391485 Erfgoedpamflet (low res)

Erfgoed maakt uw gemeente leefbaar en aantrekkelijk. Benut uw kansen!

BENUT SAMEN MET DEZE ERFGOEDORGANISATIES DE KANSEN DIE ERFGOED BIEDT:

FEDERATIE INSTANDHOUDING MONUMENTEN

ERFGOEDPLATFORM VAN ­KUNSTEN’92

GA-PLATFORM RESTAURATIE

Agrarisch Erfgoed Nederland Artis BOEi CIO-K Evangelische Broedergemeente Zeist Erkende Restauratiekwaliteit Monumentenzorg Federatie Varend Erfgoed Nederland Erfgoedvereniging Heemschut Landelijk Hofjesberaad Landelijke Federatie Het Behouden Huis Stichting Liniebreed Ondernemen Nationale Monumentenorganisatie Nederlandse Kastelenstichting Nederlandse Tuinenstichting Staatsbosbeheer Alde Fryske Tsjerken Behoud Kerkelijke Gebouwen in Noord-Nederland Stichting Kastelen, Buitenplaatsen en Landgoederen Klinkend Erfgoed Nederland Het Drentse Landschap Geldersch Landschap en Kasteelen Het Groninger Landschap Het Limburgs Landschap Het Utrechts Monumentenfonds Utrechts Landschap Stichting Menno van Coehoorn Mobiele Collectie Nederland Monumenten van de Maatschappij van Weldadigheid Stichting Monumentenbezit Oude Gelderse Kerken Oude Groninger Kerken Oude Hollandse Kerken Vakgroep Restauratie Vereniging De Hollandsche Molen Hendrick de Keyser Vereniging van Provinciale Monumentenwachten Nederland Natuurmonumenten Vereniging van Beheerders van Monumentale Kerkgebouwen in Nederland Vereniging voor Kerkrentmeesterlijk Beheer in de PKN

BOEi DEN Kennisinstituut cultuur & digitale transformatie DutchCulture Erfgoedstem Erfgoedvereniging Heemschut Federatie Instandhouding Monumenten Federatie Grote Monumenten gemeenten Federatie Ruimtelijke Kwaliteit Fonds Cultuurparticipatie Groot Reuvensoverleg Kenniscentrum Immaterieel Erfgoed Koninklijke Vereniging Archiefsector Nederland Kunsten’92 KVAN BRAIN (Archiefsector) Landelijk Kennisinstituut Cultuureducatie en Amateurkunst Landelijk Contact Museumconsulenten Mondriaan Fonds Museumvereniging Nationale Monumentenorganisatie Nationaal Restauratiefonds Nederland Monumentenland Netwerk Steunpunten Cultureel Erfgoed Overleg Provinciale Erfgoedinstellingen Nederland Prins Bernhard Cultuurfonds Restauratoren Nederland Stichting Kastelen, historische Buitenplaatsen en Landgoederen Stichting Liniebreed Ondernemen Stichting Nationale Archeologiedagen Unesco Werelderfgoed Vereniging de Hollandsche Molen Vereniging Ondernemers in Archeologie Weleer

Vereniging Timmerwerk Restauratie Vereniging Restauratie Steenhouwers Vereniging van Erfgoedhoveniers Nederlandse Vereniging van Leidekkers Vakfederatie Rietdekkers Nederlandse Vereniging van Molenmakers Ondernemers Vereniging van Glazeniers Nederlands Gilde van Kunstsmeden Onderhoud NL Restauratieschilders Gebouwschil Nederland

Gemeenteraads­ verkiezingen 2022 Oproep aan u als raadslid en bestuurder: Als gemeenteraadslid of wethouder staat u de ­komende bestuursperiode voor grote uitdagingen. Dit pamflet laat zien welke kansen erfgoed biedt om te investeren in de kwaliteit van de leef­ omgeving, met de aanpak van de klimaatcrisis, de ­verduurzaming van onze samenleving en de reali­ satie van honderdduizenden woningen. E ­ rfgoed is bij uitstek een beleidsterrein dat bijdraagt aan het welzijn van uw inwoners, aan econo­mische innova­ tie en een interessant leef- en vestigingsklimaat.

VERENIGING ARCHITECTEN WERKZAAM IN DE RESTAURATIE

In zes oproepen geven we aan waar uw kansen ­liggen en hoe u die als gemeenteraadslid of ­bestuurder straks kunt verzilveren!

