Bijlage Accountantsverslag 2025 gemeente Groningen.pdf

Gemeente Groningen Accountantsverslag 2025

30 juni 2026

https://www.visitgroningen.nl/nl/doen/shoppen/oude-kijk-in-t-jatstraat

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

30 juni 2026

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​

Geachte leden van de raad en het college,

Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties

Met genoegen leggen wij u ons accountantsverslag voor dat is

De wens was om deze aanpassingen daadwerkelijk te verwerken

opgesteld in het kader van onze opdracht tot controle van de jaarrekening 2025 (de 'jaarrekening') van gemeente Groningen.

in de jaarstukken voor goedkeuring en vaststellen van de raad. Daarop hebben wij onze controleverklaring (gedateerd 20 mei

Wij hebben onze controle uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 9 juli 2025.

2026) bij de vastgestelde jaarrekening van 19 mei 2026 ingetrokken en aanvullende werkzaamheden verricht op

Dit verslag bevat de belangrijkste bevindingen van onze

gebeurtenissen na balansdatum of andere informatie met impact op de jaarrekening 2025. Hieruit volgde één bevinding

controle van uw jaarrekening en is besproken met uw ambtelijke organisatie op 4 mei en 6 mei 2026, met de

boven de rapporteringsgrens die toeziet op het onterecht niet verwerken van tussentijdse winstneming bij de grondexploitatie

concerndirectie op 11 mei en met de portefeuillehouder financiën op 18 mei 2026. Ook hebben wij de inhoud van dit

Westpoort fase 2. De strekking van onze controleverklaring bij de jaarrekening gedateerd op 30 juni 2026 is goedkeurend.

verslag toegelicht tijdens de vergadering van het college op 19 mei 2026.

Hebt u nog vragen, neemt u dan gerust contact met ons op. Wij

Dit accountantsverslag hebben wij daarnaast toegelicht tijdens

bedanken u en uw medewerkers voor de medewerking tijdens onze controle.

de vergadering van het Audit Committee op 3 juni en aan de raad op 10 juni 2026.

Met vriendelijke groet,

Bijlagen

Bijlagen

Martine Koedijk partner

Dit verslag is opgesteld uitsluitend voor gebruik door de raad en het college van burgemeester en wethouders van de Gemeente Groningen. Op dit verslag kan niet door derden worden gesteund aangezien derden niet op de hoogte zijn van het doel van de werkzaamheden en de resultaten onjuist kunnen interpreteren. Wij aanvaarden geen

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. Jurjen Eikenaar senior manager

aansprakelijkheid, zorgplicht en/of verantwoordelijkheid jegens andere partijen dan de Gemeente Groningen.

Op 23 juni heeft het college op verzoek van de raad een erratum vastgesteld met enkele aanpassingen van (voornamelijk) indicatoren in het jaarverslag en toelichtingen in de

drs. M.J.A. Koedijk RA RE

jaarrekening.

partner

PricewaterhouseCoopers Accountants N.V., Leonard Springerlaan 35, 9727 KB Groningen, Postbus 8060, 9702 KB Groningen T: 088 792 00 50, www.pwc.nl ‘PwC’ is het merk waaronder PricewaterhouseCoopers Accountants N.V. (KvK 34180285), PricewaterhouseCoopers Belastingadviseurs N.V. (KvK 34180284), PricewaterhouseCoopers Advisory N.V. (KvK 34180287), PricewaterhouseCoopers Compliance Services B.V. (KvK 51414406), PricewaterhouseCoopers Pensions, Actuarial & Insurance Services B.V. (KvK 54226368), PricewaterhouseCoopers B.V. (KvK 34180289) en andere vennootschappen handelen en diensten verlenen. Op deze diensten zijn algemene voorwaarden van toepassing, waarin onder meer aansprakelijkheidsvoorwaarden zijn opgenomen. Op leveringen aan deze vennootschappen zijn algemene inkoopvoorwaarden van toepassing. Op www.pwc.nl treft u meer informatie over deze vennootschappen, waaronder deze algemene (inkoop) voorwaarden die ook zijn gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel te Amsterdam.

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

2

https://www.werkenbijgroningen.nl/vakgebieden/buitenruimte-techniek--groen Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties

Onze kernboodschappen

Bijlagen

Bijlagen

Dit gedeelte geeft een samenvatting van onze belangrijkste boodschappen, inclusief de bevindingen en opmerkingen van onze controle.

PwC PwC Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026 Gemeente

3

Onze belangrijkste boodschappen Gemeente Groningen jaarrekeningcontrole 2025 Onze conclusies

Ruimtelijk domein

Onze conclusies

Sociaal domein

Ruimtelijk domein

Sociaal domein

Controleverklaring

We hebben de waardering van de grondexploitaties beoordeeld.

De zorglasten stijgen structureel door groeiende hulpvraag en

We hebben onze controle van de jaarrekening van gemeente Groningen afgerond en verstrekken een goedkeurende

De uitgangspunten voor de waardering komen betrouwbaar tot stand en wij kunnen instemmen met de waardering.

toenemende complexiteit, terwijl de ingezette transformatie naar preventie nog onvoldoende effect sorteert en Rijkscompensatie

accountantsverklaring, onder voorbehoud van goedkeuring van deze jaarrekening door de raad op woensdag 1 juli 2026.

Er is sprake van een negatief resultaat (€ 7,2 miljoen), grotendeels als gevolg van een incidenteel verlies voor het terugdraaien van in

achterblijft. Wij adviseren de gemeente om: • de ingezette transformatie (o.a. maar niet alleen op het gebied

Het college heeft de verantwoording over rechtmatigheid

het verleden genomen winsten als gevolg van een wijziging in de verslaggevingsregels voor projecten die langer lopen dan 10 jaar

•

van preventie en vroegsignalering) te versnellen; De zakelijkheid in de samenwerking met Stichting WIJ te

•

vergroten, met duidelijkere afspraken over doelen en effecten; de effectiviteit hiervan meetbaar te maken;

• •

tijdig bij te sturen indien beoogde kostenreductie uitblijft, en in regionaal/landelijk verband blijven aandringen op reële

opgenomen in de jaarrekening en bevindingen nader toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering. De rechtmatigheidsverantwoording

(€ 5,6 miljoen).

voldoet aan de afspraken die zijn gemaakt met de raad. Er zijn geen onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens.

Bij de aanvullende werkzaamheden over de periode 20 mei tot 30

Er zijn geen indicaties van materiële fraude en/of niet naleving

in 2025 bij Westpoort fase 2. Deze afwijking is niet in de jaarrekening 2025 gecorrigeerd, maar wordt door het college

van wet- en regelgeving (uitgezonderd de onrechtmatigheden zoals opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering).

juni 2026 is op basis van later bekende informatie gebleken dat ten onrechte geen tussentijdse winst van € 2.359.000 is genomen

meegenomen bij de herzieningen (en zo in 2026 gecorrigeerd).

