Bijlage 1 Financiën stand van zaken BMC (concept 19.10.21).pdf

Financiën: Stand van zaken Gemeente Goirle Concept

Rapport | 19 oktober 2021

Partners in verbetering

Financiën: Stand van zaken Gemeente Goirle Rapport 19 oktober Concept

| 2 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Inhoudsopgave H1| Samenvatting Goirle financieel beschouwd H2| Uitgaven en inkomsten vergeleken begroting 2021 2.1 De primaire begroting

4 13 13

2.2 Vergelijking met andere gemeenten

14

2.3 Overhead

16

H3| BIG TIRE samengevat Belastingen

18 18

Inkomsten en schulden

19

Grondexploitatie

20

Treasury

20

Investeringen

21

Reserves

21

Exploitatie

22

H4| Formatie

23

H5| Beïnvloedbaarheid budgetten programmaniveau

27

H6| Risico’s en ontwikkelingen 6.1 Inleiding

29 29

6.2 Risico’s accountant

29

6.3 Regionale en lokale ontwikkelingen

29

6.4 Landelijke ontwikkelingen

30

Bijlage 1: Extra vergelijking primaire begroting 2021

33

Bijlage 2: Mate van beleidsvrijheid en beïnvloedbaarheid van budgetten

34

Colofon

37

Dit document (inclusief eventuele bijlagen) is opgesteld door BMC en de (auteurs)rechten met betrekking tot de inhoud en het format van dit document berusten bij BMC. Dit document is uitsluitend bedoeld voor gebruik door de opdrachtgever en mag niet worden gepubliceerd of aan anderen ter beschikking worden gesteld zonder uitdrukkelijke voorafgaande toestemming van BMC.

| 3 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

H1| Samenvatting Goirle financieel beschouwd Om de financiële situatie van Goirle in beeld te brengen zijn een viertal stappen gezet. De eerste stap behelst een vergelijking van de begroting 2021 met gelijksoortige gemeenten om zicht te krijgen op eventuele afwijkingen in begrote lasten. De tweede stap is een analyse van de diverse financiële onderdelen van de gemeente Goirle, samengevat in het acroniem BIG TIRE. De derde stap is een vergelijking van de bestuurlijke en ambtelijke formatie. De vierde en laatste stap behelst de analyse van de programmabegroting op mate van beïnvloedbaarheid van de kosten gekoppeld aan de beleidsvrijheid van de gemeente per taakveld. Stap 1 : Start vanuit begroting 2021 De start van de financiële beschouwing is een financiële vergelijking van de lasten in de primaire begroting 2021 met diverse gelijksoortige gemeenten om zicht te krijgen op eventuele afwijkingen van Goirle ten aanzien van landelijke gemiddelden. De input vanuit Goirle is de primaire begroting 2021.

Primaire begroting 2021

| 4 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Begrote uitgaven Goirle 2021 op taakveld uitgaven Afb 1 Primaire begroting 2021

Vergelijking uitgaven primaire begroting 2021 Om inzicht te krijgen op welke wijze de uitgaven van Goirle zich verhouden tot andere gemeenten is op basis van de begroting 2021 een vergelijking gemaakt met gelijksoortige gemeenten. Met de vergelijking wordt inzichtelijk gemaakt waar Goirle afwijkt van de gemiddelde uitgaven van gelijksoortige gemeenten. Als eerste is een vergelijking gemaakt met gelijksoortige gemeenten uit de onmiddellijke omgeving, aangevuld met een gelijksoortige gemeente uit een andere regio. Deze gemeenten zijn: ● Oisterwijk ● Hilvarenbeek ● Lisse

● Dongen ● Loon op Zand ● Gilze en Rijen

Om zekerheid te hebben over eventuele afwijkingen die voortkomen uit de eerste vergelijking is een tweede vergelijking opgesteld met andere gelijksoortige gemeenten. Deze gemeenten zijn: ● Gemeente Cranendonck ● Gemeente Zaltbommel ● Gemeente Wierden ● Gemeente Bladel ● Gemeente Sint-Michielsgestel De keuze voor de vergelijking gemeenten berust op de parameters inwonertal, een goede sociale structuur en het ontbreken van een centrumfunctie.

| 5 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Het vergelijken van de gemeenten op begroting niveau geeft richtingen aan voor verder onderzoek. De diverse afwijkingen kunnen een verklaring hebben en zeggen in eerste instantie niets over het goed of slecht presteren van het taakveld. Het zegt alleen maar wat over de uitgaven in dat taakveld in vergelijk met andere gelijksoortige gemeenten. Bevindingen uit de vergelijking primaire begroting 2021 Goirle geeft meer uit dan vergelijkbare gemeenten in de taakvelden: ● Sociaal domein ● Verkeer, vervoer en waterstaat ● Onderwijs ● Economie Goirle geeft minder uit in de taakvelden: ● Bestuur en ondersteuning. ● Veiligheid ● Sport, cultuur en recreatie ● Volksgezondheid en milieu ● Ruimtelijke Ordening en volkshuisvesting

Op de volgende bladzijde worden de bijbehorende cijfers weergegeven waarbij een - (negatief) getal in de laatste kolom de hogere uitgaven van Goirle ten opzichte van vergelijkbare gemeenten aangeeft.

| 6 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

In de tabel hieronder zijn de minder of meer uitgaven weergegeven in cijfers.

Afb 2: Uitgaven Goirle 2021 primaire begroting in vergelijking 6 andere gemeenten met hetzelfde karakter

Conclusie stap 1 vergelijking 1. Op het sociaal domein dat qua omvang bijna de helft van de begroting beslaat geeft de gemeente Goirle relatief veel meer uit dan de vergelijkbare gemeenten. Daarnaast is opvallend dat de uitgaven bij bestuur en ondersteuning lager liggen dan de vergelijkbare gemeenten. De andere taakvelden hebben niet al te veel afwijkingen. Gecombineerd met het procentueel lagere aandeel in de totale

| 7 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

begroting liggen daar naar aanleiding van deze vergelijking niet al te veel mogelijkheden voor beïnvloeding van de uitgaven. 2. Van belang is om inzicht te krijgen op de hogere uitgaven in het Sociaal Domein. Dit vergt een verdere bestudering. Dit omdat de uitgaven flink hoger liggen dan in vergelijking met andere gemeenten en de totale omvang van de uitgaven hoog zijn. Er lijkt op basis van de vergelijking mogelijkheden te liggen voor de beïnvloeding van de uitgaven. Stap 2: BIG TIRE Na het vaststellen van de verschillen in lasten van de primaire begroting 2021 ten opzichte van andere gelijksoortige gemeenten is een nadere analyse gemaakt van de diverse financiële onderdelen van de gemeente Goirle. Dit is gedaan aan de hand van de zogenaamde BIG TIRE. In de BIG TIRE worden de diverse onderdelen van de gemeentelijke financiële situatie van Goirle beschouwd en van een oordeel voorzien: Deze onderdelen zijn: ● Belastingen ● Inkomsten ● Grondexploitatie ● Treasury ● Investeringen ● Reserves ● Exploitatie Conclusie BIG TIRE De conclusie van de diverse onderdelen is hieronder in kleur aangegeven waarbij de stoplichtmethode is toegepast. Wat opvalt is dat maar 1 onderdeel echt op (donker)groen staat, te weten Grondexploitaties. De onderdelen Belastingen en Inkomsten vergen aandacht. Deels omdat er mogelijkheden liggen om via de belastingen meer inkomsten te krijgen.