WWW.ERFGOEDPAMFLET.NL

TOELICHTING, VOORBEELDEN EN INSTRUMENTEN

1

BASIS OP ORDE: INVESTEER IN KENNIS, KUNDE EN CAPACITEIT

Erfgoedformatie op orde Gemeenten vormen een belangrijk startpunt voor monumenteigenaren die hun monument willen aanpassen. Goed geïnformeerde eigenaren dragen bij aan kwalitatief herstel en behoud van monumenten. Breng de erfgoedformatie in uw gemeente op orde en investeer in goede voorlichting aan monumenteigenaren. Dit gaat niet altijd goed. De afgelopen jaren is door gemeenten fors ingeleverd op kennis, kunde en capaciteit van erfgoedambtenaren. Ook het toezicht van provincies, in plaats van door de Erfgoedinspectie, mag op het erfgoedterrein als onvoldoende worden b­ estempeld. Twee rapporten maken dit duidelijk: – Het BMC-rapport ‘Stelsel of lappendeken’: vng.nl/sites/default/files/publicaties/2018/p004780_ stelsel_of_lappendeken_-_quickscanonderzoek_ wijn_c_220218.pdf – Rapport van de Inspectie Overheidsinformatie en ­Erfgoed: www.inspectie-oe.nl/publicaties/rapport/2021/03/11/een-lappendeken.-zicht-op-­toezichtdoor-provincies Erfgoedkennis op orde Opleidingen van de Erfgoedacademie (www.erfgoed academie.nl/opleidingsaanbod) en het Nationaal ­Centrum ­Erfgoedopleidingen (www.erfgoedopleidingen. nl/nce-­opleidingen) verbreden en verdiepen de nood­ zakelijke erfgoedkennis voor de zorgvuldige uitvoering van wettelijke taken.

Zij dragen bij aan de voorbeeldfunctie van gemeenten via de instandhouding van ­monumenten in gemeentelijk bezit, zoals voormalige raadhuizen, torens bij of op kerken, molens en gebouwde en groene verdedigingswerken. Het aanbesteden, waarbij kwalitatieve criteria voorrang hebben op financiële criteria, betekent kiezen voor kwaliteit. Door bij het opstellen van plannen en het uitvoeren daarvan ook gebruik te maken van de uitvoeringsricht­ lijnen van de Stichting Erkende Restauratiekwaliteit ­Monumentenzorg (www.stichtingerm.nl) en de inzet van het vakmanschap van erkende bedrijven, kunnen ­gemeenten aan eigenaren van rijks- en gemeentelijke monumenten tonen wat een zorgvuldige instandhouding van monumenten kan betekenen. Ook wordt de instandhouding van het vakmanschap op deze wijze gestimuleerd. Via een goede voorlichting aan eigenaren kunnen ­gemeenten goed opdrachtgeverschap bevorderen. Erfgoedvisie, omgevingsvisie en omgevingsplan op orde Voor het slagen van de Omgevingswet is het van cruciaal ­belang dat gemeenten een visie ontwikkelen en regie voeren op de ruimtelijke ordening, waaronder erfgoed en ­cultuurhistorie vallen. Betrek vanaf de initiatieffase de ­erfgoedwaarden van het gebied – niet pas bij de vergunningverlening – en werk met integrale teams waarin ook erfgoedambtenaren zitten.

De Omgevingswet biedt ruimte voor betrokkenheid van inwoners en bedrijven bij de inrichting van de eigen leefomgeving. Erfgoed is een sterk middel voor participatie. Het gaat immers om wat inwo-

ners waardevol vinden, waar ze aan gehecht zijn en welke – Toekomst religieus Erfgoed en toolkit Kerkenvisies: plekken betekenis hebben. www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/­religieuserfgoed Integrale visie, regie en participatie op orde – Kansenkaart Kerken Achterhoek: erfgoedoost­ De Nederlandse regering is van plan het Verdrag van Faro achterhoek.nl/wp-content/uploads/­ te ratificeren, dat een grotere betrokkenheid van bewosites/3/2021/11/2021-11-15-Kansenkaart-TUD.pdf ners bij de zorg voor erfgoed stimuleert – Cultuurhistorische kansenkaart Arnhem: (www.cultureelerfgoed.nl/onderwerpen/erfgoedparticiwww.commissiemer.nl/projectdocumenten/ patie-faro/verdrag-van-faro). Kerken, oude scholen en 00005618.pdf fabrieken, archeologische en groene monumenten, – Loods Herbestemming Monumenten: www.noord-­ beeldbepalende panden in d­ orpen en in het buiten­ holland.nl/Onderwerpen/Cultuur_en_Erfgoed/ gebied zijn bij ­uitstek locaties waar gemeenschappen zich Projecten/Loods_herbestemming_monumenten voor willen inzetten. – Wonen boven winkels Deventer: www.deventer.nl/­ wbwdeventer?contrast=low Als de ‘basis op orde’ is kunnen gemeenten zich op een – Platform Herbestemming.nu met meer dan 200 her­ verantwoorde manier inzetten op ‘eigen’ ambities.

