Bijlage 1 Voorjaarsbrief 2026.pdf

Voorjaarsbrief 2026 Gemeente Groningen

Inleiding Terwijl het coalitieakkoord nog wordt opgesteld, vragen wij uw aandacht voor de voorjaarsbrief. Deze brief heeft daarom een ander karakter dan u van ons gewend bent. Het coalitieakkoord vormt straks de basis voor het beleid in de komende jaren en bepaalt de richting voor de belangrijkste opgaven waar de gemeente voor staat. In afwezigheid van een vastgesteld akkoord ligt de nadruk in deze brief op het schetsen van de belangrijkste ontwikkelingen en het bieden van relevante inzichten.

In deze voorjaarsbrief nemen wij uw raad mee in de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen en trends in onze gemeente. Ook presenteren wij enkele kerncijfers, onder andere afkomstig uit de Stand van Groningen, die u jaarlijks ontvangt ten behoeve van het voorjaarsdebat. De resultaten uit dit rapport zijn opgenomen in de klikbare bijlage. Maatschappelijke ontwikkelingen en trends De gemeente Groningen staat de komende jaren voor grote opgaven die worden gedreven door demografische, sociale, economische, technologische, geopolitieke en klimaat gerelateerde ontwikkelingen. Deze externe trends grijpen direct in op de leefbaarheid, economie, voorzieningen, fysieke ruimte en bestuurlijke organisatie van de gemeente. In deze voorjaarsbrief schetsen we aan de hand van zes verschillende hoofdthema's de belangrijkste ontwikkelingen en de lokale opgaven waar die toe leiden.

Voorpagina

Financieel perspectief Tot slot geven wij een doorkijk naar het financieel perspectief. De effecten van de meicirculaire van het Rijk kunnen we nog niet in zijn geheel in deze brief verwerken, hiervoor zijn we in afwachting van de laatste informatie van het Rijk. U ontvangt hierover binnenkort een separaat raadsvoorstel met een nadere toelichting op de gevolgen voor het lopende jaar en de jaren daarna. Daarnaast volgt apart de voortgangsrapportage over het lopende jaar. Samen bieden deze stukken een actueel beeld van de financiële positie van onze gemeente.

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Groningen groeit

Groningen groeit

Groningen groeit

Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare gemeente

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

De groeiende schaarste is de komende jaren de belangrijkste opgave binnen het ruimtelijk domein. Het gaat daarbij om uiteenlopende vormen van schaarste, op het gebied van o.a. netcongestie, beschikbaar drinkwater, stikstofruimte, arbeidskrachten, bouwkosten en financiële middelen. Deze beperkingen zijn niet op korte termijn op te lossen en leggen druk op ruimtelijke keuzes. Tegelijkertijd staat Groningen voor een forse binnenstedelijke groei-, verdichtings- en verduurzamingsopgave. Een groeiende gemeente vraagt ook om voldoende voorzieningen, zoals onderwijs, sport, cultuur en commerciële functies. Deze voorzieningen doen een beroep op dezelfde schaarse ruimte en middelen, wat leidt tot lastige afwegingen. De druk op de gemeentebegroting versterkt deze spanning en beperkt de ruimte om alle doelstellingen gelijktijdig te realiseren. Woningmarkt De woningmarkt in Groningen staat al meerdere jaren onder druk. De gemeente blijft aantrekkelijk om te wonen en het aantal huishoudens groeit, terwijl externe factoren zoals hoge bouwkosten, beperkte beschikbare

locaties en uitvoeringscapaciteit het tempo van woningbouw beïnvloeden. Hierdoor blijft de spanning op de woningmarkt aanhouden. De aanhoudende krapte werkt door in korte verkooptijden en een toenemende druk op de betaalbaarheid. De ontwikkeling van woningprijzen hangt daarbij in belangrijke mate samen met factoren zoals de leencapaciteit van huishoudens en fiscale regelingen. Dit raakt verschillende groepen inwoners, waaronder jongeren, ouderen, eenpersoonshuishoudens en kwetsbare inwoners.

Openbare ruimte en mobiliteit De openbare ruimte wordt steeds intensiever gebruikt. Door de groei van de stad en de toenemende drukte ontstaan er vaker knelpunten in de toegankelijkheid, de veiligheid en de mate van overlast, vooral in het verkeer. In veel wijken is de beschikbare ruimte bovendien beperkt. Daardoor moeten keuzes over parkeren, lopen en fietsen, groen en voorzieningen steeds nadrukkelijker worden gemaakt. Die keuzes hebben een duidelijke impact: ze bepalen niet alleen hoe prettig en leefbaar een buurt is, maar ook hoe vlot gebiedsontwikkelingen van de grond kunnen komen.

Tegelijkertijd worden de effecten van klimaatverandering duidelijker zichtbaar: meer hittestress in versteende gebieden, zwaardere buien en langere perioden van droogte. Dit vraagt om een inrichting en beheer die beter bestand zijn tegen extremen, terwijl biodiversiteit en omgevingskwaliteit onder druk staan. Ook het mobiliteitssysteem staat onder spanning door een groeiende vervoersvraag, terwijl investeringsruimte en landelijke middelen niet vanzelfsprekend zijn. Daarmee komen meerdere opgaven samen in dezelfde fysieke ruimte, wat vraagt om heldere prioriteiten en consequente afwegingen.

Omgevingsvisie De gemeente werkt toe naar de vaststelling van een nieuwe Omgevingsvisie in 2027. In november 2025 is hiervoor het koersdocument vastgesteld. Dit koersdocument zet drie leidende principes centraal: de mens centraal, leefkwaliteit voorop en lef. Daarmee wordt richting gegeven aan de afwegingen die de komende jaren nodig zijn in de fysieke leefomgeving.

Groningen groeit

Groningen groeit

Groningen groeit

Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid

Het koersdocument verschuift de focus van vooral binnenstedelijke groei naar een bredere ontwikkeling met meerdere kernen. Waar het beleid sterk uitging van een compacte stad rond de binnenstad, wordt dit in het koersdocument aangevuld met een meerkernenmodel met meerdere (kleinere) kernen verspreid over de stad. Dit benadrukt de beoogde schaalsprong in verstedelijking en vraagt om samenhangende keuzes over wonen, werken, voorzieningen, mobiliteit en groen.

Ook benoemt het koersdocument vijf ambities die als basis dienen voor de verdere uitwerking: Groningen van en voor iedereen, kern van onderwijs, cultuur en creativiteit, ecosysteem met stad en regio in synergie, een klimaatbestendige en gezonde omgeving en CO₂-neutraal.

Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare gemeente

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid

Groningen Thema 1 groeit groeit

Groningen groeit

Thema 1

Groningen groeit Groningen groeit Leefbaarheid, veiligheidweerbaarheid weerbaarheid Leefbaarheid, Thema 2 veiligheid

Thema 2 Leefomgeving Programma 2 en Veiligheid

Leefbaarheid, veiligheid & Programma 2 Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid weerbaarheid

Leefomgeving en Veiligheid

Economie, innovatie arbeidsmarkt arbeidsmarkt Economie, Thema 3 innovatie

Thema 3

Economie, Economie, innovatie innovatie & & arbeidsmarkt arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid Kansengelijkheid Thema 4 bestaanszekerheid

Thema 4

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie Klimaat5Energie Thema

Thema&5Energie Klimaat Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare Thema 6 gemeente

Thema 6 gemeente Betrouwbare Betrouwbare gemeente 2027-2030meerjarenbeeld Financieel Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieelmeerjarenbeeld meerjarenbeeld Financieel 2027-2030 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Leefbaarheid en veiligheid in het centrum, en onze wijken en dorpen De meeste inwoners van onze gemeente ervaren hun wijk of dorp als veilig en leefbaar. Tegelijkertijd staat de leefbaarheid en veiligheid in sommige wijken onder druk, met name waar verschillende problemen samenkomen in de openbare ruimte. Het betreft een combinatie van overlast en veiligheids- en zorgvraagstukken, waaronder dakloosheid, middelengebruik en onbegrepen gedrag, die de beleving van de woonen leefomgeving beïnvloeden. Deze situaties zijn hardnekkig, zorgen voor veel menselijk leed en brengen hoge maatschappelijke kosten met zich mee. De gemeente en haar partners zetten zich in om deze problematiek te verminderen, onder meer door een samenhangende inzet op preventie, ondersteuning en handhaving in de wijken.

Bij de jeugd is het beeld gemengd. De frequentie van jeugdcriminaliteit neemt af, maar waar het voorkomt is de impact vaker groter. Ook onderzoeken naar ondermijning laten zien dat ondermijnende criminaliteit een blijvende uitdaging vormt.

In de afgelopen collegeperiode zijn daar met het Nationaal Programma Leefbaarheid en Veiligheid (NPLV) mooie stappen in gezet. Met speciale aandacht voor onze noordelijke wijken hebben we hard gewerkt, en met resultaat, om de leefbaarheid en veiligheid voor onze inwoners te verbeteren. Op deze manier kan iedereen in onze gemeente op een gelijkwaardige manier meedoen en bieden we kinderen de kans om gezond en veilig op te groeien.

Internationale spanningen en crises werken steeds vaker door in het dagelijks leven en het publieke debat. Ontwikkelingen buiten Nederland zorgen voor onzekerheid en onrust bij inwoners. Tegelijkertijd maken digitale veiligheid en internationale verhoudingen duidelijk hoe afhankelijk we zijn van digitale en internationale systemen en wat het effect is als die tijdelijk wegvallen. Ook de nasleep van de aardbevingsproblematiek laat zien dat ingrijpende

Samenleving in onrustige tijden In de gemeente voelen veel inwoners zich veilig en is er oog voor elkaar. Deze betrokkenheid vormt een belangrijke basis voor een weerbare samenleving, juist in een tijd van maatschappelijke spanningen en externe invloeden. In Groningen geven we invulling aan Preventie met Gezag, waarbij we door vroegtijdig en consequent optreden, in samenwerking met partners, sturen op het voorkomen van (jeugd)criminaliteit en het versterken van perspectief.

gebeurtenissen langdurige sporen nalaten in het vertrouwen in overheid en instituties, en in het gevoel van weerbaarheid. Maatschappelijke onrust is onder meer zichtbaar in een toename van demonstraties, vooral in en rond het centrum. Deze verlopen doorgaans ordelijk, maar vragen wel om goede begeleiding en organisatie van de openbare ruimte. Ook zijn er signalen van toenemende polarisatie, waarbij standpunten verharden en een beperkte groep meer afstand neemt van overheid en instituties. Dit zien we ook terug bij jongeren, waarbij social media een grote rol speelt. Doordat jongeren steeds jonger toegang hebben tot het internet en ze hier veel tijd doorbrengen, zien we een toename van de polarisatie onder deze groep inwoners. Tegelijkertijd zien we dat jongeren, met name sinds de coronacrisis, kwetsbaar zijn en vaak kampen met mentale problemen. Deze combinatie van factoren leiden tot een zorgwekkend beeld waarbij groepen steeds vaker tegenover elkaar komen te staan. Hier willen we in de komende jaren meer aandacht aan geven. Een samenleving die weerbaar is, betekent ook een samenleving die onafhankelijk is. Een goed voorbeeld hiervan is onze inzet op de voedseltransitie. Lokaal eten produceren is namelijk niet alleen gunstig vanuit duurzaamheidsoverwegingen.

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid

Groningen Thema 1 groeit groeit

Groningen groeit

Thema 1

Groningen groeit Groningen groeit Leefbaarheid, veiligheidweerbaarheid weerbaarheid Leefbaarheid, Thema 2 veiligheid

Thema 2 Leefomgeving Programma 2 en Veiligheid

Leefbaarheid, veiligheid & Programma 2 Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid weerbaarheid

Leefomgeving en Veiligheid

Economie, innovatie arbeidsmarkt arbeidsmarkt Economie, Thema 3 innovatie

Thema 3

Economie, Economie, innovatie innovatie & & arbeidsmarkt arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid Kansengelijkheid Thema 4 bestaanszekerheid

Thema 4

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie Klimaat5Energie Thema

Thema&5Energie Klimaat Klimaat & Energie

Het draagt ook bij aan de mate van onafhankelijkheid van onze gemeente. Als we met elkaar zorgen voor een lokale voedselproductie en distributie, maakt dit ons minder afhankelijk. Bovendien zorgen we dat duurzaam en plantaardig voedsel voor iedereen in onze gemeente toegankelijk wordt of blijft. Dit doen we met elkaar. En juist die gezamenlijkheid maakt ons weerbaar voor maatschappelijke onrust. Digitale veiligheid en cybercrime Digitale systemen vormen het fundament onder de gemeentelijke dienstverlening. Dit maakt digitale afhankelijkheid tot een strategisch vraagstuk, waarin keuzes over privacy, informatiebeheer en de inzet van data en AI bepalend zijn voor de kwaliteit en betrouwbaarheid van de dienstverlening. Ook de invloed van landelijke en Europese kaders en marktontwikkelingen is hierin merkbaar, waardoor het digitale speelveld continu in beweging is.

Betrouwbare gemeente

Betrouwbare Thema 6 gemeente

Thema 6 gemeente Betrouwbare

Betrouwbare gemeente

2027-2030meerjarenbeeld Financieel Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieelmeerjarenbeeld meerjarenbeeld Financieel 2027-2030 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Daarnaast neemt digitale criminaliteit toe en wordt het digitale domein steeds meer onderdeel van bredere veiligheidsvraagstukken. De snelle ontwikkelingen op dit terrein maken digitale weerbaarheid tot een structureel aandachtspunt, met directe betekenis voor continuïteit, vertrouwen en publieke controle.

Zorg en veiligheid Binnen zorg en veiligheid zien we maatschappelijke ontwikkelingen die elkaar beïnvloeden. De zorg beweegt steeds meer van instellingen naar de thuissituatie (ambulantisering), terwijl het aantal GGZ-bedden is afgenomen en de toegang tot specialistische zorg onder druk staat. Hierdoor neemt de vraag naar ondersteuning in de leefomgeving toe, vaak in combinatie met veiligheidsvraagstukken. In Groningen betekent dit dat meer inwoners met complexe problematiek thuis worden ondersteund, soms met risico op overlast of onbegrepen gedrag. Dit vraagt veel van inwoners, politie en zorgpartners, zeker in wijken waar al kwetsbaarheid speelt. Ook in de nacht is deze druk groter, doordat problematiek zich concentreert en de belasting op voorzieningen en handhaving toeneemt. Nachtveiligheid blijft daarom een belangrijk aandachtspunt. Tegelijkertijd zien we positieve resultaten in onze aanpak. In 2025 hebben we 128 mensen met onbegrepen gedrag of verslavingsproblematiek geholpen aan een veilige plek via de maatschappelijke opvang. Dit onderstreept het belang van goede samenwerking tussen gemeente, zorg- en veiligheidspartners.

