen bij het weer in beweging komen na de sluiting van sportaccommodaties door onder andere buurtsportcoaches. Verder zijn Haarlemse ondernemers die grote nadelen hebben ondervonden door de coronacrisis in het eerste kwartaal nog financieel ondersteund door de gemeente. De horeca is ondersteund door de vergrote terrassen tot 1 oktober toe te staan. Oorlog Oekraïne en effecten op het financieel kader Op 24 februari trok Rusland Oekraïne binnen en was oorlog op ons continent een feit. Dit conflict heeft grote humanitaire gevolgen.

Haarlem heeft in 2022 bijgedragen aan het opvangen van de gevolgen hiervan, onder andere door vluchtelingen te huisvesten en afspraken te maken met schoolbesturen om zoveel mogelijk nieuwe leerlingen onderwijs te laten volgen. De opvang van ontheemde Oekraïners heeft geleid tot extra ambtelijke inzet en aanvullende middelen uit de algemene uitkering die van invloed waren op de gemeentebegroting 2022. Tegelijkertijd maakte deze combinatie het ook ingewikkeld om op basis van een scenario de ramingen hierop binnen het begrotingsjaar bij te stellen. De sterk gestegen energieprijzen in 2022 als gevolg van deze oorlog hebben geleid tot een historisch hoge inflatie. Als gevolg hiervan zagen inwoners hun besteedbaar inkomen teruglopen en voor ondernemers betekende dit hogere loon- en andere bedrijfskosten. Daarom is in 2022 een energietoeslag uitgekeerd aan mensen die leven van maximaal 130% van de bijstandsnorm en zijn ondernemers actief geïnformeerd over hulp bij geldzorgen. Personele organisatie en arbeidsmarkt Net als elke organisatie, kampt de Haarlemse gemeentelijke organisatie met een krappe en complexe arbeidsmarkt. Er is onvoldoende capaciteit om alles tegelijk te doen en arbeid is schaars, zowel op het gebied van eigen personeel, als externe inhuur.

Natuurlijk zet de Gemeente Haarlem alles op alles om een goede en aantrekkelijke werkgever te zijn met oog voor het welzijn en de ontwikkelmogelijkheden van haar medewerkers. Op dit vlak is al een aantal belangrijke stappen gezet, zoals de ontwikkeling van strategisch personeelsbeleid. Er wordt gewerkt aan het aantrekken en behouden van medewerkers. Het is daarbij positief om te constateren dat in 2022 voor het eerst in lange tijd de instroom hoger is dan uitstroom van medewerkers. Desondanks is de krapte op de arbeidsmarkt een factor die van invloed is en voorlopig blijft op de uitvoeringskracht van de organisatie. Wonen en ruimtelijke ordening Een passende woning voor alle Haarlemmers is één van de speerpunten waar in 2022 aan is gewerkt. Dit is onder andere gedaan door de uitvoering van de huisvestingsverordening en door het actualiseren van spelregels voor woningbouwprogrammering, met speciale aandacht voor het sociale en middeldure segment. Mede door het verkrijgen van subsidies zijn stappen gezet om de plannen voor de ontwikkelzones Zuidwest, Europaweg en Oostpoort versneld uit te voeren. Na de bijdragen voor deze prioritaire zones heeft het Rijk inmiddels ook subsidie toegekend vanuit de regeling Jaarverslag en Jaarrekening 2022

3

Woningbouwimpuls (WBI) voor de zone Zijlweg. De omgevingsvisie (2021/492095) is in 2022 vastgesteld, deze bevat een toekomstvisie voor Haarlem als fijne stad om in te wonen en werken in 2045. Duurzaamheid Begin 2022 is de routekaart Duurzaamheid (2021/430881) opgeleverd, waarin toegewerkt wordt naar een aardgasvrije en circulaire stad in 2040. Ook is er verder gewerkt aan de energietransitie in samenwerking met bestaande en nieuwe bewonersinitiatieven. Het zonnewarmtenet in het Ramplaankwartier heeft een subsidie van € 4 miljoen toegekend gekregen en is daarmee versneld. De aanbesteding van het warmtenet in de Waarderpolder is in 2022 bijna afgerond en voor het warmtenet in Schalkwijk is besloten een decentrale variant op basis van warmte- en koudeopslag (WKO) te onderzoeken. In 2022 is in Haarlem 15,6% meer zonne-energie gerealiseerd ten opzichte van 2021. Met duurzaamheidsleningen, energiecoaches en energiebesparende producten worden woningen en vastgoed duurzamer gemaakt. Participatie en inkomensondersteuning Het aantal mensen dat leeft van een bijstandsuitkering is gedaald en met mensen die de stap naar werk niet kunnen maken wordt samen gezocht naar andere vormen van participatie. Het is belangrijk dat ook deze Haarlemmers mee kunnen doen in de stad.

Sinds januari 2022 worden door middel van de Wet inburgering nieuwe Haarlemmers ondersteund in het meekomen met de Nederlandse samenleving, bij voorkeur met betaald werk. In 2022 is ingezet op het bestrijden van armoede, met speciale aandacht voor mensen met een laag inkomen die extra geraakt worden door de stijgende energieprijzen en inflatie. In 2022 is het bereik van mensen met geldzorgen vergroot en is extra ingezet op vroegsignalering. Welzijn en sport In 2022 is met de overgang naar ‘Gewoon in de wijk’ invulling gegeven aan samenwerkingsafspraken met zorgaanbieders en welzijnspartners in de stad. Doel is dat Haarlemmers laagdrempelige en passende ondersteuning kunnen vinden en kunnen meedoen aan activiteiten die bijdragen aan hun welzijn of de leefbaarheid van de wijk. Dit met speciale aandacht voor de voorzieningen voor jongeren. Binnen het sociaal domein zijn er voordelen gerealiseerd vanwege het niet uitkomen van de verwachte groei van het aantal cliënten, maar ook een ander systeem in het toewijzen van Wmovoorzieningen heeft hieraan bijgedragen. Bij het herstel na de coronacrisis hoort ook het herstarten van sportactiviteiten. Er is ingezet op buurtsportcoaches en er zijn 14 nieuwe sport- en beweegaanbod initiatieven ontstaan. Verder is in 2022 de energieneutrale Yvonne van Gennip-sporthal in gebruik genomen.

