Kompas Lokale Economie Groningen 2026.pdf

Kompas Lokale Economie Groningen

Lokaal rendement is lokale welvaart

Leeswijzer

We brengen een beweging op gang Het Kompas Lokale Economie is het startschot van een nieuwe koers. Groningen staat op een kruispunt. Het tijdperk waarin we leven is dermate uitdagend, dat we bewust kiezen voor een nieuwe richting. Vanaf nu zetten we lokaal centraal. Meer dan ooit gaan we investeren in lokaal ondernemerschap. Ten behoeve van ons eigen talent, onze eigen leefomgeving en onze eigen bestaanszekerheid. De lokale economie als motor voor brede welvaart. Wat deze koers precies betekent en wat het onder de streep oplevert aan meerwaarde voor de Groningse gemeenschap, staat opgetekend in dit Kompas. Hierbij baseren we ons op internationale academische kennis en langlopend lokaal onderzoek naar de kracht van Groningen, sinds 2017. In de komende periode werken we aan een stevige verankering in de gemeentelijke organisatie. Voor onze werkprocessen, besluitvorming, projecten en gebiedsgerichte aanpak. Parallel daaraan stellen we een meerjarig uitvoeringsprogramma op, waarin we de doelen vertalen naar concrete acties, verantwoordelijkheden en planning. Vanzelfsprekend zoeken we daarbij de samenwerking met alle gemeentelijke programma’s, lopende projecten, lokale ondernemers en relevante stakeholders.

Jurjen Smeenk Wijn van Jurjen en Suze Commandeur Dudok/ Vandeegvandaag Turfsingel

2

Kompas Lokale Economie

Groningen

Het Kompas is niet alleen een missie, maar vooral een manier om alle lijnen optimaal bij elkaar te brengen. We beginnen zeker niet bij 0. We zetten hiervoor al handen en nieuwe instrumenten in. Waarbij iedereen kan aanhaken vanuit eigen expertise. Zo brengen we met elkaar een beweging op gang. Work in progress!

3

Inhoud

1. Lokaal staat centraal Groningen zet de lokale economie op één

2. Een werkbare vastgoedmarkt Alle ruimte voor lokaal ondernemerschap

3. GRO Studio Stadmakers: onafhankelijke hulpkrachten

4. Inzetten op talent Werkperspectief

5. Bruisende buurten Groningse invulling & activatie

6. De vrijetijdseconomie Local heroes in de hoofdrol Michele Costagliola en Roberto Basile, Taranté 081, Gedempte Zuiderdiep

7. Trots ons verhaal uitdragen Waarom er niets boven Groningen gaat

8. Impact meetbaar maken Groningen bouwt een eigen indexmaat Colofon Strategie: TURF&CO | turfandco.com Opdrachtgever: Wethouder Carine Bloemhoff / Gemeente Groningen 2024-2026 | gemeente.groningen.nl Beeldmateriaal: Jeroen Berends | oogstgroningen.nl

Contactpersonen voor meer informatie: Jeroen Berends, Ruimtelijke Economie Gemeente Groningen | jeroen.berends@groningen.nl Gezinus Winters, Economische Zaken Gemeente Groningen | gezinus.winters@groningen.nl Met dank aan: Alle lokale ondernemers die ons hun tijd hebben gegeven. ©️ Het Kompas is wettelijk beschermd door intellectueel eigendomsrecht. Niets uit dit document - zowel teksten als beeldmateriaal mag overgenomen worden, zonder uitdrukkelijke toestemming van de makers. Contactpersoon voor vragen over intellectueel eigendom: Jeroen Berends | jeroen.berends@groningen.nl

Design kompas: Bas Schipper | crooked.nl

4

Kompas Lokale Economie

Groningen

5

“Elke lokale zaak draagt bij aan de Groningse identiteit. Elke euro die lokaal wordt uitgegeven, is Groningse welvaart”

Groningen zet de lokale economie op één

1. Lokaal staat centraal Wereldwijd zien we een krachtenveld met commerciële druk, geopolitieke instabiliteit en maatschappelijke ongelijkheid. Wij geloven dat de oplossingen voor de grote uitdagingen dichtbij zijn: recht voor onze neus, op ons eigen grondgebied. Internationale vraagstukken, lokale antwoorden.

Harmen Riemer, Emiel Driesten, Gert Jan Riemer, Nanne Dillingh - ondernemers van Koffiestation, Riemer Boekhandel, Vandeegvandaag, Zuurstoffabriek en Mooiig.

6

Kompas Lokale Economie

Groningen

7

Ondernemers die Groningen Grunn maken

Lokaal is cruciaal

Hans Geels, CEO Dille & Kamille

Maar al te vaak wordt, zodra het gaat om de lokale economie, gesproken over ‘kleine zaakjes’ - over ‘winkeltjes’. Alsof een lokale ondernemer geen serieuze ondernemer is, maar een hobbyist. In Groningen kijken we daar totaal anders tegenaan. Onze Groningse ondernemers zijn professionals met kennis, lef en doorzettingsvermogen. Bevlogen locals die de ruggengraat vormen van het totaalaanbod in de stad. Tijd voor een andere volgorde: lokaal ondernemerschap is geen bijvangst, maar het uitgangspunt. Het is de sleutel tot stedelijke vitaliteit, weerbaarheid en brede welvaart. Lokaal is cruciaal.

Stel je een stad voor zonder lokale ondernemers. Geen kledingzaak op de hoek waar je wordt herkend als je binnenkomt, geen markante winkelstraten, geen familiebedrijven die al meerdere generaties bestaan, maar formules die je overal ter wereld kunt vinden. Dat is geen stad - dat is een business case. Lokale ondernemers zorgen voor betekenisvol werk, gemeenschapszin en kleur op de wangen. Hun zaken maken de identiteit van Groningen beleefbaar. Zij maken van Groningen een bestemming die zich onderscheidt van andere steden. Ook helpen zij jong talent aan hun eerste kansen, vegen de stoep schoon en investeren in hun eigen buurt. Plus, elke euro die bij deze lokale ondernemingen wordt uitgegeven, blijft optimaal rondgaan in de directe regio. Dát is nou lokaal rendement. Dát is impact.

Investeren in onszelf Daarom gaan wij als Groningen volop investeren in onze eigen mensen, onze eigen productiviteit en onze eigen, lokale geldstromen. Zodat wij de ideale mengeling van aanbod creëren: de mix van internationale spelers én onafhankelijke helden. En die combinatie ontstaat niet vanzelf. Het vergt gewaarwording, regie en gebiedsgerichte aanpak. Waarbij de lokale ondernemingen op één staan. Zij verdienen onze volledige aandacht, steun en toewijding. Lokaal slaat de maat - de rest volgt vanzelf.

Groningse pioniersgeest Dat wij de lokale economie op deze manier centraal stellen, is een vooruitstrevende missie. Andere steden zijn hierin nog niet zo uitgesproken. Groningen laat zien hoezeer de pioniersgeest ingebakken zit in het DNA. Dankzij onze aanpakkersmentaliteit en de samenwerkingsbereidheid van alle stakeholders, zullen we snel resultaten boeken. Stap voor stap zullen we in de komende tijd onze woorden omzetten in daden. Zo bouwen we met elkaar aan de stad van morgen.

“Steden moeten hun eigen ziel koesteren. Aantrekkelijke groene straten, met historisch karakter en uniek aanbod. Niemand komt naar een stad voor gebrek aan eigen identiteit.”