De gemeente vervult in diverse samenwerkingsverbanden een

De parameters van de grondexploitaties zijn evenwichtig

prominente regionale rol. Wij adviseren bij nieuwe projecten expliciet af te wegen of de beschikbare (uitvoerings)capaciteit

ingeschat waarbij marktomstandigheden impact hebben op de kosten en fasering van de grondexploitaties. Hierbij blijft realisatie achter op de verwachting. Door toenemende vraag naar elektriciteit is het stroomnet overvol geraakt en dit geeft vertraging in de gebiedsontwikkelingen. De gemeente analyseert de gevolgen in algemene zin via het programma Energie en past verschillende beheersmaatregelen toe om impact te beperken. Wij adviseren de gemeente om waar mogelijk de impact op fasering verder concreet te maken en explicieter per project een afwegingskader voor de effecten van netcongestie uit te werken. PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

compensatie van het Rijk voor de structurele volumegroei en het terugdraaien van eenzijdig extra opgelegde taakstellingen.

toereikend is. Voor de prestatielevering in de zorg is Groningen voornamelijk afhankelijk van productieverantwoordingen van

zorgaanbieders. De totale onzekerheden bedragen € 3,3 miljoen, bestaande uit productieverantwoordingen van zorgaanbieders die (nog) niet zijn ontvangen. De gemeente pakt zorgfraude actief aan via preventie, toezicht en handhaving, resulterend in toegenomen signalen, terugvorderingen en tegengehouden zaken. Er zijn twee externe zorgfraudes vastgesteld die geen materieel effect hebben op de jaarrekening. 4

Onze belangrijkste boodschappen Gemeente Groningen jaarrekeningcontrole 2025 Financiële positie

Overige observaties

Financiële positie

Overige observaties

Overige observaties

Overige observaties

Positief resultaat in 2025 en lichte verbetering financiële

Speerpunt vanuit de raad: beheersing (langdurig) verzuim –

Cybersecurity verbetert, borging weerbaarheid vraagt

positie Het rekeningresultaat na reservemutaties betreft € 60,8 miljoen

continuïteit van de bedrijfsvoering Gemeente Groningen onderkent het risico op (langdurig) verzuim

aanvullende maatregelen. In 2025 hebben zich geen grote cyberincidenten of datalekken

positief. Desondanks staat de gemeente Groningen onder toenemende financiële druk door stijgende kosten van

en zet in op preventie, analyses en gerichte interventies, met een centrale rol voor leidinggevenden en ondersteuning door de

voorgedaan en de door Groningen uitgevoerde penetratietest toont een positieve ontwikkeling ten opzichte van eerdere jaren.

bijvoorbeeld het sociaal domein, veel incidentele vergoedingen en door dreigende tekorten (o.a. door taakstelling jeugdzorg) en

arbodienst. Verzuim wordt periodiek gemonitord via analyses, rapportages en werkbelevingsonderzoeken, waarbij het gemiddelde

Ook is het positief dat er een cyber brevet behaald moet worden. Op het gebied van cyber-weerbaarheid zijn echter nog stappen te

daardoor ontstaan structurele risico’s. Dit maakt scherpe keuzes, prioriteren en realistischer begroten noodzakelijk. Het

verzuim (7,6%) iets boven het landelijk niveau (6,7% in 2024) ligt. Het langdurig verzuim loopt wel op. Wij constateren aanzienlijke

zetten: het succesvol terugzetten van back-ups is nog niet aangetoond en protocollen voor crisisscenario's ontbreken.

voorspellend vermogen is een blijvende uitdaging en vereist aandacht gezien de afwijkingen tussen realisatie en de begroting.

verschillen tussen directies en afdelingen, zowel in omvang als aard van het verzuim (de directies zijn ook erg verschillend wat een

Daarnaast adviseren wij niet-goedgekeurde AI-tools technisch af te schermen of strak te monitoren om datalekken te voorkomen.

De strategische investeringsagenda wordt momenteel

ander type verzuim veroorzaakt). De oorzaken worden daarbij onderzocht. Wij adviseren als volgende interventie meer in te

Verbonden partijen zijn juist gewaardeerd

geactualiseerd en specifiek gemaakt voor de te besluiten investeringsprojecten. Wij adviseren om bij de besluitvorming

door de raad de financiële en andere consequenties van het voorstel in samenhang te betrekken, waaronder de effecten van de keuze per investeringsproject. Zodat de raad een onderbouwde afweging kan maken en kan prioriteren. De prognosekracht (planningsoptimisme) is daarin een blijvend aandachtspunt.

zetten op de verzuimbegeleiding bij HRM en leidinggevenden. Kwaliteit jaarverslag voldoende, verbeteringen mogelijk Wij hebben vastgesteld dat de jaarrekening en het jaarverslag verenigbaar zijn en voldoen aan de vereisten van het BBV. Meer aandacht moet worden besteed aan fraudepreventie in het jaarverslag. Tegelijkertijd kan de informatiewaarde worden

De financiële kengetallen laten een gemengd beeld zien: het

vergroot door minder beschrijvend en meer verklarend te rapporteren, prestatie-indicatoren met een consistente

weerstandsvermogen en de structurele exploitatieruimte zijn op orde, maar de hoge nettoschuldquote en beperkte belastingruimte

frequentie te meten en te duiden en toelichtingen concreter en visueel sterker te maken.

beperken de wendbaarheid.

Wij hebben de waardering van de deelnemingen en leningen beoordeeld en kunnen hiermee instemmen. De belangrijkste

transacties, de administratieve verwerving van Meerstad-Noord en de overname van het 50%-aandelenbelang in Warmtestad zijn juist verwerkt. Wij adviseren de belangrijke veronderstellingen van de verbonden partijen kritisch te beoordelen en actuele informatie meer te betrekken in de conclusies. Onze samenwerking Het controleproces is goed verlopen, ondanks de uitdagende omstandigheden, waaronder de SAP conversie. Aanbevelingen voor verdere verhoging van kwaliteit zullen wij op korte termijn evalueren met uw ambtelijke organisatie.

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

5

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Rechtmatigheid

Rechtmatigheid Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

Onze conclusies Dit gedeelte geeft een toelichting op de accountantsverklaring en de conclusies met betrekking tot de jaarrekening en de overige informatie in uw jaarverslag.

PwC PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

6 https://gic.nl/uitgaan/groen-licht-voor-25-miljoen-euro-voor-verbouwing-en-nieuwbouw-museum-aan-de-a

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze conclusies

Onze kernboodschappen

Uw jaarrekening geeft een getrouw beeld

Verslaggevingsvereisten zijn juist toegepast

We hebben onze controle van de jaarrekening 2025 van gemeente Groningen afgerond en verstrekken een goedkeurende

Het college heeft de jaarrekening opgesteld in overeenstemming met het BBV en de bepalingen van en krachtens de Wet normering topinkomens

accountantsverklaring inzake de getrouwheid van de jaarrekening, waarin ook de rechtmatigheidsverantwoording is opgenomen,

(WNT). Wij vinden de door het college bij het opstellen van de jaarrekening 2025 toegepaste waarderingsgrondslagen geschikt. Tevens voldoet de

onder het voorbehoud dat de jaarrekening ongewijzigd wordt vastgesteld door de raad. Er zijn geen ongecorrigeerde

toelichting in de rechtmatigheidsverantwoording aan de bepalingen van de Kadernota Rechtmatigheid.

Onze conclusies

Onze conclusies Rechtmatigheid

Rechtmatigheid Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Financiële positie

Financiële positie

controlebevindingen in de WNT-verantwoording 2025.