bestemmingsprojecten en zeven kennisdossiers, zie als voorbeeld: Pakhuis het Bassein in Wormer getransforVoorbeelden en instrumenten meerd tot levensloopbestendige appartementen­ – Monumenten.nl – een platform dat monumenten­ complex www.herbestemming.nu/projecten/ eigenaren wegwijs maakt en waarop alle gemeenten bassein-­wormer met hun eigen monumentenpagina te vinden zijn. – Voorbeeldproject wonen in industrieel erfgoed: Met praktijk­voorbeelden en kennisdossiers over o.a. www.boei.nl/projecten/bunswaard/ vergunningen, wet- en regelgeving, duurzaamheid en interviews met erfgoed­ambtenaren en specialisten. GEBRUIK DE RIJKE SPOREN UIT HET LAND– Erfgoed in de Omgevingsvisie: www.cultureel­erfgoed. SCHAP – VERBIND STAD EN LAND VIA EEN nl/onderwerpen/omgevingswet/omgevingsvisie LANDSCHAPSBIOGRAFIE – De kracht van het uitdaagrecht bij cultureel erfgoed: ­www.lsabewoners.nl/de-kracht-van-uitdaagrecht-bijVoorbeelden en instrumenten cultureel-erfgoed/ – Wat is een landschapsbiografie? www.rug.nl/staff/ – Voorbeeld van een sterke erfgoed-inclusieve e.w.meijles/brochure_2_landschapsbiografie.pdf omgevings­visie door de Gemeente Leiden: gemeente.

– Stadsgenese – Publicatie van RCE en STOWA: leiden.nl/bestanden/projecten/omgevingswet/ www.stadsgenese.nl omgevings­visie-leiden-2040.pdf – Routekaart Archeologisch Erfgoed Tilburg 2022–2025: – Landschapsbiografie gemeente Heiloo: www.­ landschapnoordholland.nl/files/2019-04/Gewaar‘Tilburg, een jonge stad met een oud verleden’: deerd%20Landschap%20Heiloo%20eindrapport.pdf www.tilburgers.nl/het-verhaal-van-tilburg-als-­ – Sterke Steden hebben Sterke Landschappen: bindmiddel-van-de-samenleving www.metropoolregioamsterdam.nl/wp-content/­ – Brugwachtershuisjes Project: www.cultureelerfgoed.nl/ uploads/2021/07/Kansenkaart-MRA-landschap_­ onderwerpen/erfgoedparticipatie-faro/faro-in-­de-2020.pdf praktijk/brugwachtershuisjes – Park met spoorverleden: www.okra.nl/projecten/ – Project K(l)eigoed in Friesland: Dorpsontwikkeling oark-oosterspoorbaan maatschappijen (DOM) en erfgoed: – Een toekomst voor groen erfgoed: www.erfgoeddeal.nl/projecten/stedelijke-­groei-enwww.cultureel­erfgoed.nl/publicaties/publicakrimp/project-­waddenkust-kleigoed ties/2012/01/01/een-toekomst-voor-groen en – Cursus restauratietechniek voor monumenten: www.tuinenstichting.nl/groen-erfgoed www.amsterdam.nl/kunst-cultuur/monumenten/­ – Ruimte voor immaterieel erfgoed: educatie/cursus www.immaterieelerfgoed.nl/image/2020/11/26/­ ruimte_voor_ie.pdf BENUT BESTAANDE GEBOUWEN VOOR – Voorbeeld Almere uit

