910482 Plan van aanpak SPUK GALA 2024-2026

Plan van aanpak SPUK Gezond en Actief Leven Akkoord 2024-2026

September 2023 Team Leefbaar en Participatie, afdeling Samenleving, gemeente Epe

Inhoudsopgave Inleiding ................................................................................................................................................... 3 Gezond en Actief Leven in de gemeente Epe .................................................................................... 4 Lokaal Preventieakkoord en Sport- en Beweegakkoord ..................................................................... 4 Opbouw plan van aanpak ................................................................................................................... 6 1.

2.

Sport, bewegen en cultuur .............................................................................................................. 7 1.1.

Brede regeling combinatiefuncties – Sport ............................................................................. 7

1.2.

Brede regeling combinatiefuncties – Cultuur .......................................................................... 9

Gezondheid en sociale basis ........................................................................................................ 11 2.1. Gezondheidsachterstanden ....................................................................................................... 11 2.2. Kansrijke Start ............................................................................................................................ 13 2.3. Mentale Gezondheid .................................................................................................................. 15 2.4. Aanpak overgewicht en obesitas ............................................................................................... 16 2.5. Valpreventie ............................................................................................................................... 18 2.5. Fysieke omgeving ...................................................................................................................... 19 2.6. Vroegsignalering Alcoholproblematiek ....................................................................................... 21 2.7. Versterken sociale basis (inclusief één tegen eenzaamheid) .................................................... 22 2.8. Mantelzorg ................................................................................................................................. 25 2.9.

Welzijn op recept ........................................................................................................................ 26

3.

4.

Invulling ondersteunende en overige onderdelen ......................................................................... 28 3.1.

Versterking kennis- en adviesfunctie GGD ........................................................................... 28

3.2.

Coördinatie regionale aanpak preventie ............................................................................... 28

3.3.

(Proces)monitoring en bewaking voortgang ......................................................................... 28

3.4.

Samenhang en synergie tussen uitvoering op de verschillende hoofdthema’s en onderdelen 28

Toestemming gebruik informatie en ondertekening wethouders .................................................. 30

Bijlagen en verwijzingen ........................................................................................................................ 31 Bijlage 1. Middelen SPUK GALA 2023-2026 .................................................................................... 32 Bijlage 2. Plan van aanpak inrichting ketenaanpakken GGD NOG .................................................. 33

2

Inleiding De VNG, GGD GHOR Nederland, Zorgverzekeraars Nederland en het ministerie van VWS hebben in het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA), dat op 3 februari 2023 is getekend, gezamenlijk afspraken gemaakt op het gebied van gezondheid en welbevinden. Met de in het GALA gemaakte afspraken geven we een impuls aan het verbeteren van de gezondheid van alle inwoners van Nederland, met in het bijzonder aandacht voor het verbeteren van de situatie van mensen met gezondheidsachterstanden en mensen in een kwetsbare situatie. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040 met weerbare gezonde mensen die opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Het Sportakkoord II is een vervolg op het huidige Sportakkoord en verstevigt de basis die in het eerste akkoord is gelegd. Het GALA en Sportakkoord II zijn in één brede specifieke uitkering voor gemeenten ondergebracht: de Regeling specifieke uitkering sport en bewegen, gezondheidsbevordering, cultuurparticipatie en de sociale basis 2023–2026, ook wel ‘de Brede SPUK’ genoemd. Door middel van een specifieke uitkering (SPUK) wordt geld geoormerkt aan gemeentes beschikbaar gesteld. In deze SPUK wordt de financiering voor 15 onderdelen gebundeld in één (nieuwe) uitkering.

De verdeling van de SPUK-middelen is door het Rijk bepaald en gebaseerd op inwonertal en het aantal inwoners met gezondheidsachterstanden. Voor elke gemeente is voor ieder onderdeel jaarlijks een bedrag beschikbaar. De middelen bestaan uit bestaande middelen en extra budget, deels structureel en deels tijdelijk. In bijlage 1 is daarvan een overzicht te vinden. We hebben voor alle onderdelen financiële middelen aangevraagd. Veel onderdelen uit de brede SPUK zijn langer lopende programma’s en regelingen, zoals de Brede Regeling Combinatiefuncties

3

(waaronder de buurtsport- en cultuurcoach) en Kansrijke Start. Sommige onderdelen zijn nieuw, zoals valpreventie. De middelen voor 2023 hebben we reeds ontvangen. Een van de voorwaarden van toekenning van de SPUK-middelen voor 2024-2026 is het opstellen van een integraal plan van aanpak volgens een specifiek format. Dit plan van aanpak ligt voor u. Gezond en Actief Leven in de gemeente Epe Begin 2023 is het Integraal Beleidsplan Sociaal Domein door de gemeenteraad vastgesteld. Dit beleidsplan is voor het gehele sociale domein. De basis van het beleidsplan is de visie sociaal domein die hierboven is weergegeven. Om te zorgen dat iedereen ook in de toekomst mee kan blijven doen, staan we voor een aantal grote opgaven. In een vergrijzende en individualiserende samenleving staat de samenredzaamheid, wat mensen voor elkaar doen en organiseren, onder druk. Mensen voelen zich vaker eenzaam. Het aantal vrijwilligers neemt af en er zijn grenzen aan wat (steeds ouder wordende) mantelzorgers kunnen bieden. Tegelijkertijd dragen dezelfde ontwikkelingen eraan bij dat de druk op de zorg toeneemt. Steeds meer inwoners doen een beroep op zorg en ondersteuning, waardoor de vraag is of de zorg in de toekomst uitvoerbaar en betaalbaar blijft. Veel van deze ontwikkelingen spelen landelijk en kunnen we niet in de gemeente Epe oplossen.

Wel kunnen we aan de slag met lokale en regionale initiatieven die het sociaal domein in de gemeente Epe toekomstbestendiger maken. Dat betekent dat we volop inzetten op het voorkomen van problemen, of het voorkomen dat problemen verergeren. We maken daarom een beweging van geïndiceerde zorg en ondersteuning naar meer kwalitatief goede zorg en ondersteuning in de buurt, die laagdrempelig en toegankelijk is. We stimuleren daarbij de samenwerking tussen zorg, sport, cultuur, welzijn en ondernemers om nieuwe mogelijkheden te ontwikkelen. De uitwerking en uitvoering van het beleidsplan blijven we samen met inwoners en organisaties vormgeven. We doen dit binnen de context van het inwonersgericht werken, waarbij we maatschappelijke opgaves integraal benaderen en daarbij ook kijken in welke gebieden thema’s samenkomen. Daarmee investeren we soms ongelijk om gelijke kansen op gezondheid te bevorderen. Het Integraal Beleidsplan Sociaal Domein gebruiken we als basis om de opgaven, doelen en acties te beschrijven in dit plan van aanpak. We doen namelijk al veel en hebben concrete activiteiten vastgelegd in een uitvoeringsprogramma bij het beleidsplan. Met het plan van aanpak willen we met name inzetten op het versterken, verbinden en verbreden van de activiteiten die we al doen.

Dat betekent dat we ook acties en interventies in gaan zetten over beleidsterreinen heen en soms inzetten op specifieke doelgroepen. Daarbij benaderen we gezondheid breed en zoveel mogelijk vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid. Gezondheid is daarmee niet langer de afwezigheid van ziekte, maar of men zich kan redden en of men zich goed voelt. We kennen achterliggende oorzaken van ongezondheid en sturen op verbetering van deze dieperliggende oorzaken. We zetten erop in dat al onze inwoners gelijke kansen hebben op een goede gezondheid, zowel mentaal als fysiek. Lokaal Preventieakkoord en Sport- en Beweegakkoord De gemeente Epe is actief bezig met preventie. We hebben zowel een Preventieakkoord als ook een Lokaal Sportakkoord. Hieronder beschrijven we op welke wijze en met welke partijen daaraan uitvoering is gegeven. Sport- en Beweegakkoord Medio januari 2020 hebben we een begin gemaakt met het lokale sport- en beweegakkoord. Na een korte verkenning is een brede bijeenkomst georganiseerd. Breed in de zin dat sport- en beweegaanbieders, onderwijsorganisaties, belangenorganisaties, gemeente en maatschappelijke instellingen zijn uitgenodigd om ambities te formuleren, ideeën in te brengen en aan te geven op

4

welke wijze ze zouden willen bijdragen aan de realisering hiervan. De ambities en maatregelen die uit de brede bijeenkomst naar voren kwamen zijn met een kleinere groep vertegenwoordigers vanuit sport en bewegen, welzijn en zorg besproken, gecategoriseerd en geprioriteerd. Het sportdomein was hier sterk vertegenwoordigd. Uiteindelijk hebben deze activiteiten geresulteerd in het sport- en beweegakkoord 2020-2024. Om tot uitvoering van het sport- en beweegakkoord te komen, is het belangrijk dat een groep vertegenwoordigers zich verantwoordelijk voelt om dit te begeleiden en aan te jagen. Ook kennen zij de budgetten toe. Deze groep vertegenwoordigers noemen we de regiegroep. De regiegroep wordt gecoördineerd door de coördinator Lokaal Sport- en Beweegakkoord. De regiegroep bestaan uit een afvaardiging van vijf personen uit het sport – en beweegveld van de gemeente Epe.