Een groot deel van deze ontwikkelingen ligt buiten de directe invloed van de gemeente en wordt bepaald door landelijke keuzes. Het is belangrijk onderscheid te maken tussen deze bredere trends en de lokale inzet: tegen de achtergrond van deze ontwikkelingen, werken we samen aan concrete oplossingen voor onze inwoners. Sport Door de groei van de gemeente neemt de vraag naar sport- en beweegvoorzieningen toe. Tegelijkertijd verandert de manier waarop inwoners sporten en bewegen. Er is meer behoefte aan flexibel en individueel gebruik van voorzieningen, met name in de openbare ruimte. Dit vraagt om aanpassing, vernieuwing en verduurzaming van het bestaande sportareaal. Deze ontwikkeling hangt samen met bredere trends rond gezondheid, ontmoeting en een actieve leefstijl, en heeft invloed op zowel binnenen buitensportvoorzieningen als de inrichting van de openbare ruimte. Daarnaast groeit de vraag naar sport- en beweegplekken in de openbare ruimte, waaronder voorzieningen voor urban sports. Ook het beroep op ondersteuningsregelingen, zoals het Volwassenenfonds Sport & Cultuur, blijft groot. Het aantal aanvragen is de afgelopen jaren toegenomen en zorgt voor blijvende druk op de beschikbare middelen.

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid

Groningen Thema 1 groeit groeit

Groningen groeit

Thema 1

Groningen groeit Groningen groeit Leefbaarheid, veiligheidweerbaarheid weerbaarheid Leefbaarheid, Thema 2 veiligheid

Thema 2 Leefomgeving Programma 2 en Veiligheid

Leefbaarheid, veiligheid & Programma 2 Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid weerbaarheid

Leefomgeving en Veiligheid

Economie, innovatie arbeidsmarkt arbeidsmarkt Economie, Thema 3 innovatie

Thema 3

Economie, Economie, innovatie innovatie & & arbeidsmarkt arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid Kansengelijkheid Thema 4 bestaanszekerheid

Thema 4

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie Klimaat5Energie Thema

Thema&5Energie Klimaat Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare Thema 6 gemeente

Thema 6 gemeente Betrouwbare Betrouwbare gemeente 2027-2030meerjarenbeeld Financieel Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieelmeerjarenbeeld meerjarenbeeld Financieel 2027-2030 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Cultuur en evenementen Cultuur en evenementen dragen bij aan de levendigheid, aantrekkelijkheid en het vestigingsklimaat van de gemeente. Het aanbod is breed en divers en speelt een belangrijke rol in ontmoeting, ontwikkeling en het samenleven in wijken en dorpen. Ook de culturele nacht en de muziekscene zijn hierin van betekenis. Tegelijkertijd staat de sector onder druk. Culturele instellingen, makers en organisatoren hebben te maken met stijgende kosten en veranderende omstandigheden, wat invloed heeft op hun wendbaarheid en toekomstperspectief. Ook wordt het steeds lastiger om activiteiten laagdrempelig en betaalbaar te houden. De vraag naar ondersteuning, bijvoorbeeld via fondsen en regelingen voor inwoners, blijft toenemen. Tegelijkertijd staan de beschikbare middelen onder druk. Landelijke ontwikkelingen, zoals veranderingen in de financieringssystematiek voor culturele instellingen en meer aandacht voor regionale spreiding, zijn hierbij van invloed. Daarnaast is er aandacht voor de versterking van het culturele veld en de positie van makers en instellingen. Initiatieven gericht op talentontwikkeling, participatie en mentale gezondheid laten positieve effecten zien. Ook nieuwe evenementen en programmering weten een breed publiek te bereiken.

Economie, innovatie & arbeidsmarkt

Groningen Thema 1 groeit

Groningen groeit

Thema 1

Groningen groeit Groningen groeit Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Vitaal en Sociaal Programma 3

Programma 3

Vitaal en Sociaal

Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare gemeente

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Economische groei De werkgelegenheid in Groningen is de afgelopen jaren gegroeid. De gemeente kent een grote commerciële dienstverlening en zorgbranche met een steeds groeiende vraag naar personeel. Ook de niet-commerciële dienstverlening en overheid zijn samen goed voor nog eens een kwart van de banen. Tegelijkertijd groeit het aantal banen sneller dan de beschikbare beroepsbevolking, waardoor de arbeidsmarkt krap blijft. Die krapte wordt de komende jaren versterkt door vergrijzing en een krimpende beroepsbevolking. Er is niet alleen sprake van een tekort aan mensen, maar ook van een mismatch tussen gevraagde en beschikbare vaardigheden. Dit is vooral merkbaar in sectoren als zorg en bouw, waar vacatures lastig vervulbaar zijn en continuïteit en groeikansen onder druk kunnen komen te staan. Het Groningse bedrijfsleven bestaat bovendien voor een belangrijk deel uit het midden- en kleinbedrijf, dat kwetsbaar kan zijn bij aanhoudende krapte. Tegelijkertijd lukt het een deel van de inwoners (nog) niet om mee te doen op de huidige arbeidsmarkt. Vaak is er sprake van

meervoudige problematiek waardoor het maken van ontwikkelstappen lastig is. In sommige gevallen sluiten de gevraagde vaardigheden en opleiding vanuit werkgevers niet altijd aan op wat zij kunnen bieden. We zijn continu bezig om het ontwikkelaanbod te laten aansluiten bij wat inwoners nodig hebben en wat er op de aansluit op de arbeidsmarkt. Dit onderstreept het belang van een bredere benadering van werk en ontwikkeling, met aandacht voor het versterken van vaardigheden, een leven lang ontwikkelen en de rol van sociaal ontwikkelbedrijven.

Groningen heeft als studentenstad een jonge bevolking en een sterke kennisbasis. Daarmee liggen kansen in het behouden en aantrekken van talent voor de regio, in verbinding met innovatie en ondernemerschap. In samenhang met wonen, bereikbaarheid en voorzieningen is de arbeidsmarkt daarmee een bepalende factor voor de economische ontwikkeling en het toekomstige verdienvermogen van de gemeente. Energie en ruimte Schaarste aan ruimte en netcapaciteit werkt steeds nadrukkelijker door in de economie. Netcongestie beperkt de mogelijkheden voor uitbreiding en verduurzaming van bedrijven en

maakt de samenloop met andere ruimtelijke opgaven zichtbaar.

