Evaluatie grondstofrijk Epe 2023-2025
Tekst van het document
Evaluatie Grondstofrijk Epe De resultaten van 2023-2025 Door Rozemarijn van Esdonk – gemeente Epe en; Douwe Bouchier – Circulus Apeldoorn, November 2025
Inhoudsopgave November 202
1
Inhoudsopgave 1
Inleiding
3
2
Afgesproken doelstellingen 2.1 Grondstoffenplan 2020-2025
4 4
2.2 Uitvoeringsplan 2020 “Grondstofrijk Epe”
4
VANG doelstellingen 3.1 Doel
6 6
3.2 Terugblik 2015-2020
6
3.3 Terugblik 2021-2025
6
3.4 Aangepast doel
6
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 4.1 Project Schone stromen (PMD)
8 8
4.2 Afvalfestivals
9
4.3 Uitfaseren papierinzameling met verenigingen
10
4.4 Informatiepanelen Circulus
11
4.5 Regeling medisch afval
11
4.6 Optimalisatie papier, glas en BEST-tas
11
4.7 Matrassen
12
4.8 Invoering GF-zuilen
13
4.9 Lokale oplossingen
13
4.10 Vernieuwing KCA depot
14
4.11 Optimalisatie openbare afvalbakken
15
Resultaten 5.1 Inleiding
16 16
5.2 Totale massabalans
16
5.3 GFT
17
5.4 Oud papier en karton
17
5.5 PMD
17
5.6 Restafval
18
5.7 Scheidingspercentage
19
5.8 Sorteeranalyses
20
5.9 Benchmark
25
5.10 Klanttevredenheidsonderzoek
28
5.11 Gemiddelde afvalstoffenheffing
30
Vervolgstappen 6.1 Communicatie op zuivere grondstoffenstromen
31 31
6.2 Opstellen nieuw grondstoffenplan
31
3
4
5
6
Inhoudsopgave November 202
2
1 Inleiding Het beleidsplan “Grondstofrijk Epe 2020-2025 heeft de raad op 20 februari 2020 vastgesteld. De doelstellingen in dit plan waren ingestoken vanuit de volgende perspectieven: • Minder restafval • Meer en zuivere grondstoffen • Tevreden en betrokken inwoners • Kostenbeheersing
De eerste evaluatie van het beleidsplan “Grondstofrijk Epe” dateert van januari 2023. De uitgevoerde maatregelen van 2020-2022 zijn in de eerdere evaluatierapportage terug te vinden. In dit rapport bespreken we de resultaten die we in de gemeente Epe in de afgelopen planperiode 2023-2025 hebben bereikt. Ook vergelijken we onze prestaties met die van andere gemeenten in dezelfde stedelijkheids- klasse (Gemeente Epe zit in stedelijkheidsklasse C, met tussen 20-29% hoogbouw). Daarvoor hebben we deelgenomen aan de ‘Benchmark Huishoudelijk Afval 2023 en 2024’. Op die manier wordt inzichtelijk hoe onze prestaties zich verhouden tot die van andere, vergelijkbare, gemeenten.
Inleiding November 202
3
2 Afgesproken doelstellingen 2.1
Grondstoffenplan 2020-2025
Het afval- en grondstoffenbeleid van de gemeente Epe is vastgelegd in het Grondstoffenplan ‘Grondstofrijk Epe 2020-2025’, vastgesteld door de raad op 20 februari 2020. Het daarbij behorende ‘Uitvoeringsplan Grondstofrijk Epe’ is vastgesteld op 21 april 2020. In het grondstoffenplan zijn 4 doelstellingen, grotendeels gebaseerd op het rijksbrede VANGprogramma, genoteerd: • De hoeveelheid restafval (fijn+grof) per inwoner per jaar is max. 30kg in 2025; • Het scheidingspercentage is 75% of meer; • Beheersing van de afvalbeheerkosten. Verhoging van de afvalstoffenheffing moet zoveel
mogelijk worden beperkt (indexering uitgezonderd); • Tevredenheid van burgers blijft op peil.
Om deze doelen in 2025 gerealiseerd te hebben heeft de raad in het Grondstoffenplan gekozen voor een combinatie van: • Diftar invoeren (financiële prikkel) • De VANG-methodiek invoeren (combinatie van financiële prikkels, service prikkels en
communicatie) 2.2
Uitvoeringsplan 2020 “Grondstofrijk Epe”
In het uitvoeringsplan zijn de doelstellingen zoals die genoteerd zijn in het Grondstoffenplan 2020-2025 uitgewerkt in een strategie en heeft betrekking op het jaar 2020. Er is gekozen voor een combinatie van maatregelen en een fasering waarin met enige vertraging gewerkt wordt naar de doelstelling van 30 kg. restafval in 2025, overeenkomend met de landelijke doelstelling zoals vastgelegd in het VANG-programma. De maatregelen zijn in 3 thema’s te vatten: • Minder restafval • Meer gescheiden grondstoffen aanbieden • Gedragsverandering en motivatie tot preventie en beter scheiden Door gefaseerd prikkels in te voeren, ontstaat een cumulatief reductie-effect op restafval en de herhaalde aandacht voorkomt ‘gewoontegedrag’ na verloop van tijd. Deze gefaseerde aanpak sluit ook aan bij het bewonersonderzoek (medio 2019 uitgevoerd door Spectrum/ Avalon) waaruit blijkt dat inwoners van de gemeente Epe stapsgewijs verandering wensen. Naast verhoogde inzet op voorlichting over afval scheiden geeft het bewonersadvies diverse maatregelen aan. Deze maatregelen worden hieronder in de drie pijlers geplaatst en in de volgende paragrafen worden de afzonderlijke maatregelen uitgewerkt in relatie tot de afvaldriehoek en sociale impact.