De regiegroep heeft de volgende taken: • Aanjagen, enthousiasmeren en betrekken van potentiële uitvoerders van acties en speerpunten • Bewaken en toekennen uitvoeringsbudget en services • Opstellen jaarlijkse uitvoeringsagenda • Organiseren van minimaal 1 evaluatiemoment per jaar met alle betrokkenen • Werven van betrokkenen die op een andere wijze een bijdrage willen leveren om de ambities/acties uit het sport- en beweegakkoord te verwezenlijken, bijvoorbeeld financieel • Samen met de Adviseur Lokale Sport services toewijzen • Coördineren van de acties die afgesproken zijn in het sport- en beweegakkoord • Opstellen van een nieuwsbrief ten behoeve van communicatie • Toekomstbestendig maken van het sport- en beweegakkoord op langere termijn Per kalenderjaar krijgen inwoners, verenigingen (sport)organisaties twee keer de mogelijkheid om financiering van projecten aan te vragen bij deze regiegroep. Deze financiering wordt betaald uit de middelen die de gemeente vanuit het Rijk ontvangt voor het sportakkoord. Elk ingebracht project en elke activiteit zal door de regiegroep worden getoetst aan de hand van een aantal criteria. Vanaf januari 2023 is er gewerkt aan een herijking van dit sport- en beweegakkoord. Er heeft een grondige evaluatie plaatsgevonden, waaruit is gebleken dat de regiegroep maar ook de partners zeer tevreden zijn over de huidige gang van zaken.

Daarom is ervoor gekozen om zoveel mogelijk dezelfde koers te varen voor de periode 2024-2028 als 2020-2024. Lokaal Preventieakkoord Begin maart 2021 is er een begin gemaakt met het Preventieakkoord gezondheid van de gemeente Epe. We zijn begonnen met een startbijeenkomst waar betrokkenen vanuit de domeinen gezondheid, zorg, welzijn en sport aanwezig waren om ambities te formuleren en input te leveren voor het akkoord. In kleinere werkgroepen is de input vanuit de startbijeenkomst verder uitgewerkt en dat heeft geresulteerd in het preventieakkoord. Na de startbijeenkomst zijn de volgende overkoepelende thema’s aangewezen als hoofdthema’s: a) middelengebruik, b) gezond gewicht en c) mentaal welbevinden. Dwars door deze thema’s speelt het onderwerp Sociaal Economische Gezondheidsverschillen. Per thema zijn werkgroepen geformeerd om projecten op te zetten en uit te voeren. Om tot uitvoering van projecten en activiteiten te komen hebben we een kerngroep opgesteld. Deze bestaat uit de beleidsontwikkelaar volksgezondheid, de JOGG-regisseur, de directeur bestuurder Koppel-Swoe, de wijkmanager HOOG, de coördinator CJG en de adviseur publieke gezondheid GGD.

De kerngroep heeft de volgende taken en verantwoordelijkheden: • Prioriteren en keuzes maken welke projecten en interventies op korte, middellange en lange termijn worden uitgevoerd • Volgen van de acties die voortkomen uit het preventieakkoord en bewaken van de voortgang • Zorgen voor verbindingen en samenwerkingen tussen werkgroepen en thema’s • Organiseren van minimaal één evaluatiemoment per jaar met alle betrokkenen • Toekomstbestendig maken van het preventieakkoord op langere termijn

5

De regeling Specifieke uitkering lokale preventieakkoorden en preventieaanpakken, en daarmee ook ons lokale preventieakkoord, loopt tot 1 januari 2024. Vanaf 2024 is preventie breed onderdeel van de budgetten in de brede SPUK. In het laatste kwartaal van 2023 vindt er een evaluatie met de kerngroep plaats en zullen we ook kijken naar mogelijkheden om met elkaar in gesprek te blijven over gezond en actief leven in de gemeente Epe. Daarbij willen we zoveel mogelijk aansluiten bij bestaande netwerken en structuren (waaronder het Integraal Zorgakkoord en de (sub)regionale structuur).

Opbouw plan van aanpak Het plan van aanpak is opgebouwd volgens de verplichte vragen in het format. We zullen per thema aangeven: • De uitgangssituatie, zowel kwantitatief (cijfers) als kwalitatief (opgaves) – Waar staat de gemeente? • Beoogde doelen en resultaten – Wat wil de gemeente bereiken? • Hoe daaraan uitvoering wordt gegeven – Wat gaat de gemeente daarvoor doen? Vervolgens zullen we aangeven hoe we invulling gaan geven aan de ondersteunende onderdelen, hoe de voortgang wordt bewaakt en hoe we samenhang en synergie nastreven tussen de verschillende hoofdthema’s en onderdelen.

6

1. Sport, bewegen en cultuur 1.1. Brede regeling combinatiefuncties – Sport Waar staat de gemeente? Er is in 2019 onderzoek gedaan naar het sport- en beweeg gedrag van inwoners van de gemeente Epe. Uit dit onderzoek komen de volgende gegevens naar voren: Doelgroep Kinderen in de onderbouw Kinderen in de bovenbouw Jongeren Senioren

% dat voldoet aan de Fitnorm 40,3 59 57,9 33,1

De resultaten van dit onderzoek zijn afhankelijk van het moment dat er wordt gevraagd naar sport- en beweeggedrag. In de winter wordt er aanzienlijk minder voldaan aan de Fitnorm dan in de zomer. Kinderen en jongeren zijn ten opzichte van 2014 minder gaan sporten en bewegen. Senioren zijn vaker ongeorganiseerd gaan sporten. Volgens de Fitnorm voldoen mensen in alle leeftijdsgroepen aan de norm wanneer zij op minimaal drie dagen per week tenminste 20 minuten zwaar intensief bewegen. Er is geen onderzoek gedaan naar verschillen in sport- en beweeggedrag van inwoners tussen de verschillende dorpen in de gemeente Epe. Momenteel wordt er gewerkt aan een nieuw onderzoek waar het sport- en beweeggedrag van alle inwoners wordt onderzocht (zie 2.5. ‘fysieke omgeving’), bijzondere doelgroepen als mensen met een beperking en nieuwkomers worden bij dit onderzoek betrokken. De afgelopen jaren zien we allerlei ontwikkelingen op het gebied van sport. Kinderen, jongeren en jongvolwassenen bewegen minder. Ouderen hebben hun eigen wensen en behoeften, zoals meer behoefte aan begeleiding en advies. Mensen die graag sporten en bewegen doen dat steeds minder in verenigingsverband. De coronacrisis heeft deze ontwikkeling versterkt.