De energietransitie biedt richting voor de verdere ontwikkeling van het energiesysteem en het gebruik van de beschikbare ruimte. Het tempo van de energietransitie wordt mede bepaald door landelijke beleidskeuzes. In het huidige verloop zijn de doelstellingen voor 2050 (landelijk) en 2035 (gemeentelijk) sterk afhankelijk van versnelling en aanvullende randvoorwaarden in de komende jaren. Ook de ruimtevraag voor werken en bedrijvigheid staat onder druk. Door de hoge druk op de woningmarkt verschuift werken op sommige plekken verder naar de randen van de stad en de regio, terwijl gemengde woonwerkgebieden niet voor alle typen bedrijven passend zijn. Daarnaast vraagt de beweging richting een circulaire economie om extra ruimte, bijvoorbeeld voor opslag, logistiek en verwerking. Op bestaande bedrijventerreinen is tegelijk een bredere functiemix zichtbaar, met meer niet-traditionele bedrijvigheid zoals logistiek, kringloop en voorzieningen.

Economie, innovatie & arbeidsmarkt

Groningen Thema 1 groeit

Groningen groeit

Thema 1

Groningen groeit Groningen groeit Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Vitaal en Sociaal Programma 3

Programma 3

Vitaal en Sociaal

Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare gemeente

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Andere uitdagingen Veranderende behoeften vanuit de markt, onder meer door digitalisering, AI, robotisering en verduurzaming, vragen om nieuwe kennis en vaardigheden van werknemers. Deze ontwikkelingen hebben de komende jaren veel invloed op de inhoud van beroepen en raken zowel praktisch als theoretisch geschoolden.

Digitalisering en AI veranderen ook het economisch functioneren van winkelgebieden. Online winkelen is voor veel consumenten de norm en dat werkt verschillend door binnen de gemeente: in de binnenstad verschuift het accent verder naar beleving, terwijl in Haren, Ten Boer en de regio leegstand zichtbaarder wordt.

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid

Groningen groeit

Groningen groeit

Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Voor het merendeel van de inwoners van onze gemeente geldt dat zij zich gezond en gelukkig voelen. In 2024 waardeerden inwoners van Groningen hun eigen leven gemiddeld met een 7,5. Tegelijkertijd constateren we dat niet iedereen in Groningen het makkelijk heeft. Een deel van de bevolking wordt dagelijks geconfronteerd met uitdagingen op verschillende sociaaleconomische thema’s. Inkomen en schulden Er zijn veel inwoners die moeite hebben rond te komen en schulden hebben. Hoewel het aandeel inwoners met een inkomen rond of onder het sociaal minimum in het afgelopen decennium is afgenomen (van 18% in 2014 naar 15% in 2023), ligt dit aandeel nog altijd hoger dan in de rest van Nederland. Bovendien is 40% van deze groep financieel afhankelijk van een bijstandsuitkering. Daarnaast is de groep inwoners die zich langdurig in een dergelijke situatie bevindt toegenomen.

Betrouwbare gemeente

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Onderwijs Hoewel het opleidingsniveau nog steeds een belangrijke factor is voor de kansen van inwoners in hun verdere leven, staat de lang gangbare opvatting dat ‘een hoger niveau beter is’ de laatste jaren onder druk. Enerzijds komt

dit door toenemende maatschappelijke kritiek op de waardeoordelen die aan opleidingsniveaus worden gekoppeld. Anderzijds hangt dit samen met ontwikkelingen op de arbeidsmarkt, waarbij in de komende jaren naar verwachting niet zozeer het niveau, maar vooral de sector waarin wordt gewerkt onderscheidend zal zijn.

Tegelijkertijd ontwikkelt het onderwijs zich breder, met toenemende aandacht voor kansengelijkheid, talentontwikkeling en een passende leeromgeving voor diverse groepen leerlingen, bijvoorbeeld via programma’s als verlengde schooldagen, brede brugklassen en de inzet van brugfunctionarissen. Ook het (hoger) onderwijs staat onder druk, onder meer door financiële ontwikkelingen, wat effect kan hebben op toegankelijkheid, kwaliteit en aanbod. Jeugd Een goede ontwikkeling van kinderen begint in het dagelijks leven: thuis, op school en in de wijk. De gemeente draagt hieraan bij door te investeren in een sterke sociale basis en toegankelijke voorzieningen, met als doel zwaardere jeugdhulp zoveel mogelijk te voorkomen. Voor kinderen en gezinnen die

extra ondersteuning nodig hebben, blijft passende jeugdhulp beschikbaar. De inrichting van de jeugdhulp is daarbij in ontwikkeling, met aandacht voor samenhang en continuïteit van ondersteuning.

Gezondheid, zorg en welzijn Daar waar nodig kunnen inwoners gebruik maken van (landelijk bepaalde) voorzieningen en regelingen. Een belangrijk deel hiervan is verankerd in de Participatiewet (Pw), de Jeugdwet (Jw) en de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Die laatste is erop gericht inwoners op zo’n manier te ondersteunen dat zij zoveel mogelijk zelfstandig kunnen en hiermee volwaardig aan de samenleving kunnen deelnemen. In nagenoeg alle categorieën binnen de Wmo zien we in de periode 2019-2024 een daling in het gebruik van maatwerk voorzieningen. De Volksgezondheid Toekomst Verkenning 2024 laat zien dat de gezondheid van Nederlanders gemiddeld verder onder druk komt te staan door vergrijzing en een toename van chronische aandoeningen. Mentale gezondheid, vooral onder jongeren en jongvolwassenen, blijft een belangrijk aandachtspunt. Leefstijlgerelateerde factoren

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid

Groningen groeit

Groningen groeit

Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare gemeente

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

zoals overgewicht en roken blijven bepalende risico’s voor ziektelast, ondanks preventiebeleid. Daarnaast nemen gezondheidsverschillen tussen groepen toe, waarbij sociaaleconomische positie een grote rol speelt. Voor gemeenten zoals Groningen betekent dit een groeiende opgave in preventie, mentale gezondheid en het verkleinen van gezondheidsverschillen. In de komende jaren verandert de samenstelling van onze bevolking, wat – samen met veranderingen in hoe we leven en de wereld om ons heen – leidt tot een toenemende vraag naar zorg en ondersteuning en een grotere druk op mantelzorgers. Tegelijkertijd wordt van inwoners verwacht dat zij langer zelfredzaam zijn en meer voor elkaar doen. Dit heeft ook gevolgen voor de arbeidsmarkt, doordat zorgtaken lastiger te combineren zijn met betaald werk. Daarnaast zien we toenemende uitdagingen op het gebied van mentale gezondheid, met name onder jongeren.

Klimaat & Energie

Groningen groeit

Groningen groeit

Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare gemeente

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Om de uitstoot van Co2 en andere broeikasgassen te vermijden, moeten we overstappen naar een ander energiesysteem. Deze omschakeling vereist een robuuster elektrisch netwerk en dit vraagt extra beslag op ruimte. Ditzelfde geldt voor de aansluiting van het warmtenet, waar de gemeente Groningen aan werkt. Tot slot moeten veel straten aangepast worden voor een aanpassing van de regenwaterafvoer. Om dit te bewerkstelligen is een gecoördineerde aanpak en planning nodig, zowel intern, als in samenwerking met partners en netwerkbedrijven. Op korte termijn is voorzien in de bekostiging van deze wijzigingen in onze gemeente. Op lange termijn is dit nog niet voldoende geregeld.