Jeugd Het is belangrijk dat jongeren dichtbij, laagdrempelig en in de wijk terecht kunnen met vragen en behoeften. Er zijn in 2022 vier nieuwe contracten gesloten met consortia van jeugdhulporganisaties. Centraal hierin staan preventie, normalisatie en maatwerk voor jongeren. Om de ontstane leervertragingen van leerlingen door sluiting van scholen als gevolg van corona weg te werken, zijn door de gemeente en partners in 2022 30 initiatieven gestart, zoals het organiseren van zomerprogramma’s, gemeentelijke ondersteuning voor personeelstekort op school en in de kinderopvang en extra activiteiten in de thuiszittersaanpak. Ook hebben de gemeente en de Haarlemse onderwijskansenscholen de handen ineengeslagen om een leeromgeving voor te bereiden die leerlingen uitdaagt om hun talenten te ontdekken en ontplooien. In 2022 is fors geïnvesteerd in onderwijshuisvesting en de realisatiewaarde van deze investeringen is aanzienlijk hoger dan de afgelopen jaren. Zo is onder andere voor het Rudolf Steiner college vernieuwbouw en Jaarverslag en Jaarrekening 2022

4

uitbreiding gerealiseerd, op zeer duurzame wijze. Maatschappelijke opvang In 2022 is de gezamenlijke aanbesteding van de voorzieningen maatschappelijke opvang en beschermd wonen voorbereid. Partnerschap is daarbij het uitgangspunt. Door een dialooggerichte aanbesteding toe te passen is er ruimte voor de deskundige inbreng van aanbieders en is er een gedeelde verantwoordelijkheid van gemeente en partners. In 2022 nam het aantal mensen dat gebruik maakt van de maatschappelijke opvang toe en zij verbleven daar ook langer. Er is gewerkt aan het uitbreiden van doorstroomvoorzieningen, maar deze zijn in 2022 nog niet gerealiseerd. Haarlem Regenboogstad Sinds 2012 is Haarlem een Regenboogstad en heeft het beleid ontwikkeld gericht op gelijke rechten en sociale acceptatie van o.m. lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender- en interseksepersonen (LHBTI+). In oktober 2022 vierde Haarlem samen met de stad en de Regenboogpartners het 10-jarig jubileum als Regenboogstad. Ter markering van dit moment werd de nieuwe postercampagne “Trots op wie je bent en vieren van wie je houdt” gelanceerd. Daarnaast is in 2022 actief ingezet op uitbreiding en intensivering van de samenwerking met meerdere LHBTI+ organisaties in de stad. De eerste netwerkbijeenkomst vond plaats in oktober 2022. Verschillende partijen, organisaties en betrokken inwoners maakten hier kennis met elkaar.

Alle aanwezigen zijn uitgenodigd een bijdrage te leveren aan het activiteitenplan Haarlem Regenboogstad 2023. Kunst en cultuur Het afgelopen jaar is gestart met de uitvoering van het nieuwe cultuurplan 2022-2028 (2021/0329486). Begin 2022 is een pakket nood- en herstelmaatregelen vastgesteld om steun te verlenen aan amateurkunstverenigingen, evenementen en zelfstandige cultuurmakers. Daarnaast heeft het Rijk een speciale uitkering Impuls Jongerencultuur beschikbaar gesteld, die verdeeld is over verschillende instellingen en evenementen voor en door jongeren. Groen, water, klimaatadaptie en openbare ruimte Haarlem zet in op een openbare ruimte waarin het prettig is om te verblijven, waarin vergroening en groei van het aantal woningen samengaan. In 2022 zijn hiertoe flinke stappen gezet. Het Groenbeleidsplan (2022/0606659) is in 2022 vastgesteld. Dit plan is in lijn met de uitgangspunten uit de Omgevingsvisie, met als ambitie een groene toekomst voor Haarlem, gericht op een leefbare stad in 2030, waar alle Haarlemmers, mensen én dieren, prettig leven. De in 2022 vastgestelde strategie voor het onderhoud (2022/0565479) van de openbare ruimte heeft als uitgangspunt om gelijk met groot onderhoud en vervangingsonderhoud ook de doelstellingen in het kader van groen, klimaatadaptie en de mobiliteitstransitie mee te nemen.

Verder is er gewerkt aan vergroeningsactiviteiten in samenwerking met bewoners en verdere vergroting van het bomenbestand. Economie en toerisme In 2022 zijn verschillende maatregelen uitgevoerd om de na-ijlende effecten van corona het hoofd te bieden. In 2022 ontstond economische onzekerheid door inflatie, stijgende energieprijzen en krapte op de arbeidsmarkt. De gemeente informeerde ondernemers actief over hulp bij geldzorgen. Minder ondernemers dan op basis van economische ontwikkelingen werd verwacht, kregen in 2022 te maken met een faillissement. De bezoekersaantallen van Haarlem herstelden zich in 2022 goed, waarbij de balans tussen leefbaarheid en gastvrijheid continue aandacht heeft. Haarlem heeft zich ingezet voor versterking van het ondernemers- en vestigingsklimaat, onder andere door in te zetten op voldoende werkfuncties (met name rond de drie openbaar vervoerknooppunten). 2022 was ook het jaar waarin de Koepel openging. Op het gebied van de digitalisering Jaarverslag en Jaarrekening 2022

5

van het MKB neemt het inmiddels een belangrijke positie in en het ontwikkelt zich als belangrijke plek voor innovatie en samenwerking tussen bedrijfsleven, onderwijs en overheid. Mobiliteit en parkeerbeleid Haarlem kiest voor het schoner en veiliger maken van de stad, door de voorkeur te geven aan voetganger en fiets. Op basis van het mobiliteitsbeleid (2021/0313959) is daarom in 2022 ingezet op concrete maatregelen voor de mobiliteitstransitie, zoals 1.000 extra fietsparkeerplekken. De eerste voorbereidingen zijn gedaan om te komen tot parkeerregulering in elf wijken in Haarlem. Verder zijn er verschillende maatregelen uitgevoerd om de verkeersveiligheid te vergroten, mede door de snelheid van 53 wegen in Haarlem Noord te verlagen naar 30km/u. Veiligheid De gemeente draagt zorg voor een veilige samenleving en een leefbare stad. Het aantal geregistreerde misdrijven in Haarlem is gedaald in 2022 ten opzichte van 2019. De aanpak van ondermijnende criminaliteit is geïntensiveerd. Op het gebied van online criminaliteit zijn er in samenwerking met de regio preventiemaatregelen opgezet voor zowel jongeren als ouderen. Meepraten, meedenken, meedoen In 2022 heeft evaluatie van experimenten met overdragen van zeggenschap en het programma Nieuwe Democratie (2019/316944) geleid tot vijf leidende principes die als uitgangspunt dienen bij Haarlemse participatieprocessen.

Verder zijn er in 2022 weer initiatievencafés georganiseerd, is een raadsstuurgroep gestart met voorbereidingen van een geloot burgerforum en zijn nieuwe wijkcontracten opgestart. Raadsbehandeling Jaarverslag en Jaarrekening 2021 Tot en met 9 mei 12.00 uur kunnen raadsleden technische vragen stellen over de jaarstukken. De ambtelijke antwoorden hierop zijn 19 mei beschikbaar. De jaarstukken staan geagendeerd in de commissies Ontwikkeling, Samenleving en Beheer op 8 juni, Bestuur op 15 juni en in de gemeenteraad op 29 juni. Het college van burgemeester & wethouders, 28 maart 2023

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

6

Inhoudsopgave Aanbieding aan gemeenteraad ............................................................................................................... 2 Inhoudsopgave ........................................................................................................................................ 7 Leeswijzer ................................................................................................................................................ 9 1 Algemeen............................................................................................................................................ 11 1.1 Beleidsmatige resultaten op hoofdlijnen .................................................................................... 12 1.2 Financiële resultaten op hoofdlijnen........................................................................................... 16 1.3 Gevolgen van de coronacrisis ...................................................................................................... 32 1.4 Versterkers Duurzaam Doen ....................................................................................................... 37 1.5 Algemene dekkingsmiddelen ......................................................................................................