De belangrijkste opgaven en focus op het gebied van sport en bewegen zijn: • We stimuleren Uniek Sporten met de buurtsportcoaches en door middel van regionale coördinatie, voor aangepast sporten voor mensen met een beperking • We verduidelijken en actualiseren de financieringsregeling voor sportvelden uit het Sport- en Beweegplan 2020 – 2024 • We stellen speelruimtebeleid op samen met inwoners (zie 2.5. ‘fysieke omgeving’) • We willen sportverenigingen versterken Wat wil de gemeente bereiken? De gemeente wil het volgende bereiken met de inzet van buurtsportcoaches in de gemeente Epe: • Meer kinderen, jongeren en volwassenen die sporten en bewegen (ook kwetsbare groepen en mensen die achterblijven) • Sterke aanbieders in sport en bewegen, waarbij kwaliteit, veiligheid en toegankelijkheid geregeld is • Een sterke verbinding tussen sport en bewegen met andere domeinen en programma’s (zoals onderwijs, zorg en welzijn) •

•

Preventief werken: de buurtsportcoaches richten zich op het bevorderen van een actieve levensstijl en het voorkomen van gezondheidsproblemen. Door sport- en bewegingsactiviteiten te stimuleren, worden risicofactoren voor gezondheidsproblemen, zoals obesitas, diabetes en hart- en vaatziekten, verminderd. Door preventief te werken kunnen deze gezondheidsproblemen in een vroeg stadium worden aangepakt, waardoor de kwaliteit van leven wordt verbeterd en de kosten van de gezondheidszorg mogelijk worden verlaagd. Positieve gezondheid: de buurtsportcoaches richten zich niet alleen op de fysieke gezondheid, maar ook op de bredere concepten van positieve gezondheid. Door het aanbieden van sport- en beweegactiviteiten wordt het sociaal welzijn, zoals zelfvertrouwen en

7

•

verminderen van stress, verbeterd. Buurtsportcoaches kunnen inwoners helpen bij het zoeken van passende sporten en activiteiten die aansluiten bij de behoefte. Verminderen van gezondheidsverschillen: binnen de gemeente Epe is er, net zoals bij andere gemeentes, sprake van gezondheidsverschillen tussen inwoners. Soms ervaren inwoners ongelijkheid bij de toegang van een sport, vanwege een lage sociaal economische positie, een beperking, een chronische aandoening of vanwege religie/geloof. Buurtsportcoaches organiseren laagdrempelige activiteiten voor diverse doelgroepen. Hierdoor worden gezondheidsverschillen tussen inwoners verminderd.

Wat gaat de gemeente daarvoor doen? Het team van Heel Epe Beweegt bestaat uit 2,3 fte aan buurtsportcoaches, aangevuld met een JOGG-regisseur die voor 0,4 fte actief is. Zij zetten zich op verschillende activiteiten in, zoals ‘sterke en vitale sportverenigingen’ en ‘bewegen voor iedereen’. De fasering voor de komende jaren hebben we nog niet exact in beeld. Alle activiteiten worden namelijk per kwartaal geëvalueerd. Op basis van deze evaluatie wordt besloten om door te gaan met de activiteit of dat er gezocht moet worden naar een andere, beter passende activiteit. De evaluatie wordt gedaan met de coördinator buurtsportcoaches, de beleidsontwikkelaar sport en de strateeg binnen het sociale domein van de gemeente Epe. We zetten specifiek in op de volgende doelgroepen: • Inactieve senioren • Mensen met een mentale, fysieke of zintuigelijke beperking • Kwetsbaren in de samenleving (denk bijvoorbeeld aan financieel, cultureel, chronisch ziek, etc.) • Kinderen en jongeren in de leeftijd 0 – 23 jaar • Inactieve volwassenen in de leeftijd 35 – 65 jaar • Sportaanbieders • Scholen Op deze doelgroepen wordt specifiek ingezet vanwege een aantal actuele trends en ontwikkelingen, zoals vergrijzing, inwonergericht werken en individualisering. Daarnaast blijkt uit een vierjaarlijkse meting dat deze doelgroepen nog niet voldoende worden aangesproken om te gaan bewegen.

Dit is ook landelijk terug te zien.

Het streven is om vanaf januari 2024 de totale uren van de buurtsportcoaches uit te breiden. Dit wordt bekostigd uit de middelen voor het thema ‘valpreventie’. De overige bekostiging wordt gehaald uit het thema ‘terugdringen gezondheidsachterstanden’. Daarmee willen we ons de komende jaren met name richten op het versterken van de verbinding tussen sport en bewegen en specifieke doelgroepen als ouderen en inwoners met een lage sociaal economische positie. De coördinatie van de uitvoering van het uitvoeringsplan van de buurtsportcoaches wordt in handen gelegd van de begeleidingsgroep, welke bestaat uit: • Een voorzitter vanuit de gemeente (bestuurlijk) • 1 vertegenwoordiger vanuit de gemeente (ambtelijk)

8

• • • • • • •

De coördinator van Heel Epe Beweegt 1 vertegenwoordiger vanuit de zorgsector (S1 wijkverpleging) 1 vertegenwoordiger die de belangen behartigt van de binnensportverenigingen 1 vertegenwoordiger die de belangen behartigt van de buitensportverenigingen 1 vertegenwoordiger uit het primair onderwijs en voortgezet onderwijs 1 vertegenwoordiger vanuit welzijn en kinderopvang 1 vertegenwoordiger vanuit een commerciële sportaanbieder

De begeleidingsgroep komt twee keer per jaar bijeen. Het initiatief om de groep bij elkaar te brengen ligt bij het team van de buurtsportcoaches. Er is een aantal wijken waar extra aandacht voor is; zoals de Berkenoord II in Vaassen. Daarnaast wordt ook een aantal wijken/kernen minder bediend. Dat komt voort uit het feit dat activiteiten in deze kernen minder aanslaan. Waarschijnlijk speelt hier de agrarische factor een grote rol. Kinderen uit deze kernen/wijken wonen vooral op boerderijen en spelen en/of helpen vaak op de boerderij.

1.2. Brede regeling combinatiefuncties – Cultuur Waar staat de gemeente? De gemeente Epe heeft een hoog voorzieningenniveau. De grotere kernen zijn beter op culturele activiteiten ingericht wegens betere accommodaties dan de kleinere kernen. Daarnaast zien wij een verschil in cultuureducatie. Onze focus en opgaven op het gebied van cultuur zijn als volgt: • We zetten in op het Cultuur- en Erfgoedpact Noord Veluwe en stimuleren daarmee lokale projecten • We zetten in op cultuureducatie, onder andere door middel van het convenant cultuureducatie en de cultuurcoach • We verstevigen de samenwerking vanuit cultuur met de sectoren Economie en Recreatie & Toerisme voor nieuwe mogelijkheden We zien hier nog nieuwe opgaven. De cultuursector heeft een klap heeft gekregen als gevolg van de coronacrisis. Hieruit volgt ook dat er een steeds groter tekort aan vrijwilligers is. Wat wil de gemeente bereiken? De gemeente wil het volgende bereiken met de inzet van de cultuurcoach in de gemeente Epe: • Meer kinderen, jongeren en volwassenen die deelnemen aan cultuur (ook kwetsbare groepen en mensen die achterblijven) • Sterke cultuurorganisaties en vrijwilligers • Een sterke verbinding tussen cultuur met andere domeinen en programma’s (zoals onderwijs, zorg en welzijn) Cultuur verbindt en is goed voor de mentale gezondheid.

Cultuur is noodzakelijk voor een aantrekkelijk leefklimaat evenals gezonde verenigingen. Door cultuureducatie op school aan te bieden en door verenigingen te ondersteunen zorgen wij ervoor dat de cultuurbeleving en -educatie laagdrempelig en voor alle kinderen beschikbaar blijft. We willen cultuureducatie en cultuurparticipatie aan inwoners van de gemeente Epe bieden, een lokaal levendig cultureel klimaat creëren en cultuurparticipatie, welzijn en sociale cohesie in de Eper samenleving bevorderen. Wat gaat de gemeente daarvoor doen? De cultuurcoach in de gemeente Epe heeft 0.69 fte beschikbaar. De cultuurcoach verbindt lokale partijen en orkesten met scholen. Hierdoor kunnen de lokale verenigingen cultuureducatie aanbieden aan de lokale scholen. Hiermee krijgen wij gezonde cultuurverenigingen door een doorstroming van leerlingen naar lid en stimuleren wij een culturele beleving en ontwikkeling bij scholieren. Graag willen wij de cultuurcoach ook inzetten ter ondersteuning van verenigingen.