,

Betrouwbare gemeente

Groningen groeit

Groningen groeit

Leefbaarheid, veiligheid weerbaarheid

Leefbaarheid, veiligheid & weerbaarheid Economie, innovatie arbeidsmarkt

Economie, innovatie & arbeidsmarkt Kansengelijkheid bestaanszekerheid

Kansengelijkheid & bestaanszekerheid Klimaat Energie

Klimaat & Energie Betrouwbare gemeente

Betrouwbare gemeente

Duurzaamheid Paragraaf 2 Financieel meerjarenbeeld 2027-2030

Financieel meerjarenbeeld 2027-2030 Paragraaf 2

Duurzaamheid Voorpagina Voorpagina

Voorpagina

Vraagstukken in de samenleving worden complexer, dit vraagt om een slagvaardige overheid die adequaat en integraal handelt. De gemeente Groningen is voorloper in een aanpak die bestaat uit participatie en samenwerking met onze plannen voor gebiedsgericht werken. Met gebiedsteams, wijkwethouders en gebiedsplannen voor alle gebieden in onze gemeente zorgen we voor een nabije en zichtbare gemeente die ervoor zorgt dat het contact tussen zowel inwoners onderling als met de gemeente verbetert en verstevigt. De maatschappij blijft zich in rap tempo verder digitaliseren. Door externe factoren zoals de snelgroeiende macht van Big Tech, de opkomst van AI en ontwikkelingen in wet- en regelgeving rond digitale technologie ligt er voor alle overheidslagen in Nederland een grote opgave om de dienstverlening betrouwbaar, toegankelijk en bereikbaar te houden. Ook de gemeente Groningen kan hier een belangrijke rol in pakken.

Financieel perspectief Het financieel perspectief van de gemeente Groningen ziet er voor de komende jaren niet goed uit. Dit werd al duidelijk in de begroting 2026. In het meerjarenbeeld is vanaf 2028 sprake van een tekort. Voor belangrijke maatschappelijke opgaven en de strategische investeringsagenda zijn aanvullende middelen nodig. Dit vraagt om scherpe keuzes en een duidelijke prioritering bij de begroting 2027.

De afgelopen jaren was er veel onzekerheid over de Rijksfinanciën. Voor een deel had dit te maken met de Rijkskorting op het gemeentefonds (het ravijn). We hebben geen andere optie meer dan dit te verwerken, maar deze keuze van het Rijk heeft onherroepelijk consequenties voor onze inwoners. We blijven met het Rijk in gesprek over een adequate financiering. Ook was er de afgelopen jaren veel onzekerheid over de middelen voor jeugdzorg en de herverdeling van het gemeentefonds. Hierover is nog geen duidelijkheid. Verderop in deze voorjaarsbrief gaan we in op de stand van zaken. Aan de andere kant hebben we grote maatschappelijke en investeringsopgaven op het gebied van onder andere bestaanszekerheid, veiligheid, wonen, energietransitie, verduurzaming en modernisering maatschappelijk vastgoed, sportvoorzieningen en onderwijshuisvesting. De grote investerings- en vervangingsopgaven voor de gemeente staan in de strategische investeringsagenda (SIA). De uitvoering hiervan vraagt om extra middelen en capaciteit en zorgt voor een toename van de risico’s voor de gemeente.

Voorpagina

Gezien de grote onzekerheid en grote opgaven was de financiële strategie in de afgelopen jaren om een zo reëel mogelijke meerjarenbegroting te presenteren en elk jaar te beoordelen wat daarvoor nodig is. Daarmee is voorkomen dat pijnlijke bezuinigingen zijn genomen, die achteraf niet nodig blijken te zijn. Gezien de onzekerheid bereiden we ons wel voor, door bezuinigingsmogelijkheden te inventariseren die ingezet kunnen worden op het moment dat het financieel perspectief dit noodzakelijk maakt. In deze voorjaarsbrief gaan we in op: • Financieel meerjarenbeeld • Onzekerheid Rijksmiddelen • Bijna onontkoombare knelpunten • Strategische investeringsagenda (SIA) • Financiële positie • Houdbaarheidstest VNG

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Financieel meerjarenbeeld Het financieel meerjarenbeeld laat de ontwikkeling van de gemeentefinanciën zien, zonder rekening te houden met nieuwe opgaven of knelpunten. In het meerjarenbeeld zitten alleen posten waar de gemeente geen invloed op kan uitoefenen. De belangrijkste zijn de actualisatie van de algemene uitkering, het effect van loon- en prijsontwikkelingen, de verwachte ontwikkeling van de rente en de aanpassing van de gemeentelijke bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. Elk voorjaar actualiseren we het financiële meerjarenbeeld. In het onderstaande overzicht vergelijken we het actuele meerjarenbeeld met de financiële stand bij de begroting 2026. Tussenstand financieel perspectief

2027

2028

2029

2030

2031

2032

1) Actueel financieel meerjarenbeeld

88

-5.606

-12.288

-8.441

-14.321

-25.064

Financieel perspectief begroting 2026

1.867

1.553

-3.517

-7.953

-13.833

-13.833

Verslechtering t.o.v. begroting 2026

-1.779

-7.159

-8.771

-488

-488

-11.231

In 2027 is nog sprake van een kleine plus, maar vanaf 2028 loopt het tekort op van 5,6 miljoen in 2028 naar 8,4 miljoen euro in 2030. Na 2030 neemt het tekort verder toe door het oplopen van de financiële reservering voor de strategische investeringsagenda die is opgenomen in de begroting 2026. Het financieel meerjarenbeeld voor de komende jaren is verslechterd ten opzichte van de begroting 2026. Dit komt vooral door een lagere uitkering uit het gemeentefonds en hogere rentekosten door de stijgende marktrente. De wijzigingen ten opzichte van de begroting 2026 worden toegelicht in bijlage 2. Financieel Meerjarenbeeld 2027-2030. Het actuele meerjarenbeeld is een belangrijk uitgangspunt voor het financiële kader voor de komende jaren. Op basis van dit meerjarenbeeld zijn bezuinigingsmaatregelen nodig om tot een reële meerjarenbegroting te komen. Daarbij is nog geen rekening gehouden met nieuwe knelpunten of intensiveringen. Daarvoor zijn aanvullende bezuinigingsmaatregelen nodig. Voor de begroting 2027 en ter voorbereiding op de coalitieonderhandelingen is ambtelijk geïnventariseerd welke knelpunten op de gemeente afkomen waar eigenlijk niet op kan worden bijgestuurd omdat de consequenties zeer onwenselijk zijn. We noemen dit bijna onontkoombare knelpunten. Verderop in de voorjaarsbrief gaan we in op deze knelpunten.

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Onzekerheid rijksmiddelen Zoals al genoemd in de inleiding was er de afgelopen jaren veel onzekerheid over de middelen die we van het Rijk krijgen voor de uitvoering van onze taken. Dit gold voor de algemene Rijkskorting op het gemeentefonds (ravijn). Het gemeentefonds is vanaf 2026 gekort met bijna 2 miljard euro. Gemeenten zijn al vanaf de aankondiging van de korting op het gemeentefonds in gesprek met het Rijk over een goede balans tussen middelen en taken. Voor Groningen gaat het om een korting van 27 miljoen euro per jaar. Zoals we in de inleiding al hebben toegelicht, hebben we geen andere optie meer dan dit te verwerken. Het heeft echter onherroepelijk consequenties voor onze inwoners. Daarom moeten we samen met andere gemeenten in gesprek blijven met het Rijk over de omvang van het gemeentefonds in relatie tot de gemeentelijke taken. Naast de korting op het gemeentefonds is er veel onzekerheid over de middelen voor jeugdzorg en de herverdeling van het gemeentefonds. Hervormingsagenda jeugdzorg In de hervormingsagenda jeugdzorg staan maatregelen en afspraken tussen Rijk, gemeenten, zorgaanbieders en cliëntvertegenwoordigers met als doel de kwaliteit van de jeugdzorg te verbeteren en financieel beheersbaar te maken. Op basis van de hervormingsagenda hebben gemeenten een grote bezuinigingstaakstelling gekregen.