47 1.6 Taakstellingen .............................................................................................................................. 48 1.7 Investeringen ............................................................................................................................... 48 1.8 Onderzoeken vanuit verordening artikel 213a ........................................................................... 50 1.9 Interbestuurlijk toezicht .............................................................................................................. 50 2 Programmaverantwoording ............................................................................................................... 52 2.1 Cluster Sociaal ............................................................................................................................. 53 Programma 1 Maatschappelijke participatie ................................................................................ 60 Programma 2 Ondersteuning en zorg ........................................................................................... 81 Programma 3 Werk, inkomen en schulden ................................................................................... 94 2.2 Cluster Fysiek .............................................................................................................................

108 Programma 4 Duurzame stedelijke vernieuwing ........................................................................ 119 Programma 5 Beheer en onderhoud........................................................................................... 132 2.3 Cluster Burger en bestuur ......................................................................................................... 147 Programma 6 Burger, bestuur en veiligheid ............................................................................... 152 Programma 7 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................... 160 2.4 Duurzaamheid ........................................................................................................................... 168 2.5 Gebiedsgerichte vertaling ......................................................................................................... 169 3 Paragrafen ........................................................................................................................................ 170 3.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ............................................................................... 171 3.2 Lokale heffingen ........................................................................................................................

185 3.3 Onderhoud kapitaalgoederen ................................................................................................... 197 Jaarverslag en Jaarrekening 2022

7

3.4 Financiering ............................................................................................................................... 204 3.5 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 210 3.6 Verbonden partijen en subsidies............................................................................................... 224 3.7 Grondbeleid ............................................................................................................................... 249 3.8 Openbaarheidsparagraaf Wet open overheid .......................................................................... 258 4 Jaarrekening ..................................................................................................................................... 260 4.1 Balans ........................................................................................................................................ 261 4.2 Overzicht baten en lasten.......................................................................................................... 263 4.3 Toelichting op de jaarrekening ..................................................................................................

268 4.4 Incidentele baten en lasten ....................................................................................................... 292 4.5 Reserves en voorzieningen ........................................................................................................ 296 4.6 Pilot rechtmatigheidsverantwoording ...................................................................................... 301 4.7 Begrotingsrechtmatigheid ......................................................................................................... 302 4.8 Single informatie/single audit ................................................................................................... 307 4.9 Taakvelden ................................................................................................................................ 313 4.10 Controleverklaring van de onafhankelijke accountant ........................................................... 314 5 Besluit ............................................................................................................................................... 315 5.1 Besluit ........................................................................................................................................

316 6 Bijlagen ............................................................................................................................................. 317 6.1 Kerngegevens ............................................................................................................................ 318 6.2 Benchmarkindicatoren BZK ....................................................................................................... 322 6.3 Samenstelling bestuur ............................................................................................................... 332 6.4 Overzicht personeel................................................................................................................... 334 6.5 Analyse en toelichting per beleidsveld...................................................................................... 336 6.6 Investeringskredieten ................................................................................................................ 361 6.7 Overzicht verworven subsidies.................................................................................................. 368 6.8 Overzicht WOB verzoeken en ingediende bezwaren ................................................................

370 6.9 Productenrealisatie ................................................................................................................... 372 6.10 Financiële risico's > € 50.000 ................................................................................................... 390 6.11 Lijst van aan- en verkopen gemeente ..................................................................................... 395

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

8

Leeswijzer Het jaarverslag en de jaarrekening volgen de opzet van de programmabegroting van het jaar waar deze betrekking op hebben. De uitkomsten van de werkconferentie over indicatoren (2020/1186527) zijn opgenomen in de Programmabegroting 2022-2026. Hierover wordt in deze jaarstukken voor het eerst verantwoord. Het Jaarverslag en Jaarrekening 2022 is als volgt opgebouwd: In deel 1 wordt ingegaan op het resultaat op hoofdlijnen. Deel 2 is de programmaverantwoording. Dit is onderverdeeld in drie clusters: Sociaal, Fysiek en Burger en bestuur. In de overkoepelende teksten wordt het hoofdresultaat van het cluster beschreven. In de onderliggende zeven programma’s wordt daar dieper op ingegaan. In deel 3 zijn de wettelijk voorgeschreven paragrafen opgenomen. Dit geeft een dwarsdoorsnede van de jaarrekening vanuit een bepaald perspectief, zoals risico’s, financiering, kapitaalgoederen, bedrijfsvoering en grondbeleid. Deel 4 bevat de jaarrekening, balans en toelichting hierop. Deel 5 bevat het besluit tot vaststellen van het Jaarverslag en Jaarrekening 2022. Deel 6 bevat de bijlagen. Deze zijn alleen digitaal te raadplegen. De bijlagen bestaan onder andere uit kerngegevens, samenstelling bestuur en personele informatie. Alle in de financiële tabellen vermelde bedragen zijn maal € 1.000, tenzij anders vermeld.

Verandering indicatoren Met betrekking tot de indicatoren uit programma 2 zijn er recent door het CBS twee veranderingen doorgevoerd in de verzameling en verwerking van de data over jeugdzorg, die leiden tot een trendbreuk in de uitkomsten over 2020 en 2021. De grootste verandering betreft een forse toename in 2021 van het jeugdhulpaanbieders die data aanleveren. Hierdoor zijn de uitkomsten over jeugdhulp over de jaren 2021 en later niet goed te vergelijken met de uitkomsten over de jaren 2015 t/m 2020. Daarnaast is er een kleine verandering doorgevoerd in de berekenwijze van de definitieve cijfers over jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering. Dit leidt tot een zeer beperkte trendbreuk tussen de jaren tot en met 2019 en de jaren vanaf 2020. Nieuw in het jaarverslag: Een aantal zaken is in 2022 nieuw toegevoegd aan het jaarverslag, het gaat om de volgende aanvullingen: 1. Er is een sociaal jaarverslag toegevoegd aan de paragraaf bedrijfsvoering (3.5) in de vorm van een infographic. Dit betreft een opvolging van een Duisenberg-aanbeveling. 2. Het aantal FTE inhuur per domein is toegevoegd aan de paragraaf bedrijfsvoering. Dit betreft ook een opvolging van een Duisenberg-aanbeveling. 3. Paragraaf 3.8 Openbaarheidsparagraaf Wet Open Overheid is toegevoegd.

Deze paragraaf wordt voorgeschreven door de Wet open overheid (Woo) die op 1 mei 2022 in werking is getreden en de Wet openbaarheid van bestuur (Wob) vervangt. Digitaal jaarverslag en jaarrekening Naast de papieren versie is er een digitale versie (pdf) van het Jaarverslag en Jaarrekening 2022 beschikbaar op de website. Vanuit de pdf kan via een link de achterliggende informatie Jaarverslag en Jaarrekening 2022

9

(beleidsnota's, visie documenten, websites, etc.) worden geraadpleegd. De begrippenlijst en afkortingenlijst is opgenomen in een online Lexicon.