9

De cultuurcoach zet specifiek in op de ondersteuning van verenigingen en scholen, zodat scholieren laagdrempelig in aanraking komen met cultuur. De scholen en verenigingen komen op dit moment onder andere samen in de Muziektafel. Hierbij wordt gestuurd op muziekonderwijs. Er is continu overleg met de verschillende partijen. De schaal is voornamelijk lokaal en regionaal. De cultuurcoach komt vanuit het Cultuurplein. Cultuurplein is actief in meerdere gemeenten. Er is nu geen reden om in te zoomen op bepaalde wijken of kernen. Wel is het zo dat cultuuronderwijs bij een aantal scholen minder is belegd dan bij andere scholen, evenals dat er verenigingen zijn die in zwaarder weer zitten dan andere verenigingen. Deze willen wij graag motiveren en ondersteunen via maatwerk. Cultuurplein bewerkstelligt talentontwikkeling en het bevorderen van zelfbewustzijn bij kinderen en jongeren door expressieve projecten en culturele lessen, zowel in huis als op school. Voor advies en begeleiding in het onderwijs is de cultuurcoach benaderbaar. Via het Cultuurplein en de cultuurcoach zijn er lopende acties als ‘Retourtje Cultuur’, waarbij scholieren voor € 2 kunnen deelnemen aan een voorstelling bij Phion. Er wordt extra ingezet op een (cultuur)erfgoed aanbod. Daarmee kunnen scholen meer gebruikmaken van erfgoedinstellingen in de regio.

En daarbij is een leerlijn in ontwikkeling op het gebied van erfgoed. De leerlijn wordt in 2023-2024 uitgerold. De andere activiteiten van de cultuurcoach zijn continue, lopende acties. Daarbij werken we samen met het Cultuurplein, de scholen, lokale partijen en verenigingen.

10

2. Gezondheid en sociale basis 2.1. Gezondheidsachterstanden Waar staat de gemeente? Iemand die opgroeit in een gezin met een hoog inkomen en een hoog opleidingsniveau heeft meer kans om langer te leven in een goede gezondheid, dan iemand die opgroeit in een gezin met een laag inkomen en een laag opleidingsniveau. In vergelijking met mensen met een laag inkomen en laag opleidingsniveau, leven mensen met een hoog inkomen en hoog opleidingsniveau gemiddeld genomen niet alleen zes jaar langer, maar ook vijftien jaar langer in goede gezondheid. Gezondheidsverschillen ontstaan niet alleen door individuele leefstijlfactoren. Sociaal economische factoren, zoals voldoende bestaanszekerheid en voldoende toegang tot passende zorg en ondersteuning, spelen een grote rol bij de mate van gezondheid en veerkracht die mensen ervaren. Gezondheidsachterstanden zijn onwenselijk omdat dit een negatieve impact heeft op de kwaliteit van leven van mensen en op de mogelijkheden voor mensen om te participeren in het economisch en maatschappelijk leven. Gezondheidsachterstanden Uit het regiobeeld Apeldoorn-Zutphen blijkt dat de sociaal economische positie (SEP) in onze gemeente gemiddeld is vergeleken met Nederland. Het aandeel mensen dat moeite heeft met rondkomen verschilt wel per kern. Dit aandeel is het hoogst in Vaassen.

In de Volwassen- en Ouderenmonitor GGD (2022) staat dat het percentage inwoners dat de gezondheid ervaart als (zeer) goed 72% is. Ouderen en mensen in een lage SEP ervaren dit minder vaak als (zeer) goed. Een belangrijke opgave die we zien is om de doelgroep met gezondheidsachterstanden te bereiken. Gezondheidsvaardigheden In Nederland heeft ruim een derde van alle volwassenen beperkte gezondheidsvaardigheden. Daarmee wordt bedoeld dat zij moeite hebben om informatie over gezondheid en zorg te vinden, te begrijpen en toe te passen. Een deel van deze mensen is laaggeletterd. Zij kunnen wel lezen en schrijven, maar kunnen dit niet goed genoeg om helemaal te mee te kunnen doen in de samenleving. Zij begrijpen daarom de schriftelijke uitleg over bijvoorbeeld medicijnengebruik niet goed. Geletterdheid zien we daarom als een fundamentele voorwaarde voor zelfredzaamheid, maar ook voor sociale inclusie en duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt van onze inwoners. Uit het regiobeeld Apeldoorn-Zutphen (2023) blijkt dat 17% van de inwoners van onze gemeente laaggeletterd is. We zien in de regio dat het percentage vooral hoog is onder de 50+’ers. Een opgave is om bewustwording over laaggeletterdheid te vergroten en de schaamte te doorbreken, zodat mensen eerder hulp krijgen.

Wat wil de gemeente bereiken? Binnen onze activiteiten differentiëren we in ons aanbod, zodat specifieke groepen goed worden bereikt en actief worden betrokken. We ontwikkelen interventies die aansluiten bij de behoefte van deze specifieke groepen. Gezondheidsachterstanden verminderen We willen dat mensen met gezondheidsachterstanden zoveel mogelijk actief mee kunnen doen aan de maatschappij en zo weinig mogelijk drempels ervaren om gebruik te kunnen maken van het aanbod rondom gezond leven. Dus doelstelling: iedereen doet mee.

11

Gezondheidsvaardigheden verbeteren Eén van de focuspunten uit het Integraal Beleidsplan Sociaal Domein is het tegengaan van laaggeletterdheid. Daarmee hopen we dat het welzijn van inwoners verbetert, omdat ze zelfstandiger deel kunnen uitmaken van onze samenleving. Een gevolg van een verhoging van het welzijn is ook een verbetering van de gezondheid. • •

Preventief werken: Gezondheidsachterstanden hebben effect op andere leefgebieden. We proberen dit te beperken en voorkomen. Positieve gezondheid: we willen dat mensen gezonde keuzes kunnen maken en hierdoor niet belemmerd worden door achtergrond, afstand en andere factoren in de toegang tot zorg, ondersteuning en welzijn.

Wat gaat de gemeente daarvoor doen? Gezondheidsachterstanden verminderen Door bijvoorbeeld onze minimaregelingen proberen we inwoners met een lage (SEP) ondersteuning te bieden. Daarnaast helpen we inwoners bij geldzorgen door middel van gratis advies voor passende hulp (Geldfit). We willen gezondheidsachterstanden verminderen door aandacht voor voeding en bewegen, waarbij de verbinding wordt gemaakt met de sociale omgeving. Dit is verbetering van de sociale cohesie, terwijl er aandacht is voor gezondheid. • We onderzoeken of we een cursus, zoals Simpel Fit, aan ouders over gezonde voeding en bewegen voor kinderen kunnen aanbieden. In principe voor de doelgroep statushouders, echter willen we dit breed aanbieden. We zorgen daarbij voor verbinding met gezinnen met projecten van Stichting Present (Klets & Koek/Meet & Connect). • We willen op korte termijn kleine acties doen, bijvoorbeeld door bij de voedselpakketten van de Voedselbank budgetvriendelijke recepten te delen. Daarnaast extra communicatie inzetten over een gezonde leefstijl. De wens is om in de toekomst mogelijk een diëtiste in te zetten of te promoten voor de doelgroep: mensen met een laag inkomen, schulden en/of uitkering. • We zetten de buurtsportcoaches specifieker in op het thema ‘gezondheidsachterstanden’.

Hierbij denken we aan activiteiten voor kinderen van kwetsbare doelgroepen, bijvoorbeeld in specifieke wijken of de vakantieperiode. Daarnaast onderzoeken we of kandidaten van Lucrato (al dan niet als opvolging aan het programma Werkfit) gekoppeld kunnen worden aan de buurtsportcoaches, waarbij de buurtsportcoaches gaan kijken of er verbinding gemaakt kan worden met het sportaanbod en verenigingsleven van de gemeente. Gezondheidsvaardigheden verbeteren Door bijvoorbeeld cursussen bij de Taalpunten en inloopspreekuren waar inwoners ondersteuning kunnen krijgen bij hun vragen op het gebied van taal, rekenen en computergebruik proberen we hen hulp te geven. Daarnaast zijn we met hulp van ondernemers actief op zoek naar laaggeletterde mensen. Over het algemeen zijn inwoners met een niet-Nederlandse achtergrond (NT2-ers) snel in beeld, mede omdat ze zichzelf vaak melden om Nederlandse taal te willen volgen of is het een onderdeel van het inburgeringsprogramma. Anders is dat met geboren en getogen inwoners met een Nederlandse achtergrond (NT1). Bij hen is de schaamte vaak erg groot. Sommigen zijn langdurig in staat om hun mindere basisvaardigheden goed te camoufleren. We zullen dus verschillende manieren en (mede-)inwoners of lokale organisaties moeten inzetten om hen te gaan vinden.