de ‘Erfgoed is van ons allemaal’-­ ­WONINGOPGAVE – MAAK EEN KANSENcampagne: www.youtube.com/watch?v=9IfA8rdKAART VOOR MONUMENTEN nXBs&list=PLH9BZQElDYankOtl7ANscX4i6K0XJKpmn& ­index=8 Voorbeelden en instrumenten – Herstel Liniedijken (Stelling van Amsterdam): ­ – College van Rijksadviseurs – Agenda: de 22e eeuw www.noord-holland.nl/Actueel/Archief/2021/­ ­begint nu – www.collegevanrijksadviseurs.nl/actueel/ November_2021/Liniedijken_Stelling_van_­ nieuws/2021/12/22/agenda Amsterdam_hersteld_en_meer_zichtbaar – Atlas voor Gemeenten 2015: Thema Erfgoed (niet meer – De Limes fiets- en wandelroutes zijn bekroonde en veel leverbaar!) www.gebiedsontwikkeling.nu/artikelen/ benutte routes. Actueel nu de Limes Wereld­erfgoed is hoed-uw-erfgoed-presentatie-atlas-voor-gemeen­geworden! www.limeswerelderfgoed.nl/bezoeken/­ ten-2015 wandelen-en-fietsen – Publicatie Platform 31: Cultureel erfgoed op waarde – Bijzondere wandelroutes zoals het Pieterpad of geschat: www.platform31.nl/uploads/attachment_ ­Klompenpaden, of bijvoorbeeld: Floris V-pad, file/101/Publicatie_PL31_Cultureel_Erfgoed.pdf Maarten van R­ ossumpad – www.wandelnet.nl/­

3

2

lange-­afstand-wandelpaden – Voorbeelden van herbestemmingsprojecten op de rand van stad en platteland: de Adelaerthoeve, ­Arnhem, Schaarsbergen – www.adelaerthoeve.nl, de Nije Hoeve, Hengelo– www.denijehoeve.nl

4

ONDERSTEUN LOKALE CULTUUR, ­ CREATIE EN CONSUMPTIE

Benutten van immaterieel erfgoed Sinds 1998 zet Smederij Cornelis Pronk zich met M ­ ondra Opleidingen in om de kennis van het ambachtelijk ­smeden door te geven en nieuwe smeden op te leiden in de traditie. Zij geven diverse vakopleidingen in smeden. Via workshops kunnen mensen kennismaken met het ambacht. Voor groep 8 van de basisschool is het project ‘Wijzer met IJzer’ ontwikkeld, waarbij de k­ inderen gaan smeden, bronsgieten en aluminium b­ ewerken. Het Fruitcorso Tiel ontwikkelt met zeven plaatselijke ­filialen van Albert Heijn een spaaractie voor een tribunekaart voor Corso by Night. Ook touroperators zijn geïnteresseerd; zij kopen tribunekaarten voor het middagcorso en bieden een trip naar het Fruitcorso aan. Het Land van Cuijk in Noordoost-Brabant profileert zich met historisch landschap en streekproducten. Via de website en folders maken de samenwerkende gemeenten reclame voor arrangementen en fietsroutes. Routes voeren langs de traditioneel gevlochten maasheggen en langs de bloedprocessie van de Boxmeerse Vaart. Routes zijn gemaakt samen met beoefenaars van immaterieel erfgoed, voor toeristen die de lokale sfeer willen proeven. In het Land van Cuijk werken gemeenten, het recreatief bedrijfsleven, immaterieel erfgoedgemeenschappen en de ANWB samen.

Ook werken zij samen met musea die achtergrondinformatie g­ even over de i­mmaterieel erfgoedfestiviteiten in hun streek. Voorbeelden en instrumenten – Monitor Brede Welvaart: longreads.cbs.nl/monitor-­ brede-welvaart-en-sdgs-2021/overkoepelend-beeldmonitor-brede-welvaart-en-de-sustainable-­ development-goals-2021 – Gemeenschapsarcheologie – Community Archeology in Rural Environments (CARE) – gemeenschapsarcheologie.nl – DRU in Ulft: ontmoeten, wonen en recreëren op een oude industriële locatie: www.dru-industriepark.nl/ – V an meubelfabriek naar ‘open maak plek’: de Gelderlandfabriek in Culemborg: www.degelderlandfabriek.nl – V oorbeeld reconstructie Zwammerdamschepen: www.zwammerdamschepen.nl – B eleid rond immaterieel erfgoed – www.immaterieel­ erfgoed.nl/image/2021/11/18/nov_2021_­beleid_ rond_­immaterieel_erfgoed.pdf – Immaterieel erfgoed als toeristische bestemming – www.immaterieelerfgoed.nl/nl/page/10541/ immaterieel-erfgoed-als-toeristische-bestemming – V oorbeeld streekproducten (korte ketens): ‘Aanstreekelijk’: aanstreekelijk.nl – V oorbeeld Erfgoed Sterren: hetoversticht.nl/

