Whitepaper mensenhandel in zorg- en opvanginstellingen

Geachte lezer, Hierbij informeren wij u over het whitepaper “Aanpak seksuele en criminele uitbuiting bij Groningse zorg- en opvanginstellingen – Routes voor signalering, opvolging en preventie”, opgesteld door het Centrum tegen Kinderhandel en Mensenhandel (CKM). Dit whitepaper is een vervolg op het eerder uitgevoerde onderzoek uit 20231 en is opgenomen op de LTA voor het vierde kwartaal van dit jaar. Het document biedt verdiepende inzichten in de problematiek binnen instellingen en doet aanbevelingen voor een versterkte aanpak. Achtergrond De afgelopen jaren is duidelijk geworden dat mensenhandel ook binnen zorg- en opvanginstellingen voorkomt. Juist daar bevinden zich mensen met kwetsbaarheden, zoals een licht verstandelijke beperking, psychische problematiek of een instabiele thuissituatie, wat hen extra vatbaar maakt voor uitbuiting. Professionals signaleren zowel seksuele als criminele uitbuiting. Tegelijkertijd blijkt dat zorgen over mensenhandel lang niet altijd leiden tot een formele melding. Professionals delen hun signalen vaak informeel, maar missen handelingsperspectief en duidelijkheid over verantwoordelijkheden. Daarbij worden signalen van uitbuiting niet altijd herkend, wat de handelingsverlegenheid vergroot.

Om beter zicht te krijgen op hoe mensenhandel zich manifesteert binnen Groningse instellingen en wat nodig is voor een effectieve aanpak, is in 2025 een verdiepend traject gestart. Via focusgroepen is informatie opgehaald over kwetsbaarheden van slachtoffers, kenmerken van daders en werkwijzen van uitbuiters. Opvallend was dat daders vaak (deels) dezelfde kwetsbaarheden kennen als slachtoffers. In sommige gevallen zijn zij zelf eerder slachtoffer geweest, waardoor de grens tussen dader en 1 Centrum Kinderhandel en Mensenhandel (2023). Seksuele en criminele uitbuiting in de gemeente Groningen: Een verkenning van de aard en omvang en de mogelijkheden om de gemeentelijke aanpak te versterken . Onderzoek in opdracht van gemeente Groningen. Onderwerp Whitepaper mensenhandel in zorg- en opvanginstellingen ter informatie De leden van de raad van de gemeente Groningen Te GRONINGEN Telefoon 14 050 Bijlage 1 Ons kenmerk 385389-2025 Datum 19-01-2026 Uw brief van Uw kenmerk

Volgvel 1 slachtoffer vervaagt. Ook verblijven daders soms binnen dezelfde instellingen als de mensen die zij uitbuiten. In vrijwel alle besproken casussen ontbrak een steunend netwerk: slachtoffers staan vaak alleen, wat hen extra kwetsbaar maakt voor beïnvloeding en uitbuiting. Whitepaper en studiedag Naast deze focusgroepen vond op 19 juni 2025 een studiedag plaats met ruim 70 deelnemers uit zorg, onderwijs, opsporing en ervaringsdeskundigheid. Deelnemers werkten aan voorstellen voor het verbeteren van meldprocessen, het beschermen van slachtoffers en het versterken van preventie binnen instellingen. Uit de opbrengsten blijkt dat structurele borging, concrete werkwijzen en betere kennisdeling essentieel zijn om uitbuiting eerder te herkennen en effectiever aan te pakken. De inzichten uit het traject zijn samengebracht in het bijgevoegde whitepaper, dat richting geeft aan de verdere versterking van de aanpak. In de praktijk zien we dat de gezamenlijke inzet, via de focusgroepen, de studiedag en bredere samenwerking, al leidt tot meer bewustwording, intensievere samenwerking en sterkere verbindingen tussen zorg- en opvanginstellingen, de gemeente en ketenpartners zoals ZVHG en WIJ.