We proberen inwonersparticipatie vorm te geven door in het algemeen aandacht te geven aan laaggeletterdheid en cursisten en ondernemers actief te laten zoeken naar inwoners die hierbij hulp kunnen gebruiken. De verwachting is dat zij in de hele gemeente te vinden zijn en dus ook in de kleinere kernen. Daar zijn echter geen spreekuren voor basisvaardigheden, zodat het nodig is om te zoeken naar een betere spreiding of alternatieve inzet hiervan. We zetten als gemeente in op het herkennen van beperkte basisvaardigheden en zorgen dat professionals over kennis en vaardigheden beschikken om met mensen met hen om te gaan. Vanaf 2024 doen we onderzoek naar het volgende: • Hoe kunnen we de NT1 doelgroep beter bereiken? • Hoe kunnen we het aanbod beter verspreiden over de gemeente Epe? De bibliotheek Noord-Veluwe heeft een belangrijke rol als het gaat om het begeleiden van vrijwilligers en het bieden van lessen over basisvaardigheden (taal, rekenen en digitaal). Daarmee is zij hierin de belangrijkste partner van de gemeente.

12

2.2. Kansrijke Start Waar staat de gemeente? In 2021 is in de gemeente Epe een startbijeenkomst kansrijke start georganiseerd. Na de startbijeenkomst is de Intentieverklaring Kansrijke Start opgesteld. In de intentieverklaring is vastgelegd dat de partners van de Coalitie Kansrijke Start Epe er samen voor staan dat alle kinderen in de gemeente Epe gezond en veilig opgroeien en meedoen naar talent en vermogen. In 2022 is de intentieverklaring ondertekend. Vanuit de coalitie is een kerngroep opgesteld. De kerngroep is aan de slag gegaan met het in kaart brengen van een klantroute en het voorbereiden van een netwerkbijeenkomst waar de klantroute is gepresenteerd. Dat proces heeft veel inzicht gegeven in het inzichtelijk maken van het aanbod en het verbinden en versterken van de samenwerking. De belangrijkste opgaven zijn: • Goede zorg en ondersteuning voor kinderen en hun ouders/verzorgers in de eerste 1000 dagen en daarbij inspelen op de behoeften van ouders/verzorgers. • Samenwerking tussen professionals in het medisch en sociaal domein onderling en het informeel netwerk verder verbeteren. Daarbij is aandacht voor het betrekken van ouders/opvoeders bij de ontwikkeling van de aanpak, het leggen van slimme verbindingen tussen zorgverleners en programma’s en het versterken van bestaande initiatieven.

Wat wil de gemeente bereiken? Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1000 levensdagen zijn cruciaal voor een goede start. Hoe meer problemen worden voorkomen bij de start en in de vroege kinderjaren, hoe groter het voordeel voor het kind en de maatschappij. Daarom moeten (aanstaande) ouders in een kwetsbare situatie beter ondersteund worden om hun kind de beste start te geven en hulp en steun tijdens de opvoeding normaliseren. Door deze (aanstaande) ouders te ondersteunen bij het ouderschap en te investeren in een goede start voor elk kind, wordt gebouwd aan het fundament van gezondere generaties, waarin meer gelijkheid is, waar iedereen zijn of haar talenten kan ontwikkelen en iedereen de kans krijgt op een gezond en gelukkig leven. De coalitiepartners onderschrijven het belang en de urgentie van een kansrijke start om gelijke kansen te bevorderen en (gezondheids)verschillen te verkleinen. Ze spannen zich in om alle kinderen een goede start te geven en stellen de veiligheid en ontwikkeling van het kind voorop. Daarbij werken ze samen met het (aanstaande) gezin aan draagkracht en veerkracht. Hiermee sluit de coalitie aan bij het lokale gezondheids- en sociaal beleid van de gemeente Epe en werkt samen daadkrachtig aan het traject voor, tijdens en na de zwangerschap.

De gemeente Epe werkt aan een gezonde toekomst voor haar inwoners. In het Integraal Beleidsplan Sociaal Domein is vastgelegd dat kinderen en jongeren gezond, veilig en kansrijk moeten kunnen opgroeien binnen de gemeente. Er wordt zo veel mogelijk voorkomen dat kleine problemen groter worden en dat gezinnen intensieve hulp nodig hebben. Daarom wordt geïnvesteerd in stevige, beschermende netwerken om kinderen en jongeren heen. Daarnaast stimuleert de gemeente de samenwerking tussen partners, en tussen partners en (groepen) inwoners om een preventieve gezondheidsaanpak te versterken. Dat gebeurt bijvoorbeeld door met de Coalitie Kansrijke Start en het Lokaal Preventieakkoord de samenwerking tussen betrokken gezondheids- en welzijnsorganisaties te versterken. Wat gaat de gemeente daarvoor doen? Kansrijke Start is een ketenaanpak. De doelgroep bestaat uit aanstaande ouders met een kinderwens, zwangeren en ouders van jonge kinderen tot 2 jaar in kwetsbare situaties. De doelgroep wordt betrokken via de ouderadviesraad Verloskundig Samenwerkingsverband Apeldoorn. De ouderadviesraad is één van de coalitiepartners. Daarnaast gaat de werkgroep ‘versterken (bestaand) aanbod & betrekken doelgroep’ aan de slag met de opdracht te onderzoeken hoe de doelgroep betrokken kan worden. De uitvoering van Kansrijke Start vindt gemeentebreed plaats.

De ambities van de Coalitie Kansrijke Start Epe zijn vastgelegd in een ambitie-inspanningen model:

13

Vanuit de coalitie en de kerngroep worden twee werkgroepen gevormd om aan de slag te gaan met deze inspanningen om de ambitie te bereiken. Het betreft de volgende twee doelgroepen: • •

Werkgroep versterken (bestaand) aanbod en betrekken doelgroep. Werkgroep met betrekking tot het versterken netwerksamenleving.

Deze werkgroepen gaan aan de slag met de werkagenda Kansrijke Start Epe. Deze ziet er als volgt uit

Globaal ziet de fasering er als volgt uit: • In 2024 worden er structureel themabijeenkomsten georganiseerd voor professionals in geboortezorg, sociaal domein en jeugdgezondheidszorg (leer- en netwerkbijeenkomsten). • In 2026 zijn de hiaten in het zorglandschap ingevuld met interventies die aansluiten bij de behoefte van professionals en ouders in de eerste 1000 dagen. • In 2026 maken we een doorgroei naar een overlegtafel: neerleggen van signalen, ophalen van hiaten en hierop inspelen. De coalitie bestaat uit de volgende partners: gemeente Epe, Proscoop, Stichting Vérian & Centrum Jeugd en Gezin Epe, Verloskundigen Kring Apeldoorn/Epe, Huisartsenpraktijk Vaassen – Emst,

14

Naviva Kraamzorg, Welzijnsorganisatie Koppel-Swoe, KOM Kinderopvang, Gelre Ziekenhuizen, Stichting Veilig Thuis Noord- en Oost-Gelderland en Ouderadviesraad Verloskundig Samenwerkingsverband. Daarnaast heeft de GGD NOG opdracht gekregen om de ketenaanpakken te inventariseren en te komen met regionale proces- en inrichtingsafspraken, zie bijlage 2.