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

10

1 Algemeen

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

11

1.1 Beleidsmatige resultaten op hoofdlijnen 1.1.1 Inleiding De gemeenteraad heeft zeven programma's (resultaatgebieden) vastgesteld om op hoofdlijnen te sturen, kaders te stellen en verantwoording af te leggen. Bij elk programma staat aangegeven welk maatschappelijk effect wordt nagestreefd met het programma. De programma's zijn onderverdeeld in meerdere beleidsvelden, waarbinnen de doelstellingen en prestaties zijn benoemd. Jaarverslag en Jaarrekening 2022 is een verantwoording wat de gemeente gerealiseerd heeft van wat zij in de Programmabegroting 2022-2026 heeft aangekondigd. De begroting is opgesteld vanuit het coalitieprogramma Duurzaam Doen! 2018-2022. Dit coalitieprogramma vormde dus de basis voor de prestaties en doelstellingen die in dit jaarverslag worden verantwoord. Belangrijke onderdelen per programma zijn: 1. In de inleidende tekst wordt de programmadoelstelling (missie) benoemd en aangegeven in hoeverre de programmadoelstelling is bereikt. Daarbij wordt ook aandacht besteed aan de samenhang tussen de programmadoelstelling, de bereikte doelen en de verrichte prestaties. 2. Een systematische verantwoording over de drie zogenaamde W-vragen: - Wat hebben we bereikt in 2022 (doelen)? - Wat hebben we gedaan in 2022 (prestaties)? - Wat heeft het gekost in 2022? De beantwoording van de eerste twee W-vragen wordt vormgegeven via vier categorieën.

De aan deze categorieën gekoppelde kleuren hebben de volgende betekenis: Smiley

Betekenis doel of prestatie is volledig gerealiseerd doel of prestatie is grotendeels gerealiseerd. Het kan ook zijn dat een doel of prestatie volledig is gerealiseerd, maar dat het meer heeft gekost, het niet binnen de tijd is gebeurd of dat gerelateerde doelen of prestaties niet zijn gerealiseerd, waardoor volledige realisatie te stellig is doel of prestatie is gedeeltelijk gerealiseerd

doel of prestatie is niet gerealiseerd

Externe factoren Het bereiken van de beoogde maatschappelijke effecten wordt overigens niet volledig door de gemeente zelf bepaald. De maatschappelijke effecten worden vaak mede beïnvloed door verschillende andere factoren, zowel in positieve als in negatieve zin. Regionale, landelijke en zelfs mondiale ontwikkelingen, die buiten de invloed van de gemeente liggen, spelen daarbij een rol. Het is lastig aan te geven hoe groot de invloed van die maatschappelijke ontwikkelingen is. Als externe factoren van invloed zijn geweest op het bereiken van de beoogde maatschappelijke effecten, wordt dat in de programmateksten vermeld. Invloed coronavirus Corona en de maatregelen die genomen zijn om het virus in te dammen hebben voor een complexe Jaarverslag en Jaarrekening 2022

12

situatie gezorgd. Vanaf de eerste maanden van 2022 was het virus op zijn retour en konden de maatregelen afgebouwd worden. Desondanks hebben veel sectoren en organisaties de tijd nodig gehad om te herstellen van deze crisis en heeft deze ook in 2022 economische, sociaalmaatschappelijke en financiële impact gehad. Ook op de effect- en prestatie-indicatoren in dit jaarverslag zal mogelijk corona een rol hebben gespeeld. Wanneer er een vermoedelijk effect is van corona zal hier melding van worden gedaan. Samen met de stad Veel van de prestaties die bijdragen aan de beleidsdoelen van de gemeente Haarlem worden niet door de gemeente zelf verricht, maar door partners in de stad, zoals woningcorporaties en gesubsidieerde instellingen. De gemeente heeft in dat geval meer een regisserende taak en voorwaardenstellende rol en levert de prestaties niet zelf. Als de gemeente samenwerkt met partners in de stad voor het bereiken van doelen en prestaties, wordt dat in de programmateksten vermeld, zoals in de overzichten van verbonden partijen en gesubsidieerde instellingen. Indicatoren Er wordt systematisch verantwoording afgelegd over de effect- en prestatie-indicatoren (inclusief streefwaarden) die waren opgenomen in de Programmabegroting 2022-2026. Het streven is om indicatoren zo veel mogelijk te voorzien van de meest recente realisatiewaarden.

In een aantal gevallen is dit niet haalbaar, omdat realisatiecijfers (voor 2022) bij het opstellen van het jaarverslag nog niet beschikbaar zijn. Dit is vooral van toepassing op indicatoren waarbij gebruik gemaakt wordt van een externe, niet gemeentelijke, bron. Een aantal van deze indicatoren is bijvoorbeeld afkomstig van partners van de gemeente. De gemeente werkt immers steeds meer samen met externe partners. Zij hebben vaak een eigen informatie- en verantwoordingscyclus waarbij de onderbouwing met indicatoren een afwijkende planning heeft. Voor andere indicatoren geldt dat waarden afkomstig zijn uit een ‘landelijk’ onderzoek, registratie of statistiek waarbij bij het opstellen van het jaarverslag (nog) geen cijfer voor 2022 is gepubliceerd. Dit geldt met name ook voor de 34 vanuit de BBV (Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten) verplichte indicatoren. Deze worden vanaf 2017 opgenomen in de programma's, daar waar zij het meest aansluiten bij de Haarlemse doelen en prestaties. Aan de markering 'BZK' (naar het ministerie dat de set BBV indicatoren heeft opgesteld) is te herkennen dat het een verplichte indicator is van het ministerie. Naast de originele bron waar het cijfer uit voortkomt, is een digitale link opgenomen naar het platform 'waar staat je gemeente' van de VNG. Hier zijn alle landelijk verplichte indicatoren te raadplegen.

Via het dashboard BBV en de onderliggende database kunnen online allerlei vergelijkingen worden gemaakt met andere gemeenten of landelijke cijfers. De belangrijkste vergelijkingen zijn daarnaast ook opgenomen in bijlage 6.2 Benchmarkindicatoren BZK. Voor vijf verplichte indicatoren geldt dat ze niet vergeleken kunnen worden met andere gemeenten omdat deze gegevens uit gemeentelijke registraties afkomstig zijn en niet op het dashboard worden gepubliceerd. Daarom hebben deze indicatoren geen link. De BZK indicatoren worden met regelmaat geactualiseerd, aangevuld, aangepast of met terugwerkende kracht gecorrigeerd. Het is dus mogelijk dat deze indicatoren in dit jaarverslag afwijken van de actuele situatie op het dashboard. In dit jaarverslag zijn de indicatoren opgenomen, zoals deze op 1 mei 2023 op het dashboard zijn gepubliceerd. In dit jaarverslag zijn waar mogelijk jaarcijfers opgenomen, Bij enkele indicatoren zijn alleen halfjaarlijkse cijfers beschikbaar, indien dit van toepassing is wordt dit vermeld. Doordat in het jaarverslag links worden opgenomen naar waarstaatjegemeente.nl, kan ook na publicatie van het definitieve jaarverslag langs deze weg altijd de meest recente, beschikbare cijfers worden opgezocht.

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

13

Derde W-vraag over kosten Bij de beantwoording van de derde W-vraag (Wat heeft het gekost?) worden de financiële afwijkingen tussen de begroting na wijziging en de werkelijke uitkomsten geanalyseerd. Omdat de totale omvang van de gemeentebegroting ruim € 600 miljoen bedraagt, is afgesproken in de Financiële verordening 212 (2016/593253) dat alleen afwijkingen van meer dan € 100.000 op beleidsvelden kort worden toegelicht. Per programma worden de toevoegingen en onttrekkingen aan reserves vermeld.