Weerbaarheid

Weerbaarheid

De jaarrekening en het jaarverslag zijn consistent met elkaar

Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

Ongecorrigeerde fouten en onzekerheden geconstateerd in relatie tot getrouwheid

verenigbaar Als controlerend accountants hebben wij de verantwoordelijkheid om in

Tijdens onze controle hebben we twee ongecorrigeerde afwijkingen geïdentificeerd boven onze rapportagedrempel van

onze controleverklaring te rapporteren over de overige informatie in het jaarverslag. Onze conclusie is dat het jaarverslag verenigbaar is met de

€ 500.000,- voor baten en lasten en van € 12 miljoen voor de balanspresentatie en toelichtingen. Daarnaast hebben wij

jaarrekening. Wij hebben geen materiële inconsistenties, materiële onjuistheden en/of omissies opgemerkt in de informatie die op grond van

onzekerheden met betrekking tot de prestatielevering van PGB’s en Wmo Jeugd ZIN geconstateerd. Het college heeft geconcludeerd dat

het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) moet worden verstrekt.

het kwalitatieve en kwantitatieve effect niet materieel is. Wij zijn het eens met deze beoordeling van het college. Er zijn geen

Rechtmatigheid specifieke uitkeringen (SiSa)

aanwijzingen van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving onder onze aandacht gekomen tijdens de controle, met

Wij hebben in onze controleverklaring ook een goedkeurend oordeel verstrekt over de baten en lasten alsmede de balans-mutaties met betrekking

uitzondering van de door gemeente Groningen vastgestelde externe zorgfraudes.

tot de specifieke uitkeringen zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Gehanteerde materialiteit ligt hoger dan gecommuniceerd in ons

Geen nieuwe significante tekortkomingen in de interne beheersing en nieuwe controlerisico’s In onze bestuursrapportage interim-bevindingen 2025 hebben wij ons beeld gegeven van de interne beheersing van de gemeente Groningen. Naar aanleiding van de controle hebben wij geen nieuwe risico’s en belangrijke aandachtspunten in de interne beheersing geconstateerd.

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

controleplan Wij hebben u in ons controleplan geïnformeerd over de impact van de wijziging van het BBV en het Bado op de materialiteit die wordt gehanteerd in de jaarrekeningcontrole. De gehanteerde materialiteit betreft € 29,4 miljoen en ligt hoger dan gecommuniceerd in ons controleplan (€ 27,4 miljoen) aangezien deze is geactualiseerd op basis van de totale lasten na reservemutaties. De rapportagetolerantie is ongewijzigd op basis van afspraken en betreft € 500.000,-. 7

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Rechtmatigheid

Rechtmatigheid

Niet-gecorrigeerde afwijkingen zijn niet materieel

Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Financiële positie

Financiële positie

De volgende geconstateerde afwijkingen betreffen de ongecorrigeerde fouten en onzekerheden in relatie tot getrouwheid, boven de gestelde rapporteringstolerantie van € 500.000,-. Ongecorrigeerde balansreclassificaties beneden de € 12 miljoen zijn niet opgenomen als ongecorrigeerde fouten. Het college heeft geconcludeerd dat de (kwalitatieve en kwantitatieve) impact van deze verschillen niet materieel is. We zijn het eens met deze conclusie.

Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties

#

Beschrijving

Post in jaarrekening

1

Gedeclareerde zorgkosten Jeugd zijn niet onderbouwd met productieverantwoordingen

Lasten ZIN – Jeugd

2

Onzekerheden prestatielevering PGB’s

Lasten PGB – Jeugd/Wmo

3

De lasten Jeugd ZIN (via de RIGG) zijn € 508.000,- lager dan ingeschat

Overlopende passiva – Vooruitontvangen bedragen gemeenten Aan Lasten ZIN – Jeugd

4

Ten onrechte geen tussentijdse winstneming in 2025 m.b.t. Westpoort fase 2

Voorraden – Onderhanden werk (incl. bouwgronden in exploitatie) Aan Baten - Tussentijdse Winstneming

Onzekerheden (x € 1)

Fouten (x € 1)

Totaal (x € 1)

€ 3.258.000

-

€ 3.258.000

€ 24.000

€ 83.000

€107.000

-

€ 508.000

€ 508.000

€2.359.000

€2.359.000

€2.950.000

€6.232.000

Bijlagen

Bijlagen

Totaal

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

€ 3.282.000

8

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen

Rechtmatigheid Rechtmatigheidsverantwoording van het college voldoet aan de vereisten

Onze conclusies

Onze conclusies Rechtmatigheid

Rechtmatigheid

Onrechtmatigheden (in € 1.000)

Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten

Het college legt verantwoording af over de rechtmatigheid van de baten, lasten en

balansmutaties via de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening. Als uw accountant hebben wij de getrouwheid van de rechtmatigheidsverantwoording meegewogen in ons oordeel over de jaarrekening als geheel (indirect oordeel over de rechtmatigheid).

30.000

25.000 20.000

Het college heeft geen onrechtmatigheden boven de verantwoordingsgrens van € 29,45 miljoen geconstateerd. Een nadere toelichting van de afwijkingen boven de

15.000

Overige observaties

rapportagegrens van € 500.000,- zijn toegelicht in de paragraaf Bedrijfsvoering van uw jaarstukken.

10.000

Bijlagen

Overige observaties

Bijlagen

Over 2025 bedragen de begrotingsonrechtmatigheden € 8,5 miljoen, waarvan € 7,5 miljoen toeziet op overschrijdingen van lasten in deelprogramma’s en € 1 miljoen op

29.450

5.000 -

18.105

4.647

9.542

3.916

-

overschrijdingen van investeringsbudgetten. Hiervan is € 4,7 miljoen acceptabel op basis van de afspraken met de raad zoals opgenomen in de financiële verordening. De afwijkingen passen binnen het beleid doordat de gebeurtenissen zich voordeden op een moment dat er geen begrotingswijzigingen meer doorgevoerd konden worden en doordat bij bepaalde gebeurtenissen hier direct gerelateerde baten tegenover staan. Het totaal aan onrechtmatigheden met betrekking tot het voorwaardencriterium bedraagt € 9,5 miljoen. Hiervan wordt € 8,6 miljoen veroorzaakt door het contract met uw IT-dienstverlener Fujitsu (doorwerkfout vanuit voorgaand jaar). Zolang het resterende contract van kracht is en de uitfasering niet is voltooid, zullen de lasten onrechtmatig zijn.

Acceptabele onrechtmatigheden Onacceptabele onrechtmatigheden

Ten aanzien van het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium zijn geen onrechtmatigheden geconstateerd die meetellen in het rechtmatigheidsoordeel. Wel

Totaal afwijkingen

is in de paragraaf bedrijfsvoering toegelicht dat uw gemeente voor € 1 miljoen onrechtmatige uitkeringen heeft verstrekt die zijn teruggevorderd en dus niet als

Verantwoordingsgrens

onrechtmatigheid meetellen. PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

9

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten

Uitkomsten controle 2025

Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

In dit hoofdstuk beschrijven we de belangrijkste uitkomsten van de controle voor het ruimtelijk domein, het sociaal domein en de overige domeinen, waaronder de bedrijfsvoering.

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

10 https://www.visitgroningen.nl/nl/blogs/kunst-op-straat

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen

Ruimtelijk domein (1/2) Onzekere marktomstandigheden hebben impact op fasering grondexploitaties

Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen

Er is een negatief resultaat, het risicoprofiel is stabiel Er is een negatief resultaat op de grondexploitaties behaald van € 7,2 miljoen. Dit wordt met name veroorzaakt door het terugdraaien van winstnemingen uit het verleden (€ 5,6 miljoen), doordat er bij projecten die langer dan 10 jaar lopen geen winst mag worden genomen met ingang van 2025. Vanuit een voorzichtigheidsprincipe heeft de commissie BBV een stellige uitspraak gedaan dat deze winstnemingen op langlopende projecten niet langer zijn toegestaan.