2.3. Mentale Gezondheid Waar staat de gemeente? 83% van de volwassen inwoners (Volwassen- en Ouderenmonitor GGD, 2022) ervaart geen psychische klachten. Mensen met een lage SEP hebben vaker psychische klachten. 13% heeft een (zeer) lage veerkracht. De veerkracht is lager onder mensen met een lage SEP. 27% van de kinderen tot 12 jaar heeft een matige of verhoogde kans op psychosociale klachten (Kindermonitor GGD, 2021). In de regio Noord- en Oost-Gelderland is tussen 2019 en 2022 het aandeel jongvolwassenen met een (zeer) goed ervaren gezondheid afgenomen van 78% naar 65%. Daarnaast is het aandeel jongvolwassenen met psychische klachten toegenomen van 29% naar 51%. Uit de Corona Gezondheidsmonitor jongvolwassenen GGD (2022) is gebleken dat de coronapandemie op veel jongvolwassenen een negatieve impact heeft gehad. Daarnaast hebben factoren als eenzaamheid en stress invloed op mentale gezondheid; ruim een kwart van de jongvolwassenen geeft aan eenzaam te zijn en 44% voelt zich vaak gestrest. Er zijn in de gemeente Epe ogenschijnlijk relatief weinig inwoners met zware psychische problemen. Tegelijkertijd zien we dat het aantal jongeren en volwassenen met problemen sinds de coronaperiode is toegenomen. We kennen een dekkend aanbod van zorgaanbieders die inwoners kunnen begeleiden en/of ondersteunen wanneer de situatie daarom vraagt.

Het totaal aanbod van preventieve interventies en voorliggende voorzieningen voor volwassenen en jeugdigen is nog niet optimaal in beeld. Daarnaast is een belangrijke opgave het bespreekbaar maken en daarmee normaliseren van mentale klachten. Wat wil de gemeente bereiken? • Stimuleren dat praten over gezondheid (waaronder mentale gezondheid) een regulier onderdeel wordt van het sociale verkeerscontact tussen inwoners onderling. • We willen inwoners faciliteren in hun veerkracht versterking, het stimuleren van gezonde leefstijlprogrammas's en zorg dragen voor een woonomgeving die daaraan bijdraagt. • Inwoners stimuleren actief aan de slag te gaan met hun mentale gezondheid door algemene voorzieningen en interventies te borgen en verder uit te rollen. • Samenredzame gemeenschappen stimuleren door inwoners te leren elkaar te ondersteunen om voorkomende psychische hulpvragen vanuit eigen kracht op te pakken (vanuit bijvoorbeeld Korak, KOPP-groepen, inzet ervaringsdeskundigheid). • Kinderen en jongeren moeten gezond, veilig en kansrijk kunnen opgroeien binnen onze gemeente. We willen zoveel mogelijk voorkomen dat kleine problemen groter worden en dat gezinnen intensieve hulp nodig hebben. We willen daarom dat dat kinderen en jongeren terechtkunnen bij stevige, beschermende netwerken om hen heen (bijvoorbeeld kansrijke start, scheidingsloket).

15

• •

•

Preventie: we zetten in op het normaliseren en bespreekbaar maken van klachten. Daarmee voorkomen we dat klachten erger worden. Positieve gezondheid: we willen ontwikkelingen stimuleren die bijdragen aan de veerkracht van inwoners in diverse levensfases. We willen inwoners handvatten geven om binnen hun eigen netwerk, of bij eerstelijnsvoorzieningen, hun vragen op te (laten) pakken. Verminderen van gezondheidsverschillen: bepaalde groepen hebben een lagere mentale gezondheid. Daarom zetten we in op het ontwikkelen van algemene voorzieningen om preventief te kunnen signaleren en bijsturen wanneer inwoners te maken hebben met ingrijpende levensveranderingen.

Wat gaat de gemeente daarvoor doen? In het GALA staat dat gemeenten zorg dragen voor een goed sluitende (en laagdrempelige) ondersteuning afgestemd op de behoefte van de eigen inwoners. In het bijzonder wordt gekeken naar de groepen jongeren (12-27 jaar) en mensen in een kwetsbare positie (waaronder kwetsbare ouderen en inwoners met een lage SEP). Daarnaast hebben we speciale aandacht voor de doelgroep die uitstroomt uit beschermd wonen voorzieningen en weer moet zien te re-integreren in de maatschappij. Een derde specifieke doelgroep is die van eenzame en kwetsbare ouderen die door het wegvallen van hun netwerk kwetsbaarder zijn voor het ontwikkelen van klachten. We betrekken deze doelgroepen via onderzoeken, contacten met belangenbehartigers en vrije nog te ontwikkelen vormen van participatie. We willen daarbij aansluiten op methodes die aansluiten op de leefwereld van de doelgroep. Instellingen, zoals Korak, worden ingezet op lokaal niveau, maar zijn niet alleen voor de gemeente Epe. Er zijn afspraken met Heerde en Hattem om de ontwikkelingen op dit gebied waar nodig samen op te pakken, zeker omdat veel inwoners ook in andere gemeenten gebruikmaken van algemene voorzieningen. Daarnaast worden de voorzieningen in Epe bewust op diverse schalen ontwikkeld om meer af te kunnen stemmen op de specifieke behoeften van inwoners.

Er wordt niet extra ingezet op specifieke wijken omdat we inwoners zoveel mogelijk integraal (met andere inwoners) willen ondersteunen. De gemeente gaat vooral inzetten op ondersteuning aan de voorkant die waar mogelijk wordt ingezet en uitgevoerd door ervaringsdeskundigen. We willen veerkracht versterken en normaliseren, dus vooral op een benadering in lijn met positieve gezondheid. • We gaan in 2024 onderzoeken in hoeverre inwoners met een psychische kwetsbaarheid momenteel gebruik kunnen maken van algemene voorzieningen en welke factoren daarvoor van belang zijn. • We gaan in 2024 en 2025 met Korak en Ixta Noa verkennen welke mogelijkheden er zijn voor de EPA-doelgroep en inwoners met een psychische kwetsbaarheid. Deze organisaties zetten in op het vergroten van de veerkracht van deelnemers door hen te faciliteren in het organiseren van activiteiten. Het gaat hier zowel om ontmoetingsactiviteiten als activiteiten gericht op ontwikkeling en herstel. • We faciliteren deze organisaties structureel om inwoners kortstondig te laten begeleiden door ervaringsdeskundigen op een vormvrije wijze wanneer nodig. • We faciliteren algemene voorzieningen die inwoners met een psychische kwetsbaarheid kunnen ondersteunen in het vinden van dagactiviteiten (waaronder Helpende Hand en de Buurtpunten).

• We brengen bestaande voorzieningen en diensten voor jeugdigen (zoals die van de GGD) extra onder de aandacht. In 2024 doen we onderzoek naar de mogelijke verbeteringen en hiaten in de werkwijze van en samenwerking tussen voorliggende voorzieningen in de gemeente Epe. • We gaan in 2024 onderzoeken welke verbeteringen mogelijk zijn in de samenwerking tussen ketenpartners (van) en voorliggende voorzieningen. We gaan met de uitkomsten aan de slag om een verbeterplan op te stellen en uit te rollen.

2.4. Aanpak overgewicht en obesitas Waar staat de gemeente? In de gemeente Epe is in de jaren 2020-2022 12% van de 4/5-jarigen, 17% van de 9/10-jarigen en 18% van de 13/14-jarigen te zwaar; zij hebben overgewicht of obesitas. De gemeente Epe hoort bij

16

de gemeenten in de regio Noord- en Oost Gelderland die ongunstig scoren wat betreft het aandeel 4/5-jarigen met overgewicht of obesitas (12%). Dit betreft met name meisjes. De gemeente Epe vindt het belangrijk dat alle kinderen en jongeren opgroeien in een gezonde leefomgeving met aandacht voor een gezonde leefstijl. Daarom is ze sinds 2017 aangesloten bij JOGG. Als JOGG-gemeente streeft de gemeente ernaar om de fysieke en sociale leefomgeving van kinderen en jongeren gezonder te maken. Een gezonde toekomst begint namelijk bij een gezonde jeugd. Met kinderen en jongeren die opgroeien in een gezonde omgeving. Samen met een breed JOGG-netwerk van kinderopvang, scholen, sportverenigingen, welzijnswerk, zorgorganisaties en bedrijven wordt gewerkt aan een integrale methodiek: de JOGG-aanpak. Met de JOGG-aanpak is het streven de plekken waar kinderen en jongeren van 0 t/m 19 jaar veel komen, gezonder te maken. Denk daarbij aan een gezonder voedingsaanbod en meer mogelijkheden om met plezier te bewegen. Op school, bij de sportclub, op de werkvloer, in de buurt én tijdens een dagje uit. Aandacht voor deze thema’s draagt bij aan het voorkomen overgewicht en obesitas. Daardoor groeit de jeugd in gemeente Epe op tot een gezonde generatie.

