Toezegging - Raadsmemo basisbaan

Z03CC0F75F8

Raadsmemo In de begrotingsraad van 12 november 2020 heeft u ons verzocht onderzoek te doen naar de mogelijkheden om een basisbaan in te voeren in onze gemeente en om bij dit onderzoek oog te hebben voor de volgende belangrijke uitgangspunten van dit concept: a. In een basisbaan wordt minimaal het minimumloon betaald en de cao ‘Gemeente’ met goede secundaire arbeidsvoorwaarden is van toepassing. b. Een basisbaan leidt niet tot verdringing van werkgelegenheid. Middels deze memo willen wij u graag meenemen in de uitkomsten van het onderzoek. Deze uitkomsten zijn het resultaat van een documentanalyse (o.a. documenten van gemeenten die met de basisbaan experimenteren), gesprekken met de afdeling WIZ van GR de Bevelanden, gesprekken met externe zorg- en re-integratie instellingen uit Goes en een interne discussietafel. Concept basisbaan De bijstand is oorspronkelijk bedoeld voor mensen zonder arbeidsproductiviteit (door fysieke en/of psychische beperkingen) en daardoor zonder inkomen. Inmiddels zit er sinds de invoering van de bijstandsuitkering weliswaar ook een groep mensen in die wel (gedeeltelijk) productief kunnen zijn, maar blijvend de aansluiting missen met de arbeidsmarkt.

Vaak is er als gevolg van problemen met bijvoorbeeld de (psychische) gezondheid, financiën en sociale contacten niet alleen sprake van een gemeentelijke bijdrage in de vorm van een bijstandsuitkering voor deze mensen, maar bijvoorbeeld ook in de vorm van zorgkosten. Het gemeentelijk beleid is er daarom op gericht de participatie van deze groep te vergroten. Eén van de opties is het inrichten van het concept ‘basisbaan’. Het concept basisbaan draait het beginsel van ons stelsel van sociale zekerheid om. Nu is het zo dat de inwoner bij de overheid een uitkering aanvraagt. Nadat het recht op de uitkering is vastgesteld, start de arbeidsre-integratieondersteuning. Het concept basisbaan breekt met deze gang van zaken en stelt dat de overheid verantwoordelijk is om mensen, die niet zelfstandig in hun inkomen kunnen voorzien, een baan aan te bieden, met als doel snelle maatschappelijke participatie (hetgeen bijvoorbeeld weer leidt tot een hoger welzijnsniveau). Er zijn een aantal voorwaarden waaraan moet worden voldaan, willen basisbanen haalbaar en succesvol zijn. Er moeten allereerst banen zijn in het lokale werkveld. Volgens publieke organisaties zijn die er vaak wel. Je moet daarnaast rekening houden met een maximum van ca. 20 in te zetten uren per week. Langer werken is door allerlei belemmeringen die de doelgroep ervaart niet mogelijk.

Bovendien moet de basisbaan geen verplichting zijn. Kosten Een baan op het niveau minimumloon met enige begeleiding kost ongeveer € 28.000,- per jaar. Daar staat een bezuiniging van gemiddeld ongeveer € 15.000,- per jaar op de uitkering tegenover (deze hoeft immers niet meer te worden verstrekt want de persoon ontvangt een salaris) en de opbrengst in de vorm van geproduceerde arbeid. Onderdeel van het genoemde totaal bedrag zijn ook de werkgeverslasten die de gemeente volgens onze sociale wetgeving moet betalen als de basisbaan als reguliere baan wordt aangeboden (ca. 25% van het brutosalaris van de bijstandsgerechtigden met een basisbaan), ondanks dat mensen met een basisbaan bij ziekte, arbeidsongeschiktheid of werkloosheid vanzelf tijdelijk of blijvend zullen terugvallen op de bijstandsuitkering en dus geen

Van Burgemeester en Wethouders Aan Gemeenteraad Datum 1 juni 2021 Onderwerp Toezegging 20083: onderzoek basisbaan Registratienummer Z21.084474 / D21.761156 Pagina 1

recht hebben op ZW-, WW- of WIA-uitkering. Laatstgenoemde kan mogelijk vermeden worden als je de werknemer geen reguliere arbeidsovereenkomst aanbiedt, maar een verhoging van de uitkering. Verdringing Een belangrijke voorwaarde bij de basisbaan is dat het niet mag leiden tot verdringing. Bij verdringing gaat het altijd om oneerlijke concurrentie. De ene partij, bijvoorbeeld bijstandsgerechtigden, wordt voorgetrokken op de andere, bijvoorbeeld jongeren die een baan zoeken, waardoor de marktwerking wordt verstoord. Bij basisbanen moet je rekening houden met twee mogelijke soorten van verdringing. Beide hebben te maken met het werk dat een basisbaner verricht. a) Het gaat om eenvoudig werk, dat in principe iedereen kan verrichten. Werk dat niet door mensen met een betaalde baan wordt gedaan, omdat het werk gemechaniseerd is of omdat dat werk wegbezuinigd is, want te duur bevonden. Die banen zijn er simpelweg niet meer, waardoor er geen sprake meer is van (arbeids)markt in dit segment. Met de basisbanen zet je echter wel de deur principieel op een kier. Immers er worden bepaalde werkzaamheden verricht en met een combinatie van die taken worden betaalde (basis)banen gemaakt, die voldoen aan reguliere wettelijke eisen; echte banen dus. Door deze baancreatie wordt de arbeidsmarkt uitgebreid met een vraag naar arbeid die er eerst niet was.