Inhaalslag realisatie woningbouw, geen realisatie van bedrijventerreinen en

Het benodigde weerstandsvermogen voor het grondbedrijf is € 51,3 miljoen (2024: 59,5 miljoen). Deze daling wordt met name veroorzaakt doordat meer concreet

gerealiseerd (exclusief de verkopen door de BV’s). Dit betreft de realisatie van 560 woningen uit het project ‘Reitdiepswaard’ en 82 woningen voor het project Nelf. Voor

Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

90%

Gerealiseerd van doel woningbouw

bekend is over de invulling en uitkomsten van HS-Kavel Meerstad-Noord dan een jaar geleden. Voor het energiepark is nu een investeringsbesluit besloten, waardoor zeker is dat de realisatie hiervan doorgang zal vinden. Het project De Nieuwe Held is in 2026 middels raadsvoorstel vastgesteld. Hiervoor heeft Groningen een aanvullend risico opgenomen in het benodigde weerstandsvermogen. Er is een slotcalculatie geweest van Eemspoort en zijn er twee nieuwe grondexploitaties gestart, zijnde HS-kavel Meerstad-Noord en de voormalige locatie van het Arriva bustracé voor de veiligheidsregio Groningen (VRG-locatie).

Ontwikkeling risicoprofiel grondexploitaties

kantoorlocaties Ten opzichte van de prognose is in 2025 90% van de levering voor woningbouw

project Europapark zijn 40 woningen in 2025 niet gerealiseerd volgens planning. Voor bedrijventerreinen is in 2025 geen sprake van realisatie van de 3,4 hectare geplande grondverkopen. De gemeente ziet dat aan uitgestelde realisatie vooral onzekere marktomstandigheden ten grondslag liggen. Naar bedrijfskavels in de gebieden van Westpoort is bijvoorbeeld minder vraag, omdat de netaansluiting onzeker is. Voor de netaansluiting onzeker

woningbouwprojecten onder eigen regie voorziet de gemeente geen acute risico’s ten aanzien van de programmering. Onzekerheden als gevolg van stijgende prijzen en uitstel van netaansluitingen maken het echter lastig om een nauwkeurige inschatting te maken van de fasering.

3,5 3 2,5

2025

2024

2 1,5 1 0,5

0 Prognose resultaat (positieve grondexploitaties)

PwC

Risico's (cf. paragraaf weerstandvermogen)

Verliesvoorziening (negatieve grondexploitaties)

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

11

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​

Ruimtelijk domein (2/2) Uitgangspunten komen gedegen tot stand, de programmering blijkt optimistisch Marktomstandigheden hebben invloed op de kosten en fasering van uw

Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten

grondexploitaties Het overvol raken van het stroomnet zorgt ervoor dat het niet langer vanzelfsprekend is dat nieuw opgeleverde kavels hierop worden aangesloten. Daarnaast zorgt de aanhoudende geopolitieke onrust voor stijgende prijzen, waardoor een situatie zoals in 2022 en 2023 niet een ondenkbaar scenario is. Om netcongestie op de lange termijn te beheersen, treft de gemeente verschillende beheersmaatregelen waaronder het realiseren van nieuwe hoog- en middenspanningsstations, zoals in de nieuwe grondexploitatie HS-kavel Meerstad-Noord. Netcongestie zorgt er op korte termijn niettemin voor dat gronduitgifte achterblijft ten opzichte van de doelstellingen. Groningen heeft voldoende kennis en kunde om ondanks de omstandigheden een zo nauwkeurig mogelijke inschatting te maken. Groningen schat in dat deze problematiek voldoende gereflecteerd is in de programmering en fasering. Wij zien echter dat de realisatie in de afgelopen twee jaren lager is geweest dan gepland. We doen daarom de aanbeveling om dit explicieter onderdeel te maken van de risico-inschatting per project. De onzekerheden zijn toegelicht in uw jaarstukken.

Overige observaties

Overige observaties

De parameters voor de grondexploitaties zijn evenwichtig ingeschat

Bijlagen

De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële waardering van de grondexploitaties

Bijlagen

stelt de gemeente exploitatieoverzichten op waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Het grondbedrijf stelt hiervoor een notitie parameters op, waarbij de gehanteerde uitgangspunten onderbouwd worden met externe marktinformatie (o.a. Metafoor). Wij hebben de gehanteerde parameters beoordeeld en concluderen dat deze, los van de gehanteerde programmering, evenwichtig zijn. De parameters zijn gedegen onderbouwd en liggen in lijn met de landelijke ontwikkelingen. Gemeente Groningen heeft de verplichte wijziging in 2025 in de notitie grondbeleid juist verwerkt waarbij de omslagrente gebruikt is bij de toerekening aan de grondexploitaties.

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

Parameter

Beoordeling

De gehanteerde rekenrente

2025

2024

⚫

⚫

Groningen heeft 1,40% rente toegerekend, ten opzichte van de herberekende ROP van 1,45% (bij de begroting nog 1,7%). Deze afwijking valt binnen de bandbreedte en is daarmee passend binnen de regelgeving. Kostenstijgingen

⚫

⚫

De kostenstijging is met 4% voor 2026, 3% voor 2027 en 2028 en 2% voor de daarop volgende jaren evenwichtig en dit ligt in lijn met de landelijke ontwikkelingen. Opbrengstenstijging

⚫

⚫

De gemeente maakt onderscheid in de parameters opbrengstenstijging tussen woningbouwlocaties, bedrijventerreinen en kantoren. We concluderen dat deze parameters op basis van externe informatie evenwichtig tot stand zijn gekomen. Gehanteerde programmering

⚫/

De gemeente stelt jaarlijks een programmering op en maakt hierin tevens een vergelijking tussen de programmering van voorgaand jaar en de realisatie in huidig jaar. De programmering van 2024 en 2025 is optimistisch gebleken. Er zijn veel omstandigheden in de markt die een vertragende invloed hebben op de realisatie. We zien dat hierdoor de werkelijke realisatie achterblijft op de verwachting. Verkoopprijzen

⚫

Bij verkopen is het uitgangspunt dat door de raad vastgestelde grondprijzen worden gehanteerd. De gemeente houdt hier in de regel voldoende rekening mee in het aangaan van transacties. Uit enkele van onze deelwaarnemingen blijkt dat voor moeilijke locaties logischerwijs maatwerk wordt toegepast. Dit maatwerk past binnen de kaders van de vastgestelde nota grondprijzen. Hierin vinden gedegen afwegingen plaats om tot een marktconforme prijs te komen. We adviseren de gemeente wel om voor maatwerk zichtbare meer ogenprincipes toe te passen om te voorkomen dat (schijn van) onderhandse of niet-marktconforme transacties ontstaat.

◼ Controleverschil

 Optimistisch

⚫ Evenwichtig

⧫ Voorzichtig

12

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen

Sociaal domein (1/3) Stijgende zorglasten, ondanks de bezuinigingstaakstelling in combinatie met onvoldoende compensatie door het Rijk

Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen

De zorglasten vertonen een stijgende lijn en staan onder toenemende druk De jeugdzorgkosten (exclusief subsidies) zijn t.o.v. de actuele begroting 2,4% hoger (wel gedaald t.o.v. 2024). Daarentegen zijn de Wmo-kosten t.o.v. de actuele begroting 1,7% lager (waarvan beschermd wonen 0,6%), met name doordat prijs- en volumeontwikkelingen lager uitvallen dan begroot. De stijging in de zorglasten naar € 219

150

miljoen en aanhoudende druk op beschikbare voorzieningen wordt o.a. gedreven door:

125

Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

•

een licht groeiend aantal inwoners dat beroep doet op ondersteuning (in de jeugdhulp);

• •

de toenemende complexiteit van hulpvragen; langere zorgtrajecten doordat uitstroom uit opvang en beschermd wonen stagneert als

100

•

gevolg van krapte op de woningmarkt; maatschappelijke ontwikkelingen zoals groeiende mentale problematiek bij jongeren,

75

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity

stijgende dak- en thuislozen, stijgende bevolkingsgroei en een vergrijzende populatie.