1.1.2 Realisatie doelen en prestaties In de Programmabegroting 2022-2026 zijn 51 doelen geformuleerd en 71 prestaties om deze doelen te bereiken. Onderstaande grafiek geeft een overzicht van de realisatie van alle doelen en prestaties van de gemeente

Onderstaande twee grafieken geven een beeld van de realisatie van doelen per programma en de prestaties per programma. In deel 2 vindt u per programma een gedetailleerde uitleg per doel en per prestatie terug.

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

14

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

15

1.2 Financiële resultaten op hoofdlijnen Algemeen In dit hoofdstuk staan de uitkomsten van de jaarrekening op hoofdlijnen. Het hoofdstuk gaat in op de belangrijkste afwijkingen op de Programmabegroting 2022-2026. Ook staat in dit hoofdstuk een toelichting op de ontwikkeling van de algemene reserves. Een uitgebreide opsomming van afwijkingen van de vastgestelde begroting staat vermeld bij de verantwoording van de programma’s bij het onderdeel 'Wat heeft het gekost?' en bij de Analyse en toelichting per beleidsveld in bijlage 6.5. Het budgetbeheer en de rechtmatigheid van de bestede middelen wordt uitgelegd in paragraaf 4.7 Begrotingsrechtmatigheid.

Financiële hoofdlijn jaarrekening Het boekjaar 2022 wordt afgesloten met een positief saldo van € 49 miljoen op een begroting van ruim € 670 miljoen. Het positieve resultaat in 2022 is vooral het gevolg van autonome (incidentele) ontwikkelingen. Het grootste deel van het positieve saldo bestaat uit meer middelen vanuit het Rijk door tussentijdse bijstellingen van de Algemene uitkering bij mei- september- decembercirculaire, coronacompensatie vanuit het Rijk en vrijval van onze eigen coronarisico-reserve. Ook waren er voordelen binnen het sociale domein, vanwege een niet uitgekomen verwachte groei van het aantal cliënten dat gebruik maakt van volwassenvoorzieningen. Het voordeel op de Algemene middelen als gevolg van bijstellingen van de Gemeentefondsuitkering op basis van de Rijkscirculaires bedroeg in 2022, bijna € 32 miljoen; - € 9 miljoen, bij de Voortgangsrapportage 2022, op basis van de septembercirculaire 2021; - € 10 miljoen, bij de Bestuursrapportage 2022, op basis van de meicirculaire 2022; - € 2,7 miljoen, bij de Decemberrapportage 2022, op basis van de septembercirculaire 2022; - € 10 miljoen, bij de Jaarrekening 2022, op basis van de decembercirculaire 2022. Het gaat bij bovengenoemde om bijstellingen van de Gemeentefondsuitkering op de Algemene Middelen.

Hiernaast zijn door het Rijk ook in de verschillende circulaires extra middelen uitgekeerd waar één op één lasten tegenover staan in de begroting. Te denken valt hierbij aan de Oekraïne middelen (€ 12 miljoen) en de middelen voor energiecompensatie (€ 9 miljoen). Deze middelen zijn in 2022 deels uitgegeven en deels gereserveerd voor uitvoering in 2023. Deze middelen hebben geen effect op het resultaat. Bij de Bestuursrapportage 2022 is de coronarisicoreserve vrijgevallen, à € 1,5 miljoen. In de voorliggende Jaarrekening 2022 wordt de eerder uit voorzichtigheid niet geraamde resterende coronacompensatie verantwoord à € 3,5 miljoen. Deze zijn samen goed voor een incidentele meevaller van € 5 miljoen. In de Bestuursrapportage 2022 zijn de uitgaven voor de Wmo met € 2,8 miljoen voordelig bijgesteld, met name veroorzaakt door een lagere groei in het aantal cliënten dan verwacht. In de Decemberrapportage 2022 is een prognose afgegeven voor het verwachte financiële resultaat 2022; voor Wmo was de verwachting dat er nog eens € 3 miljoen voordeel zou zijn, voor de uitgaven Jeugd werd een voordeel van € 1,5 tot € 1,8 miljoen verwacht. In de voorliggende Jaarrekening 2022 is het definitieve resultaat 2022 opgenomen, dat bedraagt € 4,6 miljoen voordelig (€ 3,5 miljoen Wmo en € 1,1 miljoen Jeugd) en is daarmee nagenoeg in lijn met de prognose.

De groei is lager dan verwacht, onder meer door de corona-effecten in de eerste maanden van 2022, vacatures en ziekteverzuim bij zorgaanbieders. Daarnaast zijn de aanpassing van het normenkader HO en voordelen uit de aanbestedingen Wmo-voorzieningen hier debet aan. In het kader van de Kadernota 2024 wordt Jaarverslag en Jaarrekening 2022

16

bezien welk deel daarvan een structureel karakter heeft. Daarnaast zijn er incidentele voordelen in Programma 1 (€ 1,2 miljoen) en Programma 3 (€ 2,4 miljoen). Overige verschillen, o.a. in het fysieke domein en burger en bestuur, maken een relatief klein deel uit van het totale rekeningresultaat 2022. Bovenstaande maakt dat 2022 een heel ander jaar is dan 2021, toen het positieve saldo van € 32,1 miljoen over de bijna volle breedte van de begroting kon worden verklaard door onderbestedingen door het niet cq. minder leveren van prestaties als gevolg van corona, krapte op de arbeidsmarkt en vraaguitval. In voorliggende jaarrekening 2022 ligt de nadruk op de verantwoording ten opzichte van de bij de decemberrapportage geactualiseerde begroting 2022. Dit resultaat bedraagt ruim € 28 miljoen van bovengenoemd resultaat van € 49 miljoen. Over € 21 miljoen hiervan bent u reeds geïnformeerd bij Voortgangs-, Bestuurs- en Decemberraportage 2022. Het rekeningresultaat 2022 vóór dotaties en onttrekkingen aan reserves bedraagt € 66 miljoen. De dotaties en onttrekkingen aan reserves bedragen per saldo circa € 17 miljoen, als gevolg van € 58 miljoen dotaties en € 41 miljoen onttrekkingen.

Naast genoemde dotaties en onttrekkingen aan de bestemmingsreserves, welke in voorliggende jaarrekening al zijn verwerkt en voortvloeien uit eerdere besluitvorming of bestaand beleid ten aanzien van de bestemmingsreserves, zijn voorstellen voor resultaatbestemming ingediend voor in totaal € 8,6 miljoen. Het resultaat na bestemming zal met dit bedrag naar beneden worden bijgesteld van € 49 miljoen naar € 40,4 miljoen. Conform de staande afspraak maakt besluitvorming over de bestemmingsvoorstellen onderdeel uit van de kadernota behandeling in juli. Onderstaande tabel geeft inzicht in de wijze waarop (in welk programma en bij welk P&C document) het jaarrekeningresultaat 2022 voor bestemming van € 49 miljoen tot stand is gekomen en ingediende voorstellen voor resultaatbestemming naar domein.