Het onderdeel Inkomsten kleurt oranje omdat de voorziene herverdeling van het gemeentefonds en het niet meer hebben van eigen grondexploitaties de inkomsten negatief gaan beïnvloeden. De Investeringen kleuren oranje omdat het vooruitzicht is dat meer financiële middelen noodzakelijk zijn. De huidige voorzienbare investeringen zijn in verwerkt in de begroting, maar er zijn signalen vanuit de organisatie dat de financiële gevolgen van alle toekomstige investeringen niet totaal in beeld zijn. De onderdelen Treasury en Reserves geven nu nog een licht positief beeld maar staan onder druk. Doordat de onderdelen Belasting en Inkomsten relatief zwak staan, staat de exploitatie onder druk en kleurt rood. Op basis van de uitkomsten van het onderzoek is de conclusie dat de huidige wijze van financieel handelen niet langer houdbaar is en een strategische heroriëntatie noodzakelijk is om in de toekomst financieel weerbaar te blijven. Als het onderdeel investeringen meer gaat vragen komt de begroting nog meer onder druk te

| 8 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

staan en kleurt de exploitatie nog roder. Dit geldt ook voor het niet invullen van de diverse taakstellingen over de jaren heen.

Afb 3: Scores op de BIG TIRE op basis stoplichtmethode.

Stap 3: Formatie scan In vergelijking met andere gelijksoortige gemeenten heeft Goirle een gemiddelde formatieve bezetting. Deze bezetting scoort wel in de laagste regionen van de gemiddelde score van de referentiegemeenten. Niet alle uitbestede taken konden in beeld worden gebracht. Wel zijn de uitbestede taken bij het groenbeheer door de Diamant Groep meegenomen. De kosten voor de uitbestede taken zijn wel terug te vinden in de budgetten van de taakvelden en wegen dus mee in de kostenvergelijking uit stap 1. Conclusie formatiescan De conclusie is dat Goirle in vergelijk met andere gemeenten geen grote afwijkingen vertoont zij het dat de formatieve inzet laag scoort ten opzichte van de referentiegemeenten in de categorie gemiddeld. De formatie is op diverse onderdelen kwetsbaar door de relatief vele zogenaamde één pitters.

Afb 4: Formatie Goirle in vergelijk met gelijksoortige gemeenten.

Stap 4: Beïnvloedbare budgetten Om zicht te krijgen op de mogelijkheden in de taakvelden waarbij hogere uitgaven liggen dan de referentiegemeenten is gekeken naar de beïnvloedbaarheid van de budgetten van de taakvelden. De mate van beïnvloedbaarheid van de taakvelden is gebaseerd op de mate van beleidsvrijheid met dien verstande dat het grootste gedeelte van het begrotingsbudget vastligt in beleid al dan niet vanuit de rijksoverheid opgelegd c.q door de gemeente zelf vastgesteld. Met het vastleggen van de eigen geformuleerde doelen in beleid wordt de beïnvloedbaarheid van de budgetten verminderd. Budgetten zijn pas anders in te zetten als het eigen beleid gewijzigd wordt.

| 9 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Door de eigen beleidskeuzes van de gemeente Goirle is veel budget voor meerdere jaren vastgelegd. De beïnvloedbaarheid van de budgetten is niet alleen afhankelijk van de mate van beleidsvrijheid maar ook van de kostensoorten die in de budgetten aanwezig zijn. Het is een zogenaamde Tweetrapsraket. Ook al is er beleidsvrijheid en wordt ander beleid geformuleerd, dan nog kan beïnvloeding niet gelijk ( in 1 jaar) plaatsvinden. Zo zijn kapitaalslasten niet of nauwelijks te beïnvloeden en zijn personeelslasten pas na een of twee jaar beïnvloedbaar. Beleidsvrijheid is ingevuld door staand beleid. Beïnvloeding betekent dan ook vaak nieuw beleid. Of nieuw beleid gewenst is wordt bepaald door de keuzes van de gemeenteraad. Voor Goirle liggen er beleidsmatige keuzes en dus financiële mogelijkheden in de taakvelden: ● Verkeer, vervoer en waterstaat ● Onderwijs ● Sociaal domein* ○ *Bij het Sociaal Domein vallen de meeste budgetten onder de Zeer beperkte beleidsruimte en lijken slecht beïnvloedbaar. Maar vanuit het opstellen van nieuw beleid en de doorwerking daarvan in de uitvoeringsorganisatie zijn de budgetten te beïnvloeden.

● Ruimtelijke Ordening en volkshuisvesting ● Sport, cultuur en recreatie ( is nu al wel onderbesteding in vergelijking met andere gemeenten) Bevinding over uitgaven en verantwoording (P&C cyclus) De begrotingen en jaarrekeningen van de gemeente Goirle wijken de laatste jaren relatief sterk af van elkaar. Binnen de verschillende programma’s zijn hogere of lagere baten en lasten in de jaarrekening te vinden ten opzichte van zowel de primitieve als de gewijzigde begroting. Deze verschillen zeggen iets over het realiteitsgehalte van de oorspronkelijke (primaire) en de gewijzigde begroting. In beide jaren verschillen de gewijzigde begroting en jaarrekening relatief sterk van elkaar. Voorbeelden zijn de programma’s Leefomgeving en Inwoner. De verwachting is dat het verschil tussen de gewijzigde begroting en de rekening kleiner is dan tussen primaire begroting en rekening. Bij beide programma’s is dat niet zo.

Algemene conclusie financiële analyse ● Keuzes maken moet Op basis van de diverse onderzoeken komt naar voren dat de financiële situatie van de de gemeente Goirle onder druk staat en een herijking is aan te bevelen om de druk op de exploitatie te verminderen. Uit het onderzoek komt naar voren dat de begroting niet structureel sluitend en in evenwicht is in meerjarig perspectief. Verder wordt de financiële positie kritisch beïnvloed door risico’s en ontwikkelingen die op de gemeente

| 10 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

af komen, vooral op het gebied van het Sociaal Domein en de herverdeling van het gemeentefonds. De uitgaven in het Sociaal Domein zijn slecht voorspelbaar. De herverdeling van het gemeentefonds laat een negatief beeld zien. De laatste ontwikkelingen op rijksniveau laten een positief beeld zien voor het komende jaar, maar is niet voldoende om de exploitatie op langere termijn beheersbaar te houden. ● Onvoorspelbaarheid van uitgaven De huidige werkwijze rond het opstellen van de begroting en de tussentijdse begrotingswijzigingen in perspectief met de jaarrekening laten zien dat de (bijgestelde) begroting niet gelijk loopt met de uitvoering. Dit geldt voor meerdere taakvelden en domeinen. Vanuit de financiële documenten ontstaat het beeld dat de sturing op de financiën per beleidsveld verbetering behoeft. De uiteindelijke jaarrekening laten een beeld zien dat afwijkt van zowel de primaire begroting als de bijgestelde begroting. De aanbeveling is om vanuit de domeinen in samenspraak met de afdeling financiën tussentijdse ramingen op te stellen.