Arnold Bakker, Witting & Zn Oosterstraat

8

Kompas Lokale Economie

Groningen

9

Lokale economie is lokale welvaart 1. Bestaanszekerheid Lokale bedrijven bieden betekenisvol werk

→ Zij creëren verschillende soorten werkgelegenheid voor diverse lagen van de beroepsbevolking → Zij bieden vaker kansen aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt → Stimuleren van talent is onderdeel van de ondernemingen: stages, leerwerkplekken en helpen met nieuw ondernemerschap

2. Onafhankelijk

Lokale ondernemingen maken de stad weerbaar en veerkrachtig → Eigenaarschap en autonomie ipv gebondenheid aan internationale partijen en investeerders → Minder beperkingen en opgelegde regels vanuit winstgedreven aandeelhouders → Beter bestand tegen mondiale crises zoals Covid, energiecrisis en handelsoorlogen → Minder gevoelig voor geopolitieke conflicten

3. Sociaal

Lokale ondernemingen investeren in een gezonde, menselijke, leefbare stad → Zij zorgen voor de ruimte om hun onderneming: ze houden hun stoepen, straten, buurten schoon en veilig → Zij helpen mee om ontmoetingsplaatsen en voorzieningen te realiseren → Zij bewaken de menselijke maat en kennen hun klanten bij naam → Zij steken tijd in levendigheid en het organiseren van activiteiten en evenementen → Zij geloven in lokale trots: zij maken de karakteristieke identiteit van de stad beleefbaar

10

Sam Dijkstra Luna Stukkien en Poedel Lilou Sappho Vintage Steentilstraat

→ Zij dragen bij aan woonplezier en sociale cohesie in hun buurten → Zij onderkennen het belang van gezondheid van de bevolking, zowel lichamelijk als geestelijk, en dragen daar actief aan bij

4. Duurzaam

Lokale ondernemingen maken groene doelstellingen concreet → Korte ketens van productie en leveranciers verlagen CO2 → Door worteling in de omgeving zijn zij sneller bereid tot mede investeren in biodiversiteit en groen in de buurt en rond de onderneming → Door onafhankelijkheid van winstgedreven aandeelhouders, hebben zij de vrije keuze om in te kunnen zetten op duurzaam en circulair → Zij zijn meer gemotiveerd voor klimaatdoelen, vanwege betrokkenheid bij de toekomst van de eigen gemeenschap

5. Groningse groei

Lokale ondernemingen creëren lokaal rendement: het ‘GRO-effect’ → Versterking investeringsklimaat → Versterking vestigingsklimaat → Versterking blijfklimaat: verlagen brain drain talent → Geld dat uitgegeven wordt bij Groningse bedrijven blijft optimaal in de regio → Zij vormen de motor van de Groningse multiplier: het GRO-effect: een euro gaat meerdere keren rond in de Groningse gemeenschap – lokale inkoopstromen zorgen voor versterking van bestaande lokale bedrijvigheid én stimulans voor starten en wortelen van nieuw lokaal ondernemerschap (zie hoofdstuk 8)

Kompas Lokale Economie

Internationale vraagstukken, lokale antwoorden Groningen

11

Alle ruimte voor lokaal ondernemerschap

2. Een werkbare vastgoedmarkt In de maatschappij van nu is het verlangen naar grip op de vastgoedmarkt een heet hangijzer. Het belang wordt breed onderkend, maar de praktijk is weerbarstig. De mogelijkheden om in te grijpen zijn beperkt. Ook is de invloed op huurprijzen minimaal, alleen al door de connectie met de pandwaarde. Bovendien zijn veel binnenstedelijke locaties in de loop van de tijd verkocht aan partijen die geen binding hebben met stad en regio. Veel kunnen we dus niet. De vraag is: wat kunnen we wél?

“Een zaak runnen is serious business. Zeker wat betreft vastgoed. De Groningse stadmakers hebben mij geholpen om in de Zwanestraat te openen - een straat die aan de start staat van een heropleving. Ik doe een oproep: droom jij ook om te gaan ondernemen? Doe het! Er is een groot netwerk van lokale helden die kunnen helpen. Samen maken we Groningen mooier.”

Femke Smak Felicita Zwanestraat

12

Kompas Lokale Economie

Groningen

13

Balans tussen commercie en community Wereldwijd is in steden de verhouding tussen marktwerking en gemeenschapsrendement scheefgegroeid. Resultaten: een doorgeschoten vastgoedmarkt en verschraling in de winkelstraten. Voor lokale ondernemers wordt het steeds ingewikkelder om een boterham te verdienen, als de maandelijkse lasten voor hun bedrijfsruimte torenhoog zijn. De vastgoedmarkt is een complex speelveld geworden, waarbij het rendement voor de gemeenschap in het gedrang komt. In Groningen willen we de balans herstellen tussen commercie en community, ook al is de

stad grotendeels in handen van partijen die stenen gebruiken als verdienmodel.

Senne Alkemade Vic Grote Markt

Grip op de Groningse vastgoedmarkt: steen voor steen We analyseren sterke voorbeelden wereldwijd - van slimme interventies en juridische constructies, tot hulp op maat en privaat mecenaat. Daarmee ontwikkelen we voor Groningen effectieve manieren om onze lokale ondernemers weer eerlijke kansen te bieden, om te starten en te wortelen. De Groningse vastgoedmarkt wordt weer werkbaar.

Vereisten voor een werkbare vastgoedmarkt

Steffie Herbrink en Marten van der Molen Stoet Rijksstraatweg

1. Betaalbaarheid Huurprijzen, investeringsbedragen en vaste lasten moeten in verhouding staan tot het verdienvermogen van lokale ondernemers

5. Diversiteit makelaars Gezonde concurrentie op de markt van bedrijfsmakelaars; zodat er wat te kiezen valt voor huurders

2. Transparantie Inzicht in eigendomsstructuren en huurprijzen is noodzakelijk voor een gezonde marktwerking

6. Invloed gemeenschap Gemeenten en bewoners moeten veel meer invloed krijgen op het gebruik en de functie van vastgoed in hun leefomgeving, via onafhankelijke aanjagers

3. Toegankelijkheid Startende ondernemers moeten een eerlijke kans krijgen op aantrekkelijke locaties

4. Bescherming speculatie Vastgoed mag niet louter dienen als financieel beleggingsmiddel ten koste van maatschappelijk rendement

14

Kompas Lokale Economie

Groningen

7. Onafhankelijke bemiddeling Bemiddeling bij en verbinding tussen vraag en aanbod van vastgoed door middel van onafhankelijke partijen – los van commerciële, politieke of persoonlijke belangen

15

Aanpakkersmentaliteit Veel steden hebben ondersteuningsclubs voor het reilen en zeilen van van vastgoed in hun binnenstad. Van Deventer met hun Onafhankelijke Stichting Binnenstadsmanagement, tot Bilbao met het gemeentelijke initiatief Lan Ekintza. Nadeel van al dit soort clubs is dat hun rol wat betreft de vastgoedmarkt heel beperkt blijft. Veel verder dan bijeenkomsten reikt de invloedsfeer niet. In Groningen weten wij dat we verder moeten gaan. We hebben geen nieuwe overlegstructuur nodig, maar concrete acties.

Hulp bij invulling en activatie We gaan op meerdere sporen ingrijpen. Allereerst door ondernemers nóg beter te helpen met invulling en activatie. Dat betekent hulp bieden bij hun zoektocht naar vierkante meters en zorgen dat ze kunnen landen in een passende buurt in de stad. Daarnaast hebben zij praktische ondersteuning nodig bij de uitstraling van hun zaak en het opzetten van een toekomstbestendig verdienmodel dat aansluit bij de missie van Groningen. Die hulp zal het verschil maken tussen stoppen of doorgaan. Tussen niet ondernemen, of tóch de sprong wagen. Onze helpende hand is cruciaal.

Karwan Saleh Schoenmakerij Verlengde Hereweg

16

Kompas Lokale Economie

Groningen

Amir Hesam Sheykhi bijnaam ‘Sam’ Repair Connect Zwanestraat

Handwerk vanuit netwerk En die helpende hand zal elke keer anders zijn. Soms kan een samenwerking met een andere ondernemer ervoor zorgen dat een dure locatie toch haalbaar wordt wordt. Sommige ondernemers kunnen dit zelf organiseren, maar andere partijen missen bijvoorbeeld het zakelijke inzicht of het juiste netwerk. Daardoor blijft nu een deel van de potentiële nieuwe ondernemers afwachtend in de coulissen staan - ze durven niet te springen. In Groningen willen wij dat zoveel mogelijk ondernemers toegang krijgen tot oplossingen waarmee ze de sprong wél durven wagen. Daarom zorgen wij dat ondernemers het gesprek op het juiste moment in hun denkproces, op een laagdrempelige manier, met de juiste mensen kunnen voeren. Dat ze weten waar ze moeten aankloppen om wel dat zetje voorwaarts te krijgen. Die dynamiek gaan wij nog beter organiseren. Handwerk vanuit netwerk. Met een verbonden groepje verbinders, die zorgen dat lokale ondernemers onze straten, buurten en panden tot leven kunnen brengen.

17

Investeringskosten Een belangrijk aandachtspunt, dat nog vaak onderbelicht blijft, is dat verschillende vormen van ondernemerschap verschillende niveaus van investeringskosten vergen. Niet iedereen kan zomaar een pand betrekken en de deuren opengooien. Zo is dikwijls de staat en het afwerkingsniveau van vastgoed een probleem. Op dit moment zien we bijvoorbeeld vaak dat nieuw opgeleverde projecten in hun plint niet meer bieden dan enkel een grote, onafgewerkte ‘bak’ met vierkante meters. Ondernemers zouden dan zelf tonnen moeten investeren om zo’n ruimte gebruiksklaar te krijgen voor hun onderneming. Om die reden lopen vele mooie plannen spaak. Daar liggen grote kansen voor ons om te acteren.