In 2025 heeft het Rijk de taaktelling voor gemeenten eenzijdig fors verhoogd. Voor de gemeente Groningen betekende dit een verhoging van de taakstelling met 9,2 miljoen euro naar 19 miljoen euro. Deze verhoging sluit niet aan bij het eerste advies van de deskundigencommissie¹ uit 2025 en is niet onderbouwd met mogelijke maatregelen. Daarnaast houdt het Rijk rekening met invoering van een eigen bijdrage in de jeugdzorg. Voor Groningen betekent dit dat 4,1 miljoen euro door de cliënten zelf moet worden opgebracht. De gemeente wordt hiervoor gekort op het budget van het Rijk. In de praktijk zien we dat de opbrengst uit de eigen bijdrage meestal lager is dan bij andere gemeenten en we daarmee niet de hele korting op het gemeentefonds kunnen opvangen. De totale taakstelling uit de hervormingsagenda komt voor Groningen uit op 23,1 miljoen euro (op een totaal budget van net boven de 100 miljoen euro). In de begroting 2026 is ervan uitgegaan dat deze taakstelling wordt gerealiseerd door kostenbesparingen bij de jeugdzorg of door aanvullende middelen van het Rijk. Hier zat nog geen concrete uitwerking achter. De taakstelling is daarmee niet zichtbaar als tekort in de meerjarenbegroting. Deze werkwijze sloot aan bij het begrotingsadvies van de VNG voor de begroting 2026.

De VNG heeft ook voor de begroting 2027 een begrotingsadvies gegeven over hoe om te gaan met de taakstellingen uit de hervormingsagenda. Daarin adviseert de VNG een realistische raming van de lasten in de jeugdzorg te maken en vanaf 2028 het budget en de lasten voor jeugdzorg in balans te brengen met stelposten. De ontwikkeling van de kosten in de jeugdzorg komt terug bij de bijna onontkoombare knelpunten hierna.

¹. Bij de hervormingsagenda is een deskundigencommissie ingesteld, die de taak heeft een onafhankelijk en zwaarwegend advies uit te brengen over de uitvoering van de maatregelen, de gepleegde inspanningen en de uitgavenontwikkeling. De commissie heeft in 2025 een eerste advies uitgebracht en komt in het voorjaar van 2027 met een tweede advies. Dit advies geldt als een zwaarwegend en maatgevend advies voor het Rijk en de Verenging voor Nederlandse Gemeenten (VNG). In de loop van 2027 zal duidelijk worden hoe het Rijk omgaat met het advies en wat dit betekent voor de middelen die gemeenten.

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Onzekerheid rijksmiddelen Herverdeling Gemeentefonds Ook bij de herverdeling van het gemeentefonds is onzekerheid. Op basis van het nieuwe verdeelmodel heeft Groningen recht op een groter aandeel van het gemeentefonds. Dit is nodig voor uitvoering van de gemeentelijke taken en is bepaald op basis van objectieve verdeelmaatstaven in het nieuwe verdeelmodel. In de jaren 2023 tot en met 2025 is een deel van de extra middelen beschikbaar gekomen via een bepaald ingroeipad. De nieuwe verdeling is voor advies voorgelegd aan de raad voor openbaar bestuur (ROB). De ROB adviseert verder onderzoek te doen. In het najaar van 2026 komt de ROB met een nader advies over een betere verdeling. Daarbij adviseert ROB het ingroeipad voorlopig te bevriezen. De VNG adviseert snel met een plan voor vervolg te komen en snel een besluit te nemen over het ingroeipad voor 2027 en verder. Samen met een aantal andere grote gemeenten zoals Eindhoven, Nijmegen en Tilburg, hebben we er bij de minister op aangedrongen om de herverdeling van het gemeentefonds met spoed door te zetten en vanaf volgend jaar een begin te maken met de herverdeling van het gemeentefonds. Daar langer mee wachten, vinden we onwenselijk. Op basis van adviezen heeft de minister besloten zich aan te sluiten bij het ROB advies en het vervolg van het ingroeipad voorlopig te bevriezen tot 2029.

Daarnaast geeft de minister aan het bevroren deel mee te laten groeien met de indexatie van lonen en prijzen. Dit blijkt uit een brief van de minister aan de tweede kamer (28 mei 2026). Deze beide besluiten zijn voor Groningen nadelig. De uitwerking van deze besluiten wordt opgenomen in de meicirculaire 2026. De effecten van de meicirculaire van het Rijk kunnen we nog niet in zijn geheel in deze brief verwerken, hiervoor zijn we in afwachting van de laatste informatie van het Rijk. U ontvangt hierover binnenkort een separaat raadsvoorstel met een nadere toelichting op de gevolgen voor het lopende jaar en de jaren daarna.

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Bijna onontkoombare knelpunten Voor de begroting 2027 en ter voorbereiding op de coalitieonderhandelingen is ambtelijk geïnventariseerd welke knelpunten op de gemeente afkomen waarop niet of nauwelijks kan worden bijgestuurd, bijvoorbeeld omdat het gaat om een open einde regeling en/of wettelijke taak. Om te bepalen welke knelpunten bijna onontkoombaar zijn, zijn de volgende criteria gehanteerd: • Er is sprake van een open einde regeling en/of een wettelijke taak, waar niet of moeilijk op kan worden bijgestuurd en indien wel kan worden bijgestuurd zijn de consequenties van bijsturen zeer onwenselijk of leiden tot hogere kosten. • De kosten kunnen niet binnen beschikbare of externe middelen worden opgevangen; • Het is geen nieuwe opgave of continuering van een eerder incidenteel gedekte activiteit; Een overzicht en toelichting op de bijna onontkoombare knelpunten is opgenomen in bijlage 3 bij deze voorjaarsbrief. Deze punten zijn ook meegegeven aan de onderhandelende partijen bij de vorming van een nieuw college. Eén van de knelpunten die is opgenomen bij de bijna onontkoombare knelpunten is de ontwikkeling van de kosten bij de jeugdzorg. Hiervoor hebben we de onzekerheden bij de landelijke hervormingsagenda al toegelicht.

We hebben voor 2027 en verder een zo realistisch mogelijke inschatting gemaakt van de kosten bij de jeugdzorg, volumeontwikkeling en de mate waarin we de taakstelling uit de hervormingsagenda kunnen realiseren. In bijlage 3 geven we hierop een uitgebreidere toelichting.

Het financieel meerjarenbeeld voor de komende jaren geeft geen ruimte voor nieuwe structurele knelpunten. Er zal dus goed gekeken moeten worden hoe deze knelpunten kunnen worden opgelost. In de begroting 2027 komen we terug op hoe we met deze knelpunten om willen gaan.