Afgesproken doelstellingen November 202
4
Afgesproken doelstellingen November 202
5
3 VANG doelstellingen 3.1
Doel
Het programma VANG (Van Afval Naar Grondstof) – Huishoudelijk afval (HHA) is ontwikkeld om gemeenten te helpen de nodige stappen te zetten naar een circulaire economie. Het doel voor heel Nederland is om in 2050 volledig circulair te zijn. Voor de afgelopen jaren (2021-2025) lag de focus op het nog beter scheiden van restafval en het verbeteren van de kwaliteit van deelstromen. 3.2
Terugblik 2015-2020
Het programma VANG-HHA beslaat de periode van 2015-2025. De landelijke ambitie was om in 2020 75% afvalscheiding en 100 kilo restafval per inwoner te realiseren. Dit landelijke doel is niet gehaald. De gemeenten hebben wel forse stappen gezet voor het verbeteren van huishoudelijke afvalscheiding. De ambities van 2020 zijn duidelijk dichterbij gekomen: • In de periode 2015-2020 daalde de hoeveelheid restafval van 240 kg naar 180 kg. • In 2020 behaalden 31% van de gemeenten 75% afvalscheiding, tegenover 7% in 2015. • Ruim 15% van de gemeenten hadden minder dan 100kg restafval per inwoner.
Wat opvalt is dat het gemeenten steeds beter lukt om tot uitvoering van hun ambitieuze doelstellingen te komen. Maar door de enorme impuls die afvalscheiding heeft gekregen is de kwaliteit van bepaalde deelstromen ook onder druk komen te staan. 3.3
Terugblik 2021-2025
Om te komen tot kwalitatief nóg betere recycling heeft het uitvoeringsprogramma VANG-HHA zich in de periode 2021 – 2025 op twee belangrijke aspecten gericht: • Het nog beter scheiden van restafval. Tweederde van al het huishoudelijk restafval bestaat uit waardevol, recyclebaar materiaal. Te grote hoeveelheden hiervan belanden in de verbrandingsoven. • Het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen. Vervuiling en de aanwezigheid van
stoorstoffen zorgen ervoor dat de deelstromen die gescheiden worden ingezameld niet optimaal zijn. 3.4
Aangepast doel
Tot en met 2020 had VANG Huishoudelijk Afval als streefdoel: de gemiddelde hoeveelheid restafval per inwoner terugbrengen tot onder de 100 kilo. Daar zijn gemeenten goed mee aan de slag gegaan en dat leidde al tot veel minder restafval. Helaas blijkt niet al het gescheiden afval geschikt voor recycling en wordt een deel alsnog verbrand. Ook ligt er vanuit Europa een nieuwe norm: in 2035 moet 65% van al ons afval gerecycled worden. Daarom is het nu tijd voor een volgende stap. Het nieuwe doel is om in 2030 minimaal 60% van het huishoudelijk afval te
VANG doelstellingen November 202
6
recyclen. Dus van kilo’s restafval gaan we naar een percentage recyclebaar materiaal in het totale huishoudelijke afval. We willen nog steeds zoveel mogelijk waardevolle materialen uit het restafval houden om te voorkomen dat ze worden verbrand. Daarom gaan we voortaan meer sturen op het percentage gerecycled materiaal. Laten we de 100/30 kilo daarmee los? Nee, maar het accent ligt vanaf nu op het percentage gerecycled materiaal. Het aantal kilo’s restafval wordt daarmee een resultaat van de recycledoelstelling.
VANG doelstellingen November 202
7
4 Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 De eerste evaluatie van het beleidsplan “Grondstofrijk Epe” dateert van januari 2023. De uitgevoerde maatregelen van 2020 - 2022 zijn in de eerdere evaluatierapportage terug te vinden. Hieronder volgt een overzicht van de in 2023 - 2025 uitgevoerde acties en maatregelen. Deze zijn per jaar weergegeven.
Uitgevoerde maatregelingen in: 2023
4.1
Project Schone stromen (PMD)
In de gemeente Epe scheiden inwoners veel PMD al goed, maar het kan nog beter. Elke inwoner kan het PMD zonder extra kosten aanbieden. PMD staat voor Plastic verpakkingen, Metalen verpakkingen en Drinkpakken. Dat zijn waardevolle grondstoffen die geschikt zijn om nieuwe, nuttige producten van te maken. Eind 2023 en begin 2024 heeft Verpact, samen met Circulus, in gemeente Epe een PMDcampagne gehouden. Met voorlichting, maar ook met controles van PMD-containers. Tijdens de controles geven de controleurs met een rode, oranje of groene hanger aan of het PMD in de bak voldoet aan de regels voor recycling. Want als dat niet zo is, moet het alsnog worden verbrand. Op 28 oktober was het promotieteam van Verpact 's ochtends op de markt in Vaassen en 's middags in Epe. Met een leuke quiz konden bewoners hun kennis laten testen over PMD: wat mag er wel en niet bij?
Foto: Wethouder Annemiek van Loon (midden) op de zaterdagmarkt in Vaassen
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
8
Het resultaat van de controles is positief: bij de derde ronde is er behoorlijk minder vervuiling gevonden in de containers. Dat willen Circulus en de gemeente Epe graag zo houden. Het project schone stromen is daarom nu in de standaard dienstverlening van Circulus opgenomen en betreft niet alleen meer de controle van PMD-containers, maar van alle grondstofstromen, zoals GFT en papier.
Uitgevoerde maatregelingen in: 2024
4.2
Afvalfestivals
Het doel is om inzicht te verwerven over onderliggende problematiek van inwoners die leiden tot zwerfafval en /of bijplaatsingen, zodat eventuele maatwerkoplossingen binnen Diftar gevonden kunnen worden. Niet alleen inwoners, maar ook de buurt-professionals (boa’s, buurtregisseurs, zwerfafvalopruimers, Vebego, Triada) die deze dag aanwezig zijn, leren over Diftar. Doordat deze buurt-professionals begrijpen wat de waarde van Diftar is en wat er mogelijk is, kunnen zij uit één mond spreken over dit onderwerp en inwoners beter ondersteunen hierin. Daarnaast is het een mooi gebaar naar inwoners vanuit de gemeente en Circulus en is het een verbindend evenement. Landelijk worden er ook steeds meer afvalfestivals georganiseerd. Dit event is een samenwerking tussen de gemeente, Circulus, Chaingemakers en inwoners. Er wordt een mobiele milieustraat ingericht waarbij een deel van de wijk deur-aan-deur met een flyer is uitgenodigd om deel te nemen aan de actie. Op de flyer zit een waardebon waarmee er een rolcontainer opgehaald kan worden om spullen van thuis naar de locatie te brengen. Terplekke wordt dit gescheiden om bewustwording te creëren over afval scheiden en het verschil tussen betaalde en gratis stromen. Ook wordt dit gewogen om hierin inzicht te geven. Er is tevens plek voor ontmoeting met een springkussen, koffie/thee/limonade en een weggeefhoek.