Groningen zou gebaat zijn bij een eigen ‘chef’ op het gebied van corporatieve en coöperatieve kansen. Om lokale ondernemers, investeerders, beleidsmakers en ontwikkelaars inhoudelijk te kunnen ondersteunen bij het opzetten van dit soort initiatieven. Bonus is dat in Nederland op dit vlak veel know how voorhanden is – onder meer bij Arie Lengkeek en Peter Künzli, die al vele jaren wereldwijd onderzoek doen naar dit onderwerp. Hun motto is dat betaalbare huren haalbaar zijn, door middel van coöperatief eigenaarschap. Groningen kan daarin grote stappen zetten. Door samen te werken met bestaande corporaties en door nieuwe soorten corporaties en coöperaties te stimuleren. De kansen liggen voor het oprapen.

Ook kan het ondernemerschap zelf extra hoge kosten met zich mee brengen, waardoor het starten wordt bemoeilijkt. Denk bijvoorbeeld aan dure isolatie en extra electriciteit voor een horecapand. Je kunt niet in elk pand zomaar een restaurant of bar openen. Terwijl de buurt en de ondernemer hier misschien wel om vragen. Hoe gaan we daarmee om? Hoe zorgen we dat investeringen wél behapbaar worden voor lokale partijen? Dit is een onderwerp dat extra aandacht verdient. Het is namelijk in veel gevallen de grootste belemmering van nieuw lokaal ondernemerschap. Iets wat ook directe invloed heeft op de leefkwaliteit in straten en buurten. Dáár gericht regie op voeren, op meerdere niveaus, zowel aan de kant van het vastgoed als ook aan de kant van het zakelijke model van de onderneming, dat is wat deze tijd van ons vraagt.

Corporatieve en coöperatieve modellen In Zürich zit de vastgoedmarkt anders in elkaar dan in Nederlandse steden. Zij stellen grond beschikbaar via erfpacht en bieden financiële ondersteuning aan woon-werk-coöperaties. Zo ontstaat een bruisende mix van wonen en werken, met levendig lokaal ondernemerschap. In Zürich is een groot deel van het vastgoed decennialang bewust buiten de markt gehouden. Daar plukt de stad nu de vruchten van.

Chun Sheng Yan Chun Kookt Shop in shop: Albert Heijn Rijksweg

Goed voorbeeld doet goed volgen. Wereldwijd wordt geëxperimenteerd met het opzetten van dit soort modellen. Zoals in vijf Belgische steden, waaronder in Gent en Antwerpen en in San Francisco en Cleveland waar pilots draaien voor werknemerscoöperaties, waarbij een deel van de winst lokaal opnieuw wordt geïnvesteerd. In Amsterdam zijn De Warren en De Nieuwe Meent sterke voorbeelden: goed functionerende coöperaties die door bewoners zelf zijn ontwikkeld en die ruimte bieden voor de lokale economie. De business cases van deze vastgoedontwikkelingen, sturen op lokale invulling en activatie. Voor Groningen zijn dit leerzame projecten. Bas Berendsen Café Der Witz Grote Markt

18

Kompas Lokale Economie

Groningen

19

Historisch vastgoed & modern mecenaat

Oplossingen die wereldwijd worden toegepast

We willen nog meer inzetten op de kracht van historisch vastgoed en de cruciale rol van lokale ondernemers. Monumentale panden worden pas echt beleefbaar met Groningse invulling en activatie. We gaan daar als stad nog actiever op sturen. Door strategisch aan te kopen en door monumentaal gemeentelijk bezit enkel en alleen in te zetten voor lokaal ondernemerschap. In Groningen hebben we ons eigen monumentenfonds al omgevormd tot een gemeentelijk ontwikkelbedrijf. In de komende tijd gaan we onderzoeken hoe we daarmee vastgoed kunnen aankopen - en of we daarmee kunnen interveniëren op het gebied van DNA-bepalend vastgoed. En is de aankoop of onrendabele top van een monument te extreem? Dan willen we ook op een slimme manier een beroep kunnen doen op lokale investeerders. Zoals in Rotterdam het private fonds Droom en Daad laat zien wat op dit vlak mogelijk is. Een droomstichting, met grootse daden. Groningen heeft ook een dergelijk onafhankelijk steunfonds nodig, waar meerdere kapitaalkrachtige partijen bij kunnen aanhaken. Een specifieke Anbi, die legaten omzetten in gemeenschapswaarde. Aftrekbaar voor de geldschieters, met optimaal rendement voor de stad.

Belang van pop ups en broedplaatsen Voor een goed functionerend lokaal ondernemersklimaat zijn broedplaatsen en pop-ups van essentieel belang. Het is zaak om waardevolle broedplaatsen te behouden en nieuwe locaties te stimuleren. Laagdrempelige vierkante meters, waar startende ondernemers kunnen samenwerken en groeien. In Groningen hebben wij op dit vlak jarenlang op de troepen vooruit gelopen. Zo bood Karina Bakx met haar platform JOP startende lokale ondernemers ruimte in leegstaande panden. Hieruit zijn vele gezonde bedrijven voortgekomen, die dankzij deze start hebben kunnen doorgroeien naar een eigen, blijvende locatie. Het

20

1.

Huurregulering en -plafonds voor lokaal ondernemerschap Betaalbare huurprijzen voor lokale ondernemers

7.

2.

Voorkeursrecht lokale ondernemers herontwikkeling Lokale partijen krijgen voorrang

8. Aanpak leegstand Bijvoorbeeld door belasting te heffen op panden die te lang leeg staan

3.

Gemeentelijk gronden vastgoedbeleid Actief sturen door zelf vastgoed te beheren of strategisch aan te kopen, ook mogelijkheid voor nieuwe erfpachtcontracten met voorwaarden voor maatschappelijke functies of lokaal ondernemerschap

9.

4. Gemeentelijke vastgoedfondsen Doelbewust ruimte creëren voor lokaal ondernemerschap

Bram Knapper, Liflaf Vincent Steinmetz, Vin Natuur Oude Kijk in ‘t Jatstraat

5. zou buitengewoon waardevol zijn om dit steengoede initiatief van Bakx weer nieuw leven in te blazen. Juist nu.

Ondernemers weer eigenaar van hun zaak Uiteindelijk is de heilige graal om lokale ondernemers, als vanouds, weer eigenaar te maken van hun eigen zaak. In New Orleans heeft orkaan Katrina in 2005 hiervoor een positieve impuls gegeven. Na de ramp zijn dankzij investeringen meerdere panden weer in handen gekomen van lokale ondernemers. In Groningen willen we geen rampen om dingen te verbeteren, maar we analyseren wel hoe wij ook lokaal eigenaarschap kunnen vergroten. Uiteindelijk wil immers elke ondernemer werken voor eigen toekomst. Zelf vermogen opbouwen. Laten we daar steen voor steen naartoe werken. Kompas Lokale Economie

Aanpak speculatie Bijvoorbeeld anti-speculatiebeding bij verkoop van gemeentelijk of sociaal maatschappelijk vastgoed

Stimuleren en helpen opzetten nieuwe corporaties, coöperaties Ten behoeve van lokaal ondernemerschap

Stimuleren gemengde zones Werken, wonen, ondernemen, in plaats van puur commerciële gebieden, zoals de gemiddelde highstreet/koopgoot

10. Actieve onafhankelijke locatiebemiddeling Contact met vastgoedeigenaren en potentiële huurders - bemiddeling en sturing voor versterking buurten en stadskwartieren 11. Private fondsen Onafhankelijk inzetten op stadsverbetering, zoals Stichting Droom en Daad in Rotterdam

6. Samenwerking corporaties, coöperaties en lokale vastgoedinvesteerders Met onafhankelijke tussenpersonen, om te voorkomen dat bijzondere locaties toch weer naar commerciële partijen gaan

Iris Hoekstra Vleeshouwerij Rademarkt

Groningen

21

Stadmakers: onafhankelijke hulpkrachten

3. GRO Studio “Als we willen weten wat de Groningse ondernemer nodig heeft, laten we dan luisteren naar de Groningse ondernemer”

Om lokaal ondernemerschap in de stad van de 21e eeuw te laten groeien en bloeien is optimale samenwerking nodig. Met waar nodig, de inzet van flexibele specialisten. Onafhankelijke hulptroepen, die weten hoe je de stad tot leven brengt — en hoe Groningse ondernemers nóg meer in hun kracht komen te staan.