Aanbevelingen Als aanvulling op de ingezette Strategische Heroriëntatie is vanuit de financiële blik de aanbeveling om de gehele P&C cyclus te herijken. De sturing vanuit de diverse domeinen op de budgetten lijkt te veel afhankelijk te zijn van externe factoren. Zo wordt binnen het Sociaal Domein wel melding gemaakt van mogelijke budgetoverschrijdingen maar heeft er vooralsnog geen analyse plaatsgevonden van het taakveld in combinatie met de diverse bedrijfsvoering onderdelen waarom deze overschrijdingen plaatsvinden. Ook voor de taakvelden fysiek beheer is een vergroot inzicht aan te raden. In vergelijk met andere gemeenten lijken de uitgaven aan de hoge kant, terwijl bij een eerste blik op de beheerplannen de kosten niet hoog zijn in vergelijk met andere gemeenten. Een verdieping hierop kan het inzicht verbeteren. De aanbeveling is om vanuit de diverse beleidsdomeinen een eigen analyse op te starten in samenwerking met de controller en de financieel adviseurs. Als eerste kan worden gedacht aan een analyse van het Sociaal Domein. De aandacht vanuit de afdeling Financiën is vooral gericht op het juist en rechtmatig vastleggen van de lasten per beleidsdomein. Een nadere analyse van de uitgaven in samenwerking met het betreffende beleidsdomein kan tot betere inzichten leiden over het waarom achter de hoge uitgaven.

Een analyse van de financiële bestanden laat zien dat het vastleggen van de uitgaven adequaat gebeurt. De nadere analyse waarom de primaire begroting en de begrotingswijzigingen ten opzichte van de jaarrekening flink verschillen wordt niet opgesteld. Een dergelijke analyse vraagt naast een gedegen administratie om inzicht in de cost drivers en werkprocessen per beleidsdomein. Verdiepende analyses zijn hier

| 11 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

op hun plaats. Het ligt voor de hand om te beginnen bij het Sociaal Domein gezien de omvang van de budgetten.

| 12 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

H2| Uitgaven en inkomsten vergeleken begroting 2021 2.1 De primaire begroting De gemeente Goirle geeft haar geld uit aan een breed scala aan deelterreinen, variërend van bijvoorbeeld onderwijshuisvesting, tot het groen- en wegen onderhoud en de jeugdzorg. Om te zorgen dat deze uitgaven vergeleken kunnen worden tussen gemeenten is op landelijk niveau een uniform set gedefinieerd. Deze zijn geclusterd in 9 hoofdstukken, of hoofdtaakvelden. Deze hoofdtaakvelden hebben weer een onderverdeling om de uitgaven zo goed mogelijk te categoriseren. Het is dus mogelijk om op gedetailleerd niveau een vergelijking te maken. Voor dit moment wordt volstaan met een vergelijking op hoofdtaakveld. De negen hoofdtaakvelden zijn: 0. Bestuur en ondersteuning 1. Veiligheid 2. Verkeer, vervoer, waterstaat 3. Economie 4. Onderwijs 5. Sport, cultuur en recreatie 6. Sociaal domein 7. Volksgezondheid en milieu 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Voor Goirle zijn de uitgaven 2021 verdeeld over de 9 hoofdtaakvelden als volgt:

afb 5. Visuele weergaven begrote uitgaven Goirle 2021 primaire begroting

| 13 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Begrote uitgaven Goirle 2021 op taakveld Afb 6. Primaire begroting 2021

2.2 Vergelijking met andere gemeenten Om de financiële uitgaven van Goirle in perspectief te plaatsen zijn de geprognosticeerde uitgaven van 2021 vergeleken met de geprognosticeerde uitgaven van 6 andere gemeenten. Voor de vergelijking wordt gebruik gemaakt van de Iv3 gegevens van de Nederlandse gemeenten. Iv3 bevat gegevens uit de begroting, kwartaalcijfers en jaarrekening. Deze gegevens zijn onder andere van belang bij de verdeling van het gemeentefonds. Iv3 wordt ingevuld door alle Nederlandse gemeenten. Voor Goirle is gekeken naar gelijksoortige gemeenten. Deze gemeenten zijn: ● Oisterwijk ● Hilvarenbeek ● Lisse ● Dongen ● Loon op Zand ● Gilze en Rijen Om zeker te zijn dat de juiste tendensen worden gesignaleerd is ook een extra vergelijking gemaakt met andere gelijksoortige gemeenten. Om zekerheid te hebben over eventuele afwijkingen die voortkomen uit de eerste vergelijking is een tweede vergelijking opgesteld met andere gelijksoortige gemeenten. Deze gemeenten zijn:

| 14 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

● Gemeente Cranendonck ● Gemeente Zaltbommel ● Gemeente Wierden ● Gemeente Bladel ● Gemeente Sint-Michielsgestel De keuze voor deze gemeenten berust op de parameters inwonertal, een goede sociale structuur en het ontbreken van een centrumfunctie. In vergelijk met deze 6 gemeenten heeft Goirle meer inkomsten, vooral uit het gemeentefonds en de OZB. De totale inkomsten zijn wel inclusief een onttrekking van 1,4 miljoen uit de reserves. De onttrekking uit de reserves is noodzakelijk voor het evenwicht met de uitgaven. De dotatie laat wel zien dat inkomsten en uitgaven niet met elkaar in evenwicht zijn. Goirle geeft meer uit dan vergelijkbare gemeenten in de taakvelden: ● Sociaal domein ● Verkeer, vervoer en waterstaat ● Onderwijs ● Economie Goirle geeft minder uit dan vergelijkbare gemeenten in de taakvelden: ● Bestuur en ondersteuning. ● Veiligheid ● Sport, cultuur en recreatie ● Volksgezondheid en milieu ● Ruimtelijke Ordening en volkshuisvesting Op de volgende bladzijde worden de bijbehorende cijfers in een tabel weergegeven waarbij een - (negatief) getal in de laatste kolom de hogere uitgaven van Goirle ten opzichte van vergelijkbare gemeenten aangeeft. De tabel geeft een vergelijking weer van de gemeente Goirle met de eerder genoemde 6 gemeenten. De cijfers van deze gemeenten staan in de laatste twee kolommen. Van deze gemeenten is het gemiddelde inwoneraantal 24.422.

| 15 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Afb 7: Uitgaven Goirle 2021 primaire begroting in vergelijking 6 andere gemeenten met hetzelfde karakter

2.3 Overhead Onderdeel van de vergelijking met andere gemeenten is het cluster Overhead (niet direct productieve uren). Om te kunnen vaststellen welke kosten verband houden met de sturing en ondersteuning van het primaire proces en zodoende gerekend kunnen worden tot de overhead, wordt een definitie van de overhead geïntroduceerd. Deze definitie luidt: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning van de

| 16 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

medewerkers in het primaire proces. Door de definitie landelijk te gebruiken kan een eenduidig inzicht worden gegeven in de kosten die direct zijn toe te rekenen aan bepaalde taakvelden. Bijvoorbeeld de personeelskosten van de medewerkers van een bepaalde afdeling, rente en afschrijvingslasten en andere kosten die direct verband houden met het betreffende taakveld en investeringen en dientengevolge ook niet centraal moeten worden begroot en verantwoord. Deze uitgangspunten houden in dat kosten zoveel mogelijk direct worden toegerekend aan de betreffende taken/activiteiten. Dit betekent dat alle bedrijfskosten die direct verbonden zijn aan activiteiten/taken/producten die gericht zijn op de externe klant, in de betreffende taakvelden moeten worden geregistreerd.

Tabel 1: overhead Goirle tov vergelijkbare gemeenten primaire begroting 2021.