Financiële positie

Financiële positie

De ingezette transformatie met onder andere aandacht voor preventie en vroegsignalering

Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

Ontwikkeling zorglasten (in € mln.) (exclusief subsidies)

is nog onvoldoende zichtbaar in de uitgavenontwikkeling, terwijl het Rijk de volumegroei niet volledig compenseert en tegelijkertijd aanvullende taakstellingen oplegt. De financiële houdbaarheid staat hierdoor onder toenemende druk. Ondertussen werkt Groningen aan de jeugdhulptransformatie samen met de centrumregeling RIGG en de regiogemeenten binnen het programma 'Langjarig Perspectief Transformatie jeugdhulp'. De landelijke Hervormingsagenda Jeugdhulp vormt hierbij het kader. Daarnaast zijn binnen de Wmo de voorbereidingen getroffen op grote aanbestedingen, waaronder het gebiedsondersteunend netwerk (GON) en het Publiek Vervoer, waarbij uitwijk naar niet-gecontracteerde zorgaanbieders zoveel mogelijk wordt beperkt. Wij adviseren om: 1. de ingezette transformatie te versnellen; 2.

De samenwerking met Stichting WIJ zakelijker in te richten met o.a. duidelijkere afspraken over effecten en doelen;

3. 4.

de effectiviteit hiervan meetbaar te maken; tijdig bij te sturen indien beoogde kostenreductie uitblijft, en

5.

in regionaal/landelijk verband blijven aandringen op reële compensatie van het Rijk voor de structurele volumegroei en op het terugdraaien van eenzijdig extra opgelegde taakstellingen.

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

50 25 0 2022

2023

2024

2025

Wmo (realisatie) Wmo (begroot) Wmo - Beschermd wonen (realisatie) Wmo - Beschermd wonen (begroot) Jeugd (realisatie)

Jeugd (begroot)

13

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen

Sociaal domein (2/3) Toenemende regionale projecten in aantal en omvang vragen om scherpe keuzes en prioritering van capaciteit

Samenwerking voor transformatieplan ‘Groningen, met gezond verstand’ in

Groningen vervult vanuit historie en als gemeente met de meeste bestuurlijke capaciteit

gemeente participeren in een samenwerkingsverband met regiogemeenten, GGZinstellingen, huisartsen, welzijnsorganisaties en patiëntvertegenwoordigers. De

en kennis in Noord-Nederland vaak de rol van penvoerder, kassier en centrumgemeente (bijvoorbeeld NPG en Nij Begun). Dit legt een structurele druk op de personele capaciteit, de uitvoering van eigen kerntaken en vergroot de behoefte aan afstemming en coördinatie inclusief verantwoording. Met de bestaande verzuimrisico’s vergroot dit de kwetsbaarheid

Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen

bij langdurige en complexe regionale projecten. Wij adviseren bij het aangaan van deze projecten om scherpere keuzes te maken en daarbij expliciet af te wegen of beschikbare (uitvoerings)capaciteit toereikend is en tijdig te sturen op fasering en eventuele compensatie voor extra uitvoeringslasten.

Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten

De uitvoering van de eerste maatregelen op het gebied van onderwijs, jeugd welzijn en bestaanszekerheid zijn gestart. Het convenant tussen de dertien gemeenten en de provincie Groningen is verlengd tot eind 2027. Tegelijkertijd wordt verkend om de huidige convenantstructuur te wijzigen door uitvoering onder te brengen in de in

Overige observaties Bijlagen

• •

wordt voor 2026 en 2027 nog € 152,2 miljoen aan Rijksmiddelen verwacht; bedragen de bestedingen in 2025 € 4,2 miljoen, en

•

is het niet bestede deel gestort in de reserve budgetoverheveling.

Bijlagen

resultaats- en inspanningsafhankelijke financiering van € 20 miljoen geschiedt via het transformatieplan en Rijksmiddelen over de periode 2025-2028. Het plan is inhoudelijk ambitieus en bevat meerdere complexiteiten, zoals meervoudige en meerjarige KPI’s buiten de invloedsfeer van Groningen. Bestuurlijk, juridisch en financieel is het plan risicodragend voor Groningen, mede gezien haar kassiersrol en eindverantwoordelijke in de SPUK-keten. Ons advies is om vóór de implementatie aanvullende beheersmaatregelen te treffen op het gebied van governance en mandaat, financiële beheersing en rechtmatigheid en uitvoering en monitoring.

De uitvoering van de Sociale Agenda Nij Begun is in 2025 gestart!

oprichting zijnde gemeenschappelijke regeling voor de Economische Agenda. Dus: • ontving Groningen in haar rol als kassier € 29,9 miljoen via het gemeentefonds;

Overige observaties

ontwikkeling Groningen gaat voor de uitvoering van het IZA-transformatieplan als mandaat-

Wij hebben vastgesteld dat de transacties en balansposten juist in de jaarrekening zijn verwerkt. Voor meer samenhang, transparantie en sturingsinformatie voor de raad, raden wij aan de verantwoording van bijvoorbeeld Nij Begun hierover te centreren. Groningen werkt aan het versterken van de samenwerking met Stichting WIJ Groningen moet inzetten op het aanbrengen van meer focus in en het scherper afbakenen van de (deel)opdrachten belegd bij Stichting WIJ. Wij raden aan om toezicht en sturing te versterken, het op orde brengen van de kwaliteit van basisregistraties en dossiervoering, dat te monitoren en om aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek hierbij te betrekken. PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

Groningen zet actief in op het thema zorgfraude In 2025 heeft Groningen het ‘Actieplan Aanpak Zorgfraude’ geïmplementeerd met als drijfveer ‘in de gemeente Groningen kom je er niet mee weg als je oneigenlijk gebruik maakt van zorggelden’. Diverse vormen van (vermoedens van) zorgfraude zijn geïdentificeerd en om zorgfraude tegen te gaan, hanteert Groningen een integrale aanpak langs drie pijlers: 1. Preventie: strengere kwaliteitstoetsen voor PGB, inzet van de Wet Bibob, 2.

afschaffen van maandloon-uitbetaling en bewustwording onder medewerkers; Toezicht: via de Zorgbrigade die integrale onaangekondigde controles uitvoert,

3.

data-analyse en rechtmatigheidsonderzoeken, en Handhaving: terugvordering van onrechtmatig verkregen zorggeld, melding bij het Informatieknooppunt Zorgfraude, aangifte en het opleggen van bestuursrechtelijke maatregelen.