De komende jaren is de hoofdoelstelling dat alle kinderen en jongeren in de gemeente Epe recht hebben op gelijke kansen voor een gezonde leefstijl en het opgroeien in een gezonde omgeving. Naast deze hoofddoelstelling zijn op basis van cijfers van de gemeente Epe uit de Kindermonitor GGD de volgende subdoelstellingen geformuleerd: • Het percentage kinderen en jongeren dat dagelijks fruit eet, is in de periode 2022 t/m 2024 toegenomen (2022 = 69%). • Het percentage kinderen en jongeren dat dagelijks groente eet, is in de periode 2022 t/m 2024 toegenomen (2022 = 51%). • Het percentage kinderen en jongeren dat dagelijks 2 zoete drankjes of minder drinkt, is in de periode 2022 t/m 2024 toegenomen (2022 = 27%). • Het percentage kinderen en jongeren dat per week 7 uur of meer beweegt (de beweegrichtlijnen), is in de periode 2022 t/m 2024 toegenomen (2022 = 62%). Sinds januari 2020 is Go F(or) IT! gestart in de gemeente Epe. Dit programma is ontwikkeld door het Centrum voor Jeugd en Gezin Epe, diëtisten en kinderfysiotherapeuten en de gemeente Epe. Als kinderen zich fitter willen voelen en lekkerder in hun vel willen zitten dan kunnen ze zich aanmelden voor Go F(or)IT! Met Go F(or)IT gaan ze aan de slag met voeding, bewegen en lekker in hun vel zitten.

Vanuit een gezamenlijk opgesteld plan wordt er gekeken naar de gezinssituatie, de aanpak rondom voeding, bewegen en ontspanning (ook slapen) en psychische fitheid. Onderdeel van het plan zijn de gewenste resultaten en hoe deze resultaten behaald kunnen worden uitgaande van de kracht van het kind en de ouders. Naast de individuele plannen wordt er vanuit Go F(or)IT een wekelijks beweeguur georganiseerd waarin aandacht wordt besteed aan coördinatie, lenigheid, uithoudingsvermogen, kracht en snelheid. Go F(or)IT is voor kinderen die: • zich minder fit voelen of niet lekker in hun vel zitten; • te zwaar of juist te licht zijn; • tussen 4 en 19 jaar zijn; • in de gemeente Epe wonen. Wat wil de gemeente bereiken? We willen inwoners stimuleren om gezonde keuzes te maken. Door een gezonde leefstijl te stimuleren bij opgroeiende kinderen en hen op te laten groeien in een gezonde omgeving, blijft gezond leven ook in hun latere leven normaal. • • •

Preventief werken: we willen problemen voorkomen als gevolg van overgewicht en obesitas. Positieve gezondheid: overgewicht en obesitas hangt vaak samen met andere factoren. Met de ketenaanpak kijken we niet alleen naar leefstijl, maar ook naar achterliggende oorzaken. Een gezond gewicht draagt eraan bij dat kinderen lekker in hun vel zitten. Verminderen van gezondheidsverschillen: door in te zetten op kinderen met overgewicht en obesitas verminderen we verschillen met kinderen die een gezond gewicht hebben.

17

Wat gaat de gemeente daarvoor doen? De SPUK-middelen moeten worden ingezet voor het inrichten van een ketenaanpak, gericht op kinderen met overgewicht en obesitas. Het vormen van de ketenaanpak vraagt veel qua organisatie. Om met de aanpak aan de slag te gaan moet er onder andere een lokaal netwerk opgezet worden en moeten centrale zorgverleners worden opgeleid. De grootste opgave die we zien is om alle onderdelen samen te brengen tot een werkende ketenaanpak. We willen de ketenaanpak gemeentebreed inzetten. We gaan de komende tijd de ketenaanpak regionaal uitwerken met andere gemeentes en de zorgverzekeraar. De GGD NOG heeft opdracht gekregen om de ketenaanpakken te inventariseren en te komen met regionale proces- en inrichtingsafspraken, zie bijlage 2. In 2024 starten alle regio’s met de inrichting hiervan en in 2025 moeten alle gemeenten een netwerkaanpak voor kinderen met obesitas hebben. Op moment van schrijven is de fasering verder nog niet bekend. De regionale afspraken moeten lokaal tot uitvoering komen. De uitwerking doen we samen met het medisch domein (zoals huisartsen, zorgverleners) en gemeentelijk domein (schuldhulpverlening, opvoedondersteuning, sport- en beweegaanbod, activiteiten op het gebied van gezonde voeding, activiteiten op het gebied van sociaal-emotionele ontwikkeling).

We sluiten hierbij zoveel mogelijk aan bij bestaande overlegstructuren en lopende programma’s als Go F(or) IT! en JOGG. We zetten de SPUK-middelen in voor onderdelen van de ketenaanpak die vallen binnen het sociaal/gemeentelijk domein.

2.5. Valpreventie Waar staat de gemeente? De vergrijzing zet door, in de regio Midden-IJssel / Oost- Veluwe zien we dit ook. Toenemende vergrijzing hangt samen met een verhoogd valrisico onder ouderen. Valongevallen bij ouderen vormen een ernstig en toenemend probleem. Er belanden iedere dag ruim 280 ouderen door een val op de Spoedeisende Hulp. Het letsel dat zij oplopen heeft veel impact op hun zelfredzaamheid, het langer thuis wonen en kwaliteit van leven. Gerichte valpreventie voorkomt ongelukken. De GGD heeft in het voorjaar van 2023 een inventarisatie gedaan naar wat er al gebeurt op het gebied van valpreventie in de gemeente Epe. Er is al structureel sport- en beweegaanbod en er zijn professionals die beweeginterventies aanbieden. De belangrijkste opgave die we zien is om de ketenaanpak goed neer te zetten. Daarbij gaat het met name over de verbinding en samenwerking tussen het medisch en gemeentelijk domein. De GGD gaat in opdracht van gemeenten inzichtelijk maken wat de kaders zijn met betrekking tot de vergoeding vanuit de zorgverzekeraar op het gebied van valpreventie, en waar de grens ligt met wat de gemeente moet financieren. Wat wil de gemeente bereiken? Gerichte valpreventie voorkomt valongelukken. Hiermee proberen we druk op de zorg en stijgende zorgkosten te verminderen. • • •

Preventief werken: door valrisico zo vroeg mogelijk te signaleren en op te sporen voorkomen we andere problematiek. Positieve gezondheid: inzetten op valpreventie en bijbehorende beweeginterventies helpt mensen om eigen regie te voeren en vitaal te blijven. Hierdoor ontstaat minder valangst. Verminderen van gezondheidsverschillen: door in te zetten op valpreventie proberen we de fysieke en mentale gevolgen van het vallen te voorkomen en te beperken.

Wat gaat de gemeente daarvoor doen? De ketenaanpak is een aanpak gericht op thuiswonende ouderen van 65 jaar of ouder (met een verhoogd valrisico). We willen de ketenaanpak gemeentebreed inzetten. We gaan de komende tijd de ketenaanpak regionaal uitwerken met andere gemeentes en de zorgverzekeraar. De GGD NOG heeft opdracht gekregen om de ketenaanpakken te inventariseren en te komen met regionale proces- en inrichtingsafspraken, zie bijlage 2. Vanaf 1 januari 2024 moet de ketenaanpak lokaal zijn ingericht. Op moment van schrijven is de fasering verder nog niet bekend. We zullen de aanvullingen en tips van de inventarisatie meenemen in de verdere uitwerking. De uitwerking doen we samen met het medisch (zoals huisartsen, thuiszorgmedewerkers, fysiotherapeuten) en gemeentelijk domein (zoals KoppelSwoe), waarbij we zoveel mogelijk proberen aan te sluiten bij bestaande overlegstructuren. We zetten de SPUK-middelen in voor de onderdelen van de ketenaanpak die vallen binnen het sociaal/gemeentelijk domein. Een deel van de uren van de buurtsportcoach zal dan ook worden

18

ingezet voor overdracht naar structureel sport- en beweegaanbod na het volgen van een valpreventieve interventie.