Conclusie De toegerekende overhead in Goirle op basis van de primitieve begroting 2021 laat een positief beeld zien ten opzichte van de vergelijkbare gemeenten.

| 17 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

H3| BIG TIRE samengevat Deze paragraaf geeft een beeld van de financiële positie van de gemeente Goirle. Dit wordt gedaan aan de hand van de beschrijving van de BIG TIRE wat staat voor: ● Belastingen ● Inkomsten ● Grondexploitatie ● Treasury ● Investeringen ● Reserves ● Exploitatie BMC gebruikt een vergelijkbare invalshoek voor de zogeheten ‘stresstest’ voor gemeenten waar de Raad voor de Financiële Verhoudingen voor pleitte. U kunt dit rapport lezen als een dergelijke test, een test met betrekking tot de flexibiliteit om de begroting structureel te verbeteren en een test met betrekking tot het reserveniveau om risico’s op te vangen. Het algemene beeld van de gemeente Goirle is een gemeente die de financiële middelen die er zijn benut voor het uitvoeren van de door het gemeentebestuur vastgestelde beleid. De financiën zijn voor dit moment op orde, maar vragen op de langere termijn aandacht door onder meer een structureel mindere ontvangst uit het gemeentefonds. Bij een beschouwing van de diverse uitgangspunten van beleid komt naar voren dat alle beleidsvelden worden bediend, waarbij het Sociaal Domein relatief en absoluut het grootste is. Bij de diverse ruimtelijke beheeronderwerpen zijn duidelijke beheerplannen zijn opgesteld met een keuze voor een onderhoudsniveau. De score van Goirle op de BIG TIRE op basis van de verkeerslichten methodiek is als volgt:

Afb 8: Scores op de BIG TIRE op basis stoplichtmethode.

Belastingen De gemeente Goirle neemt in de Atlas van de Lokale Lasten de 225e positie in1 (van 370) voor het boekjaar 2021, waarbij geldt dat nummer 1 de laagste lokale lasten heeft. Dit betreft het rangnummer voor eigenaar bewoners 1

COELO, 2021, Atlas van de Lokale Lasten 2021 (www.coelo.nl)

| 18 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

(meerpersoonshuishouden). Wanneer we kijken naar de lasten voor huurders (meerpersoonshuishouden), dan neemt de gemeente Goirle de 41e positie in op de ranglijst (van 374). De conclusie is dubbel: wat betreft de lokale lastendruk voor eigenaren behoort Goirle tot de duurdere gemeenten en voor wat betreft huurders tot de goedkopere (voor burgers). De tarieven voor de OZB woningen, OZB niet-woningen (gebruikersdeel) en OZB-niet woningen (eigenarendeel) liggen landelijk boven het gemiddelde. Die voor rioolheffing en afvalstoffenheffing liggen onder het landelijk gemiddelde. Ten opzichte van het art.12-percentage2 is er sprake van een onbenutte belastingcapaciteit op de OZB van € 516.199. Dit wordt veroorzaakt door het lagere tarief op woningen dan is toegestaan. Door de diverse wijzigingen vanuit het Rijk via de circulaires zal de onbenutte belastingcapaciteit veranderen. De neerslag hiervan wordt opgenomen in de begroting 2022.

Inkomsten en schulden De gemeente Goirle is voor circa 69% van haar inkomsten afhankelijk is van inkomsten van het Rijk en voor 31% van overige inkomsten. Vanaf 2023 stijgt de afhankelijkheid van het Rijk boven de 73%. Dit wordt met name veroorzaakt door een daling van de eigen inkomsten onder meer als gevolg van de herverdeling van het Gemeentefonds. Vergeleken met landelijke gemiddelden van gemeenten van gelijke omvang, beschikt Goirle over een redelijke eigen beleidsruimte. Dit behoeft in die zin nuancering dat eigen beleidsruimte niet hetzelfde is als bestedingsruimte. De gemeente kan door middel van eigen maatregelen, rentebeleid en tarievenbeleid wel meer dan een gemeente die grotendeels afhankelijk is van het Rijk. Zoals aangegeven in het onderdeel Belastingen heeft de gemeente de afgelopen jaren de OZB-belasting verhoogd en daarmee heeft de gemeente een deel van de eigen beleidsruimte ingezet. Hierdoor is de afhankelijkheid van het Rijk afgenomen. De gemeente Goirle heeft nog ruimte in haar eigen belastingen om extra middelen te generen. Wij noemen als voorbeeld de onbenutte belastingcapaciteit op de OZB. De omvang van de schulden neemt conform de begroting 2021 verder toe naar € 54,5 mln. In de jaren daarna daalt deze weer, met name door een daling van de omvang van de langlopende schulden.

De schuldportefeuille dekt enerzijds de financieringsbehoefte van de eigen organisatie (financiering activa en bedrijfsvoering), anderzijds zijn er leningen aangetrokken voor de uitoefening van de gemeentelijke publieke taak ter financiering van verbonden partijen, gelieerde instellingen en gemeentelijke deelnemingen. Zie hiervoor de Gemeentefonds Meicirculaire 2020, p. 115. Voor 2021 is het percentage van de WOZ-waarde voor toelating tot artikel 12 vastgesteld op 0,1809% - Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijkrelaties, 2020, Meicirculaire 2020 Gemeentefonds, 29 mei 2020, p. 1-126. 2

| 19 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

De netto schuldquote (mate waarin de schuldenlast drukt op de begroting van de gemeente) van de gemeente Goirle blijft onder de normering van commissie-Depla van 90%, waardoor de verhouding schuld ten opzichte van de begroting als goed te bestempelen is.

Grondexploitatie Goirle heeft 1 actief complex in exploitatie. Het is het complex De Boschkens en is gericht op woningbouw. Op dit complex is voor ruim € 5,0 mln. aan tussentijdse winst geboekt. De gemeente kent een risicoreserve grondexploitaties. Deze bedraagt ultimo 2020 € 4.166.626. De omvang van de reserve grondexploitatie is op dit moment ruim voldoende is om de risico’s of tegenvallers ten aanzien van de exploitatie op te vangen. In de complexen Zuidrand, hoek Tilburgseweg - Kalverstraat , Maria Boodschap en Bakertand in Goirle en Leyoever in Riel treedt de gemeente faciliterend op.

Treasury Het onderdeel treasury richt zich op welk deel van het gemeentelijk bezit met schuld is belast en hoe de schuld zich ontwikkelt. Schuld kost immers rente ( al is deze op dit moment historisch laag) en door hoge rentekosten kunnen huidige en toekomstige publieke voorzieningen in het gedrang komen. Daarnaast worden de risico’s in de sfeer van afgegeven garanties in beeld gebracht. De gemeente voert, gelet op haar publiekrechtelijke taak om maatschappelijk kapitaal te beheren, een risicomijdend treasurybeleid. Binnen dit risicomijdende beleid stelt de gemeente zich ten doel zo laag mogelijke kosten over leningen en/of een zo hoog mogelijk rendement over het belegd vermogen te realiseren, voor zover nog mogelijk binnen de opgelegde regeling voor schatkistbankieren. De gemeente Goirle heeft een schuldratio of debtratio van 74% in 2019 oplopend naar 76% in 2022. Dit getal laat zien dat de gemeente Goirle een relatief groot gedeelte van haar activa financiert met vreemd vermogen (ten opzichte van andere gemeenten). Waar de debtratio wordt berekend met het vreemd vermogen, wordt de solvabiliteitsratio berekend met het eigen vermogen. Samen vormen deze kengetallen altijd 100% (vreemd vermogen, plus eigen vermogen is gelijk aan totaal vermogen). Volgens de normeringen van de commissie-Depla (landelijke normering – art.