Kim Hoetjes Wirwar Spellen en Puzzels Oude Kijk in ‘t Jatstraat

22

Kompas Lokale Economie

Groningen

23

Onafhankelijke aanjagers Stadmaken is een ambacht. Een vak, waarbij je schaakt op verschillende borden tegelijkertijd. Je kunt geen blauwdruk uit een andere stad overnemen en simpelweg kopiëren. Het vraagt om onafhankelijke experts, die ad hoc kunnen invliegen voor expertise, netwerk en versnellen van processen. Mensen die los staan van politiek, commercie en belangenorganisaties.

Djo Saya Kroy Oude Kijk in ’t Jatstraat

De stem van de stad In Groningen ontwikkelen we zelf wat we nodig hebben. Op maat. Natuurlijk luisteren we daarbij naar onze lokale helden. Waar vragen zij om? Hoe kunnen wij hun ondernemingen vooruit helpen? Het antwoord uit alle monden is helder: ‘Luister naar ons. Geef de stad een stem.’ Daarom hebben wij in Groningen nu GRO Studio. Een multi-inzetbaar groepje onafhankelijke specialisten, die als extra flexibele laag fungeert tussen bestuur en stad. Voor Groningse groei. Dit is een vernieuwende aanpak. Stadmakers zijn geen nieuwe ambtenaren. Het is ook geen ingehuurd adviesbureau. Er zijn geen vaste banen in het spel en er worden ook geen functies van andere mensen overgenomen. Dit zijn mensen die bij vraagstukken worden aangehaakt. Ze hebben één arm binnen de gemeente en twee voeten in de praktijk. Daardoor fungeren ze als Haarlemmerolie tussen wens en pratijk. En het mooie is, als dat wel ergens kans van slagen heeft, dan is het in Groningen. De stad is compact en de lijnen zijn kort. Hier kán het. Dus laten we het doen. Op onze eigen manier.

Waar vragen Groningse ondernemers om? → Betaalbaar vastgoed → De Groningse Stadskwartieren → Een loket voor lokaal ondernemerschap → Hulp bij financiering voor nieuwe ondernemingen → Wegwijs en snelheid bij vergunningen → Advies voor smaakvol interieur → Meer invloed: zelf kunnen meepraten en echt gehoord worden → Meer vrijheid om zelf sfeer te kunnen creëren in eigen buurt → Meer ruimte om zelf dingen te mogen organiseren

24

Kompas Lokale Economie

Doris Delis & Themos Kommatas G Corner Café Carolieweg

‘Nel de Jageren’

De lijnen samenbrengen

Eind jaren ’90 was Nel de Jager de eerste professionele stadmaker in Nederland die grote successen boekte. Zij blies slechte buurten nieuw leven in. In een paar jaar tijd transformeerde zij met handwerk de Haarlemmerbuurt in Amsterdam en het Zeeheldenkwartier in Den Haag tot populaire en bruisende buurten. Nel bewees dat stadmaken niet gaat over marktwerking, maar over de kracht van lokale ondernemers. Als geen ander functioneerde ze als aanjager tussen vastgoedeigenaren, de gemeente en de ondernemers. Ze kende iedereen en wist alle partijen op het juiste moment te verbinden. Als eerste hoorde ze wanneer panden beschikbaar kwamen en belde ze passende lokale ondernemers die stonden te popelen om te beginnen. Nel hielp iedereen aan de juiste plek. Ze was een onafhankelijke loods, coach en smaakmaker in één.

In Groningen gaan we dit institutionaliseren: we gaan ‘Nel de Jageren’. Niet door mensen vanuit andere steden in te huren, maar door in Groningen, met onze eigen stakeholders te gaan stadmaken. De mensen van EZ, het gemeentelijk ontwikkelbedrijf, grond- en vastgoedzaken, ruimtelijke economie, de GCC én lokale ondernemers zelf. We gaan al die mensen optimaal met elkaar verbinden.

Groningen

GRO Studio werkt daarbij als verdubbelaar. Het flexibele clubje onafhankelijke hulpkrachten zorgt dat we nog beter klaarstaan voor elk momentum. Zo gaan we gouden kansen verzilveren.

25

De achterkant van de markt

Vruchtbare grond voor Groningse groei

Wie geen volledig beeld heeft van het complexe krachtenveld in de stad van vandaag, wie niet weet wat er speelt aan de achterkant van de markt, welke partijen achter welke formules zitten en welke belangen daarbij spelen, blijft steken in een persoonlijke mening. Zowel in de media als aan overlegtafels, circuleren vele verkeerde aannames over de toekomst van de stad.

GRO Studio is inmiddels al van start als pilot. Drie specialisten werken negen maanden aan de afronding van het Kompas Lokale Economie en zetten de eerste concrete stappen voor de versterking van lokaal ondernemerschap. Idealiter mondt deze pilot uit in langlopend commitment, door deze vorm van onafhankelijke hulpkracht blijvend aan te haken. De gedroomde situatie is dat daarvoor ook een fysieke locatie onstaat, in samenspraak met aanverwante experts en organisaties zoals de de mensen van EZ, de GCC en het Ondernemersfonds. Ook zou een digitale database grote kansen bieden. Hoe mooi is het als Groningse partijen met concret plannen voor lokaal ondernemerschap elkaar kunnen vinden via vraag en aanbod in een laagdrempelige online omgeving? De één zegt: ‘Dit is mijn idee voor een herberg – wie helpt mij?’ De ander stelt: ‘Wij willen investeren in een jazzbar en we hebben al een pand gekocht – wie doet met ons mee?’ Zo’n online ontmoetinsgplaats kan offline worden voortgezet in een maandelijks Business Case Café, waar alle vragers en doeners elkaar live kunnen ontmoeten, om hun gedeelde dromen waar te maken. Er zijn plannen genoeg. Laten we ze met elkaar omzetten in resultaten.

In Groningen geloven wij in kennis. Hoe lopen de geldstromen? Wie zijn de investeerders? Welk effect hebben zij op de winkelstraten en lokaal stadsrendement? Welke panden zijn in welke handen en wat betekent dat voor de lokale economie? En ook: hoe kunnen we academische know how daarbij inzetten? Groningen is ten slotte één van de oudste universiteitssteden van Nederland. Laten we die power gebruiken voor onze eigen groei en bloei. Daarom gaat GRO Studio behalve over stadmaken óók over het ontsluiten en optimaliseren van kennis. Feiten op tafel krijgen en zorgen dat beleidsmakers en ambtenaren doorlopend worden bijgespijkerd. Onder andere door middel van werkbezoeken, stadsontbijten en meningvormende sessies voor college van B&W en gemeenteraad. Relevante inzichten worden inzichtelijk aan de hand van actuele Groningse voorbeelden. Zo blijven de lokale ondernemers zelf aan het woord en worden ambtenaren en politici gaandeweg óók een beetje stadmaker. Win win.

“De markt lost het nooit op integendeel stadmaken is handwerk” Nel de Jager Thomas Bijl & Geeske Smit Verswarenwinkel Lente, A-Kerkhof en De Marktslager

Lokale input is lokale inspraak → Beleid vanuit kennis op maat snijden voor Groningen → Niet klakkeloos kopiëren uit andere steden, maar zelf ontwikkelen → Acteren op concrete behoeftes van Groningse ondernemers → Vox populi: de stad vertelt wat nodig is → Ambtenaren en politici worden stadmakers → Nieuwe vorm van democratie: niet top down, maar bottom up

26

Kompas Lokale Economie

Groningen

27

Werkperspectief

4. Inzetten op talent Groningen is niet voor niets de jongste stad van Nederland – we hebben een enorme hoeveelheid ambitieuze mensen die zich in alle verschillende kennisinstellingen ontwikkelen. Analytisch én praktisch. Laten we zorgen dat een nóg groter deel van die jonge garde na de opleiding blijft - om te werken in onze eigen lokale economie. In Groningen sluit je opleiding naadloos aan op de lokale arbeidsmarkt.

‘Alle studenten bij ons op school zitten vol praktische toekomstplannen. Als ze klaar zijn met hun MBO opleiding dan kijken ze gelijk om zich heen: wáár kan ik aan de slag? Laten we in Groningen ons talent nog veel meer in het zadel helpen. We laten nu veel potentie onbenut.’