De gemeente beoordeelt de afvalfestivals zowel positief als effectief. We zijn voornemens om deze jaarlijks terug te laten keren. Daarbij kan gevarieerd worden in het aantal en de locatie. Hierbij een opsomming van gehouden festivals: • In het najaar van 2024 is dit afvalfestival in de wijk Krugerstraat-zuid in Vaassen geweest. • In de zomer van 2025 heeft het afvalfestival in Epe-noord plaatsgevonden.
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
9
Foto: Eerste afvalfestival in Vaassen
4.3 Uitfaseren papierinzameling met verenigingen Per 1 juli 2024 is de oud papier inzameling met de verenigingen in de gemeente Epe gestopt. Op dat moment deden daar nog 10 verenigingen aan mee. De marktwaarde van oud papier is aanzienlijk gedaald, terwijl de verenigingen een vergoeding ontvingen onafhankelijk van de papierprijs. Daarbij komt dat voor nat papier de verwerkers niet willen betalen. Dit is een probleem bij de verenigingen die met een open container papier inzamelen. Hierdoor waren de opbrengsten niet langer de kostendekkend. Ook veiligheid ligt ten grondslag aan deze wijziging. Indien er tijdens de inzameling een ongeval gebeurt kan de gemeente hiervoor aansprakelijk worden gesteld. Bijvoorbeeld bij het af- of opladen van een container op het afzetvoertuig. Maar ook als er iemand van een container zou vallen, een klep op of tegen zich aankrijgt of bekneld raakt. We hebben de verenigingen meerdere alternatieven met een bijbehorende vergoeding aangeboden: 1. Schoonmaakactie; maximaal 4x per jaar zwerfafval opruimen 2. Gebiedsadoptie; gedurende het jaar een bepaald gebied schoonhouden 3. Helpen met compost uitdelen 4. Afkoopregeling; gebaseerd op het gemiddelde aan opbrengsten die een vereniging heeft gekregen vanuit het inzamelen van het oud papier en karton over de afgelopen 5 jaar.
Via meerdere brieven en een informatieavond, waarbij de wethouder ook aanwezig was, is dit met de verenigingen gecommuniceerd. Het stoppen met de inzameling van oud papier bij of met verenigingen is in veel gemeentes al gebeurd of staat nog op de planning.
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
10
4.4 Informatiepanelen Circulus Tijdens de open dag van het gemeentehuis op 20 november 2024 en 2 weken daarna hebben informatiepanelen van Circulus in de centrale hal van het gemeentehuis gestaan. Op een interactieve manier (zien, horen en voelen) kunnen inwoners en belangstellenden alles te weten komen over de verschillende grondstofstromen.
Foto; overzicht van de informatiepanelen op een andere locatie
4.5 Regeling medisch afval De bestaande regeling voor medisch afval is aangepast en uitgebreid. Inwoners met een chronische ziekte of handicap hadden op basis van de “Verordening financiële bijdrage medisch afval” al recht op een financiële tegemoetkoming voor de kosten van hun restafval. Deze regeling is uitgebreid voor huishoudens die een tweede restafvalcontainer hebben die noodzakelijk is voor hun medisch afval. De kosten voor deze tweede container worden nu ook volledig vergoed (zowel de vaste kosten als de kosten voor het aantal ledigingen) bovenop de basisbijdrage. De tarieven van de vergoedingen worden nu elk jaar geïndexeerd vanuit de “Tarieventabel gemeente Epe voor belastingen, heffingen en rechten”.
Uitgevoerde maatregelingen in: 2025 4.6
Optimalisatie papier, glas en BEST-tas
Om de inwoners in de gemeente Epe verder te ondersteunen in het nog beter scheiden van hun afval om schonere grondstoffen te krijgen zijn per 1 januari 2025 de volgende wijzigingen ingevoerd: Papier Oud •
Inzameling papier in losse bundels huis-aan-huis, of
•
Inzameling papier in 9 verzamelcontainers
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
11
Nieuw •
Inzameling papier in 12.299 minicontainers (1x per 4 weken) huis-aan-huis
•
Inzameling papier in 34 verzamelcontainers (14 oud + 27 nieuw)
•
Geen papierinzameling meer bij/ door verenigingen (zie 2024)
Glas Oud •
Inzameling glas (los) (tegelijk met de inzameling BEST-tas) huis-aan-huis, of
•
Inzameling glas in 16 verzamelcontainers
Nieuw •
Inwoners brengen zelf hun glas weg naar de 16 bestaande verzamelcontainers
BEST tas Oud •
Inzameling BEST-tas (tegelijk met de inzameling glas) huis-aan-huis
Nieuw • 4.7
Inzameling BEST-tas (1 x per 8 weken op afroep) Matrassen
Vanaf 1 januari 2025 zijn matrassen gratis in te leveren op het recycleplein in Vaassen. Hierover is door Circulus gecommuniceerd op de website en in de app. Door de matrassen nu gratis te maken zorgen we voor: • Minder afval • Minder CO2-uitstoot doordat we de matrassen niet verbranden • Meer hergebruik van materialen door terugwinning • Een aanzienlijke besparing op nieuwe grondstoffen uit de natuur
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
12
4.8
Invoering GF-zuilen
Van de totaal 87 GF(e)-containers (Groente, Fruit en etensresten) zijn er 22 een GF-zuil en 65 een GF-container-in-beugels. In een deel van de GF-in-beugels wordt structureel verkeerd afval aangetroffen. Middels gerichte brieven (2 stuks) aan de gebruikers van 10 GF-Beugels is geprobeerd de vervuiling te verminderen. Het gewenste effect is tijdelijk, we hebben dus niet het gewenste resultaat bereikt. In 2026 worden daarom alle GF-containers-in-beugel vervangen door GF-zuilen. De GF-zuilen kunnen alleen door een milieupas geopend worden door de bewoners van de hoogbouw die daarop zijn aangewezen. Hierin wordt minder vervuiling aangetroffen.