Ontwikkeling handelingskader De inzichten uit het whitepaper geven niet alleen een scherper beeld van de problematiek, maar ook van wat instellingen nodig hebben om uitbuiting beter te kunnen signaleren en aanpakken. Daarom is, aansluitend op de studiedag, een werkgroep gestart met het ontwikkelen van een handelingskader voor zorg- en opvanginstellingen. Hierin nemen professionals deel vanuit diverse organisaties, waaronder zorginstellingen, onderwijs en maatschappelijke partners. Het whitepaper vormt hiervoor de inhoudelijke basis. Het handelingskader is bedoeld als praktisch hulpmiddel om uitbuiting beter te kunnen signaleren, opvolgen en voorkomen. Daarbij wordt gewerkt aan een set van bouwstenen die richting geven aan de minimale voorwaarden die kunnen bijdragen aan goede bescherming van cliënten. Denk hierbij aan afspraken over een duidelijke meldroute, de rol van een aandachtsfunctionaris mensenhandel, structureel casusoverleg en het aanbieden van voorlichting en training aan medewerkers. Het kader is nadrukkelijk geen vast protocol, maar biedt concrete aanknopingspunten die instellingen kunnen toepassen en verder uitwerken binnen hun eigen context. De komende periode wordt het handelingskader verder uitgewerkt en afgestemd met het veld, zodat het goed aansluit bij de dagelijkse praktijk en uitvoerbaar is voor betrokken organisaties.

Structurele inzet en betrokkenheid De aanpak van mensenhandel is al langere tijd een belangrijk speerpunt in Groningen. Samen met partners werken we al jaren aan bewustwording, signalering en bescherming van kwetsbare doelgroepen. Zo zijn in samenwerking met het ZVHG basistrainingen mensenhandel georganiseerd voor professionals van diverse organisaties, waarbij ook de VR-experience mensenhandel is ingezet. Dit heeft bijgedragen aan een duidelijke toename van meldingen van mogelijke slachtoffers in Groningen. Daarnaast stimuleren we de aanstelling van aandachtsfunctionarissen Volgvel 2 mensenhandel binnen instellingen; deze hebben in 2025 een inwerktraining ontvangen. Ook organiseren we regelmatig bijeenkomsten en evenementen om kennisdeling en bewustwording te vergroten. Zo vond in 2024 een grote bijeenkomst over criminele uitbuiting plaats, met ruim 300 deelnemers uit zorg, onderwijs, veiligheid en gemeente. Een belangrijke stap in datzelfde jaar was de realisatie van een noodbed in samenwerking met Terwille voor de directe opvang van slachtoffers van mensenhandel. De afgelopen periode zijn hier nieuwe activiteiten aan toegevoegd. Tijdens de Week tegen Mensenhandel in oktober 2025 is een training georganiseerd over mensenhandel en LVB, specifiek voor medewerkers van zorg- en opvanginstellingen.

Daarnaast is tijdens Let's Gro een lezing verzorgd over digitale uitbuiting via platforms als OnlyFans, waarmee invulling is gegeven aan de wens om meer kennis en zicht te verkrijgen op de online leefwereld van jongeren. Zo bouwen we samen met onze partners voort op eerdere inspanningen en versterken we stap voor stap de bescherming van kwetsbare doelgroepen. Vervolg Begin 2026 wordt het whitepaper gepresenteerd tijdens een lunchlezing voor betrokken professionals. Daarnaast vindt op 22 januari 2026 een bijeenkomst plaats voor bestuurders en regiomanagers van zorg- en opvanginstellingen, gericht op een gezamenlijke aanpak van uitbuiting. Tijdens deze bijeenkomst worden de bevindingen uit het verdiepende traject gedeeld en wordt een eerste opzet van het handelingskader besproken, waarin gedeelde verantwoordelijkheid en structurele borging binnen organisaties centraal staan. Wij vertrouwen erop u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Met vriendelijke groet, burgemeester en wethouders van Groningen, burgemeester, secretaris, Roelien Kamminga Sander Gerritsen Deze brief is elektronisch aangemaakt en daarom niet ondertekend.