actueel/nieuws/153/stichting-oldenzaalse-musea-­ winnaar-erfgoed-sterren – Project ‘Wijzer met IJzer’: www.immaterieel­erfgoed.nl/ nl/smedeninandelst – Stichting IJzerhart Rotterdam: stichting-ijzerhart.nl – Fruitcorso Tiel: www.fruitcorso.nl/nl – Maasheggen vlechten: www.immaterieelerfgoed.nl/nl/ maasheggenvlechten – B rabantse Dag Heeze: www.immaterieelerfgoed.nl/nl/brabantsedag –M  etaal Kathedraal in Utrecht: www.metaal­kathedraal.nl – Prodentfabriek in Amersfoort: prodentfabriek.nl – Zwitsal Terrein in Apeldoorn: zwitsalapeldoorn.nl – Voorbeeld reconstructies houten schepen, wachttoren en deel castellum Hoge – Woerd in Utrecht door Stichting Bouwloods Utrecht: www.stichtingbouwloods.nl

5

Z ET ERFGOED IN ALS GIDS VOOR KLIMAAT­ ADAPTATIE, VERDUUR­ZAMING EN ENERGIETRANSITIE

Overweeg een financiële bijdrage in uw lokale Cultuurfonds voor Monumenten – een publiek-private samenwerking die financiële ondersteuning biedt aan gemeentelijke monumenten en lokaal beschermde monumenten bij onderhoud, restauratie, verduurzaming of herbestemming en waaruit iedere euro meerdere k­ eren kan worden i­ngezet. Ook immaterieel erfgoed biedt aanknopingspunten om te werken aan een duurzame wereld. Benut oude kennis en kunde van de natuur voor nieuwe toepassingen die, naast een praktisch nut, ook gericht zijn op het ecologisch verduurzamen van de omgeving. Imkers, die bijen hielden om de honing, zetten zich nu ook in om de biodiverse omgeving van hun bijen te ondersteunen door bloemen aan te planten. Stadslandbouwers vergroenen de stedelijke omgeving, via volkstuinen en het beheren van stadsboomgaarden, plukbossen en stadstuinen. Daar is een breder doel mee verbonden: het duurzaam produceren en consumeren van voedsel. Voor de beoefening van veel immaterieel erfgoed is kennis van de natuur nodig, zoals voor het ambacht van heggenvlechten. De vlechters maken van bestaande, l­evende heggen afscheidingen tussen weilanden of langs paden, zodat deze ondoordringbaar zijn voor vee en wild. Deze duurzame afscheidingen bevorderen de biodiversiteit: vogels nestelen er en vinden er een schuilplaats. Zo blijft ook het karakteristieke landschap behouden.

De heggenvlechters trekken bij kampioenschappen veel publiek en waardering. Voorbeelden en instrumenten – D e 17 Globals Goals van de VN: vng.nl/sites/­default/ files/2020-04/handreiking-global-goals-in-het-­ gemeentelijk-beleid-2020.pdf – R outekaart verduurzaming Monumenten: www.duurzaamerfgoed.nl – Cultuurfonds voor monumenten: www.restauratiefonds.nl/files/docs/2021-12/­ Impactbrochure%20Cultuurfondsen%20voor%20 Monumenten%202021.pdf

– Groene Menukaart’ voor typische monumenten zoals grachtenhuizen of Groene Menukaart Staphorst: www.degroenemenukaart.nl/nl/staphorst/over-ons/ ?buildingTypeSlug=woonhuizen – Nieuwe regeling verduurzaming maatschappelijk ­vastgoed: www.rijksoverheid.nl/actueel/ nieuws/2021/11/14/plannen-ontvouwd-voor-525-­ miljoen-maatschappelijk-vastgoed – Regio Deal bodemdaling Groene Hart: bodem­dalingdebaas.nl – Erfgoed Deal-project Brabantse Watermolenlandschappen: www.erfgoeddeal.nl/projecten/klimaatadaptatie/ watermolenlandschappen-voor-klimaat­adaptatie – Polder Blokhoven bij de Lek: www.hdsr.nl/­ zoeken/@40728/aanleg-inundatieveld/ – Herinrichting Malieblad in Utrecht als park, met steun van Erfgoedparels: www.provincie-utrecht.nl/­ onderwerpen/cultuur-en-erfgoed/erfgoedparels – Immaterieel erfgoed als hefboom voor duurzaamheid: www.immaterieelerfgoed.nl/image/2021/6/17/ bm127_bakels_elpers_boekman.pdf