11 BBV) geeft een debtratio van hoger dan 80% aan dat de gemeente haar bezit met zeer veel schulden heeft belast. Voor een gemeente is het goed wanneer de debtratio onder de 50% blijft.

| 20 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Tabel 2: Debtratio en solvabiliteitsratio (over het totaal vermogen) voor 2019 t/m 2022

Waarborgen en leningen De geprognosticeerde omvang van de verstrekte langlopende geldleningenportefeuille bedraagt eind 2020 circa € 3,8 mln. De risico’s hierop zijn, ook gezien de geringe hoogte van het bedrag, beperkt.

Investeringen Voor het beoordelen van de gezondheid van een gemeente is een belangrijk element of de gemeente de ruimte voor kapitaallasten intact laat, zodat het mogelijk blijft om nieuwe investeringen te kunnen doen. Dit wordt de kapitaallastennorm genoemd. Daarbij wordt gekeken of de vrijval kapitaallasten3 niet wordt benut voor lopende (andere) uitgaven. De kapitaallasten ten opzichte van de exploitatielasten laten vanaf 2020 een daling zien. Deze daling wordt veroorzaakt door een afname van de kapitaallasten, in combinatie met daling van de exploitatielasten. Met het oog op instandhouding van de structurele dekking van nieuwe investeringen is het belangrijk dat de vrijval kapitaallasten niet wordt benut voor andere structurele uitgaven. De huidige voorzienbare investeringen zijn verwerkt in de begroting op het prijspeil van aanschafdatum. Er zijn signalen vanuit de organisatie dat nog niet alle toekomstige investeringen financieel zijn doorgerekend. De Investeringen vragen daarom om aandacht omdat het vooruitzicht is dat meer financiële middelen noodzakelijk zijn. De aanbeveling is om de een inventarisatie te maken van toekomstige investeringen in vergelijk met de thans aanwezige financiële middelen.

Reserves De ratio weerstandsvermogen is redelijk met 1,84. De weerstandscapaciteit bedraagt zo’n € 7,3 miljoen en wordt primair gevoed vanuit: - De algemene weerstandsreserve; Kapitaallasten bedragen de rente en afschrijving op gedane investeringen. Op het moment dat deze investering niet wordt vervangen vallen deze lasten vrij ten gunste van de algemene middelen. Een gemeente kan dan eventueel de middelen besteden voor andere doeleinden. Wanneer er echter nieuwe investeringen worden gedaan, ontstaan er nieuwe kapitaallasten die gedekt moeten worden. Door dit te doen met de vrijval van kapitaallasten ontstaat er een structurele dekking. 3

| 21 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

-

De algemene reserve grondexploitatie; Onbenutte belastingcapaciteit: indicatie voor mogelijke vergroting van inkomsten.

Het weerstandsvermogen staat tegenover de mogelijke risico’s die gelopen worden door Goirle. Deze risico’s liggen vooral in het Sociaal Domein en op eventuele (langdurige) ziekte van het personeel. De inschatting van deze risico’s bedraagt rond de 4 miljoen. Deze risico’s staan tegenover de reservepositie van 7,3 miljoen. Op basis van onze Nota weerstandsvermogen en risicomanagement wordt voor de berekening van de ratio 60% genomen van de in beeld gebrachte risico's omdat niet alle risico's zich tegelijkertijd voordoen. De genoemde risico's voor 2021 zijn reëel, reden waarom het totale bedrag van de risico's meegenomen wordt in de berekening.

Exploitatie De gemeente Goirle zet de aanwezige financiële middelen volledig in om het vastgestelde beleid en de bestuurlijke wensen uitgevoerd te krijgen. De aanwezige financiële middelen en de bestuurlijke wensen lopen niet gelijk op. De afgelopen jaren laten zien dat Goirle meer financiële middelen inzet vanuit de reserves door de negatieve jaarrekening resultaten. De inzet van de reserves is onder meer noodzakelijk om niet ingevulde taakstellingen te compenseren. Vanaf 2021 staat een taakstellende structurele bezuiniging van € 775.000,- te realiseren binnen het sociaal domein. Daarnaast is er een taakstellende bezuiniging binnen bedrijfsvoering/formatie van € 75.000 in 2020, € 150.000,00 in 2021, € 225.000 in 2022 en € 300.000 in 2023. In de begroting 2022 staat een stelpost van € 75.000,- te realiseren bij bedrijfsvoering in 2023. Voor de jaren na 2023 loopt deze taakstelling verder op naar € 225.000,- in 2025 Deze taakstellingen maken de begroting min of meer sluitend, maar resulteren in een negatieve exploitatie wanneer deze niet worden ingevuld. De aankomende kortingen op basis van de herverdeling van het gemeentefonds vragen aandacht. Rekenend met de negatieve effecten laat deze herverdeling een groeiende exploitatietekort zien. Dit tekort kan oplopen naar bedragen boven het weerstandsvermogen bij het ontbreken van bestuurlijke keuzes.

Naast de voorgenomen strategische heroriëntatie is het aan te bevelen bij de diverse beleidsen bedrijfsvoering onderdelen van de gemeente Goirle op zoek te gaan naar efficiencyverbeteringen en wellicht een gerichte beleidskeuze te maken in uit te voeren activiteiten in relatie tot de te bereiken doelen.

| 22 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

H4| Formatie Een van de onderdelen om zicht te krijgen op de financiële situatie in Goirle is inzicht in de formatie. Als peildatum geldt de situatie op 31 juli 2021. Uitgegaan wordt van de begrote formatie, (dus niet de werkelijke bezetting). Dit is inclusief vacatures en geblokkeerde functies, maar exclusief inhuur, raadsleden, bovenformatieven, en vrijwilligers. Door de recente organisatieontwikkeling heeft een finale borging van de formatie nog niet plaatsgevonden. Bij de bepaling van de formatie zijn de volgende factoren van belang: ●

●

● ● ● ●

● ●

Specifieke lokale omstandigheden. Denk hierbij b.v. aan de oppervlakte en de bodemgesteldheid, maar ook de taken die een gemeente in samenwerking met andere gemeenten uitvoert. Lokale bestuurlijke ambitieniveau. Gemeenten verschillen in ambities. De ene gemeente neemt genoegen met een zeven en weegt zorgvuldig af welke ambities reëel zijn met de huidige omvang van het apparaat. Terwijl bij andere gemeenten veel tegelijk gebeurt: de bibliotheek van de toekomst, het theater van de toekomst, etc. Verschillen in ambities betekent ook verschillen in werklast (en dus formatie). De inrichting van de werkprocessen, dat wil zeggen een doelmatige en rechtmatige uitvoering van de werkzaamheden. De aanwezigheid van (voldoende) hulpmiddelen, zoals informatievoorziening, automatisering, huisvesting, etc. De kwalificaties en competenties van medewerkers en leidinggevenden. Langdurige projecten en/of achterstanden in de werkzaamheden. Achterstanden in de werkzaamheden kan bijvoorbeeld betekenen dat er tijdelijk extra formatie nodig is om de achterstanden in te lopen of om de kwaliteit van de productie te verhogen, dan wel om een nieuwe regeling en werkwijze ingevoerd te krijgen. Een ziekteverzuimpercentage van 5,8% of hoger (landelijk gemiddelde). De netto-productiviteit.