Foto; Nieuwe GF-zuil met paslezer
4.9
Lokale oplossingen
In de straten Laar Enk en de Midachten in Epe zijn maatregelen getroffen om de inzameling voor zowel de bewoners als Circulus zo effectief mogelijk te laten verlopen. Sinds de klimaat adaptieve herinrichting van deze straten was te weinig ruimte ontstaan om de containers aan te bieden. Dit zorgt ervoor dat containers voor uitritten werden geplaatst en/of achter elkaar werden gezet, met als gevolg dat de vrachtwagen van Circulus de containers niet kon legen. Hiervoor is in nauwe samenwerking met Circulus overgegaan op maatwerk. De volgende verbeteringen zijn doorgevoerd: • Op een aantal plekken in de stoep is een tegel met een afbeelding van een container
geplaatst, zie foto. Op de inzameldagen moeten de containers tussen deze tegels geplaatst worden.
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
13
• Bij grotere plantvakken is een rij grasbetontegels aan de straatzijde geplaatst. Op deze tegels
kunnen de containers geplaatst worden om te laten legen, zie foto. • Bij een aantal parkeervakken is een bord met daarop het verzoek ‘Inzameldag: hier niet
parkeren!’ geplaatst. Op inzameldagen tussen 7.00 en 17.00 uur wordt verzocht hier niet te parkeren. Op deze parkeervakken kunnen ook de containers geplaatst worden om te laten legen. De laatste maatregel blijkt niet te werken. Voor 2 parkeervakken is daarom een parkeerverbod op de inzameldag ingevoerd. Inwoners geven aan blij te zijn met de maatregelen.
Foto: maatregelen in de straten Midachten en Laar Enk Epe
4.10 Vernieuwing KCA depot In november 2023 is van ambtswege aangekondigd dat per 1 januari 2024 het KCA depot (Klein Chemisch Afval) zal moeten voldoen aan de dan geldende PGS-15 norm; de norm voor de opslag van verpakte gevaarlijke stoffen. Tot die tijd gold een verouderde voorloper van de PGS-15. Dit besluit is op 22 december 2023 gepubliceerd.
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
14
Hierop is besloten het KCA depot te laten beoordelen. Dit is in maart 2024 uitgevoerd. De conclusie is dat het KCA depot niet voldoet aan de PGS-15 voorschriften en dat vervanging noodzakelijk is. Het nieuwe KCA depot wordt begin 2026 geplaatst. 4.11 Optimalisatie openbare afvalbakken Het doel van afvalbakken is dat ze bijdragen aan een schonere openbare ruimte. Ze moeten daarom staan op locaties waar ze die bijdrage leveren. Daar waar de bakken die meerwaarde niet leveren zijn ze enkel een kostenpost. Afvalbakken op verkeerde locaties kunnen ook afval en/of dumpingen aantrekken. Hiervoor is een afvalbakkenbeheerplan opgesteld in 2023. Het afvalbakkenplan is een leidraad voor het bepalen van geschikte locaties voor afvalbakken. Het biedt structuur in de locatiebepaling en is daarnaast het toetsingskader voor nieuwe verzoeken tot plaatsing van afvalbakken. Daarnaast moet het afvalbakkenplan leiden tot beter inzicht in de kosten, zowel voor aanschaf, lediging, onderhoud als vervanging. In 2024 zijn diverse afvalbakken verwijderd of geadopteerd. Deze zullen in de loop van 2025 op een nieuwe bestemming worden geplaatst die voldoet aan de kaders in het afvalbakkenbeheerplan. Afvalbakken die niet aan de locatiecriteria voldoen kunnen worden geadopteerd De adoptieafvalbakken zijn geadopteerd door bewoners/verenigingen.
Dit is een goede manier om bewoners actief te betrekken bij hun leefomgeving en bij het beheer. Zij zorgen dan voor het ledigen en het schoonhouden van de afvalbak en de directe omgeving daarvan. Duidelijke afspraken hierover dragen bij aan een duurzame inzet van adoptiebakken. Dit is in samenwerking met Het Vlinderhuis Epe uitgevoerd.
Foto: sticker op de adoptie afvalbakken
Uitgevoerde maatregelen 2023-2025 November 202
15
5 Resultaten 5.1
Inleiding
In 2021 hebben we diftar ingevoerd als systematiek voor de oplegging van de afvalstoffenheffing. Diftar is een ‘eerlijke’ manier om de afvalstoffenheffing te innen. Diftar gaat er namelijk van uit dat bewoners die veel restafval aanbieden meer betalen dan bewoners die weinig restafval aanbieden. Bewoners die bewust en zuinig met grondstoffen omgaan en deze stromen goed scheiden worden hiervoor beloond met lagere kosten. Diftar is de financiële prikkel voor bewoners om hun afval/grondstoffen beter te scheiden. Het doel van diftar is minder restafval en een hoger scheidingspercentage voor de verschillende grondstofstromen. Daarnaast hebben we de afgelopen jaren gewerkt aan een betere dienstverlening aan onze inwoners. En tegelijkertijd om de kwaliteit van de grondstofstromen te behouden. U moet hierbij denken aan het aan huis ophalen van verschillende grondstofstromen, maar ook aan de uitbreiding van (ondergrondse) verzamelcontainers. Hiermee bieden we onze inwoners de mogelijkheid om op ieder gewenst moment hun afval of grondstoffen aan te kunnen bieden. De afgelopen 20 jaar hebben steeds meer gemeenten diftar ingevoerd als basis voor de afvalstoffenheffing. De ervaring laat zien dat deze gemeenten beter scoren op kosten-, serviceen milieueffectiviteit dan gemeenten die geen diftar hebben. 5.2
Totale massabalans
In onderstaande tabel is de massabalans van de belangrijkste afval- en grondstoffenstromen vanaf 2020 weergegeven. Hierin is goed te zien dat de hoeveelheid restafval met de invoering van diftar sterk is afgenomen en daarna gestabiliseerd is. Massabalans Gemeente Epe kg/inw.