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Strategische investeringsagenda (SIA) De komende jaren hebben we een grote investeringsopgave op meerdere thema’s zoals gebiedsontwikkeling, energietransitie en vervanging & verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. De veelheid en omvang van de projecten in combinatie met de financiële onzekerheid en de uitvoeringskracht van de organisatie vragen om een langjarige en brede afweging. Dit doen we met de strategische investeringsagenda. In de SIA brengen we de ontwikkeling van de toekomstige investeringsomvang in beeld. Daarbij kijken we verder vooruit dan we normaal gesproken doen, zodat we tijdig het gesprek kunnen voeren over de samenhang, keuzemogelijkheden, kosten en dekking. Daarmee willen we voorkomen dat een geïsoleerde keuze voor een project andere projecten onbedoeld onmogelijk maakt. Elk jaar actualiseren we de SIA als voorbereiding op de begroting. Voor alle projecten wordt de investeringsraming geactualiseerd en wordt gekeken welke besluiten op korte termijn worden verwacht. Zo ontstaat een totaalbeeld van de investeringsomvang, welke jaarlijkse lasten daarmee gemoeid zijn en welke aanvullende middelen daarvoor nodig zijn. In de begroting nemen we een financiële reservering op voor de strategische investeringsprojecten waarbij op korte termijn een investeringsbesluit wordt verwacht. Dit is alleen nog maar een financiële reservering.

Voor de projecten moeten nog keuzes worden gemaakt. De definitieve keuzes worden uiteindelijk bij een realisatiebesluit per project aan uw raad voorgelegd. Pas dan worden de middelen in de financiële reservering overgeheveld. De financiële reservering voor de SIA is niet voldoende voor de uitvoering van alle projecten in de SIA, maar alleen voor de projecten die op korte termijn gaan spelen.

Voorpagina

Terugbrengen aantal projecten in de SIA Voordat we ingaan op de actualisatie van de SIA, willen we de omvang van het aantal projecten in de SIA terugbrengen. Dit is nodig om de SIA beheersbaar te houden. Bij het terugbrengen van het aantal projecten hanteren we de criteria die zijn opgenomen in het kader SIA. Deze criteria zijn: • Het gaat om een groot project met een lange doorlooptijd; • Voor de uitvoering zijn aanvullende middelen nodig; • Er zijn keuzes mogelijk in de uitvoering van het project. We stellen voor de volgende 14 projecten op te nemen in de strategische investeringsagenda: In bijlage 4 bij deze voorjaarsbrief geven we een toelichting op de stand van zaken bij de strategische investeringsprojecten. Hierin staat ook een overzicht van de projecten die niet (meer) worden opgenomen in de strategische investeringsagenda. De opgaven van de investeringsprojecten die niet meer in de SIA worden opgenomen, worden meegenomen bij het opstellen van de begroting 2027.

1

Nieuw muziekcentrum

2

Gebiedsontwikkeling en sportcentrum Kardinge

3

Martiniplaza

4

Verduurzaming maatschappelijk vastgoed

5

Warmtenet

6

Energiepark Meerstad Noord

7

Gebiedsontwikkeling Suikerzijde

8

Gebiedsontwikkeling Stationsgebied

9

Gebiedsontwikkeling Meerstad

10

Oeververbinding Oosterhamrikzone

11

Masterplan sportvoorzieningen

12

Bovenwijkse infrastructuur

13

Wijkposten beheer en onderhoud

14

Hortus Biologisch centrum

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Strategische investeringsagenda (SIA) Actualisatie financiële reservering De benodigde middelen voor de projecten die op korte termijn gaan spelen, worden opgenomen in de financiële reservering voor de SIA in de begroting. In de begroting 2026 is een reservering opgenomen voor de uitvoering van de strategische investeringsprojecten die in de periode 2025-2027 om een besluit vragen. Voor de begroting 2027 actualiseren we de financiële reservering. Om te bepalen welke lasten moeten worden meegenomen in de financiële reservering, hanteren we de volgende uitgangspunten: Als op korte termijn (t/m 2028/2029) een realisatiebesluit wordt verwacht, nemen we de structurele lasten mee. Dit geldt bijvoorbeeld voor het nieuw muziekcentrum en Kardinge; Als sprake is van faseringsmogelijkheden, nemen we alleen de fase mee waarover een realisatiebesluit op korte termijn wordt verwacht. Dit geldt bijvoorbeeld voor Warmtestad en Stationsgebied; Bij programma’s zoals het masterplan sport en verduurzaming maatschappelijk vastgoed houden we rekening met onderliggende projecten waarover t/m 2029 wordt besloten; Als op korte termijn geen besluit wordt verwacht, nemen we geen lasten mee in de financiële reservering. Dit geldt bijvoorbeeld voor de oeververbinding Oosterhamrikzone.

Op basis van de actualisatie van de strategische investeringsprojecten en de hierboven genoemde uitgangspunten, komen we in de begroting 2027 tot een nieuwe raming voor de financiële reservering. We verwachten dat er een forse aanvulling nodig is, vooral vanaf 2029 en verder. De omvang is afhankelijk van de keuzes die worden gemaakt bij de verschillende projecten.

Rentebuffer In de financiële reservering voor de SIA houden we rekening met een rentebuffer voor een hogere marktrente. Door de gestegen marktrente neemt de rentebuffer toe. Na de begroting 2026 is de markrente met 1% gestegen (van 2,5% naar 3,5%). Dit heeft grote consequenties voor de structurele rentelasten van investeringen. Op basis van de eerste doorrekening verwachten we dat de benodigde rentebuffer oploopt naar circa 15 miljoen euro vanaf 2032. Vanzelfsprekend is de omvang van de benodigde rentebuffer ook afhankelijk van het tempo waarin de strategische investeringsprojecten worden uitgevoerd. Bij de begroting 2027 actualiseren we de rentebuffer op basis van nieuwe inschattingen van renteontwikkeling en investeringstempo.

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Financiële positie Bij de beoordeling van de financiële positie kijken we naar het weerstandsvermogen en de financiële kengetallen. Weerstandsvermogen Bij de uitvoering van de gemeentelijke taken en investeringsprojecten lopen we risico’s. Het weerstandsvermogen moet ons in staat stellen het effect van risico’s op te kunnen vangen, zonder dat we direct moeten ingrijpen in de lopende begroting, bijvoorbeeld door activiteiten of projecten stop te moeten zetten. De grootste risico’s van de gemeente zitten bij de grondexploitaties en de zorgkosten. Bij het opstellen van de gemeenterekening 2025 is het weerstandsvermogen geactualiseerd voor de jaren 2026-2029. Hieruit blijkt dat we ook in de komende jaren boven de streefwaarden zitten. Weerstandsvermogen

2026

2027

2028

2029

Streefwaarde

Ratio weerstandsvermogen rekening 2025

177%

171%

129%

128%

100%

Ratio weerstandsvermogen begroting 2026

161%

157%

132%

132%

100%

Aandeel reserves in weerstandsvermogen

110%

106%

80%

80%

50%

Aandeel reserves in weerstandsvermogen begroting 2026

103%

100%

84%

85%

50%

Financiële kengetallen Bij de beoordeling van de financiële positie kijken we naast het weerstandsvermogen ook naar de financiële kengetallen. De belangrijkste financiële kengetallen zijn: • de netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen): omvang van de leningen ten opzichte van de totale inkomsten • de solvabiliteit: aandeel vreemd vermogen (leningen) ten opzichte van het totale eigen en vreemd vermogen. • structurele exploitatieruimte: in hoeverre zijn de structurele lasten gedekt door structurele baten.