De inzetbare capaciteit wordt naast het aantal beschikbare formatieplaatsen voor een belangrijk deel bepaald door het aantal netto beschikbare uren per formatieplaats. Onder netto productiviteit wordt verstaan het aantal beschikbare uren per fte per jaar verstaan (1.872) minus verlof, extra verlof, seniorenverlof, overig afwezig, ziekte, opleiding, persoonlijke verzorging en werkoverleg. Goirle hanteert een netto-productiviteit van 1450 uur. De ervaring is dat een afwijking op ieder (apart) onderdeel van bovenstaande factoren reden voor een afwijking, dan wel een verklaring voor geconstateerde verschillen, kan zijn.

| 23 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Algemeen beeld In onderstaande tabel is de totale (toegestane) formatie van de gemeente Goirle weergegeven. De totale formatie is uitgedrukt in fte per 1.000 inwoners. Dit omdat het aantal inwoners in belangrijke mate de werklast bepaalt. Tabel 4: Totale formatie

Uit de tabel blijkt dat de totale omvang van de formatie in Goirle van gemiddelde omvang is, maar in deze groep wel laag scoort. Het verschil ten opzicht van het gemiddelde van de referentiegemeenten bedraagt -0,28 fte per 1.000 inwoners (-6,7 fte). Hierbij is geen rekening gehouden met de diverse verschillen in uitbesteding. Onder uitbesteding wordt alle taken verstaan die zijn verzelfstandigd, uitbesteed (op basis van een uitbestedingscontract) of in een vorm van samenwerking worden verricht. Het kan bij samenwerking gaan om een gemeenschappelijke regeling met een openbaar lichaam, maar ook om een samenwerking op basis van een privaatrechtelijke overeenkomst. De gemeente Goirle heeft in de jaren negentig gekozen om een deel van de taken te beleggen bij derden, met name op het gebied van beheer en onderhoud van openbare ruimte (Diamantgroep). Voor zover mogelijk is deze formatieve inzet verwerkt. In de onderstaande tabellen is de formatie onderverdeeld naar overhead en primair proces.

| 24 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Tabel 5: Formatie voor Overhead

| 25 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Tabel 6 : Totaal formatie primair proces

Conclusie formatie Uit de formatie vergelijking blijkt dat de gemeente Goirle de taken en opgaven uitvoert met een formatie die valt in de onderste plek van de gemiddelde kolom van referentiegemeenten. De inzet van Goirle (in totaal 151,21 fte) bedraagt 6,31 fte per inwoners, tegen gemiddeld 6,59 fte in de referentiegemeenten die score in referentie kolom gemiddeld. Tussen de verschillende functies/afdelingen zijn wel verschillen. ● Kleinere formatie dan gemiddeld De formatie voor Juridische Zaken, Personeel en Organisatie, Facilitaire Zaken, Burgerzaken, Belastingen, Beheer Openbare Ruimte en Kunst, cultuur, sport en recreatie is van kleinere omvang dan gemiddeld. Wat betreft Belastingen en Beheer Openbare Ruimte is dit niet verwonderlijk aangezien deze taken door Goirle (deels) zijn uitbesteed, terwijl een deel van de referentiegemeenten deze taken in eigen beheer uitvoert. ● Grotere formatie dan gemiddeld De formatie voor Bestuur, secretariële ondersteuning, Financiën, Communicatie, Ruimtelijke en Economische ontwikkeling, VTH, OOV, en Maatschappelijk Ontwikkeling is groter dan gemiddeld. De formatie voor de overige taakvelden is van gemiddelde omvang.

| 26 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

H5| Beïnvloedbaarheid budgetten programmaniveau De beïnvloedbaarheid van de budgetten van de hoofdtaakvelden heeft een directe relatie met de beleidsvrijheid van gemeenten. Beleidsvrijheid betekent zoveel als de mate waarin de gemeente Goirle ruimte heeft om eigen keuzes te maken. Het gaat hierbij in alle gevallen om de mate waarin gemeenten ruimte hebben/ ervaren om eigen keuzes te maken. Het is daarbij van belang autonomie en beleidsvrijheid te onderscheiden. Autonomie en beleidsvrijheid liggen in elkaars verlengde maar hebben een andere oorsprong. Bij autonomie gaat het om het recht op eigen initiatief. Het recht om zelf beleidsdoelen te formuleren en uit te voeren. Bij beleidsvrijheid gaat het om de vrijheid om binnen de bestaande wettelijke opdracht eigen beleidskeuzes en afwegingen te maken. Bij medebewind gaat het dus vooral om de mate van beleidsvrijheid. Bij autonomie is dat een gegeven. Bij het vaststellen van de formele beleidsvrijheid wordt eerst vastgesteld wie verantwoordelijk is voor het formuleren van het beleidsdoel. Taak en beleidsdoelstellingen vormen het vertrekpunt voor het vaststellen van de beleidsvrijheid. Het doel is datgene dat wat moet worden bereikt, de taak is datgene wat daarvoor moet worden gedaan.

De mate waarin de gemeente zelf haar beleidsdoelen en de daarmee verbonden taak kan vaststellen wordt bepaald door de mate waarin: ● zij zelf aanvullende regels kan stellen, ● gehouden is aan uitvoeringsregels, ● regels over besluitvorming die geldend zijn, ● vrij is te kiezen in de samenwerking. Dit leidt tot een onderverdeling van beïnvloedbaarheid voor de gemeente Goirle in: 1. Nagenoeg volledige beleidsvrijheid 2. Enige mate van beleidsvrijheid 3. Beperkte mate van beleidsvrijheid 4. Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Bij nr.n4: de zeer beperkte mate van beleidsvrijheid is de beïnvloedbaarheid van de wettelijke taak gering. Daar liggen kansen in de wijze waarop de uitvoering c.q. bedrijfsvoering van de taken plaatsvindt. Bij de andere mate van beleidsvrijheid heeft de gemeente Goirle meer ruimte om eigen doelen te formuleren, maar legt met eigen beleidskeuzes de budgetten vaak voor meerdere jaren vast. In de analyse van de budgetten binnen de begroting is de verdeling van de totale begroting over de graden van beleidsvrijheid als volgt:

| 27 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Tabel 7: Beleidsvrijheid

Bij de laatste categorie Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid is het niet zo dat er geen beïnvloedbare budgetten zijn. Vooral de wijze van uitvoering is beïnvloedbaar. Voorbeeld Sociaal Domein: is er een ruim beleid of restrictief beleid. Worden de inwoners actief benaderd of is er een afwachtende houding? En ook wil men met wachtlijsten werken of niet. Voor Goirle liggen er mogelijkheden tot beïnvloeding van de uitvoering in de taakvelden: ● Verkeer, vervoer en waterstaat ● Onderwijs ● Sociaal domein* ○ *Bij het Sociaal Domein vallen de meeste budgetten onder de Zeer beperkte beleidsruimte en lijken slecht beïnvloedbaar. Maar vanuit het opstellen van nieuw beleid en de doorwerking daarvan in de uitvoeringsorganisatie zijn de budgetten te beïnvloeden. ● Ruimtelijke Ordening en volkshuisvesting ● Sport, cultuur en recreatie ( is nu al wel onderbesteding in vergelijking andere gemeenten) In bijlage 2 zijn de verdiepingen op programmaniveau qua beleidsvrijheid en beïnvloedbaarheid van de budgetten weergegeven. Daar wordt aangegeven dat de beleidsvrijheid van bijvoorbeeld het Sociaal Domein zeer beperkt is. Dat heeft te maken met de wettelijk taken om zorg en ondersteuning en inkomenshulp te bieden. Een groot deel van het budget gaat daaraan op. De wijze van uitvoering staat de gemeente vrij. Daar is eventueel de inzet van minder financiële middelen te bewerkstelligen.