2024
2023
2022
2021
2020
Gescheiden GFT-afval
181,7
176,4
160,6
171,5
142,2
Papier en karton
46,8
49,4
52,7
58,8
59,9
Verpakkingsglas
24,8
29,4
27,1
26,6
26,9
PMD
31,2
10,8
32,6
35,7
33,8
Textiel en kleding
5,6
5,3
4,7
4,8
4,9
Luiers
0,0
0,0
0,0
0,0
0,0
E-goed
5,9
5,5
4,8
5,6
7,0
Resultaten November 202
16
Groenafval
66,6
58,1
61,6
74,3
87,3
Overig
31,0
26,6
29,2
33,6
38,2
Subtotaal
393,6
361,5
373,4
410,9
400,2
Restafval (incl. afkeur)
89,0
105,7
90,0
90,1
155,8
Grof restafval
16,0
14,2
13,0
13,0
14,9
Subtotaal
105,1
120,0
103,1
103,1
170,7
Totaal
498,7
481,5
476,4
514,0
570,9
Scheidingspercentage
79%
75%
78%
80%
70%
Ongescheiden
Het totale scheidingspercentage is in 2024 met bijna 10 procent toegenomen ten opzichte van 2020. De hoeveelheid restafval is significant gedaald. En de totale hoeveelheid grondstoffen is redelijk gelijk gebleven. 5.3
GFT
Ook zien we in de massabalans in paragraaf 5.2 een langzame stijging van de hoeveelheid GFT. Hiervan bieden huishoudens ongeveer 40 kg meer aan in 2024 ten opzichte van 2020. De goede zichtbaarheid van GF-beugels en -zuilen kan dit positieve effect verklaren. De afname van het restafval is voor een belangrijk deel te danken aan de substantiële toename van de hoeveelheid GFT die extra gescheiden is aangeboden en daarvoor nog in het restafval zat. We zamelen dus meer grondstoffen in. 5.4
Oud papier en karton
Een kleine daling van kilogrammen is te zien bij het oud papier en karton. Hiervoor zijn verschillende oorzaken zoals; minder thuis laten bezorgen, minder reclamefolders in de bus. 5.5
PMD
Omdat gescheiden inzameling en recycling belangrijke speerpunten zijn voor gemeenten kiezen we ervoor om de cijfers voor afkeur PMD in deze evaluatie op te nemen. Jaar
2020
2021
2022
2023
2024
Afkeur
1%
9%
18%
70%
27%
Het afkeurpercentage is in 2023 met ruim een factor 4 toegenomen in vergelijking met 2022. We signaleerden in de zomer van dat jaar een sterke toename van de afkeur in veel gemeenten. Dit is ook in gemeente Epe aan de orde. De oorzaak ligt niet altijd bij het aanbiedgedrag van inwoners. Waardoor het ook komt leest u in paragraaf 5.8.1.
Resultaten November 202
17
De acceptatiecriteria zijn de laatste jaren waarschijnlijk soepel(er) gehanteerd, maar worden nu strenger nageleefd. Andere mogelijke oorzaken voor toenemend afkeurpercentage zijn: • Aangescherpte eisen vanuit RKN (Regie Kunststoffen Nederland) • Strengere acceptatie bij verwerker • Slechter scheiden inwoners (m.n. ondergrondse containers PMD) Door de hoge afkeur in 2023 is er zo’n 67% (21,8 kg/inw) minder PMD ingezameld dan in 2022. Dit tonnage wordt verwerkt als restafval en werkt in de cijfers door als restafval, waardoor de fractie ingezameld restafval in 2023 met 15,7 kg/inw is toegenomen. Een ander negatief effect dat optreedt is dat de gemeente minder PMD-vergoeding heeft ontvangen. Het afkeurpercentage is in 2024 weer afgenomen in vergelijking met 2023. Het goede nieuws is dat de afname significant is en er een trend zichtbaar is. Het lijkt erop dat het project “Schone stromen” (zie paragraaf 4.2) hieraan ook bijgedragen heeft. Zie voor een verdere verdieping de sorteeranalyses in paragraaf 5.10.1. 5.6 Restafval De invoering van diftar in 2021 heeft ook in gemeente Epe het verwachte effect gehad. De hoeveelheid restafval is substantieel afgenomen. Boden de inwoners van de gemeente Epe in 2020 nog ± 171 kg restafval per persoon per jaar (156 kg fijn en 15 kg grof) aan, in 2022 is dat afgenomen tot ± 103 kg. Dat is een afname van ruim 60%.
In 2023 zien we een landelijke piek. Waarna die in 2024 weer op het niveau van 2021 en 2022 is. Daarmee hebben de inwoners van gemeente Epe de VANG-doelstelling van 100 kg restafval per persoon nagenoeg gerealiseerd. Jaar
2020
2021
2022
2023
2024
Rest Kg
171
103
103
120
105
De oude VANG-doelstelling van 30 kg fijn restafval per persoon per jaar in 2025 is nog wel ver weg. Deze landelijke doelstellingen zijn dus ook niet voor niks losgelaten (zie hoofdstuk 3). Overigens kunnen we ook stellen dat de inzameling van zuivere grondstoffen vooralsnog belangrijker is dan het bereiken van 30 kg restafval. Uiteindelijk gaat het bij de gescheiden inzameling om het hergebruik, de recycling of up-cycling van zoveel mogelijk grondstoffen. Als dat goed lukt neemt de hoeveelheid restafval vanzelf af. In onderstaande grafiek wordt duidelijk gemaakt dat de hoeveelheid fijn restafval in gemeente Epe vanaf 2013 steeds verder is afgenomen met een sterke afname na invoering van diftar (2021).