Gemeenteprogramma

1 Maatschappelijke participatie 2 Ondersteuning en Zorg 3 Werk, Inkomen en Schulden Subtotaal Sociaal Domein 4 Duurz. Stedelijke Vernieuwing 5 Beheer en Onderhoud Subtotaal Fysiek Domein 6 Burger, Bestuur en Veiligheid Subtotaal Burger en Bestuur

Primaire Begrotings- Begrotings- Begrotingsbegroting saldo na saldo na saldo na 2022 Voortgangs Bestuurs- December-rapportage rapportage rapportage 2022 2022 2022

Saldo Verschil v/n Bestemmings rekening- begroting -voorstellen resultaat vs per domein 2022 rekening 2022

61.305

63.545

64.109

64.038

62.757

-1.281

130.267

139.406

137.004

136.418

131.765

-4.652

35.037

35.811

50.713

56.398

53.959

-2.439

226.609

238.762

251.826

256.854

248.481

-8.372

43.155

47.116

48.464

49.039

47.779

-1.260

18.215

23.451

22.795

22.184

22.495

311

61.370

70.567

71.259

71.223

70.274

-949

34.592

36.684

36.630

37.079

35.196

-1.883

34.592

36.684

36.630

37.079

35.196

-1.883

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

v

8.082

v

374

v

17

Gemeenteprogramma

7 Alg. Dekkingsmiddelen & Overhead Totaal Dekkingsmidd. en Overhead Totaal

Primaire Begrotings- Begrotings- Begrotingsbegroting saldo na saldo na saldo na 2022 Voortgangs Bestuurs- December-rapportage rapportage rapportage 2022 2022 2022

Saldo Verschil v/n Bestemmings rekening- begroting -voorstellen resultaat vs per domein 2022 rekening 2022

-330.788

-349.041

-374.366

-386.156

-402.966

-16.810

-330.788

-349.041

-374.366

-386.156

-402.966

-16.810

v

185

-8.217

-3.028

-14.651

-21.001

-49.015

-28.014

v

8.640

Bij de primaire begroting 2022 waren de ambities zoals verwoord in het coalitieprogramma Duurzaam doen daar waar mogelijk verder te realiseren dankzij de financiële compensatie van het Rijk voor de gevolgen van de coronacrisis. Hierdoor was incidenteel ruimte ontstaan voor een extra versterking van Duurzaam doen 2022 en als gevolg van een missionair kabinet waren er geen nieuwe inzichten in de begroting 2022. Het begrotingssaldo was € 8,2 miljoen positief. Onderdeel van de Kadernota 2023 is de Voortgangsrapportage 2022. De Voortgangrapportage 2022 resulteerde in een voordeel van € 3 miljoen. De verslechteringen ten opzichte van de primaire begroting van in totaal € 8,5 miljoen, waarvan de scenarioanalyse Jeugd/Wmo met € 1,8 miljoen, de steunmaatregelen corona € 2,3 miljoen en de hoeveelheidsverschillen van de reserve groei € 1,8 miljoen de grootste nadelen waren. De verbeteringen van totaal € 11,7 miljoen, werden voornamelijk veroorzaakt door de verwerking van de Septembercirculaire (€ 9,0 miljoen voordeel). Het begrotingssaldo na vaststellen van de Bestuursrapportage 2022 kwam uit op € 14,7 miljoen positief. Het hogere positieve saldo was het gevolg van de effecten op de algemene middelen uit de Meicirculaire 2022 (€ 10,1 miljoen) voortvloeiend uit de ontwikkeling van het accres.

De accressen waren hoger dan aangekondigd in voorgaande circulaires en in de Startnota van het kabinet. Na vaststelling van de Bestuursrapportage 2022 werden in de baten en lasten significante over- als onderbestedingen per beleidsveldniveau verwacht. Indien zich dergelijke afwijkingen voordoen is er een actieve informatieplicht middels de Decemberrapportage waarin het begrotingssaldo naar € 21 miljoen is bijgesteld. Het positief verschil van € 6,3 was het gevolg van een aantal nadelige en voordelige effecten. De nadelige effecten bestonden uit bijstelling van BUIG, aframing van mutaties algemene reserve, eenmalige uitkering gemeentepersoneel en overig (€ 7 miljoen negatief). De voordelige effecten kwamen voort uit vrijval van budgetten, kapitaallasten, reserve risico Corona en algemene uitkering uit de Septembercirculaire 2022 (€ 13 miljoen positief). Naar het jaareinde toe werd de trend van onderbestedingen voortgezet en werd ook een fors hogere algemene uitkering aangekondigd in de Decembercirculaire 2022, met uiteindelijk als gevolg een positief jaarrekeningresultaat van € 49 miljoen. Het positieve rekeningresultaat na dotaties en onttrekkingen aan reserves ten opzichte van de in de Decemberrapportage 2022 geactualiseerde begroting 2022 bedraagt € 28 miljoen en kan als volgt naar domein worden verklaard:

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

18

a) Sociaal domein b) Fysiek domein c) Burger en Bestuur d) Dekkingsmiddelen en overhead Verschil Jaarrekening t.o.v. Decemberrapportage

€ 8,4 miljoen € 0,9 miljoen € 1,9 miljoen € 16,8 miljoen € 28,0 miljoen

Hierna volgt een toelichting naar domein: a) Sociaal domein - € 8,4 miljoen Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) participatiebudget: Door de overgang van de formele taaleducatie van Nova College naar TopTaal zijn er geen nieuwe groepen gestart. Door het vertrek van het Nova College zijn er minder aanmeldingen binnen gekomen bij verschillende door WEB gesubsidieerde activiteiten. Hierdoor is er een verstrekte subsidie terug gevorderd (€ 557.000). In het kader van Transformatie Sociaal Domein was sprake van onzekerheid over de kosten voor omvangrijke en complexe inkoop/aanbestedingstrajecten Jeugd en WMO. Hiervoor zijn middelen gereserveerd die niet volledig nodig bleken (€ 525.000). Bij de Decemberrapportage 2022 was een lage groei aangekondigd van het aantal cliënten dat gebruik maakt van de voorzieningen volwassenen (huishoudelijke ondersteuning, zorg, PGB en gezinsbegeleiding). Bij jaareinde was de uiteindelijke groei veel lager en ook minder personele inzet (€ 1,8 miljoen). Daarnaast neemt het volume per cliënt af als gevolg van de invoering van het Normenkader HO, personeelstekorten bij aanbieders en het uitblijven van een post-corona inhaalslag. Een deel van deze onderschrijdingen leiden mogelijk tot structureel lagere lasten. De beoordeling hiervan maakt onderdeel uit van de besluitvorming ten behoeve van de Kadernota 2024.