2.5. Fysieke omgeving Waar staat de gemeente? In de omgevingsvisie van de gemeente Epe staan vier opgaven. Een van deze opgaven is ‘gezondheid, zorg en welzijn’. Daarin staat dat de gemeente Epe bij uitstek wordt gezien als een fijne plek om te wonen. Rust en ruimte zijn daarbij belangrijke kernwoorden. Belangrijk voor de kwaliteit van onze leefomgeving zijn de basisvoorwaarden: schone lucht, water en bodem. In onze gemeente zijn hiervoor relatief goede omstandigheden. In het regiobeeld Apeldoorn-Zutphen zien we dat er veel natuur aanwezig is in onze gemeente en er relatief veel groen is. De luchtkwaliteit is beter dan in de rest van Nederland. Er wordt minder geluidshinder ervaren dan gemiddeld in Nederland. Gezondheidsbevordering In de volwassen- en ouderenmonitor GGD (2022) zien we een dalende lijn wat betreft het voldoen aan de Beweegrichtlijn. Ouderen en mensen met een lage SEP voldoen minder vaak aan de Beweegrichtlijn voldoen en zijn minder vaak lid van een sportvereniging. In de Jeugdmonitor GGD (2021) zien we dat 39% van de kinderen dagelijks buiten speelt. Belemmeringen bij het buiten spelen zijn vooral ‘te weinig vriendjes/vriendinnetjes’, ‘mijn kind is nog te jong om buiten in de buurt te spelen’ en ‘te weinig speelplekken’. Sport en bewegen vindt ook veel plaats in de openbare ruimte.

Dit willen we beter faciliteren door bij de inrichting van ruimte nadrukkelijk de verbinding te leggen tussen beleidsterreinen zoals recreatie, sport en ruimtelijke ordening. Voor het buitengebied betekent dit vooral een opgave in het toegankelijk maken daarvan. We vinden het belangrijk dat oudere inwoners zoveel mogelijk kunnen blijven meedoen aan de samenleving. Voorzieningen moeten hiervoor toegankelijk, bereikbaar en betaalbaar zijn voor inwoners. Dat zien wij als een belangrijke uitdaging. Het stimuleren van ontmoeten zal de sociale cohesie versterken. De kansen voor die ontmoetingen zullen bij inrichtingsvraagstukken moeten worden benut. Gezondheidsbescherming Vanuit klimaatadaptatie kan hitte een heel direct negatief effect hebben op de gezondheid van kwetsbare groepen. Denk daarbij aan jonge kinderen en ouderen. Hittestress is een aandoening veroorzaakt door extreme hitte, waarbij mensen hun warmte niet kwijt kunnen en die zich uit in diverse lichamelijke klachten. Doordat ouderen een verminderde dorstprikkel hebben, hebben ze een hoger risico op uitdroging en hitteberoertes. Sociaal contact is cruciaal tijdens een hittegolf. Eenzame ouderen vormen de grootste risicogroep. Uit het regiobeeld Apeldoorn-Zutphen blijkt dat in een deel van de wijken in onze gemeente redelijk veel 75-plussers wonen en daarmee een grote kans op hittestress.

Daarnaast blijkt uit het regiobeeld dat het aantal huidkankergevallen in de provincie Gelderland toeneemt. Wat wil de gemeente bereiken? Gezondheidsbevordering We willen inzetten op een omgeving die uitnodigt tot bewegen en ontmoeten. Hiervoor is het nodig om de samenhang tussen het sociale en fysieke domein versterken. We hebben aandacht voor een gezonde leefomgeving vanuit de Omgevingswet, want de fysieke leefomgeving kan ook bijdragen aan de gezondheid en het welzijn van onze inwoners.

19

Gezondheidsbescherming We willen inwoners beschermen tegen perioden van hitte en smog én tegen bovenmatige blootstelling aan uv-straling om beter voorbereid te zijn op klimaatverandering. Hiervoor richten we ons op het aanpassen van het gedrag van mensen en het bieden van oplossingen voor de verlichting van hittestress. • •

•

Preventief werken: de gezondheidszorg zal de komende jaren een grote verandering doormaken: van ziekte en zorg naar gezondheid en gedrag. Leefstijl, voeding en bewegen zullen steeds belangrijker worden als het gaat om preventie. Positieve gezondheid: een van de onderdelen is kwaliteit van leven. Dit gaat over hoe iemand zijn eigen bestaan ervaart en of diegene in staat is hier een waardevolle invulling aan te geven. Er zijn verschillende factoren die dit beïnvloeden. Eén daarvan is de leefomgeving van mensen. Verminderen van gezondheidsverschillen: we streven er naar gezondheidsverschillen te verkleinen door te zorgen dat bepaalde groepen die nu minder actief zijn uit te nodigen tot bewegen en ontmoeten. Daarnaast willen we met name kwetsbare mensen beschermen tegen hittestress.

Wat gaat de gemeente daarvoor doen? Als het gaat om een gezonde leefomgeving dan zetten we met name in op kinderen (en hun ouders/verzorgers). Dit doen we omdat we kinderen op willen laten groeien in een omgeving die rookvrij, toegankelijk en aantrekkelijk is. Klimaatverandering: we zien dat met name kwetsbare groepen als ouderen last hebben van hittestress. Daarom zetten we specifiek op deze doelgroep in. In eerste instantie zijn er geen wijken/kernen waar we specifiek op inzetten. We doen dit voor de hele gemeente. Mocht uit het onderzoek naar speelruimte, sport- en beweeggedrag of hittestress toch blijken dat bepaalde wijken meer aandacht vragen, dan zullen we hier extra op inzetten. Gezondheidsbevordering • We zetten in op een Rookvrije Generatie. Daarmee willen we opgroeiende kinderen tegen de schadelijke gevolgen van (mee)roken beschermen. Daarnaast willen we het roken minder normaal maken. We stellen hiervoor een (communicatie)plan op. In dit plan willen wij faciliteren dat gemeentelijke accommodaties, scholen, (sport)verenigingen en speeltuinen materialen kunnen aanvragen. We zullen dit plan doorlopend uitvoeren en zoveel mogelijk aansluiten bij bestaand beleid en uitvoering. • In 2024 gaan we in de gemeente aan de slag met het ontwikkelen van een speelruimteplan. Voor spelen hebben we op dit moment nog geen beleid.

Hierdoor zijn speel- een beweegvoorzieningen niet altijd passend bij de leeftijd en doelgroep en is er onvoldoende mogelijkheid voor vernieuwing en onderhoud. Daarom willen we inwoners (ouders en kinderen) vragen hoe zij de speelruimte in de gemeente op dit moment ervaren en hoe zij speelruimte in de toekomst willen zien. • Daarnaast willen we in 2024 sport- en beweeggedrag onderzoeken onder inwoners. Dit online onderzoek zal worden uitgevoerd door het Mulier Instituut. Om inzicht te krijgen in alle doelgroepen wordt er ook middels een papieren enquête onderzoek gedaan bij basisschoolkinderen, VO-leerlingen en ouderen. In 2025 en 2026 gaan we aan de slag met de resultaten van het onderzoek om sporten en bewegen zoveel mogelijk te stimuleren door een beweegvriendelijke omgeving. Hiervoor zullen we onder andere samenwerken met de buurtsportcoaches en sportverenigingen. Gezondheidsbescherming • De opgaven uit de omgevingsvisie worden de komende jaren uitgewerkt in omgevingsplannen. Als het gaat om gezondheidsbescherming zullen we hierin met de afdeling Ruimte samen optrekken. Hierbij kijken we vanuit het GALA vooral naar de relatie met het sociaal domein en maatregelen om (kwetsbare) mensen te beschermen. Dit gaat dan onder andere over geluid- en geurhinder of hittestress.