Resultaten November 202
18
5.7
Scheidingspercentage
Het scheidingspercentage in 2024 ten opzichte van 2020 is toegenomen van 70% naar 79%. Ruim boven de VANG-doelstelling van 75%. 100% 95% 90% 85% 80% 75% 70% 65% 60% 55% 50% 2020
2021 Scheidingspercentage
Resultaten November 202
2022
2023
2024
Vang doelstelling
19
5.8
Sorteeranalyses
Het bereiken van zuivere grondstofstromen is het belangrijkste speerpunt van het nieuwe VANG-programma en een belangrijke doelstelling van het Diftar-principe. Uiteindelijk willen we zo veel mogelijk grondstoffen hergebruiken of recyclen. Daarvoor moeten de grondstofstromen schoon zijn. Hiervoor voeren we jaarlijks sorteeranalyses uit. Daarnaast houden we de afkeuringspercentages goed bij. Vervuilde grondstoffen worden door verwerkers afgekeurd en als restafval afgevoerd en verbrand. Dit tegen het verhoogde verbrandingstarief en met extra transport kosten. Bovendien lopen we eventuele vergoedingen van de grondstoffen mis. In deze sorteeranalyses wordt gekeken naar de samenstelling van de gescheiden ingezamelde stromen. Voornamelijk de PMD- en GFT-fracties en de BEST-tas behoeven de komende jaren aandacht en zijn hieronder verder uitgewerkt. 5.8.1
Ingezameld PMD
Onderstaande grafieken laten de ingezamelde tonnages en afkeur van PMD zien. Inwoners van gemeente Epe lijken gestaag meer PMD aan te bieden. Dit is een gunstige ontwikkeling. Echter zien we een strengere houding vanuit de UPV (uitgebreide producenten verantwoording) Verpact. In de tweede grafiek is te zien dat Verpact de verwerkers meer laat controleren op de aangeboden samenstelling. Dit resulteert in een stijging van afgekeurde vrachten en dus PMD tonnages met 2023 als piekjaar. Verschillende gemeenten in Nederland, waaronder gemeente Epe zijn hard getroffen door deze aanscherping. Ongeveer 70% van het aangeboden PMD is afgekeurd terwijl de inwoners en inzamelaar geen aantoonbare veranderingen doorvoerden. De hoge afkeur komt dus niet door een verandering in het aanbied gedrag van onze inwoners. In 2024 daalt het afkeur weer doordat Verpact met de VNG en NVRD in gesprek is om tot nieuwe afspraken te komen. In 2025 is een nieuwe overeenkomst opgesteld die per 1 januari 2026 in werking treedt. Gemeenten krijgen hierin een betere positie met o.a. een basis vergoeding vanuit Verpact. Deze stijgt naarmate de kwaliteit van het ingezamelde PMD beter is.
Resultaten November 202
20
PMD totaal per jaar en kwartaal 1.600 1.400 1.200 1.000 800 600 400 200 0 2020
2021 Q1
2022 Q2
Q3
2023 Q4
2024
TOT
PMD afkeur per jaar en kwartaal 900 800 700 600 500
400 300 200 100 0 2020
2021 Q1
2022 Q2
Q3
2023 Q4
2024
TOT
De geconstateerde vervuiling bestaat uit type 2 stoorstoffen. Deze zijn geanalyseerd en blijken in gemeente Epe voornamelijk te bestaan uit grote folies, EPS, verpakte etensresten, GFT, oud papier en karton, textiel, glas, spuitbussen en restafval. Bijna de helft van de ingezamelde PMD stroom is in gemeente Epe vervuild. Opvallend is het aandeel GFT, oud papier en karton, textiel en glas. Dit zijn stromen die gewoon gratis gescheiden kunnen worden aangeboden.
Resultaten November 202
21
In onderstaande grafiek is de totale hoeveelheid aan PMD-verpakkingen die per inwoner is vrijgekomen in beeld gebracht. PMD-verpakkingen die nog aanwezig zijn binnen het restafval hebben een donkeroranje kleur. De lichte kleur en gestippelde kleur geven de hoeveelheid PMD aan die gescheiden is ingezameld.
Vanaf 2019 zijn sorteeranalyses uitgevoerd op ingezameld PMD. Uit de analyses blijkt dat 35% tot wel 47% hiervan bestaat uit stoorstoffen. Deze stoorstoffen staan kilo per inwoner per jaar in de bovenstaande grafiek aangeduid met een gestippelde kleur. De werkelijke hoeveelheid ingezameld PMD is de totale hoeveelheid minus de stoorstoffen, en ligt tussen de 25 kilo en 35 kilo per inwoner per jaar. In 2024 is 91% van het PMD gescheiden ingezameld. Dit percentage is inclusief de eventuele aanwezigheid van stoorstoffen. Exclusief de stoorstoffen zou de inzamelresponse uit zijn gekomen op 89%.
Resultaten November 202
22
5.8.2
Ingezameld GFT
De totale hoeveelheid gft die gemiddeld per inwoner in gemeente Epe is ingezameld, wordt in onderstaande grafiek uiteengezet. De hoeveelheid gft gemeten binnen het restafval is donkergroen aangeduid. De hoeveelheid gescheiden ingezameld gft is lichtgroen.
De totale hoeveelheid gft-afval die per jaar is vrijgekomen is licht onstabiel en komt uit op ongeveer 200 kilo per inwoner. Na 2020 wordt per inwoner 17 tot 23 kilo gft bij het restafval gegooid. Uit onderzoek blijkt dat gft voor een deel uit fracties bestaat waarvan aangenomen mag worden dat die om praktische redenen niet bij de bron gescheiden zullen gaan worden. Het gaat om voedsel dat verpakt is in een verpakking dat bij het restafval wordt gegooid. Ook de organische zeef 0-20 mm1, is een stroom waarvan aangenomen mag worden dat inwoners dit niet zullen gaan scheiden van het restafval. In 2024 bestaat het fijn restafval voor 19% uit gft die niet bij de bron gescheiden zal gaan worden. Dit percentage is omgerekend naar kilo per inwoner per jaar. In kolom 2023 en 2024 gaat het om het onderste blokje, 8 en 14 kilo. In 2024 is 89% van het vrijgekomen gft-afval gescheiden ingezameld. Als het aandeel dat niet bij de bron gescheiden zal worden buiten beschouwing wordt gelaten, dan zou de inzamelresponse uitkomen op 96%.
1 De organische zeef 0-20 mm is een fractie bestaande uit organisch gecomposteerd materiaal,
vervuild met kattenbakkorrels.