6

BEVORDER DE LEEFBAARHEID VAN HET PLATTELAND

De moderne landbouw is voorlopig vooral nog een ­bedreiging van het erfgoed, zowel voor de gebouwen als voor het landschap. Een transitie levert veel kansen op voor erfgoed en voor de leefbaarheid van het platteland. Voorbeeld en instrumenten – De toekomst van Nederland, door Floris Alkemade: ­www.collegevanrijksadviseurs.nl/actueel/ nieuws/2020/04/21/floris-alkemade-over-de-toekomst-van-nl – Oproep van Floris Alkemade, voormalig Rijksbouwmeester, voor een ‘New Deal’ – een nieuwe verhouding tussen stad en platteland tussen burgers en b­ oeren www.college­vanrijksadviseurs.nl/projecten/rijk-­ boerenland – Manifest Gebruik de boerderij! issuu.com/oost/docs/­ gebruik_de_boerderij_-_manifest_versie_2021 (met voorbeeld De Nijensteen in Veessen) – Landschaps-inclusief landbouwproject: Rotterdam de boer op: www.natuurmonumenten.nl/rotterdam-deboer-op – Circulair landgoed Hackfort: www.natuurmonumenten. nl/natuurgebieden/landgoed-hackfort/nieuws/­visievoor-hackfort – Landschapsinclusief landbouwproject: Landgoed ­Willemshoeve in Soest willemshoeve.herenboeren.nl – Verslag van de opening van het programma Boerderij in beweging: www.boerderijinbeweging.nl/­bib-­ berichten/verslag-startbijeenkomst-bib

Kijk verder op

WWW.ERFGOEDPAMFLET.NL

1

5

 ASIS OP ORDE: B INVESTEER IN KENNIS, KUNDE EN CAPACITEIT

 ET ERFGOED IN ALS GIDS Z VOOR KLIMAAT­ADAPTATIE, ­VERDUURZAMING EN ­ENERGIE­TRANSITIE

Uw gemeente is een belangrijke schakel in de instand-

WAT IS ERFGOED?

houding van gebouwde, groene en archeologische

We maken de komende decennia een fundamentele

monumenten. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor

transitie door naar een fossielvrije economie, geba-

­vergunningverlening, toezicht en handhaving van rijks- en

seerd op grootschalige hernieuwbare energieopwek-

Onder erfgoed verstaan we

gemeentelijke monumenten en vormen het kennis- en

king. Erfgoed en cultuurhistorie geven handvatten om de

niet alleen monumentale

informatieloket voor eigenaren van monumenten. Veel

verstoorde balans in het samenspel tussen mens en de

gebouwen, maar ook archie­

gemeenten hebben eigen monumenten in bezit en zien toe

natuurlijke omgeving te herstellen. Een beter begrip van

ven en collecties, historische

historisch stads-, bodem-, water- en landschapsbeheer

landschappen, tuinen, p ­ arken,

biedt een nieuwe basis voor maatregelen en oplossingen

begraafplaatsen, archeologi­

om ruimtelijke ontwikkelingen slimmer en passender tot

sche terreinen, mobiel en

stand te brengen.

­digitaal erfgoed en de verha­

op beschermde stads- en dorpsgezichten. De erfgoedfor­ matie moet gebaseerd worden op deze wettelijke taken en op gemeentelijke ambities. Bevorder de zorgvuldige instandhouding van monumenten

Wonen in voormalig Steenfabriek de Bunswaard (foto Jan van Dalen)

3

 EBRUIK DE RIJKE SPOREN UIT G HET LANDSCHAP – VERBINDT STAD EN LAND VIA EEN LAND­ SCHAPSBIOGRAFIE

len en ander immaterieel Gebouwde, archeologische en groene monumenten zijn

­erfgoed die we met elkaar

kwetsbaar voor overstromingen, langdurige droogte,

doorgeven. Het is overal om

bodemdaling en funderingsproblematiek. Het aanpakken

ons heen. Iedereen beleeft

van klimaatverandering en energietransitie is van levens­

ons erfgoed dagelijks op aller­

De coronacrisis heeft nog maar eens aangetoond hoe

belang voor het voortbestaan van de monumenten in uw

lei manieren: jong en oud, in

belangrijk het is om ‘naar buiten te kunnen’. Een park,

gemeente. Ook immaterieel erfgoed geeft aanknopings­

musea, vanaf een t­ errasje in

De Omgevingswet biedt uw gemeente de kans om, op basis

een stuk bos of een landgoed, de nabijheid van groen is

punten om te werken aan een duurzame wereld.