En daarmee staat die nieuwe deelmarkt in principe open voor een bedrijf dat claimt voor hetzelfde geld (of minder) ook de werkzaamheden te kunnen uitvoeren. b) De werkzaamheden van een basisbaner bevinden zich op de markt van onbetaald werk, dat ook uitgevoerd kan worden door vrijwilligers en mensen in de bijstand zonder basisbaan. Zolang er op deze markt genoeg werk is, zullen de basisbaners niet met de andere groepen concurreren. Concurrentie ontstaat op het moment dat er te weinig werkzaamheden zijn of te veel aanbod van werkwilligen. Geconcurreerd wordt dan om de sociaalpsychologische opbrengst die het verrichten van de betreffende werkzaamheden met zich meebrengt. Welke groep wordt deze opbrengst bij krapte van werkzaamheden gegund? Gaan de basisbaners dan vóór op vrijwilligers of andere bijstandsgerechtigden? Voor- en tegenargumenten Op basis van het voorgaande kunnen enkele voor-en tegenargumenten tegen elkaar afgezet worden waar het gaat om de basisbaan. Voorargumenten: - Het leidt tot een hoger welzijnsniveau, toename van levenskwaliteit en zelfredzaamheid, verbeterde leefomgeving, minder gezondheidsklachten en daardoor lagere kosten voor de gezondheid en meer maatschappelijke betrokkenheid en samenhang.

- Het bevordert diversiteit en inclusiviteit op de arbeidsmarkt en voorkomt sociale uitsluiting van kansarme groepen op de arbeidsmarkt en de daarmee gepaard gaande armoede. - De geproduceerde arbeid brengt opbrengsten met zich mee. Tegenargumenten: - ‘Langdurig in de bijstand met geen kans op een reguliere, betaalde baan’ laat veel ruimte over voor discussie. Hoe onderscheid je personen die geen baan kunnen vinden van mensen die dat wel kunnen? Laatstgenoemde groep wil je niet onterecht parkeren in de basisbaan als je bovenstaande definitie aanhoudt. - De genoemde positieve effecten komen voort uit onderzoek onder werkenden en werklozen. De basisbaners zitten daar ergens

Datum 1 juni 2021 Onderwerp

Registratienummer

Pagina 2

-

-

-

tussenin. Het is dus een andere groep, die mogelijk anders reageert op structureel werk en waar nog niet specifiek onderzoek naar is gedaan. De basisbaan kost de gemeente geld. Niet alleen het opplussen van de bijstand naar niveau minimumloon, maar ook het organiseren van het werk en de benodigde begeleiding. Basisbaners vinden namelijk niet voor niets geen plek op de arbeidsmarkt. Het organiseren van het werk en de begeleiding is niet vanzelfsprekend. In het bedrijfsleven organiseert de ondernemer het werk. Wie organiseert op een duurzame manier de basisbanen en de begeleiding? Het werk mag niet concurreren met reguliere arbeid, want dan is er sprake van verdringing. Tevens wil je niet dat basisbaners plekken van andere bijstandsgerechtigden of vrijwilligers innemen. Wie kies je bij krapte in deze markt?

Conclusie We zien zeker de positieve effecten van het concept van de basisbaan en de opbrengsten die het met name oplevert op het gebied van het welzijn van een bijstandsgerechtigde. Echter, vanwege de grote tekorten op het sociaal domein is dit concept in deze vorm nu nog een brug te ver en financieel niet haalbaar, omdat je als gemeente veel extra middelen moet inleggen bij het invoeren van de basisbaan (ca. 13.000 euro per bijstandsgerechtigde in de basisbaan). Dit betekent niet dat de vraag naar onderzoek inzake dit concept niet terecht was. Het raakt immers aan de fundering van ons re-integratie instrumentarium; bovendien schetst het concept van de basisbaan uitgangspunten die we als gemeente kansrijk achten en waar we naartoe willen ontwikkelen. Echter, wel op een manier die aansluit bij de uitgangspunten zoals u die als raad heeft vastgesteld in het koersdocument Participatiewet. Een document waarin we beschrijven hoe we ons huidige re-integratie instrumentarium beter willen laten aansluiten op de veranderende behoefte van de gemeentelijke doelgroep na de komst van de Participatiewet en hoe we willen toegroeien naar een samenhangend aanbod met adequate ondersteuning voor de onderkant van de arbeidsmarkt, zodat de huidige doelgroep (naar eigen mogelijkheden) zo optimaal mogelijk kan deelnemen aan de maatschappij.

Een proces dat inmiddels is gestart (in samenwerking met GR de Bevelanden, de andere Bevelandse gemeenten en betrokken partners) en waar we ook het achterliggende idee van de basisbaan in mee willen nemen. Tot slot. Landelijk zien we dat veel individuele gemeenten tegen de financiële barrière aanlopen bij het onderzoeken van het concept basisbaan. Daarom is ook landelijk het signaal afgegeven door de VNG dat het Rijk de introductie van basisbanen moet onderzoeken. De uitkomsten hiervan willen we graag meenemen in bovengenoemde ontwikkeling richting een samenhangend re-integratie aanbod.

Datum 1 juni 2021 Onderwerp

Registratienummer

Pagina 3