Resultaten November 202
23
5.8.3
BEST-tas
In 2022 heeft een algemene evaluatie naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van de inzameling via de BEST-tas plaatsgevonden. De BEST-tas wordt gebruikt om Boeken, Elektronica, Speelgoed en Textiel gescheiden in te zamelen en zo milieuvriendelijk te kunnen verwerken. Uit het onderzoek blijken de volgende resultaten: Inhoud van de tas:
Bruikbaarheid: • Textiel:
: circa 3 procent verkoopbaar, de rest gaat naar reshare
• Boeken
: circa 10-20 % verkoopwaardig, de rest wordt als oud papier afgevoerd
• Elektra
: circa 0-5% verkoopwaardig, de rest gaat als e-waste weg.
• Speelgoed : circa 5-10% verkoopwaardig, de rest gaat weg als afval/grondstof Resumerend kan geconcludeerd worden dat circa 95% van de inhoud van de BEST-tas bestaat uit niet-verkoopbare grondstoffen bestaande uit restafval, papier, textiel en e-waste. Hiervoor bestaan de volgende, goede inzamelmethodieken: • Papier:
Resultaten November 202
Minicontainers aan huis, ondergrondse verzamelcontainers en het recycleplein
24
• Textiel:
Verzamelcontainers en het recycleplein
• Restafval:
Minicontainers aan huis en ondergrondse verzamelcontainers.
• Elektra:
Winkels voor e-waste vanuit stichting OPEN
• KCA:
Klein chemisch afval zoals batterijen, verf, medicijnen, spaarlampen en olieproducten naar recycleplein
Om te voorkomen dat er vervuiling in de BEST-tassen terecht komt, is er voor gekozen om de tassen uitsluitend huis aan huis op te halen op afroep van de bewoner. De verwachting is dat de groep die hier proactief om vraagt, ook beter het afval scheidt. Per 1 januari 2025 is de BEST-tas alleen nog op afroep beschikbaar. 5.9
Benchmark
Circulus en haar aandeelhoudende gemeenten doen al jaren mee aan de landelijke benchmark huishoudelijk afval. In deze benchmark, die door de NVRD 2 wordt georganiseerd, vergelijken gemeenten en publieke organisaties hun aanpak en prestaties op het gebied van afval- en grondstoffenbeheer. Hierdoor worden zij geprikkeld om te leren van elkaar en in benchmarkbijeenkomsten ervaringen en ‘best practices’ uit te wisselen. Vergelijkingsbasis De gemeenten en bedrijven die aan de benchmark meedoen worden zoveel mogelijk vergeleken op basis van dezelfde omstandigheden. Omdat het aandeel hoogbouw in een verzorgingsgebied zeer prestatiebepalend blijkt te zijn, en hierop nauwelijks kan worden gestuurd, zijn de deelnemende organisaties gegroepeerd naar hoogbouwklasse. De volgende hoogbouwklasses zijn gedefinieerd: − Klasse A 50 t/m 100% hoogbouw − Klasse B 30 t/m 49% hoogbouw − Klasse C 20 t/m 29% hoogbouw − Klasse D 0 t/m 19% hoogbouw Gemeente Epe is ingedeeld in hoogbouwklasse C. Deelnemersveld en dekking Aan de benchmark doen ieder jaar een groot aantal, wisselende gemeenten mee. Dit maakt de gegevens betrouwbaar. Ongeveer 50% van de Nederlandse gemeenten doen mee. Onderstaande grafiek is afkomstig uit de Benchmark 2023. De grafieken uit 2021 en 2022 zijn lastig te vergelijken met onderstaande grafieken (2023 en 2024). De grafieken uit 2021 en 2022 gingen over de kosten en kg restafval.
2023 en 2024 gaan over kosten en recycling. Dit in navolging van de bijgestelde VANG doelstellingen. 2 Nederlandse Vereniging van Reiniging Diensten – Branche organisatie
Resultaten November 202
25
In de onderstaande grafiek zijn alle gemeenten uit hoogbouwklasse C weergegeven, waarbij het recyclepercentage is afgezet tegen de totale afvalbeheerkosten. De positie van de bol geeft een indicatie van de kosteneffectiviteit van het afval- en grondstoffenbeheer. De kleur van de bol geeft de toegepaste inzamelstrategie weer.
Resultaten November 202
26
Onderstaande grafiek is afkomstig uit de Benchmark 2024. 2024 is het meest recente peiljaar op het moment van schrijven van deze evaluatie.
Toelichting grafieken In bovenstaande grafieken zijn alle gemeenten weergegeven uit KLASSE C (20 – 29% hoogbouw), onderscheiden naar toegepaste inzamelstrategie (kleur van de bol).
Resultaten November 202
27
Basis-systeem = gemeenten die noch tariefdifferentiatie, noch servicedifferentiatie hebben toegepast. Servicedifferentiatie (omgekeerd inzamelen) = gemeenten die hun serviceniveau hebben verlegd van afval naar grondstoffen: grondstoffen worden met een hoog serviceniveau ingezameld (inzameling aan huis, hoge ophaalfrequentie) en restafval wordt met een laag serviceniveau ingezameld (lage ophaalfrequentie of met verzamelcontainers op buurtniveau). Tariefdifferentiatie (diftar) = gemeenten die een variabel tarief voor restafval hebben ingevoerd: hoe meer of hoe vaker restafval wordt aangeboden, hoe meer een huishouden betaalt. Tarief- en servicedifferentiatie = gemeenten die zowel tariefdifferentiatie als servicedifferentiatie hebben toegepast. Recycling (%) = het aandeel huishoudelijk afval dat uiteindelijk ingevoerd wordt in het recyclingproces (= nieuwe VANG-indicator). Afvalbeheerkosten = de totale kosten die gemoeid zijn met het gemeentelijk afval- en grondstoffenbeheer (inzamelkosten, overslag en transportkosten, verwerkingskosten, overige kosten waaronder communicatie, handhaving en beleidskosten), verminderd met de opbrengsten uit producentenverantwoordelijkheid. De stippellijnen geven de gemiddelden van alle strategieën gezamenlijk weer.