een historische b ­ innenstad,

van een erfgoedvisie, het erfgoed zorgvuldig in te passen in

van groot belang voor het welzijn van uw inwoners.

omgevingsvisie en omgevingsplan. Zo kunt u de basis op

U kunt historische landschappelijke structuren en

Ook de bestaande bouwvoorraad moet worden aange­

oude dijk, surfend vanachter

orde brengen voor uw wettelijke erfgoedtaken: visie op de

archeologische locaties benutten voor een goed raam­

past om veel energiezuiniger te worden. Door de posi­

je computer of t­ ijdens een

fysieke leefomgeving inclusief erfgoed, vergunningverlening,

werk van groene gebieden en open water in uw

tieve uitstraling van monumenten en hun herkenbaar­

dorpsfeest. ­

toezicht en handhaving, acteren op instandhoudingsplicht

gemeente. Denk ook aan de vele voorbeelden van imma­

heid voor de leefomgeving gaat van verduurzaming van

bij monumenten, kennis- en informatieloket voor monu­

terieel erfgoed dat verbonden is met het natuurlijk land­

erfgoed een enorme voorbeeldwerking uit. Als het in een

menteneigenaren.

schap, zoals heggenvlechten, corso’s, het hoeden van

monument kan, dan kan het overal! Ondersteun de

schaapskuddes, de weervisserij of de traditionele bevloei­

­verduurzaming van monumenten met stimulerende

ing van grasland.

regel­geving. Geef als gemeente het goede voorbeeld en

door de erfgoedkennis van uw erfgoedambtenaren te ver­ groten. Kies voor kwaliteit bij de instandhouding van monu­ menten in gemeentelijk bezit, stimuleer vakmanschap en schakel erkende restauratiebedrijven in. Geef het goede voorbeeld en wees een goede opdrachtgever.

De klimaatadaptatie, energietransitie en woningopgave

fietsend over een eeuwen­

Erfgoed is een cadeau uit het verleden dat waarde toevoegt aan ons dagelijks leven!

verduurzaam uw monumentaal vastgoed.

­vergen een integrale visie en regie van het bevoegd gezag. De Omgevingswet biedt uw gemeente de ruimte om hierop

Stel samen met uw inwoners Landschapsbiografieën op.

een visie te ontwikkelen en regie te voeren, waarin u van

U krijgt daarmee inzicht in de ontstaansgeschiedenis van

meet af aan de erfgoedwaarden moet betrekken. Erfgoed

het landschap en vindt van daaruit aanknopingspunten

biedt ook ruimte via participatie aan betrokkenheid van

voor toekomstige ontwikkelingen. Betrek daarbij de

­erfgoedvrijwilligers, bewoners en bedrijven. Ondersteun in

­agrarische en landschappelijke geschiedenis en de nog

uw gemeente right to challenge of right to bid initiatieven,

aanwezige historische boerderijen. Investeer in de zicht­

waarbij bewoners zelf het initiatief in handen nemen.

baarheid en beleefbaarheid van waardevolle cultuurland­

Verbindende en kundige erfgoedambtenaren zijn hierbij

schappen. Benut de kansen die herbestemming van

onmisbaar.

agrarisch erfgoed biedt. Zo vergroot u tevens de toeris­ tische en recreatieve aantrekkingskracht van uw

Basis op orde betekent:

gemeente. Koester het open landschap, laat het niet

– Breng de erfgoedformatie in uw gemeente op orde.

­verrommelen en bouw het niet vol.

– Investeer in kennis, kunde en capaciteit van erfgoedamb­ tenaren, werk samen met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, het Restauratiefonds en provinciale

Het landschap van de Spoordonkse Watermolen wordt gebruikt voor waterberging (Erfgoed Deal-project)

6

­erfgoedhuizen. Stimuleer vakmanschap en goed opdracht­geverschap. – Ontwikkel een erfgoedvisie, omgevingsvisie en omgevings­ plan en borg erfgoed daarin.