Carène Donders Noorderpoort College

28

Kompas Lokale Economie

Groningen

29

Groeinetwerk Groningen Je bent als stad niet vanzelf een springplank voor talent. Dat vraagt om gerichte investeringen en samenwerking. Tussen onderwijs, overheid én de lokale economie zelf. Ook is bewuste aandacht noodzakelijk voor het pro-actief behouden en versterken van de arbeidsmarkt – niet in de laatste plaats omdat marktwerking op verschillende manieren grote invloed heeft op het type banen in de samenleving. Een kort voorbeeld, om te illustreren hoe ontwikkelingen kunnen ingrijpen op het weefsel van de arbeidsmarkt: schaalbare restaurantformules in de horecasector. Trend is een nieuw ontwikkelde vorm van winstmaximalisatie, door de kern van de business case te wijzigen. Traditionele kostenposten voor keuken en personeel zijn drastisch verkleind. Door samenwerkinsgverbanden tussen horecaconcepten, keukenproducenten en

voedselgroothandels is het mogelijk geworden om keukenproductie, inkoop en opgeleide mankracht te minimaliseren. De menukaart is gecreëerd voor in bulk ingekochte houdbare componenten, die in plastic stuksverpakkingen aangeleverd worden - waardoor enkel nog koeling en opwarming vereist is. Efficiënter kan het niet. Bij sommige concepten worden de borden nog naar de tafel gebracht, maar er zijn ook concepten waar je het zelf bij de uitgiftebalie ophaalt. Zo min mogelijk vierkante meters en personeelshandelingen. Aan de voorkant lijken dergelijke restaurants voor bezoekers nog restaurants, maar dat zijn ze niet meer. Het zijn uitrolbare financieel geoptimaliseerde formules, waar het personeel bijna niets meer hoeft te kunnen. Opwarmen en uitserveren – daarvoor heb je geen opleiding nodig en dus zul je ook navenant verdienen. Een ontwikkelingstraject of groeikansen biedt zo’n werkplek evenmin. Dit is wat het is. Minimale investeringen, maximale opbrengsten onder de streep.

Acht jongeren van ISK Groningen hebben in september 2025 met hun film ‘Een koe vang je niet in stilte’ de Beste Film Award gewonnen op het Nederlands Filmfestival.

30

Aan de bal blijven De impact van dit soort ontwikkelingen op de beroepsbevolking is groot. Dergelijke formules hebben veel implicaties voor de lokale beroepsbevolking. Want waar blijft de intrinsieke motivatie van mensen als je na je food-opleiding enkel zicht hebt op opwarmen en uitserveren? En wat als dit soort formules steeds meer ruimte innemen in de stad? Bijvoorbeeld omdat voor lokale horecaondernemers de stijgende kosten voor vastgoed, inkoop en personeel, wél een risico blijven vormen? Wat nu als hun ondernemingen uit de markt worden geconcurreerd en vervangen door winstgemaximaliseerde restaurantformules? Wat betekent dat voor de lokale arbeidsmarkt voor horecapersoneel? Cruciale vragen, waar Groningen op voorbereid moet zijn. Sterker: je moet als stad in de 21e eeuw zorgen dat je over alle mogelijke antwoorden hebt nagedacht, vóórdat de vragen aan de orde komen. Het vergt steeds meer inspanning om in deze tijd je groeinetwerk voor talent op orde te houden. Nog alerter zijn, nog harder rennen en nog meer op de ontwikkelingen vooruitlopen. Regeren is vooruitzien.

“We hebben de Beste Film Award op het Nederlands Film Festival gewonnen. En nu nog een mooie baan in Groningen!” Kompas Lokale Economie

Groningen

Springplank voor de beroepsbevolking Talent wil doorontwikkelen en groeien. Na je opleiding eerst een tijd werkervaring opdoen in een mooi bedrijf en daarna misschien zelf wel starten met een eigen onderneming. Idealiter met een steuntje in de rug van de local heroes waar je je carrièrepad bent gestart. Want dát is de crux. Dat is precies het waardevolle aan gewortelde lokale ondernemers. Zij dragen het stokje over aan de nieuwe generatie. Zij investeren bewust in kwaliteit en talent. Waarom? Omdat zij geloven in de toekomst van hun eigen plek. Groningen moet daar vol op inzetten. We zijn niet voor niets The City of Talent. Als we beloven dat Groningen de plek is to ‘GRO your Future’ – laten we dan met verve investeren in de link tussen lokaal ondernemerschap en talentontwikkeling. Daar kunnen we het verschil maken.

Talent van alle leeftijden In Groningen zorgen we dat de lokale economie zoveel mogelijk verschillende stageplekken en leerwerkkansen biedt. Niet alleen voor jonge mensen, maar voor talent van alle leeftijden. Samen met de Rijksoverheid zetten we als gemeente actief in op een Leven Lang Ontwikkelen. Talent stopt immers niet na je jonge jaren. Integendeel. We worden als samenleving steeds ouder, dus we kunnen ook steeds langer, in verschillende fases, nieuwe wegen inslaan en andere kwaliteiten ontplooien. Lokaal ondernemerschap is daarbij een belangrijk vliegwiel. Hoe meer de lokale economie bloeit, hoe meer de stad een kweekvijver blijft voor talent van alle leeftijden. De relevante stakeholders in Groningen werken hier natuurlijk al dagelijks aan. Van Economic Board Groningen en GRO Business, tot Ondernemersfonds en Groningen City Club. Niet de markt laten bepalen wat onze beroepsbevolking kan doen, maar zelf talent op weg helpen binnen onze eigen economie. Lokaal potentieel omzetten in lokaal ondernemerschap. Dat is waar we met elkaar aan werken.

31

Nieuwe Groningse gildes “Ik help graag met praktische hulp voor lokaal ondernemerschap. Ons familiebedrijf heeft 70 jaar ondernemerservaring en we hebben een groot netwerk. Wij kunnen talentvolle ondernemers per direct versterken. Laten we de Groningse Gildes terugbrengen. Elkaar helpen met groei en bloei.” Harmen Riemer

“Als onlangs afgestudeerde ga ik aan de slag op het gebied van ruimtelijke ontwikkeling en architectuur. Groningen heeft letterlijk en figuurlijk alle ruimte om jezelf te ontwikkelen. Ik wil hier blijven.” Jona de Graaf

32

Kompas Lokale Economie

“Ik ben nu drie jaar vast onderdeel van NITE en ik woon ook half in Groningen. Deze stad heeft zo’n goede sfeer. Wat mij betreft komen veel meer makers uit de culturele sector hier naartoe. Er liggen hier zoveel kansen.” Groningen

Sarah Janneh NITE - nationaal interdisciplinair theater ensemble Bloemstraat

33

“Iedereen loopt in onze buurt bij elkaar binnen. Ons kwartier is één grote huiskamer.”

Groningse invulling & activatie

5. Bruisende buurten Buurten in steden zijn dynamische gemeenschappen waarin mensen samenleven, recreëren en werken. Elk gebied heeft een eigen DNA, gevormd door aspecten als de geschiedenis, de samenstelling van de bevolking, markante architectuur, of een een populaire ontmoetingsplaats. Het zijn communities - sociale netwerken, die de stad als geheel kracht en karakter geven.

Karen Stollé, ZICHZACH Petra Jansen, Haastje Repje Koen Mulder, Oude Tijden & Betere Tijden, Gelkingestraat

34

Kompas Lokale Economie

Groningen

35

Levende buurten, maken levende steden Nederland werkt aan een grote bouwopdracht. Er moeten huizen bij komen. Alle steden in ons land werken aan plannen waarbij dezelfde woorden klinken: woongeluk, cultuur, sport, ontmoeting en groene verblijfskwaliteit. Gek genoeg wordt een cruciale component daarbij niet standaard meegenomen: lokaal ondernemerschap. Terwijl hiermee nou juist alles valt of staat. Uiteindelijk gaat het namelijk om de samenhang tussen een toegankelijke openbare ruimte, aantrekkelijke gebouwen, bruikbare voorzieningen én ondernemerschap. De lokale ondernemers brengen buurten tot leven, doordat ze locaties op een stads-specifieke manier invullen en activeren. Zij zorgen voor activiteiten, reuring, sociale cohesie en sfeer. Zij maken een aangeharkte buurt oergezellig, een nette wijk karaktervol en een prima straat een pleisterplaats. Door hun bedrijvigheid gaan mensen rondlopen, met elkaar afspreken en samenleven. Levende buurten, maken levende steden.