De gemeenten die linksboven zijn weergegeven zijn het meest effectief: zij hebben de het hoogste recyclingpercentage tegen de laagste afvalbeheerkosten Goed zichtbaar is dat gemeente Epe haar positie als gemiddelde gemeente qua afvalbeheerkosten hanteert. Verder is het een positieve trend dat gemeente Epe naar boven is verplaats ten opzichte van de horizontale midden as. Dit betekent dat grondstoffen in gemeente Epe boven gemiddeld gerecycled worden. 5.10
Klanttevredenheidsonderzoek
In opdracht van Circulus wordt jaarlijks een klanttevredenheidsonderzoek uitgevoerd onder inwoners van de gemeenten waar Circulus verantwoordelijk is voor de inzameling van het afval. Het klanttevredenheidsonderzoek wordt uitgevoerd sinds 2006. Onderstaande resultaten komen uit onderzoeksperiode 2021/2022 en worden vergeleken met het onderzoek uitgevoerd in 2023/2024. Het doel van het onderzoek is het doorlopend inventariseren van de tevredenheid van inwoners van de gemeente Epe over het afvalbeheer en de diensten van Circulus. De doelgroep bestaat uit alle inwoners van gemeente Epe die gebruikmaken van de diensten van Circulus.
Resultaten November 202
28
Het onderzoek is uitgevoerd met behulp van een online vragenlijst, waarvoor de inwoners op twee manieren benaderd zijn: •
Telefonisch (na toezegging voor medewerking is een e-mail met een link naar de vragenlijst verstuurd)
•
Via de website van Circulus.
Jaarlijks vullen tussen de 230 en 450 inwoners de vragenlijst in. Deze steekproefgrootte is voldoende om statistisch verantwoorde uitspraken te doen voor alle inwoners van deze gemeente. In onderstaande tabellen wordt de tevredenheid van de inwoners op vijf thema’s weergegeven.
De algehele tevredenheid is iets toegenomen (van 7,7 naar een 7,8) en de tevredenheid van de thema’s is nauwelijks veranderd. Aan de inwoners is een algemene beoordeling (rapportcijfer) gevraagd ten aanzien van Circulus (middelste cirkel) en daarnaast is de tevredenheid getoetst op verschillende punten, waarbij een gemiddelde score (op een vijfpuntenschaal) is berekend per thema (buitenste cirkels). Circulus wordt door de inwoners van de gemeente Epe beoordeeld met een 7,8. Wanneer gekeken wordt naar de afzonderlijke thema’s, dan is men het meest positief over het recycleplein en de aanbiedingsmogelijkheden (beide 4,0) en is het thema brengpunten het laagst, maar nog wel ruim voldoende beoordeeld (3,6).
Resultaten November 202
29
5.11
Gemiddelde afvalstoffenheffing
In onderstaande tabel ziet u de afvalstoffenheffing door de jaren heen. De afvalstoffenheffing was in deze jaren voor gemeente Epe 100% kostendekkend. Inbegrepen in de afvalstoffenheffing zijn kosten voor opruimen van dumpingen, de doorbelastingen van personeelskosten, een deel van de straatreinigingskosten en perceptiekosten (inning Tribuut en kwijtscheldingen). Het is lastig om de afvalstoffenheffing met die van andere gemeenten te vergelijken, omdat niet alle gemeenten een 100% kostendekkende heffing hebben, en soms ook geen, of slechts beperkt, bijbehorende kosten doorbelasten. In Nijmegen bijvoorbeeld betaalden huishoudens in 2022 gemiddeld slechts € 38 voor het aanbieden van afval en grondstoffen. Het overgrote deel van de inzamel- en verwerkingskosten worden daar gedekt uit de algemene middelen. Daardoor zijn de heffingen niet zonder meer vergelijkbaar. Wel kunnen we stellen dat de afvalstoffenheffing van Gemeente Epe onder het landelijke gemiddelde ligt. Vanaf 2021 is de vergoeding die gemeenten ontvangen van het Afvalfonds Verpakkingen (nu Verpact) voor het ingezamelde PMD verlaagd waardoor de inkomsten afnamen. Ook is er in 2023 en 2024 geen bijdrage uit de egalisatiereserve huishoudelijk afval meer ontvangen, omdat deze uitgeput was. In 2020 kwam nog een bedrag van € 274.000,- uit deze reserve.
De stijging van 2023 naar 2024 komt mede door de tegenvallende kwaliteit van PMD (zie paragraaf 5.5). De belangrijkste oorzaak was de veranderde acceptatie van PMD door Verpact met daardoor een hogere afkeur. Gemeente Epe heeft middels Schone stromen hierin actief actie ondernomen, Zie paragraaf 4.2. jaar
2020
2021
2022
2023
2024
Afvalstoffenheffing
235,32 1 pers. /
201,72
201,72
205,44
220,80
in euro's
271,08 2 of meer pers.
Resultaten November 202
30
6 Vervolgstappen 6.1
Communicatie op zuivere grondstoffenstromen
Zuivere grondstofstromen zijn noodzakelijk voor een hoogwaardige verwerking van afval. Het is belangrijk dat we daarop blijven sturen en dat we er beter in worden. Handhaving is daarin een belangrijk instrument maar goede en gerichte communicatie, in samenwerking met Circulus, is nog belangrijker. Landelijk verschuift de aandacht steeds meer naar de kwaliteit van afvalscheiding, nu veel gemeenten de VANG-doelen voor de hoeveelheid restafval al naderen. Voor gemeente Epe ligt de uitdaging in het verder terugdringen van scheidbare fracties in het restafval, met name keukenafval (GF) en verpakkingen (PMD). Door gerichte communicatie en ondersteuning kunnen we deze potentie beter benutten en de percentage restafval verder verlagen. 6.2
Opstellen nieuw grondstoffenplan
De evaluatie van het huidige grondstoffenbeleid laat zien dat belangrijke stappen zijn gezet richting een meer Service verhogende, milieu gunstige en economische aanpak. Daarnaast liggen nog aanzienlijke kansen voor verbetering en vernieuwing. Met de opgedane inzichten en geleerde lessen is het nu tijd om vooruit te kijken. Als logische vervolgstap wordt gestart in 2026 met het opstellen van een nieuw grondstoffenplan, waarin actuele ontwikkelingen, beleidsambities en praktijkervaringen samenkomen en vertaald worden naar concrete uitvoeringsrichtingen voor de komende jaren.
Vervolgstappen November 202
31