Voor het aantal cliënten dat gebruik heeft gemaakt van gezinsbegeleiding was het uitgangspunt 0% groei. Uiteindelijk is er sprake van een daling van circa 20% door het verleggen van de toegang en de begeleiding naar de wijkteams. De begeleiding is in het laatste kwartaal van 2022 door het sociale wijkteam als algemene voorziening geboden en daarmee (verder) gekanteld (€ 575.000). Bij de Decemberrapportage was een geprognosticeerd voordeel van € 1,5 tot € 1,8 miljoen op jeugdzorg aangekondigd. Dit voordeel inclusief minder inzet van jeugdhulpverleners is uiteindelijk uitgekomen op € 1 miljoen. Aanmeldingen van statushouders die onder de oude wet inburgering vallen voor de meerjarig maatschappelijke begeleiding en re- integratietrajecten bleven achter in 2022. Voor deze groep waren ook incidentele middelen beschikbaar gesteld, ten behoeve van de bestrijding van corona effecten. Gedurende het jaar zijn deze effecten grotendeels uitgebleven met als gevolg een onderschrijding van de begrote budgetten van totaal € 874.000. Vanwege afnemende instroom in de bijstand (BUIG) en minder cliënten voor Tozo zijn de lasten lager dan begroot (€ 852.000). b) Fysiek domein - € 0,9 miljoen In 2022 is er minder capaciteit ingezet op beleidswerkzaamheden ruimtelijke ontwikkeling, omgevingskwaliteit en erfgoed door het niet kunnen invullen van vacatures.

Dit geldt eveneens voor de lopende projecten uit het initiatievenbudget waardoor niet alle initiatieven zijn gestart. Het totaal van onderbestedingen betreft in totaal € 585.000. c) Burger en bestuur - € 1,9 miljoen De rekenrente van de voorziening wethouders pensioenen is aanzienlijk gestegen van 0,53% vorig jaar naar 2,47%. Dit leidt tot een hogere toekomstige rendement en het aanhouden van een lager bedrag in de voorziening wethouders pensioenen van € 1,6 miljoen.

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

19

d) Dekkingsmiddelen en overhead - € 16,8 miljoen De extra baten in de algemene uitkering, volgend uit de Decembercirculaire 2022, € 12,3 miljoen zijn niet geraamd. Daarnaast hebben gedurende het jaar vanuit het Rijk actualisaties plaatsgevonden die als basis dienen voor de algemene uitkering ad € 1,2 miljoen. Het Rijk heeft een compensatie toegekend voor de inkomstenderving in 2021 als gevolg van de coronapandemie. Dotaties en onttrekkingen aan reserves Het saldo van dotaties en onttrekkingen aan de reserves waren geraamd op circa € 3 negatief. De werkelijke dotaties en onttrekkingen aan reserves bedragen € 17 miljoen, als gevolg van € 17 miljoen hogere dotaties en € 3 miljoen lagere onttrekkingen dan begroot. De grootste verschillen naar domein zijn: a) Sociaal domein, € 11,2 miljoen. Hogere dotatie reserves opvang, wonen en herstel vanwege het resultaat 2022 (€ 2,4 miljoen). Dotaties reserves minimabeleid, arbeidsmarkt, mei- en decembercirculaire 2022 (€ 8,8 miljoen) waren niet geraamd. b) Duurzaam Stedelijke Vernieuwing, € 5,6 miljoen. Hoger gedoteerd aan de reserve Grondexploitatie (€ 4,2 miljoen) en lager onttrokken (€ 0,8 miljoen) voor de ontwikkelzones. Lagere onttrekking aan de reserve groei van de stad (€ 0,6 miljoen). c) Beheer en Onderhoud, € 2,1 miljoen.

Hogere dotatie aan de reserve kapitaallasten maatschappelijke nut dan geraamd vanwege activering van investeringen i.p.v. gepland onderhoud (€ 4 miljoen). Door lagere realisatie verkoopbaten en vertraging in levering van de kavel Minckelersweg is minder gedoteerd aan de reserve vastgoed (€ 2,5 miljoen). Tegelijkertijd is per saldo meer gedoteerd aan de reserve vastgoed door vertraging t.b.v. toegankelijkheid en regulier onderhoud (€ 0,6 miljoen). d) Dekkingsmiddelen en overhead, € 1,1 miljoen. Niet geraamde dotatie aan de reserve grondexploitatie i.v.m. de voorziening vennootschapsbelasting.

Belangrijke financiële afwijkingen Het volgende overzicht laat de belangrijkste financiële afwijkingen zien van de jaarrekening 2022 ten opzichte van de bijgestelde begroting 2022 (het betreft primair financiële afwijkingen groter dan € 250.000). Indien een afwijking in lasten gecorrigeerd wordt door een evenredige afwijking in de baten, dan zijn die afwijkingen buiten beschouwing gelaten (budgettair-neutraal). De genoemde afwijkingen zijn divers van aard. De afwijkingen groter dan een miljoen worden hieronder toegelicht. De verklaring voor de overige afwijkingen zijn te vinden in bijlage 6.5 Analyse en toelichting per beleidsveld. Analyse definitieve begroting - rekening Begrotingssaldo na wijzigingen 2022 Afwijkingen realisatie 2022 1.1 Onderwijs

Wet Educatie en Beroepsonderwijs (WEB) participatiebudget: Door de overgang van de formele taaleducatie van Nova College naar TopTaal zijn er geen nieuwe groepen gestart. Door het vertrek van het Nova College zijn er minder aanmeldingen binnen gekomen bij verschillende door WEB gesubsidieerde activiteiten. Hierdoor is er een verstrekte subsidie terug gevorderd. Dit levert een voordeel op van € 557.000.

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

-21.001

v

-557

v

20

Analyse definitieve begroting - rekening 1.3 Sociale Basis

-625

v

-1.391

v

-1.339

v

-578

v

-413

v

-250

v

-1.059

v

-532

v

-342

v

Vanwege Transformatie Sociaal Domein was er onzekerheid over de kosten van de omvangrijke en complexe inkoop/aanbestedingstrajecten Jeugd en WMO. Er waren meer middelen gereserveerd dan daadwerkelijk nodig. Daarnaast zijn de projecten ten laste van de extra speeltuin middelen in het kader van Duurzaam Doen nog niet tot uitvoering gekomen. Voor Sociale Basis zijn incidentele middelen teruggevorderd en minder personele lasten uitgegeven. 2.1 Voorzieningen Volwassenen

2.1 Voorzieningen Volwassenen

2.1 Voorzieningen Volwassenen

2.1 Voorzieningen Volwassenen

2.1 Voorzieningen Volwassenen

2.2 Voorzieningen Jeugd

3.1 Werk

3.1 Werk

Zoals aangekondigd bij de Decemberrapportage 2022 is het aantal cliënten dat gebruik maakt van deze voorziening lager. Bij de aframing in de Bestuursrapportage 2022 was uitgegaan van een hogere gemiddelde groei, terwijl de groei bij het jaareinde uiteindelijke veel lager was. Dit leidt inclusief de zorg verstrekt middels een PGB tot een aanzienlijk voordeel. In de Decemberrapportage 2022 was aangekondigd dat het aantal cliënten dat gebruik maakt van huishoudelijke ondersteuning nog verder afneemt ten opzichte van de aangenomen lagere groei in de Bestuursrapportage 2022. Daarnaast neemt het volume per cliënt af als gevolg van de invoering van het Normenkader HO, personeelstekorten bij aanbieders en het uitblijven van een post-corona inhaalslag. De daling van het aantal cliënten dat gebruik heeft gemaakt van gezinsbegeleiding is verder doorgezet in 2022. De begeleiding is in het laatste kwartaal van 2022 door het sociale wijkteam als algemene voorziening geboden en daarmee (verder) gekanteld. Dit is gemeld in de Decemberrapportage terwijl de begroting hierop niet is bijgesteld. In 2022 is er sprake van een voordeel op de personeelslasten. Dit is met name toe te rekenen aan onderbezetting. Het bleek lastig om personeel te vervangen vanwege de huidige krapte op de arbeidsmarkt.