De gemeente werkt nauw samen met ketenpartners zoals Stichting WIJ, het RIEC, Politie, OM, Belastingdienst en Menzis. Daarbij stemt Groningen af met regiogemeenten om het waterbedeffect, waarbij malafide aanbieders uitwijken naar andere gemeenten, te voorkomen. De signalen nemen t.o.v. vorig jaar toe. Wij adviseren duidelijke opvolging te geven in ketenverband van ontvangen signalen. 14

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​

Sociaal domein (3/3) Geconstateerde (externe) zorgfraude en onzekerheden rondom de prestatielevering zorg in natura en de PGB

Transacties en balansposities RIGG zijn juist verwerkt in de jaarrekening van gemeente Groningen. Wij hebben vastgesteld dat de transacties en balansposten met betrekking tot de RIGG juist in de jaarrekening zijn verwerkt. Bij de

Twee externe zorgfraudecasussen vastgesteld door Groningen

productieverantwoording van een zorgaanbieder is een goedkeurende controleverklaring verstrekt. Echter betwist de RIGG op basis van eigen onderzoek

In 2025 zijn twee externe zorgfraudecasussen vastgesteld door Groningen: één betrof een PGB-aanbieder die bewust declareerde tijdens vakanties om

(een deel van) het gefactureerde bedrag doordat een zorgaanbieder over meerdere jaren van in totaal € 8,4 miljoen vanwege onvoldoende kwaliteit van de geleverde

kostendekkend te worden. De andere fraudecasus zag toe op budgethouders die zorggeld ontvingen zonder zorg te leveren. Het totaal aan uitgekeerde bedragen (€

zorg ten opzichte van wat contractueel is overeengekomen voor de regiogemeenten. Besloten is om de samenwerking per 1 mei 2026 te beëindigen.

6.800,-) is teruggevorderd. Daarnaast zijn er zaken tegengehouden of stopgezet voor een bedrag van €251.000 vanwege vermoedens van zorgfraude.

Prestatielevering PGB niet vastgesteld

Onzekerheden rondom de prestatielevering zorg in natura

Binnen de gemeente Groningen is al meerdere jaren een dalende trend zichtbaar in inwoners met een PGB. Dit hangt samen met bewuste beleidskeuzes om zorg in

De gemeente Groningen is voor het vaststellen van de prestatielevering met betrekking tot Beschermd Wonen, Jeugdzorg en gedeeltelijk Wmo afhankelijk van

natura als voorkeursroute te hanteren, een strengere toets op PGB-vaardigheid en een (gedeeltelijke) verschuiving van aanbieders naar zorg in natura. Voor alle

de productieverantwoordingen van zorgaanbieders. Alle zorgaanbieders met een productie groter dan €200.000,- hebben een goedkeurende controleverklaring

cliënten die een PGB ontvangen, worden door de gemeente beschikkingen verstrekt aan de cliënt. De Sociale Verzekeringsbank (SVB) verzorgt het

ontvangen. Daarmee is voldoende controle-informatie verkregen om te onderbouwen dat de prestaties ook daadwerkelijk zijn geleverd en dus niet leidt tot

administratieproces en legt daarvoor verantwoording af, maar controleert niet of de prestatie is geleverd voor gedeclareerde zorgkosten. Uit de aan Groningen

Overige observaties

onzekerheden. Niet via de RIGG gecontracteerde zorg waarvoor geen productieverantwoording met controleverklaring is ontvangen bedraagt € 1,4

Bijlagen

toegerekende fouten en onzekerheden komen geen materiële afwijkingen. We hebben deze bedragen opgenomen in de tabel hieronder.

miljoen.

Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Bijlagen

Ten aanzien van de prestatielevering van de verantwoorde jeugdzorgkosten die via

Overzicht van fouten en onzekerheden sociaal domein

de RIGG zijn gecontracteerd resteert een onzekerheid van € 1,8 miljoen. Het landelijk accountantsprotocol Jeugdwet & Wmo wordt vernieuwd. Voor 2025 geldt

Getrouwheid

dat het protocol de verhoging van de onderste grenswaarde in het USK (uniform subsidiekader) van de Rijksoverheid volgt (van € 125.000,- naar € 200.000,-). Met

2025 (x € 1)

2024 (x € 1)

Fout

Fout

Onzeker

Onzeker

Jeugdzorg ZIN

Geen

3.258.000

Geen

1.950.000

ingang van verantwoordingsjaar 2027 stijgt deze grens verder naar € 300.000,-. De RIGG heeft de grens van € 125.000,- aangehouden, omdat het protocol van de

Jeugdzorg en Wmo PGB

83.000

24.000

48.000

469.000

RIGG werd vastgesteld voordat het landelijke protocol definitief werd.

Wmo ZIN

Geen

Geen

Geen

Geen

Totaal

83.000

3.282.000

48.000

2.419.000

PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

15

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​

Verbonden partijen Belangrijkste ontwikkelingen 2025: strategische stappen in grondpositie en energie-deelnemingen

Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude

Grondtransactie Meerstad-Noord juist verwerkt, financiële gevolgen van Meerstad

De komende jaren zijn forse bedragen gemoeid met zowel WarmteStad als GEB

Model 3 nog onduidelijk Als gevolg van de wijziging in bestemming van gronden ten behoeve van

Holding. In lijn met de meest recente besluitvorming gaat het om ruim € 83 miljoen aan kapitaalverplichtingen en garanties. Dit onderstreept het belang van gedegen

energievoorzieningen in Meerstad, heeft Groningen gronden administratief t.w.v. € 62,4 miljoen verworven. Omdat de verkrijgingsprijs hoger lag dan de taxatiewaarde, zijn per

financiële monitoring en risicobeheersing. We constateren dat de gemeente aandacht heeft voor het versterken van de beheersing van de Energie B.V.’s. (zoals

perceel verliesvoorzieningen gevormd van in totaal € 16,2 miljoen. Vanwege de omvang en aard van deze transactie hebben wij hier expliciet aandacht aan besteed tijdens de

ingerichte overlegstructuren met de B.V.’s).

jaarrekeningcontrole. Wij hebben vastgesteld dat de transactie juist is verwerkt en gewaardeerd. Als gevolg van deze transactie is de reservering in het weerstandsvermogen

Wij adviseren de gemeente de komende jaren de volgende punten in acht te nemen met betrekking tot de Energie B.V.’s:

van € 25 miljoen vrijgevallen. De financiële gevolgen van de uit 2022 gekozen voorkeursvariant van het nieuwe programma in Meerstad (Model 3) zijn nog onduidelijk en

•

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid

niet meegenomen in de beoordeling van de waardering grondexploitaties van Meerstad. Besluitvorming en inzicht worden eind 2026 verwacht.

control (Financiën en Concerncontrol) elk vanuit hun eigen rol kritisch blijven meekijken. Voorkom dat deze functies te sterk leunen op elkaars werk of

Energie-deelnemingen Warmtestad en GEB Holding: risico's, financiële

uitsluitend op informatie van de deelnemingen zelf. Richt een periodiek herzieningsproces in

Speerpunten

Speerpunten

Bewaak de rol van de verschillende controlelijnen Zorg ervoor dat de controller van de B.V., Business Control en de tweedelijns-

•

Overige observaties

Overige observaties

verplichtingen en governance Op 24 september 2025 heeft de raad ingestemd met de overname van het 50%-

Vergelijkbaar met de grond B.V.’s adviseren wij jaarlijkse herzieningen van de businesscases. Voer bijvoorbeeld een update uit wanneer de Wet collectieve

Bijlagen

aandelenbelang in Warmtestad van Waterbedrijf Groningen voor € 10 miljoen. Na de overdracht in oktober 2025 is de gemeente volledig eigenaar. De transactieprijs is het

warmte (Wcw) in werking treedt of wanneer de aanbestedingsresultaten bekend zijn. Bepaal daarbij of de assumpties in het model nog actueel zijn, rekening

resultaat van onderhandelingen tussen twee publieke organisaties, zonder formele waarderingsberekening. De prijs is beïnvloed door de specifieke uittreedsituatie en de

houdend met de voortgang/ontwikkeling en baseer hier dan de netto contante waarde op.

Bijlagen

strategische waarde voor de gemeente.