Lokaal ondernemerschap verankeren

Wolter Schoorl Recessie, Oude Kijk in ’t Jatstraat Paul de Boer Oud-eigenaar Benzinebar, Hoekstraat

De ontwikkeling van een buurt begint met het DNA van de buurt en de wensen van de mensen. Die inzichten horen op maat verankerd te worden in de planvorming. De dromen van bewoners én de concrete ideeën van potentiële lokale ondernemers. Wat hebben zij nodig om te kunnen wortelen? En hoe maken we dat mogelijk? Welke stakeholders hebben daarbij welke rol? Het beste is om bij de ontwikkeling van een buurt zo snel mogelijk een aantal potentiële ondernemers in beeld te hebben. Dít zijn de mensen die het werkbaar maken. Dat is een stap verder gaan dan een plintstrategie maken en vierkante meters te huur zetten. Je wilt weten voor welke vorm van invulling en activatie je ruimte maakt. Hoe eerder je daar grip op krijgt, hoe beter je ook kunt zorgen dat de omliggende buurt daarvan gaat profiteren en dat alle betrokken partijen een goed rendement kunnen behalen. Floreren én renderen, dat is het doel.

Waarom staat lokaal ondernemerschap dan niet standaard op één bij stadsprojecten? De praktijk is weerbarstig. Bij ontwikkelprocessen wordt vaak gedacht in wat niet kan, in plaats van hoe de dingen wél mogelijk zijn. Waarom genoegen nemen met een huurder die niets toevoegt aan de buurt, als je lokale ondernemers kun betrekken die het stadsgebied van binnenuit versterken? Een kleine verandering van focus in het proces grote resultaten voor de stad.

Stadskwartier Gelkingestraat/ Oosterstraat

‘Buurschap’ Van oudsher hebben sterke buurten in Groningen een cruciale functie gehad, al vanaf de 13e eeuw. Mensen keken naar elkaar om vanuit ‘buurschap’ – een prachtige Groningse term, die klaar is voor 21e eeuws gebruik. Buurschap zorgde voor bestaanszekerheid en cohesie. Er was opvang voor hulpbehoevenden, de orde werd gehandhaafd en er waren gildes waar ambachtsmensen elkaar vooruit hielpen. Je eigen buurt was je eigen gemeenschap. Stap voor stap gaan we in ere herstellen wat eeuwenlang zo goed heeft gefunctioneerd in Groningen. In 2026 komt het éérste nieuwe stadskwartier van Groningen eraan!

Het gebied Gelkingestraat/ Oosterstraat wordt op dit moment flink onder handen genomen. Dit is een samenwerking tussen de gemeente en Stadjers, waarbij de inzichten landelijk worden gedeeld met het Rijksproject CityDeal Dynamische Binnensteden. Bewust is gekozen voor een aanpak die draait om de kracht van de community. Inzetten op interactie en activatie. Samen met de bewoners en ondernemers is een DNA-scan gemaakt, met een kaart van alle vastgoedlocaties die zich zouden lenen voor een aanjaagfunctie en lokaal ondernemerschap. Die aanpak is nieuw. De bestaande werkwijze is aangevuld met met bottom up inzichten. Uit dit traject kwam naar voren hoe trots alle mensen zijn op de eigen identiteit van hun buurt. En dat ze dit unieke karakter nóg veel beter en duidelijker voor het voetlicht willen brengen. Iedereen staat te popelen om uit te dragen waarom hun kwartier zo bijzonder is. Wat zij daarbij nodig hebben is niet alleen een nette straat en lekkere bankjes om op te zitten – maar ook eigen communicatiemiddelen. Te beginnen met een passende naam die uitdrukt wie ze zijn, waar ze vandaan komen en waar ze naartoe gaan.

Robin Kramer Tochka Bakery Van Oldenbarneveltlaan

36

Kompas Lokale Economie

Groningen

37

Welkom in het Gangenkwartier

Een eigen naam en een eigen verhaal

In de volksmond zijn het Ebbingekwartier en het A-kwartier al bekende buurten in Groningen. Daar komt nu een nieuwe bij: het Gangenkwartier. Tussen het Zuiderdiep, de Grote Markt, De Herestraat en de Poelestraat ligt een prachtig stuk binnenstad waar nog volop ruimte is voor ontwikkeling - zowel in de Gelkingestraat, Oosterstraat, Carolieweg en Burchtstraat, als ook in de vele gangen en stegen die tussen die vier straten verstopt zitten. Historische haarvaten van de stad, die in de loop van de tijd min of meer vergeten zijn.

In Groningen gaan we niet ‘de 9 straatjes’ kopiëren uit Amsterdam. Evenmin trappen we in de val van generieke termen als: ‘museumkwartier’, of ‘universiteitskwartier’. Dat zijn namen die niets zeggen. En die niemand kan activeren. We zetten juist in op eigen zeggingskracht.

Groningen heeft overal stokoude gangen en stegen, maar in dit stadskwartier steek je wel héél mooi van de ene straat door naar de andere. Je kunt hier letterlijk en figuurlijk je gang gaan. Hier is nog een wereld te winnen. Wat dat betreft drukt de naam ook bewust ambitie uit – het is een oproep aan Groningen: deze wandelgangen zijn slapend stadskapitaal. Laten we ze samen nieuw leven inblazen.

‘Dan zijn wij als kwartierbewoners zelf dus de Gangmakers!’ De naam Gangenkwartier maakt de bewoners en ondernemers van het kwartier tot de aanjagers van hun buurt. Klinkt als een klok en dit is ook precies zoals het moet zijn. De mensen maken het kwartier.

‘We maken in onze gangen een kunst-route!’ De pilot met streetart in de Papengang heeft bewezen hoe populair kunst in de openbare ruimte is - en Groningen heeft een grote groep kunstenaars die klaar staat om daarover mee te praten; waar anders dan in het Gangenkwartier kan Groningen straks alle ruimte bieden voor straatkunstenaars?

Een goede naam biedt aanleiding voor betekenisvol gebruik. De naam Gangenkwartier is gekozen om bewoners en ondernemers een middel in handen te geven voor hun eigen communicatie en activatie. Om het kwartier zelf vanuit de buurt verder tot leven te kunnen brengen. Bij het bespreken van de naam Gangenkwartier, kwamen gelijk ideeën op gang bij de bewoners en ondernemers zelf:

‘We gaan een Wandelgang organiseren!’ Een speciale Wandelgang-route langs lokaal ondernemerschap, waar bij elke ondernemer iets bijzonders te ontdekken kan aanbieden als een speurtocht word je door het kwartier van plek naar plek geleid.

Revista, Gelkingestraat

‘Laten we het Gangendiner doen!’ Dit kan uitgroeien tot het jaarlijkse buurtfeest waar horeca-ondernemingen, verschillende gangen aanbieden, misschien wel aan lange tafels die door de gangen heen worden opgesteld. Het kan het Zevengangendiner worden, het Vijfgangendiner, of het Dertiengangendiner… De hoeveelheid maakt niet uit, het gaat om de communicatieve kracht en de haak naar activatie met lokaal ondernemerschap. De clou is: proef de smaken van het Gangenkwartier.

Profiel van het Gangenkwartier in kernwaarden 1. Speciaalzaken

2. Eigenzinnig

3. Struingebied

Geen inwisselbare formules, maar lokaal, specialistisch aanbod.

De buurt van de Gangmakers: authentiek, met karakter, humor, lef en eigen signatuur.

In het Gangenkwartier kun je eindeloos je gang gaan: ronddwalen, struinen en ontdekken. Skatestore, Gelkingestraat

38

Kompas Lokale Economie

Groningen

39

Groningen bouwt buurtgemeenschappen Met de ontwikkeling van het Gangenkwartier krijgen we vele do’s & donts in handen voor het creëren van bruisende buurten. En de vliegwielfunctie van lokaal ondernemerschap daarbij. Zowel binnen als buiten het stadscentrum. We verrijken de processen die nu al succesvol lopen en we zorgen dat wijken vanuit eigen kracht kunnen groeien. Met als einddoel dat onze buurtgemeenschappen zichzelf kunnen organiseren. Bottom up, met waar nodig ondersteuning vanuit alle andere hoeken van de stad.

Aan de Groningers zelf zal het niet liggen. De bewoners, ondernemers en de mensen van Marketing Groningen staan allemaal in de startblokken. Zeg nou zelf, zodra je in een nieuwe stad komt, wil je toch één ding weten: wáár vinden we de leukste buurten? In Groningen kun je op ontdekkingstocht.

Lokaal als vliegwiel 1.

Locals slaan de maat Bewoners en ondernemers aan het woord. Nooit top down, altijd bottom up.

2.

Karakter en kansen in kaart Per buurt DNA-scan en vastgoedpotentie optekenen, met bewoners en ondernemers.