Daarnaast is bestaande capaciteit ook deels ingezet op de opvang van ontheemden uit Oekraïne waar een Rijksbijdrage tegenover staat. Deels was dit voorzien bij de Decemberrapportage maar de totale omvang van de inzet op de opvang en de vacatureruimte konden niet meer in de begroting 2022 verwerkt worden. WMO algemeen, voor digitale transformatie sociaal domein is minder kosten gemaakt op het project . Daarnaast kon er vanwege de krapte op de arbeidsmarkt minder ingezet worden op het PGB verbetertraject en zijn de corona meerkosten door zorgaanbieders lager dan verwacht. Zoals in de Decemberrapportage was aangekondigd, zou sprake zijn van een voordeel op Jeugdzorg (€ 1,5 tot € 1,8 miljoen). Het geprognosticeerde voordeel is lager uitgekomen op ruim € 1 miljoen. Aan het einde van het jaar zijn nabetalingen over 2020 en 2021 gedaan een zorgaanbieder (€ 600.000). Beperktere inzet van de jeugdhulpverleners door arbeidsmarktkrapte in het sociaal domein leiden mede tot lagere lasten. De lasten voor de maatschappelijke begeleiding van statushouders die onder de oude wet inburgering vallen zijn afhankelijk van het moment van instroom. Aangezien de lasten afhankelijk zijn van het moment van instroom en deze begeleiding meerjarig is, zijn er in 2023 en wellicht in 2024 hiervoor nog lasten te verwachten.

De bestrijding van corona effecten voor de re-integratietrajecten waar incidentele middelen voor geraamd zijn, zijn grotendeels uitgebleven.

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

21

Analyse definitieve begroting - rekening 3.2 Inkomen

3.2 Inkomen 3.3 Schulden

4.1 Duurzame Stedelijke Ontwikkeling

4.1 Duurzame Stedelijke Ontwikkeling

4.1 Duurzame Stedelijke Ontwikkeling

4.1 Duurzame Stedelijke Ontwikkeling

Voor de TOZO zijn er minder cliënten ingestroomd dan verwacht waardoor een onderbesteding ten opzichte van de begroting is bereikt. BUIG: vanwege afnemende instroom in de bijstand zijn de kosten van alle soorten bijstandsuitkeringen lager dan begroot. Over 2022 zijn veel incidentele middelen Schulddienstverlening aan de begroting toegevoegd. Inschatting van het Rijk voor de incidentele middelen was dat er in 2022 forse groei zou zijn in betalingsachterstanden en het aantal aanmeldingen schulddienstverlening van particulieren en ondernemers. In de praktijk is van substantiële toename nog geen sprake. Er is echter uitsluitend aan financieel kleinschalige projecten geld besteed. Jaarlijks worden de baten en lasten van anterieure overeenkomsten geprognosticeerd op basis van verwachte lasten (ambtelijke capaciteit en overige kosten t.b.v. gebiedsontwikkeling) en baten (vergoeding van ontwikkelaars). Bij het sluiten van het jaar 2022 blijkt dat de prognose van baten en lasten te hoog is geweest. Dit heeft verschillende oorzaken, bijvoorbeeld omdat projecten achterblijven op de planning. Per saldo zijn lasten en baten in evenwicht. Dit saldo van € 427.000 bestaat enerzijds uit lagere lasten omdat de geraamde subsidie t.b.v.

het transformatieplan Koepelgevangenis in 2022 lager uitgevallen (zie ook aan de batenkant) en anderzijds uit hogere lasten ten aanzien van de uitvoering Routekaart Duurzaamheid. Het is moeilijk om de baten en lasten t.b.v. de uitvoering van de Routekaart Duurzaamheid meerjarig te ramen omdat dit programma nieuw is, een lange doorlooptijd kent en afhankelijk is van samenwerkingspartners en initiatiefnemers. Het aanbod van en de vraag naar middelen fluctueren in de tijd. In 2022 is er minder capaciteit ingezet op beleidswerkzaamheden ruimtelijke ontwikkeling, omgevingskwaliteit en erfgoed. De lagere inzet wordt veroorzaakt door het niet kunnen invullen van vacatures en extra gevraagde inzet op projecten en ontwikkelzones (€ 402.000). Aansluitend geldt ook voor het initiatievenbudget (€ 183.000) een beperkte beschikbare capaciteit niet alle initiatieven gestart zijn. In afwachting van de besluitvorming door het Bestuurlijk Overleg Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport over subsidies voor stationsgebied is het project in 2022 vertraagd. Derhalve zijn er ook minder kosten gemaakt.

5.2 Parkeren

-280

v

-532

v

-526

v

-257

v

-427

v

-585

v

-325

v

-748

v

De kosten van gemeentelijk vastgoed zijn verspreid over beleidsvelden 5.2 (parkeren), 5.3 (vastgoedbeheer algemeen) en 7.3 (gemeentelijke kantoorhuisvesting). Deze kosten worden vooraf begroot over de beleidsvelden op basis van het werkplan, maar de uiteindelijke verdeling hangt af van aan welke panden de kosten worden gemaakt. In 2022 zijn minder kosten gemaakt dan begroot voor vastgoedbeheer in de parkeergarages en kantoorhuisvesting en meer kosten voor vastgoedbeheer in beleidsveld 5.3. Dit leidt tot een nadeel van € 783.000 in beleidsveld 5.3 waar tegenover staan een voordeel van € 150.000 in beleidsveld 7.3 en een voordeel van € 748.000 in beleidsveld 5.2.

Jaarverslag en Jaarrekening 2022

22

Analyse definitieve begroting - rekening 5.2 Parkeren

Moderniseren parkeren: is er een overschrijding van € 566.000 vanwege inhuur voor onder andere de projecten parkeervergunningensysteem, parkeerrechtendatabase en de scanoplossing. De hiervoor benodigde capaciteit en specifieke expertise en voor onder meer projectleiding, ICT en privacy was binnen de organisatie niet beschikbaar en is noodgedwongen extern ingehuurd.

5.2 Parkeren

566

n

-709

v

-302

v

-1.636

v

-451

v

-500

v

-265

v

Dit betreft een incidenteel budget, beschikbaar voor de uitvoering van maatregelen fietsparkeren. Er zijn meerdere oorzaken voor de lagere bestedingen. De beoogede maatregelen openingstijden gemeentelijke stallingen verruimen, verbeteren uniformiteit en herkenbaarheid buurtstallingen, verstrekken subsidie inrichting buurtfietsenstalling en uitvoeringsproject verbeteren fietsparkeervoorzieningen R-Net haltes zijn niet of beperkt opgestart. Ook waren er middelen gereserveerd voor de fietsparkeerhandhaving op Hortusplein en Botermarkt. De beleidsmatige vertaling van de uitgangspunten uit o.a. Actieplan fiets naar concrete uitvoeringsprojecten kost meer tijd kost doordat voor het handhavingsplan fietsparkeren Hortusplein nog een keuze gemaakt moet worden over welk soort maatregelenpakket het beste past bij de locatie. 6.2 Gemeentelijk bestuur 6.2 Gemeentelijk bestuur