•

Voer periodieke gevoeligheidsanalyses uit Voor beide energie B.V.’s zijn technische, juridische, financiële en beleidsmatige

Op 14 januari 2026 is de raad geïnformeerd over de voorgenomen samenwerking met Energie Beheer Nederland via Nationale Deelneming Warmte (NDW). Het voornemen is

risico's geïdentificeerd en is de objectiviteit van de business cases ondervangen met een second opinion. Om in de komende jaren de objectiviteit te blijven

dat NDW toetreedt als aandeelhouder in Warmtestad met een belang van maximaal 40% door uitgifte van nieuwe aandelen, waarbij de gemeente een meerderheidsbelang behoudt.

garanderen, bevelen wij aan om externe bronnen (marktanalyses, energieprijsprognoses, benchmarks) te betrekken in de gevoeligheidsanalyses.

Partijen streven naar een samenwerkingsovereenkomst in de zomer van 2026. PwC

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

16

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen

Verbonden partijen Waardering verbonden partijen passend, meer aandacht voor staatssteun bij Woningbouwimpuls-subsidies aanbevolen Woningbouwimpuls: meer aandacht voor staatssteun aanbevolen Volgens artikel 107 lid 1 VWEU is sprake van staatssteun wanneer

met overheidsmiddelen een selectief economisch voordeel wordt verleend aan een onderneming, waardoor de mededinging wordt vervalst of dreigt te worden vervalst en het handelsverkeer tussen lidstaten ongunstig wordt beïnvloed. In het kader van de controle hebben wij specifiek aandacht besteed aan het risico op staatssteun in relatie tot de door de gemeente ontvangen gelden.

Cybersecurity

Dit ziet met name toe op de woningbouwimpuls-subsidie en de daarbij betrokken verbonden partijen Stadshavens B.V. en

Financiële positie

Suikerzijde B.V. Wij hebben bij Groningen navraag gedaan of de inzet en doorwerking van deze middelen kan leiden tot een

Cybersecurity

Financiële positie

Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

niet-marktconform economisch voordeel. Gemeente Groningen heeft afspraken gemaakt met de B.V.’s omtrent het hanteren van

Verbonden partij / uitgangspunten waardering

Bedragen 2025 € x 1 mln Deelneming

Geldleningen

WSV

Voorziening

Waardering

€ 53,9

€ 9,7

€ 20,6 / 25%

€ 2,9



€ 16,0 / 25%

n.v.t.



€ 16,7

€ 2,8 / 50%

n.v.t.

⚫

€ 3,9

€ 13,0

n.v.t.

n.v.t.

⚫

€0

€ 296,2

n.v.t.

n.v.t.



WarmteStad

Businesscase (met second opinion), liquiditeitsprognose, WACC Energiebedrijf

€ 4,3

€ 3,9

Businesscase (met second opinion), liquiditeitsprognose, WACC Euroborg

€ 0,048

Liquiditeitsprognose, jaarrekening, taxatierapport Martiniplaza Liquiditeitsprognose, jaarrekening

het inkoop- en aanbestedingsbeleid van de gemeente en bevestigd gekregen dat hiernaar wordt gehandeld. Wij adviseren de

Meerstad

gemeente om een staatssteuntoets vooraf te doen als wordt afgeweken van het inkoop- en aanbestedingsbeleid en om hierop

De op 19-6-2025 vastgestelde herziene grondexploitatie met peildatum 1-1-2025 (hierin is geen rekening gehouden met Meerstad model 3)

actief te blijven monitoren.

Suikerzijde

€ 15,0

n.v.t.

€ 3,8 / 25%

n.v.t.

⚫

€ 3,0

⚫

De op 12-11-2025 vastgestelde herziene grondexploitatie met peildatum 1-1-2025

Wij kunnen ons verenigen met de waardering van uw verbonden partijen In de tabel hiernaast is per relevante verbonden partij een beoordeling van uw inschatting van de waardering opgenomen.

Stadshavens

€ 4,2

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

n.v.t.

De op 12-11-2025 vastgestelde herziene grondexploitatie met peildatum 1-1-2025 ◼ Controleverschil

PwC

n.v.t.

 Optimistisch

⚫ Evenwichtig

⧫ Voorzichtig

17

Schatting Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen Onze conclusies

Onze conclusies

Belangrijke schattingen

Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein

E Evaluatie van de belangrijke schattingen van het college bij het opstellen van de jaarrekening

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Risico op fraude

Risico op fraude

Bij het opstellen van de jaarrekening gebruikt en openbaart het college belangrijke boekhoudkundige schattingen,

Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

beoordelingen en veronderstellingen. Wij hebben de belangrijkste schattingen, beoordelingen en veronderstellingen die door het college zijn gedaan beoordeeld en concluderen dat deze zijn gebaseerd op passende bewijsstukken en goed uitgebalanceerde overwegingen. Een samenvatting van onze evaluatie staat in de tabel hiernaast, samen met een verdere toelichting.

Uitkomst

2025

2024

2025

2024

€53

€49

⚫

⚫

Het activabeleid van de gemeente ligt ten grondslag aan de wijze van afschrijven op materiële vaste activa. De gehanteerde afschrijvingspercentages zijn gebruikelijk in de sector en sluiten aan bij uw financiële verordening. Waardering vastgoed

€645

€617

⚫

⚫

Vastgoed kan een economische of een maatschappelijke functie hebben. Vastgoed met een maatschappelijke functie (bijvoorbeeld een schoolgebouw) mag niet worden afgewaardeerd. De waardering van het vastgoed met een economische functie hebben we in detail gecontroleerd. We stellen vast dat drie voormalig GMF-panden dit jaar een economische functie hebben gekregen als gevolg van verhuur voor horeca-doeleinden. Vorig jaar waren er in totaal twee panden met een economische functie. Waardering grondexploitaties

Verbonden partijen

Belangrijke schattingen

Afschrijvingen materiële vaste activa

Bedrag € x 1mln

€26

€29

⚫

⚫

Wij zijn van mening dat de schattingen m.b.t. de grondexploitaties een getrouw beeld geven van de waardering van uw grondexploitaties. De uitgangspunten die in de berekeningen gehanteerd worden zijn voor zover mogelijk onderbouwd met rapportages en onderzoeken van externe partijen. Waardering financiële vaste activa

€451

€416

⚫

⚫

Wij hebben de waardering van uw financiële vaste activa in detail gecontroleerd. Ook de deelnemingen hebben we specifiek gecontroleerd. Wij concluderen dat de inschattingen ten aanzien van de waardering van deze deelnemingen en (gerelateerde) leningen evenwichtig/optimistisch zijn. Zie tevens Verbonden partijen. Waardering onderhoudsvoorzieningen

€67

€55

⧫

⚫

De omvang van de onderhoudsvoorzieningen is in 2025 toegenomen. Dit betekent dat de dotaties aan de voorzieningen groter zijn geweest dan de onttrekkingen. Onttrekkingen blijven achter op begroting doordat onderhoudswerkzaamheden worden doorgeschoven. Wij beoordelen de stand van de waardering van de voorziening daarom als voorzichtig, er wordt immers meer gereserveerd dan benodigd. Wij adviseren aandacht te besteden aan een realistische planning van het uit te voeren onderhoud.