| 28 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

H6| Risico’s en ontwikkelingen 6.1 Inleiding Deze paragraaf geeft de risico’s aan die spelen voor de gemeente Goirle, alsmede ontwikkelingen die er aan komen. Het doel is om een schets te geven en daarbij niet zo zeer compleet te zijn. In deze paragraaf worden de volgende onderwerpen geschetst: ● risico’s gesignaleerd door de accountant; ● landelijke, regionale en lokale ontwikkelingen; 6.2 Risico’s accountant Het rapport van bevindingen van de accountant4 bij de jaarrekening 2020 geeft de volgende risico’s aan die van toepassing zijn voor de gemeente Goirle aangaande de financiële positie en het financieel handelen: ● Gemeente Goirle heeft een structureel negatieve exploitatieruimte. ● Rechtmatigheidsverklaring College vanaf 2022. De invoering van de rechtmatigheidsverantwoording bij het college heeft gevolgen voor de (interne) beheersing. De accountant concludeert dat de beheersorganisatie van de gemeente in opzet en bestaan doorgaans voldoende tot goed is. De uitdaging is om de interne beheersing beter te borgen in de procesgang in plaats van het achteraf uitvoeren van controles. ● Goirle is voor de controle op de uitgaven van het sociaal domein net als veel andere gemeenten sterk afhankelijk van de verantwoording van zorginstellingen en hun accountant. De accountant constateert dat onzekerheden op de pgb worden geraamd op € 466.000,—.

6.3 Regionale en lokale ontwikkelingen In de meerjarenbegroting 2021-2024 staat de gemeente nadrukkelijk stil bij een aantal risico’s. ● Uitvoering van de Jeugdwet en de Wmo Het risico dat de extra impuls van het Rijk voor jeugdzorg door een nieuw kabinet niet structureel wordt gemaakt. Voor Goirle zou dat een nadeel betekenen van € 350.000,—. Vanaf 2022. Landelijk wordt niet verwacht dat het aantal inwoners met behoefte aan jeugdhulp afneemt. Ook wordt een toename verwacht van complexe zorgvragen. De huidige wachttijden maken dat er meer overbruggingszorg nodig is (uitstel van de noodzakelijke zorg). Het plan van de gemeente uit 2020 om

4

BDO, 2021, Accountantsverslag 2020 gemeente Goirle, 8 juli 2021, p. 1-46.

| 29 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

structurele dekking te creëren, behelst ook een structurele korting op jeugdzorg van € 250.000,—. ● De 'coronacrisis' wordt aangegeven een groot risico te vormen voor de gemeente. ● Voor de herverdeling van het gemeentefonds met ingang van 1 januari 2023 loopt op dit moment een advies- en consultatieronde. In de meerjarenbegroting is vanaf 2023 rekening gehouden met het verwachte negatieve effect (van € 2,4 miljoen). ● Begin 2020 is gestart met het project Proeftuinen Kansenteams. Dit jaar wordt de voorbereidingsfase afgerond. De omvang van de investering en het deel dat ten laste van de gemeente blijft, is nog niet duidelijk. ● De financiële effecten van het dekkingsplan 2020 zijn in de meerjarenraming verwerkt. Het blijft spannend of aannames met betrekking tot bezuinigingen waar blijken te zijn. 6.4 Landelijke ontwikkelingen Vergrijzing en ontgroening van de arbeidsmarkt Het effect dat minder starters de arbeidsmarkt betreden wordt ook wel ontgroening genoemd. Dit leidt tot een hogere gemiddelde leeftijd van de beroepsbevolking en is logischerwijs één van de oorzaken van vergrijzing. Dit effect komt nog nadrukkelijker naar voren in de overheidssector, waar de beroepsbevolking relatief oud is. De overheid krijgt de komende jaren te maken met een forse uitstroom naar (pre)pensioen, waardoor de vervangingsvraag sterk zal toenemen.

Echter, door de ontgroening en verkrapping van de arbeidsmarkt zal aan die vervangingsvraag niet blijvend in voldoende mate kunnen worden voldaan. De gemeente Goirle acteert hier nog niet op met bijvoorbeeld een generatiepact. Uitvoeringskracht van gemeenten staat onder druk Het takenpakket van gemeenten is in de afgelopen dertig jaar flink uitgebreid en dit zal doorzetten door de Omgevingswet en nieuwe taken voor gemeenten zoals de energietransitie, klimaatadaptatie, circulaire economie en stikstofproblematiek. Gemeenten zijn niet alleen verantwoordelijk voor meer taken, er is ook sprake van groeiende complexiteit en krimpend budget. Hierdoor staat de uitvoeringskracht van gemeente onder druk. De oorzaken hiervan zijn5: ● oplopende kenniskosten - kosten nemen toe door meer en complexere taken, inadequate Rijkskaders en schaarste aan kennis; ● stijgende organisatiekosten - kosten nemen toe door gemankeerde samenwerking en inzet van participatie; ● toenemende faalkosten - kosten nemen toe door verantwoording, herstel en reputatieschade; ● afnemende capaciteit - uitvoeringscapaciteit neemt af door krimpende budgetten, bleek imago en gebrek. 5

BMC, 2020, Het kraakt en piept - Uitvoeringskracht in het fysiek domein, VNG, 7 juli 2020, p. P. 1-51.

| 30 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

De ontwikkeling van vergrijzing en ontgroening van de arbeidsmarkt is ook van invloed op de uitvoeringskracht van de gemeenten. De VNG is hierbij aan zet en heeft dit onderdeel gemaakt van de kabinetsformatie. Gevolgen van covid-19 De crisis omtrent covid-19 hebben een incidenteel effect op de korte termijn. Dit vertaalt zich bijvoorbeeld in meer kosten voor handhaving, TOZO-regelingen, kosten bedrijfsvoering gemeentelijke organisatie et cetera. Daarnaast zal covid-19 ook zorgen voor effecten die dieper doorwerken en een effect sorteren op de langere termijn. Denk hierbij aan inkomens- ondersteuning, intensivering Jeugdzorg, intensivering op gezondheid (oplopende kosten GGD) et cetera. In gemeenten zijn er tijdens de covid-19-crisis veel minder faillissementen en schuldhulpvragen geweest. De verwachting is dat na het wegvallen van de steunmaatregelen er een groot aantal hulpvragen op dit gebied komt. Het verleden leert dat mensen gemiddeld vijf jaar na het ontstaan van de eerste schuld hulp zoeken. Dit betekent voor de gemeenten zoals Goirle een zwaarder beslag op taken, zoals schuldhulpverlening en arbeidsparticipatie. Gevolgen herverdeling gemeentefonds In februari 2021 zijn de voorlopige uitkomsten van de herverdeling van het gemeentefonds gepresenteerd. Op dit moment werkt de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) aan een advies.