3.

40

Buurtprofiel Elke buurt krijgt een bruikbaar, communicatief buurtprofiel, met eigen kernwaarden.

4. Lokaal ondernemerschap verankeren Invulling en activatie door lokale ondernemers. Op basis van het buurtprofiel. 5.

Buurtgroen en buurtkunst Het DNA van de buurt wordt ook beleefbaar door onderscheidende groenvoorzieningen en kunstuitingen. Buurtprofiel biedt houvast.

6. Buurten zijn onderdeel van het Merk Groningen Marketing Groningen laat de communicatie van elke buurt aansluiten bij de Stadsprofilering en het verhaal van Groningen. Van iconen tot signage & wayfinding.

7.

Onafhankelijke kaarten Lokale helden leveren input en maken zelf eigen buurtkaartjes. Marketing Groningen wordt betrokken, maar de inhoud blijft onafhankelijk.

8. Buurtlancering Elke nieuwe buurt krijgt een officiële lancering. Bewoners en ondernemers bedenken en organiseren zelf een passend startevenement. Inclusief activatie traditionele en sociale media.

Kompas Lokale Economie

“Lokale ondernemers zorgen voor karakter en reuring. Zij brengen onze Groningse buurten tot leven.” Esther Daems Interim-bestuur Groningen City Club

Groningen

41

“Fixy wordt de nieuwe ontmoetingsplek voor dag én nacht. Een levende locatie in de Oosterstraat waar ontdekken en creativiteit centraal staan. Of je nu wilt lunchen of muziek maken, de deuren staan straks voor iedereen open.”

Local heroes in de hoofdrol

6. De vrijetijdseconomie De vrijetijdseconomie is veel meer dan toerisme en dagjes uit. Het is een podium voor onze lokale helden. Voor bezoekers, maar vooral ook voor onszelf. De speciaalzaak die al meer dan 100 jaar een begrip is in de stad, het nieuwe koffiehuis dat de hele buurt tot leven brengt, de Groningse kunstenaar die unieke objecten maakt in de openbare ruimte en de initiatiefnemer van dat jaarlijkse festival waar iedereen samenkomt. In Groningen is de vrijetijdseconomie geworteld in onze eigen community. Fixy, Oosterstraat - samenwerking tussen KopjeK en The Boilermaker Group

42

Kompas Lokale Economie

Groningen

43

Geen eenheidsworst, maar karakter

2. Groningse foodcultuur

Vaak wordt bij de vrijetijdseconomie gesproken over hoeveelheden hotelovernachtingen en congresbezoekers. Terwijl de kwaliteit van het belevingsaanbod in een stad niet uit te drukken is in dat soort getallen. Bovendien heeft de digitalisering rond onze vrijetijdsbesteding aangetoond dat mensen steeds minder zoeken naar voorverpakte belevenissen. Meer dan ooit is er behoefte de ontdekkingstocht. Geen voorspelbare koek, maar ‘off the beaten track’ en ’discover the city like a local’.

Onze tweede groeikans draait om onze foodcultuur. Van oudsher zijn we een stad met een gouden rand: in het ommeland worden al eeuwenlang vele bijzondere producten verbouwd en gecreëerd. Van oergranen tot Groningse buffelmozzarella. Op het gebied van lokaal voedsel kunnen we nog veel verder doorontwikkelen. Groningse kaassoorten, duurzaam kwaliteitsvlees, bijzondere recepten, buitengewone dranken – we hebben het allemaal. Onze opdracht is om er meer mee te doen. Onze Groningse tradities centraal stellen en beleefbaar maken. Mooi is dat nieuwe restaurants in toenemende mate de verhalen van de Groningse streekproducten onderdeel maken van hun zaak. Zo moet het. Hoe meer we daar op inzetten, hoe krachtiger ons Groningse profiel wordt. Wat is er nou mooier om je stad en productieve regio trots te kunnen onderscheiden met je eigen lokale topproducten? De gedroomde motor voor kwalitatieve vrijetijdsbeleving.

Het mooie is, precies dáár zit de kracht van Groningen: in karakter en eigenzinnigheid. Wat dat betreft heeft Groningen goud in handen. Maar er is wel werk aan de winkel - om de boel te laten stralen. En daarbij zijn onze eigen lokale ondernemers en creatievelingen aan zet, om het vrijetijdsaanbod zelf vorm te geven. Zij zijn de sleutel tot kwaliteit en gemeenschapsrendement. Hoe meer wij inzetten op de trots van ons eigen DNA, hoe beter de bezoekers ons straks weten te vinden.

Doorontwikkeling van ons vrijetijdsaanbod: diepen, local food en muziek Er zijn ontelbaar veel Groningse kwaliteiten die zich lenen voor de doorontwikkeling van een sterk vrijetijdsaanbod. De potentie is enorm. Als voorbeeld lichten we hier drie willekeurige aspecten uit: diepen, local food en muziek.

44

1. Groningen Diepenstad We dromen er in de stad al decennia van om meer te doen met onze historische diepenring. In meerdere steden in Nederland zijn levendige grachten, die volop gebruikt worden voor recreatie. Wij hebben op dat vlak nog een wereld te winnen. Als je ziet hoe Utrecht het water beleefbaar maakt, dan kunnen wij toch niet achterblijven? Laten nu écht kiezen om ons water te activeren en laten we bovendien een oproep doen aan de Groningense ondernemers hoe zij het gebruik van de diepen zouden willen stimuleren. Met creatieve vormen van lokaal ondernemerschap. Horeca aan het water, bootje varen, logeren op een mooi oud schip, een maandelijkse vaarroute waarbij winkelen en horeca worden gecombineerd, een diepenfestival – de ideeën liggen zo voor het oprapen voor Groningen Diepenstad.

Kompas Lokale Economie

Fahd Rayees Curry Me Rademarkt

Groningen

3. Groningen Muziekstad Tot slot, niet te missen: muziek. Ook daar laten we nog grote kansen onbenut. In de jaren ’80 was Groningen befaamd om de extreme diversiteit van kroegen en café’s, met livemuziek in alle soorten en smaken, voor alle mogelijke doelgroepen. Je zou als stad willen dat een deel daarvan bewaard was gebleven. We zijn per slot van rekening de stad van Eurosonic Noorderslag, de stad van Vera en Simplon, de stad die trots is aangesloten bij het Music Cities Network. Waar opkomende bandjes als eerste worden geprogrammeerd en waar alle soorten concerten te bezoeken zijn. Van rap tot klassiek. Laten we kijken hoe we muziek weer veel prominenter kunnen verankeren in de stad. Door ruimte te creëren voor experiment en ontwikkeling. Op straat, bij verrassende evenementen, in nieuw te openen café’s, tussen de muren van bijzondere monumentale panden... de mogelijkheden zijn eindeloos. Bovendien lopen meerdere lokale ondernemers en investeerders rond met nieuwe plannen op dit gebied, zoals talentvolle jonge mensen die een vinylbar willen starten en een Groningse familie die een bruisend jazzcafé terug wil brengen in de binnenstad. Kortom, ook dit thema is géén top-down model, maar een bottom-up beweging van lokale helden. De Groningers zelf weten als geen ander waar de groeipotentie zit.

45

“Lokale helden zijn de motor van onze vrijetijds­ economie” Jan Gerbrand Krol Ondernemersfonds Groningen

46

Kompas Lokale Economie

Groningen

47

Waarom er niets boven Groningen gaat

7. Trots ons verhaal uitdragen

“In Grunn vertellen we ons lokaal verhaal. Met humor en altijd een beetje rebels. Wij Groningers zijn niet nuchter, we zijn eigenzinnig.”

In Groningen zijn we bevlogen ambassadeurs van onze eigen plek. Bij alles wat we zeggen en doen, dragen we uit waarom er niets boven Groningen gaat. Onze lokale ondernemers spelen daarbij een cruciale rol. Want zij zijn het die door middel van hun ondernemerschap de kracht van Groningen concreet maken. Zij maken het beleefbaar.

Willem Groeneveld Sikkom /NDC Media

48

Kompas Lokale Economie

Groningen

49

Academische kennis: place branding

Tools voor trots

In de academische wereld is veel kennis voorhanden over de kracht van ‘plekken’. Hoe je als stad kunt zorgen dat de waarde van je imago ten goede komt aan je hele gebied. De wetenschappelijke term daarvoor is place branding – wat een verwarrende term is, want bij het woord ‘branding’ denk je aan reclame. Terwijl het niet gaat om marketing, maar om het totale ‘verhaal’ van een plek. Wetenschappers zeggen het als volgt: het gaat om de ‘optelsom van alle menselijke ervaringen binnen de stedelijke omgeving’. Samen vormen die ervaringen het lokale verhaal.