Waardering APPA-voorziening

€11

€7

⚫



In 2025 zijn 11 ambtsdragers toegevoegd aan de APPA-voorziening die in eerdere jaren in de begroting werden afgedekt. Daarnaast is er een dotatie gedaan aan de voorziening ter voorbereiding op de invoering van het nieuwe pensioenstelsel per 1-1-2028. De voorziening is onderbouwd door actuariële berekeningen van een externe service-organisatie. Deze organisatie heeft de uitgangspunten uit de circulaire van het Ministerie BZK gebruikt. Wij zijn akkoord met de uitgangspunten die de gemeente Groningen heeft gehanteerd en beoordelen de schatting als evenwichtig. Juistheid en volledigheid voorziening verlofsparen

◼ Controleverschil

 Optimistisch

⚫ Evenwichtig

⧫ Voorzichtig

PwC

€8

€4

⚫

⚫

Als gevolg van de stellige uitspraak van commissie BBV zijn de uren verlofsparen van het SW-bedrijf toegevoegd aan de voorziening verlofsparen. Ook exclusief de dotatie ten aanzien van de SW-medewerkers, loopt de voorziening op. Een oorzaak hiervan is toename van verlofuren als gevolg van CAO-wijzigingen in eerdere jaren. Het saldo bovenwettelijke uren is relatief nog meer toegenomen. Dit geeft een indicatie dat de voorziening verlofsparen wellicht te laag is. Hoge verlof-standen zijn een risico voor de continuïteit van de bedrijfsvoering. Wij adviseren meer controles uit te voeren op verlof-opname en er voor te zorgen dat bovenwettelijk verlof gespreid wordt opgenomen zodat dit saldo niet verder oploopt.

Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026

18

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen

Risico op fraude

Onze conclusies

Fraude in onze werkzaamheden en het risico op fraude

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein

Onze werkzaamheden ten aanzien van fraude

Integriteit in de ambtelijke organisatie

Voor de jaarrekeningcontrole zijn de volgende frauderisico’s geïdentificeerd: • Het risico op het doorbreken van interne beheersingsmaatregelen door het

Bij een organisatie zoals de gemeente Groningen is integriteit van groot belang. Integriteit betekent dat ambtenaren eerlijk, objectief en betrouwbaar handelen, het

•

college c.q. het management; Het risico van niet-zakelijke transacties bij grond- en vastgoedverkopen en het

algemeen belang vooropstellen, zich houden aan wet- en regelgeving en geen misbruik maken van hun positie, bevoegdheden of informatie. De gemeente

•

risico op onjuiste opbrengstverantwoording grond- en vastgoedverkopen; Het risico dat de Europese en/of interne aanbestedingsrichtlijnen niet worden

hanteert een grote hoeveelheid maatschappelijke middelen en heeft publieke macht. Vertrouwen in en continuïteit van de ambtelijke bedrijfsvoering valt of

nageleefd om gunning aan een bevriende partij mogelijk te maken (met het risico op belangenverstrengeling en kickbacks.

staat met integriteit.

Verbonden partijen

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen

Hierop hebben wij ten minste de volgende werkzaamheden uitgevoerd:

Groningen neemt integriteit serieus. Er zijn veel processen, protocollen en kanalen ingericht om integriteit te waarborgen en melding te kunnen maken wanneer er

•

Beoordelen van de opzet en implementatie van essentiële interne beheersmaatregelen;

niet integer gehandeld wordt. In 2025 heeft de concerndirectie twee onderzoeken laten uitvoeren naar hoe het meldsysteem is ingericht. De resultaten laten

•

Op basis van risico- en data-analyse controles uitvoeren op gemaakte boekingen in de administratie;

bijvoorbeeld zien dat de medewerkers tevreden zijn over de rol van de vertrouwenspersonen en dat Groningen in vergelijking met andere organisaties

•

Specifieke controlewerkzaamheden uitvoeren ten aanzien van belangrijke schattingen;

goed scoort. Daarnaast zijn er ook aanbevelingen. Zo moet het meldingsprotocol zichtbaarder en meer begrijpelijk worden gemaakt. Dit sluit aan bij het beeld dat

•

Gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitvoeren om de marktconformiteit van grond- en vastgoedverkopen vast te stellen;

wij hebben gekregen vanuit het met ons gedeelde integriteitsverslag. Op het gebied van fraude zien we dat er in 2025 vier meldingen (niet materieel) met betrekking

•

Controlewerkzaamheden uitvoeren op de naleving van aanbestedingsrichtlijnen, rechtmatige vertegenwoordiging namens de

tot diefstal zijn gedaan. In deze gevallen kiest de gemeente voor maatregelen in vorm van ontslag van de medewerker. Wij hebben kennisgenomen van deze

gemeente, beoordeling van de levering van de prestaties en het evalueren van de uitkomsten van de door de organisatie opgestelde spendanalyse;

meldingen en deze hebben geen materiële impact op de jaarrekening.

Als element van onvoorspelbaarheid hebben wij beoordeeld of de wijzigingen in de salarisadministratie van functioneel beheerders.

Het valt op dat het aantal gemaakte meldingen is gestegen maar laag is in verhouding tot de omvang van de organisatie. Hier zullen meerdere redenen aan

Daarnaast hebben wij de frauderisicoanalyse van Groningen doorgenomen en vergeleken met onze eigen risicoanalyse. De werkzaamheden hebben niet geleid tot

ten grondslag liggen, maar bewustwording van de mogelijkheden tot het maken van meldingen blijft hierin een belangrijke rol spelen. We adviseren daarom ook

specifieke aanwijzingen voor fraude, vermoedens van fraude of niet-naleving van wet- en regelgeving. Gemeente Groningen | Accountantsverslag | 30 juni 2026 PwC

om dit te versterken, zodat de kans groter wordt dat er, indien sprake is van een misstand, dit gemeld wordt.

Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Weerbaarheid Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties Bijlagen

Bijlagen

•

19

Openingsbrief

Openingsbrief Onze kernboodschappen

Onze kernboodschappen

Blik vooruit: Frauderisico evolueert

Onze conclusies

Onze conclusies Uitkomsten controle​

Uitkomsten controle​ Ruimtelijk domein

Ruimtelijk domein Sociaal domein

Sociaal domein Verbonden partijen

Verbonden partijen Belangrijke schattingen

Belangrijke schattingen Risico op fraude

Risico op fraude Overige onderwerpen

Overige onderwerpen Cybersecurity

Cybersecurity Financiële positie

Financiële positie Weerbaarheid

Ontwikkelingen in de wereld zorgen voor een verandering van het risico op fraude De impact van AI op fraude AI vergroot het risico op fraude doordat het fraudezaken realistischer en overtuigender maakt. Denk hierbij aan geavanceerde methoden zoals deepfakes en realistische identiteitsvervalsingen bij phishingaanvallen. Hierdoor verandert en neemt ook het cybersecurityrisico toe. Daarnaast neemt ook het interne frauderisico toe. AI maakt het eenvoudiger om informatie te manipuleren, bijvoorbeeld door documenten, managementinformatie of betaalgegevens aan te passen. Dit vraagt van gemeenten een herziening van de risicoanalyses en waar nodig aanvullende maatregelen, zoals bewustwording rondom AI-gedreven aanvallen en vooral strikte naleving van de interne procedures. Wij wijzen met name op de volgende aandachtspunten:

•

Weerbaarheid

Leveranciersbeheer en -wijzigingen: AI kan worden ingezet om overtuigende, maar frauduleuze leveranciersprofielen te creëren of leveranciersgegevens te manipuleren. Dit vergroot het risico op onrechtmatige betalingen of ongeautoriseerde wijzigingen.

Speerpunten

Speerpunten Overige observaties

Overige observaties

•

Bijlagen

Bijlagen

Elektronische geldtransfers: AI-gedreven aanvallen kunnen phishingcampagnes of social engineering automatiseren waarmee medewerkers worden misleid om frauduleuze betalingen goed te keuren of valse betaalinstructies te volgen die legitimiteit uitstralen.