 EVORDER DE LEEFBAARHEID B VAN HET PLATTELAND

Zie de transitie van de landbouw als één van de

– Sta voor een visie op de erfgoedinclusieve aanpak van

opgaven die bijdragen aan de vergroting van de leef-

de grote maatschappelijke opgaven van nu en betrek vrij­

baarheid van het platteland. Andere ‘grote’ opgaven,

willigers, bewoners en bedrijven daarbij.

waaraan erfgoed in het landelijk gebied kan bijdragen, zijn de oplossing van het woningtekort, de maatregelen ten gevolge van de klimaatverandering, zoals water­ beheer en energietransitie, en het behoeden en ontwik­ kelen van natuur. Duurzame economische ontwikkeling vraagt om herijking van onze footprint en de manier waarop we met de

Cursus monumentenzorg voor (erfgoed)ambtenaren

2

 ENUT BESTAANDE GEBOUWEN B VOOR DE WONINGOPGAVE – MAAK EEN KANSENKAART VOOR MONUMENTEN

Smederij IJzerhart, Stadswerf Koningspoort in Rotterdam

4

 NDERSTEUN LOKALE C O ­ ULTUUR, ­CREATIE EN ­CONSUMPTIE

natuur en dieren omgaan. De Nederlandse intensieve landbouweconomie trekt een zware wissel op onze leef­ omgeving. We komen in de knel met stikstofbeleid. Hervorming naar een ander landbouwsysteem biedt grote kansen voor natuur, recreatie en toerisme. Doordat mensen meer gaan thuiswerken wordt het

In een participatieve economie wilt u uw inwoners

­platteland een interessanter woongebied. Transformatie

betrekken bij beslissingen over productie en consump-

van historisch waardevolle agrarische complexen is een

Steden en dorpen met kenmerkende en zichtbare

tie. Rond industriële en archeologische monumenten en

belangrijke pijler van deze transitie. Benut eerst het agra­

historie zijn een stuk aantrekkelijker dan plaatsen

forten ontstaan vaak creatieve ‘hotspots’ die diepgeworteld

rische erfgoed voor deze woon- en werkopgave in plaats

zonder een kenmerkende en zichtbare historie, zo

zijn in de gemeenschap. Ondersteun als gemeente de vlieg­

van bestaande woonkernen uit te breiden in het buiten­

blijkt uit ‘Erfgoed, Atlas voor gemeenten 2015’.

wielfunctie die deze plekken en gemeenschappen vervullen.

gebied. Breng de ontwikkelkansen in kaart door het

Bovendien vertegenwoordigen monumenten en karakte­

Zij hebben ervaring in het opzetten van een duurzamere

opstellen van een boerderijenvisie.

ristieke panden een hogere economische waarde dan

economie met korte ketens, ambachtelijke productie en het

jonge, seriematige panden, waardoor historische bebou­

opleiden van specialistische vakmensen.

wing meer OZB oplevert. Zoek locaties voor de woning­ opgave of bedrijfslocaties daarom in de historische kern

Naast het behoud en het doorgeven van het erfgoed zelf,

en de bestaande bebouwing.

doet u er goed aan ook structureel te investeren in deze erfgoedgemeenschappen, die veelal uit vrijwilligers bestaan.

Het benutten van de bestaande gebouwenvoorraad voor

Vrijwilligers doen maar liefst 70% van al het erfgoedwerk in

woningen is veel duurzamer dan bouwen in het groen.

Nederland. Dat is een kracht die we niet genoeg kunnen

Bovendien staan deze gebouwen al aan bestaande stra­

waarderen. Al die duizenden erfgoedwerkers geven de

ten en zijn ze ingebed in het weefsel van uw stad of dorp.

materiële en immateriële getuigen uit het verleden bezie­

U hoeft daarvoor geen dure investeringen te doen in

ling en uitstraling. Zij zorgen voor boeien, binden en bor­

nieuwe infrastructuur en nutsvoorzieningen. Stel voor uw

gen. En zij laten zien dat erfgoed bovenal mensenwerk is.

gemeente een Kansenkaart op voor monumenten, karak­

Met de juiste ondersteuning blijven deze actieve gemeen­

teristieke panden en religieus erfgoed in dorpen, steden

schappen in staat om met erfgoed als middel een waarde­

en in het buitengebied, en inventariseer welke nieuwe

volle bijdrage te leveren aan een fijne lokale omgeving,

functies mogelijk zijn, uiteraard met respect voor de his­

waarin mensen zich thuis voelen, gezien worden en zichzelf

torische waarden van deze gebouwen.

kunnen ontplooien.

Park Oosterspoorbaan in Utrecht (foto OKRA landschapsarchitecten)

De Nijensteen in Veessen: vergaderlocatie, fruitteelt en natuurboerderij (foto Erik Peek)

Jongeren tijdens de Erfgoedweek in Amersfoort