Vanuit de academische kennis over place branding is vanaf 2017 doelgericht gewerkt aan de ontwikkeling van het Merk Groningen. In samenwerking met honderden lokale partners, creatieven en makers is het verhaal van Groningen opgetekend - inclusief Groningse kernwaarden (ruimte, pioniersgeest, karakter), een op maat gesneden Groningse logoset, een Gronings kleurenpalet en een markant Gronings font, dat met de hand is gecreëerd door een lokale kunstenaar, in samenspraak met een plaatselijk ontwerpteam.

Stelregel bij place branding is: álles, maar dan ook álles van je plek is communicatie. Van het onderhoud van monumentale panden, de bewegwijzering in de straten en het gemak of ongemak van infrastructuur en parkeren, tot de posters in de openbare ruimte en simpele dingen als: ‘hoe word ik aangesproken in de winkels waar ik ben geweest’? Al die verschillende ervarings-componenten, zijn communicatie. En daarmee kom je bij een lastig punt: lang niet al die dingen liggen in de invloedssfeer van de stad. Hoe ga je daarmee om? Hoe kun je als plek zo goed mogelijk regie voeren op die complete dynamiek?

Alles in de stad is communicatie De wetenschap maakt onderscheid tussen drie verschillende lagen van ‘plek’-communicatie:

In aanpak en uitvoering is dit uniek. Geen enkele andere stad in Nederland heeft een totaalmerk, inclusief handgemaakt eigen lettertype. Het merk Groningen is daarmee een op maat gesneden lokale gereedschapskist: alle onderdelen kunnen ingezet worden als ‘tools voor trots’. Of je nu visitgroningen.nl bezoekt, naar de Groningen Store in het Forum gaat, of in de stad je weg zoekt naar nieuwe ontdekkingen, overal is de onderscheidende Groningse identiteit bruikbaar om het lokale verhaal optimaal voor het voetlicht te brengen.

En dan naar de primaire laag: waar het ervaarbaar wordt. Op onze marktpleinen, in onze musea, tijdens onze evenementen, in onze bijzondere winkels en horeca: hier beleef je wat Groningen Grunn maakt. Overal waar je komt, tref je onze boegbeelden. Van piepkleine gebaren, waarin we laten zien dat we de dingen net even anders doen, tot de 97 meter hoge Martinitoren – ons historisch icoon. We zijn een unieke plek met een roemrucht verleden en een veelbelovende toekomst. Als stad hebben we de taak om te zorgen dat de secundaire en tertiaire vormen van communicatie de primaire laag van communicatie optimaal aanjaagt. Waarbij we gebruik maken van alle mogelijke kanalen: Sikkom, lokale podcasts, gidsen en stadskaartjes, onderscheidende events, positieve recensies door plaatselijke influencers en campagnes met portretten van de Groningse helden die het allemaal mogelijk maken: dít zijn de mensen, dít is wat ze te bieden hebben en híer kun je ze vinden. Ga erheen en beleef het zelf.

→ Allereerst de primaire laag: alles wat mensen ervaren in de stad. → Vervolgens de secundaire laag: alles wat de plek zelf vertelt via marketing. → Tot slot de tertiaire laag: wat andere mensen elkaar doorvertellen over de plek, vanuit hun eigen ervaringen. Op de tweede laag heb je als stad directe invloed, dat is immers je eigen stadsmarketing. Op de eerste laag heb je deels invloed, maar deels ook niet. En op de derde laag heb je géén directe invloed. Dit is iets waar iedereen die aan de stad werkt zich heel bewust van moet zijn. Je kunt nog zo hard roepen dat er niets boven Groningen gaat, maar uiteindelijk gaat het erom op welke manieren mensen zelf ervaren waarom er niets boven Groningen gaat. Uiteindelijk is dat is je werkelijke imago. En dat bepaalt namelijk ook wat mensen trots aan elkaar doorvertellen.

50

Kompas Lokale Economie

De kracht van Groningen beleefbaar maken

Groningen

51

“Lokale verhalen voor het voetlicht brengen, daar gaat het om. De markante locaties, de unieke tradities, de aanpakkers met lef, de Groningse smaakmakers. Ze maken ons trots. Op ons eigen karakter.” Elsa Weelink Marketing Groningen

Peggy Bouwer Struis Kraneweg

52

Kompas Lokale Economie

Groningen

53

Groningen bouwt een eigen indexmaat

8. Meetbare meerwaarde

“We hebben de kans gekregen om op het terrein van de Zuurstoffabriek te wonen. In de toekomst worden we graag onderdeel van het ondernemerschap. Bijvoorbeeld door een plek te creëren waar mensen dingen kunnen leren maken. Dit kunnen we gaan doen, omdat wij hier nu zelf werken en leven.”

Tot slot maken wij de cirkel rond en gaan wij het belang van de lokale economie zichtbaar én meetbaar maken. Wat levert lokaal ondernemerschap op aan brede welvaart? Wat doen verbeteringen voor werkgelegenheid, talentontwikkeling, leefbaarheid, woongeluk en trots voor de lokale gemeenschap? Meten is weten.

Julia van Luijn, Sander Rodenhuis en Broes, Zuurstoffabriek (in ontwikkeling), Pop Dijkemaweg

54

Kompas Lokale Economie

Groningen

55

De impact van de lokale economie

Groningse winkels en leveranciers. Bovendien kunnen bij succes nieuwe vestigingen en ondernemingen voortkomen uit het restaurant, waarbij ook weer lokale partijen worden ingeschakeld om die bedrijven op te zetten, te runnen en te laten floreren en renderen. Van lokale accountant en meubelmaker, tot grossiersbedrijf en voedselproducenten. Kortom, Groningse groei. Het geld dat wordt besteed bij Groningse ondernemers blijft optimaal circuleren en creëert meerwaarde in de lokale gemeenschap.

Hoe meet je het belang van de lokale economie? Hoe peil je wat lokaal ondernemerschap oplevert aan brede welvaart? Op dit moment worden zulke componenten mondjesmaat meegewogen in stedelijke waardemetingen. En als er wel metingen worden gedaan, dan zijn ze vaak summier en beperkt. Wat doet de groei van betekenisvol lokaal werk in een regio? In welke mate verstevig je daarmee het vestigings- en blijfklimaat? Hoeveel effect heeft een lokaal uitgegeven euro in het lokale gebied? Hoe kwantificeer je dit soort dingen eigenlijk? Hoe veranker je ze in een impactmeting? Groningen gaat dit professioneel aanpakken en zelf een eigen indexmaat voor lokaal rendement ontwikkelen. We gaan dit niet doen met algemene termen, overgenomen uit een andere stad, maar we gaan dit specifiek ontwikkelen voor Groningen. In samenspraak met lokale specialisten op het gebied van data en econometrie. We bepalen zelf de juiste indicatoren en dimensies. Voor Groningse impact.

Meetbare meerwaarde

Monique, Walhalla Nieuwe Ebbingestraat

De Groningse multiplier: het GRO-effect In de economie verwijst de term multipliereffect naar het verschijnsel waarbij een besteding meerdere keren door de lokale economie gaat. Daarmee wordt een vermenigvuldiging gecreëerd voor de totale meerwaarde: de impact is groter geworden dan de oorspronkelijke uitgave. Noem het een kettingreactie, noem het een olievlek – zo ontstaat meervoudige groei in de lokale gemeenschap.

Wetenschappers vertellen ons dat het geen hogere wiskunde is om zo’n eigen meetinstrument te ontwikkelen. Het welslagen valt en staat met kwalitatieve input. En op dat vlak is in Groningen ongelofelijk veel data voorhanden. Cijfers die we per direct kunnen gebruiken. Multidimensionale metingen, op alle mogelijke vlakken - van schooluitval en woongeluk, tot arbeidsparticipatie en lokale inkoopstromen. Wij zorgen dat ze betekensvol samenkomen in één Groningse indexmaat. Dat wij dit als gebied op deze schaal meetbaar gaan maken, is niet niks. Overal ter wereld wordt impact gemeten en iedereen praat over de noodzaak ervan. Maar nog geen enkele stad heeft de concrete meerwaarde van de eigen lokale economie meetbaar gemaakt. Wij gaan dit als eerste wel doen. Wij brengen brede welvaart in kaart, waarmee beleid, projecten en investeringen nóg beter op maat gesneden kunnen worden voor de duurzame groei van ons eigen gebied.