Naast de herverdeling van het gemeentefonds heeft het Rijk € 1,3 miljard incidenteel beschikbaar gesteld als compensatie voor de tekorten in de jeugdzorg. Daar staat tegenover dat gemeenten zich committeren aan een aantal maatregelen die een besparing van € 214 miljoen moeten opleveren. In overleg met de VNG is besloten om de middelen via het cluster Jeugdhulp binnen de algemene uitkering te verdelen. Duurzaamheidsopgave Gemeenten hebben een voorbeeldfunctie in de energietransitie. Eén van de instrumenten hierbij is de verduurzaming van gemeentelijk vastgoed en accommodaties. De gemeente Goirle heeft in het kader van deze opgave het volgende op de planning staan: ● verduurzaming van diverse sportaccommodaties (investeringen in zonnepanelen, led-verlichting, kunstgras, et cetera) mede ook in het kader van nieuwbouw en vervanging; ● verduurzaming ten aanzien van cultureel vastgoed; ● herinrichting gemeentehuis. Voor de uitvoering van klimaattaken zijn er veel nieuwe uitvoeringstaken naar de gemeenten gekomen. Met de decembercirculaire 2019 hebben gemeenten Rijksgelden (€ 237.000,—) ontvangen voor de periode 2019-2021 voor uitvoering van

| 31 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

gemeentelijke taken uit het Klimaatakkoord. De uitvoering van deze structurele taken worden nu incidenteel bekostigd. Vanaf 2022 dient gezocht te worden naar structurele bekostiging. Hiervoor worden aanvullende gelden van het Rijk verwacht.

| 32 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Bijlage 1: Extra vergelijking primaire begroting 2021 Om niet uit te gaan van een enkelvoudige vergelijking is er nog een vergelijking opgesteld met andere gemeenten met hetzelfde karakter op basis van de IV3 opgaven primaire begroting 2021. Deze vergelijking is gemaakt met de gemeenten: ● Gemeente Zaltbommel ● Gemeente Bladel ● Gemeente Sint-Michielsgestel ● Gemeente Cranendonck ● Gemeente Wierden In de primaire begrotingsvergelijking 2021 met de vergelijkingsgemeenten en gemeenten in dezelfde grootteklasse zien we op de hoofdtaakvelden de volgende resultaten: Verschil, op hoofdtaakveld per inwoner, met goed vergelijkbare gemeenten in euro’s primaire begroting 2021 Hoofdstaakveld

Gemeente Goirle

0. Bestuur en ondersteuning

37

1. Veiligheid

20

2. Verkeer, vervoer en waterstaat

-7

3. Economie

7

4. Onderwijs

-5

5. Sport, cultuur en recreatie

5

6. Sociaal domein

-167

7. Volksgezondheid en milieu

12

8. Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting

-3

Tabel 8: Verschillenanalyse begrotingsanalyse op hoofdtaakveld primaire begroting Op de hoofdfuncties 2. Verkeer, vervoer en waterstaat (€ 25 per inwoner), 4. Onderwijs (€ 5 per inwoner), 6. Sociaal Domein (€ 167 per inwoner) en 8. Ruimtelijke ordening en volkshuisvesting geeft de gemeente Goirle per inwoner meer uit dan de goed vergelijkbare gemeenten.

| 33 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Bijlage 2: Mate van beleidsvrijheid en beïnvloedbaarheid van budgetten 1.

Inwoner

Mate van beleidsvrijheid

Bedrag

%

Totaal programma

33.591.194

100

Beïnvloedbaar met beleidsbeperking

32.542.241

97

1.235.657

4

752.071

2

Nagenoeg volledige beleidsvrijheid

2.288.332

7

Beperkte mate van beleidsvrijheid

437.217

1

Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid

877.085

3

Beperkte mate van beleidsvrijheid

3.074.944

9

Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid

23.876.935

71

Onderverdeling beïnvloedbaar met beleidsbeperking Onderwijs Beperkte mate van beleidsvrijheid Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid Preventie

Zorg en activering

1.

Inwoner

Onderwijs

Preventie

Zorg en activering

Wanneer beïnvloedbaar

Beïnvloedbaar deel v/d begroting

1e boekjaar

1.256.341

2e boekjaar

645.087

Per direct

86.300

1e boekjaar

1.028.922

2e boekjaar

2.495.537

Per direct

78.175

1e boekjaar

7.823.175

2e boekjaar

17.780.168

Per direct

1.348.536

| 34 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

2.

Leefomgeving

Mate van beleidsvrijheid

Bedrag

%

Totaal programma

19.556.770

100

Beïnvloedbaar met beleidsbeperking

16.970.340

88

Nagenoeg volledige beleidsvrijheid

9.939.952

51

Enige mate van beleidsvrijheid

1.100.207

6

Beperkte mate van beleidsvrijheid

4.221.321

22

Beperkte mate van beleidsvrijheid

1.708.860

9

Onderverdeling beïnvloedbaar met beleidsbeperking Slim omgaan met ruimtegebruik

Verstandig omgaan met natuurlijke bronnen Zorg voor veilige leefomgeving

2. Leefomgeving

Wanneer beïnvloedbaar

Slim omgaan met ruimtegebruik

Verstandig omgaan met natuurlijke bronnen

Zorg voor veilige leefomgeving

3.

Bedrijvigheid

Beïnvloedbaar deel v/d begroting

1e boekjaar

2.740.134

2e boekjaar

6.920.612

Per direct

1.379.413

1e boekjaar

1.883.117

2e boekjaar

807.008

Per direct

1.531.196

1e boekjaar

36.195

2e boekjaar

1.520.110

Per direct

152.555

Mate van beleidsvrijheid

Bedrag

%

Totaal programma

751.881

100

Beïnvloedbaar met beleidsbeperking

750.495

99

750.495

99

Onderverdeling beïnvloedbaar met beleidsbeperking Bedrijvigheid Nagenoeg volledige beleidsvrijheid

3. Bedrijvigheid Bedrijvigheid

Wanneer beïnvloedbaar

Beïnvloedbaar deel v/d begroting

1e boekjaar

398.600

2e boekjaar

278.480

Per direct

73.415

| 35 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

4.

Bestuur

Mate van beleidsvrijheid

Bedrag

%

Totaal programma

2.280.226

100

Beïnvloedbaar met beleidsbeperking

2.193.724

96

Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid

1.707.416

75

Zeer beperkte mate van beleidsvrijheid

486.308

21

Onderverdeling beïnvloedbaar met beleidsbeperking Bestuur Dienstverlening

4.

Bestuur

Bestuur

Dienstverlening

Wanneer beïnvloedbaar

Beïnvloedbaar deel v/d begroting

1e boekjaar

139.886

2e boekjaar

1.262.696

Per direct

304.834

1e boekjaar

105.334

2e boekjaar

368.974

Per direct

12.000

BMC Databankweg 26D 3821 AL Amersfoort Postbus 490 3800 AL Amersfoort (033) 496 52 00 info@bmc.nl www.bmc.nl KvK BMC Advies 32078667 IBAN NL91ABNA0504035754 BTW NL80.86.63.598 B.01

| 36 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)

Colofon 19 oktober 2021 Classificatie

:

Vertrouwelijk

Naam adviseurs

:

●

Projektnummer

:

P0022797

Drs. L.(Lauran) A.R.J. van Kaam

| 37 | Gemeente Goirle Financiën: stand van zaken (concept)