De netto schuldquote en de solvabiliteit zeggen allebei iets over de omvang van de gemeentelijke schulden. Hoe meer schulden, hoe meer middelen nodig zijn voor dekking van de rentelasten. Gemeenten met veel schulden zijn daarmee ook gevoeliger voor rentestijgingen en lopen dus een hoger renterisico. Het onderstaande overzicht laat de verwachte ontwikkeling van de financiële kengetallen zien. Bij de kengetallen moet worden gekeken naar de meerjarige ontwikkeling. Voor de hier genoemde kengetallen voldoen we aan de streefwaarden. Financiële kengetallen rekening 2025

Voorpagina

Streefwaarde

Rekening 2025 Begroting 2026 Begroting 2027 Begroting 2028 Begroting 2029

Netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen)

120%

80,4,0%

108,1%

113,7%

117,2%

118,5%

Solvabiliteitsratio

10%

16,0%

13,0%

13,1%

13,6%

13,9%

Structurele exploitatieruimte

0,0%

4,6%

0,9%

1,6%

1,4%

1,2%

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Financiële positie Beoordeling financiële positie Voor de korte termijn is het weerstandsvermogen in de rekening 2025 iets verbeterd ten opzichte van de begroting 2026. Dit geldt zowel voor de ratio van het weerstandsvermogen als de omvang van de reserves ten opzichte van de risico’s. Vanaf 2028 verslechtert het weerstandsvermogen. Dit komt door het risico als gevolg van de hervormingsagenda jeugdzorg. Vanaf 2028 moeten we hier een grote taakstelling realiseren (23,1 miljoen euro). Gelet op de grote onzekerheden en de omvang van de strategische investeringsagenda is het noodzakelijk voldoende weerstandsvermogen aan te houden. Dit biedt flexibiliteit om tegenvallers op te kunnen vangen. Weliswaar zitten we nu nog boven de streefwaarden maar door de uitvoering van projecten uit de strategische investeringsagenda zal het risicoprofiel toenemen. Daarnaast komt de gemeentebegroting de komende jaren onder druk te staan en zijn bezuinigingen nodig om tot een reëel perspectief te komen. Daarmee zal het risico voor de gemeente naar verwachting ook toenemen. Uit de kengetallen voor de schuldquote en solvabiliteit blijkt dat Groningen relatief veel leningen heeft. Daarmee is een groter deel van de beschikbare middelen nodig voor het betalen van rente en zijn we minder flexibel in de begroting. Daarnaast zijn we gevoeliger voor rentestijgingen.

De projecten uit de strategische investeringsagenda hebben de komende jaren naar verwachting een negatief effect op de ontwikkeling van de kengetallen. Het kengetal structurele exploitatieruimte is positief, maar deze zal de komende periode wel meer onder druk komen te staan. Uit de actualisatie van het financieel meerjarenbeeld blijkt dat we vanaf 2028 een structureel tekort verwachten. Daarbij nemen ook de risico’s bij loon- prijs- en rente ontwikkelingen toe.

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Houdbaarheidstest VNG

De houdbaarheidstest gemeentefinanciën geeft inzicht in de financiële positie van een gemeente. Het is een financieel technisch instrument dat laat zien of de financiële positie van een gemeente robuust genoeg is om toekomstige tegenvallers en risico's op te vangen. De test geeft een indicatie van de financiële conditie op basis van tien financiële kengetallen over de financiële structuur. De kengetallen staan niet op zichzelf maar komen voort uit de bestuurlijke keuzes die in het verleden zijn gemaakt. De test wordt jaarlijks door de VNG beschikbaar gesteld. We voeren de houdbaarheidstest elk jaar uit en lichten de uitkomsten toe in de voorjaarsbrief. Houdbaarheidstest 2026 Dit voorjaar is de houdbaarheidstest 2026 beschikbaar gekomen. In de houdbaarheidstest op basis van de begroting 2026 komt de financiële conditie van de gemeente Groningen uit op een score van 5 (onvoldoende). In de vorige houdbaarheidstest in 2025 kwam de financiële conditie net iets hoger uit op 5,5. De beoordeling van de financiële conditie wordt vooral negatief beïnvloed door: • Een relatief grote toename van de netto schuld (-10,9%): De langlopende leningen nemen meer toe dan de investeringen en overige bezittingen. • Een laag exploitatieresultaat (-0,0%): In de begroting 2026 was sprake van een klein incidenteel tekort dat werd gedekt door een onttrekking aan een reserve.

Dit leidt in de houdbaarheidstest tot een lagere score (- 1 punt). De structurele exploitatieruimte in de begroting 2026 was wel positief. Dit is een belangrijk kengetal dat aangeeft of de structurele baten in evenwicht zijn met de structurele lasten. • Geen onbenutte belastingcapaciteit (-2,0%). De OZB lasten in Groningen zijn hoger dan het gemiddelde van alle gemeenten. Groningen heeft volgens het model daarom minder ruimte om de inkomsten uit tarieven te verhogen. De hogere belastingdruk geldt overigens alleen voor eigenaren. Voor huurders liggen de woonlasten in Groningen ruim onder het landelijk gemiddelde. Daarnaast heeft Groningen een relatief hoge schuld, een relatief lage solvabiliteit en een relatief grote afhankelijkheid van het gemeentefonds. In het vorige onderdeel zijn we al ingegaan op de relatief hoge schuld en de solvabiliteit. Een hoge schuld leidt ertoe dat een groter deel van de begroting nodig is voor rentelasten. Dit beperkt de flexibiliteit en maakt ons gevoeliger voor rentestijgingen. Groningen is meer dan gemiddeld afhankelijk van de inkomsten uit het gemeentefonds. Dit komt omdat Groningen in vergelijking met andere gemeenten minder goed in staat is om eigen inkomsten te genereren uit bijvoorbeeld grondexploitaties of parkeren. Daarmee zijn we afhankelijker van de inkomsten uit het gemeentefonds en belastinginkomsten.

Bij de herijking van het gemeentefonds in 2022 werd duidelijk dat Groningen, volgens de nieuwe verdeelmaatstaven, recht heeft op een groter aandeel van het gemeentefonds. Dit betekent ook dat Groningen, nu en in het verleden, eigenlijk te weinig middelen uit het gemeentefonds heeft ontvangen om de uitgaven die passen bij een gemeente als Groningen te kunnen betalen. Dit kan ook een verklaring zijn voor de relatief hoge belastingdruk en de lagere solvabiliteit. De lage solvabiliteit maakt ook duidelijk dat Groningen in het verleden niet in staat is geweest om buffers aan te leggen dan wel dat Groningen heeft moeten interen op de eigen buffers.

Op basis van de uitkomsten van deze houdbaarheidstest blijft het versterken van de financiële positie een aandachtspunt, zeker gezien de aanzienlijke investeringsopgave van Groningen in de komende jaren.

Voorpagina

Terug naar het overzicht

Voorpagina

Terug naar het overzicht