2023-04-05 bijdragen Zon en Wind, mvr. Mulder

Vaassen, 7 april 2023

Geachte Commissieleden, Op 5 april jl. heb ik ingesproken bij de Commissie Omgeving en Financiën over het Uitwerkingskader Zon en Wind. U heeft mij verzocht de onderzoeken en analyses waarnaar ik in mijn betoog verwees toe te sturen zodat deze aan de stukken voor alle Commissieleden kunnen worden toegevoegd. Deze tref u onderstaand (2), voorafgegaan door een korte toelichting (1). Mocht u vragen hebben dan ben ik graag bereid deze te beantwoorden. Met hartelijke groeten, Annemarie Mulder

1. Korte toelichting op onderzoeken en analyses waarnaar ik in mijn betoog en zienswijze verwijs Uw ambitie en plannen zoals nu in het Uitwerkingskader staan gaan ernstig voorbij aan de volksgezondheid. Uit alle huidige onderzoeken en ervaringen elders blijkt dat windturbines enorme negatieve gevolgen hebben voor gezondheid, welzijn, leefbaarheid en landschappelijke waarde. [zie 2] Overwegingen die nu de boventoon lijken te voeren zijn vooral economisch/financieel van aard. U onderzoekt nu 50% participatie van bewoners bij zonneparken. De Provincie Gelderland is onlangs een publiekscampagne gestart voor burgerparticipatie in windmolenparken. Hiermee appelleert u beide primair met financiële prikkels aan de bereidwilligheid van burgers om hun gezondheidsbelangen ondergeschikt te maken aan economische. Dit is een misleidend frame wat niet past bij de taak van de overheid om gezondheid, het welzijn en belang van haar burgers te beschermen. Behalve gezondheid /welbevinden zijn leefbaarheid en behoud van landschappelijk karakter en cultuurhistorische waarden van groot belang. Windturbines en ook zonnevelden passen daar niet bij. Het goede nieuws is dat uit onafhankelijk onderzoek van onderzoeksbureau CE Delft blijkt dat meer windmolens op land niet nodig zijn om in 2050 Co2 uitstoot tot nul terug te dringen.

De waarde van deze conclusie blijkt uit het feit dat Marjan Minnesma (voorzitter Urgenda) deze conclusie onderstreept. Zelfs de aanleg van extra zonneparken op landbouwgrond is niet noodzakelijk blijkt uit dit onderzoek. Ik vraag u, mede namens andere inwoners, dit rapport en de andere onderzoeken te lezen én uw ambitie te herdefiniëren. Nieuwe inzichten vragen om een actuele ambitie van u als gemeente. In dit kader nodig ik u van harte uit om ook nog eens kritisch te kijken naar de TWh’s. Destijds heeft u ‘een bod gedaan’ in Regionale Energie Strategie verband (RES). Het totale bod van alle RES-en samen bedroeg 55 TWh, terwijl maar 35 TWh gevraagd wordt door de Rijksoverheid. Met alle RES-en samen heeft u op 57% méér energiewinning ingezet dan gevraagd. Waarom? U zadelt uw burgers op met schade zonder dat dit nodig is. Onze oproep aan u: herdefinieer uw ambitie: zet maximaal in op de gezondheid van de inwoners en leefbaarheid. Wij als betrokken burgers rekenen op uw bereidheid hiervoor verantwoordelijkheid te nemen.

2. Onderzoeken en analyses waarnaar ik in mijn betoog en ingediende zienswijze verwijs:

1/4

I. Geen extra windmolens op land en zonneparken nodig voor halen klimaatdoel Onderzoeksbureau CE Delft concludeert dat Nederland geen nieuwe plannen meer hoeft te ontwikkelen voor windmolens op land om in 2050 de CO2-uitstoot tot nul terug te dringen. Ook de aanleg van extra zonneparken op landbouwgrond is niet noodzakelijk. Marjan Minnesma (Urgenda) sluit zich aan bij dit standpunt. ‘Als 80 procent van reeds vergunde en gesubsidieerde windprojecten doorgaan en we besparen door vervoer en huizen te elektrificeren, dan zijn verder geen windmolens op land nodig’, zegt de directeur van klimaatorganisatie Urgenda. Zie • •

rapport in bijgevoegde PDF en op de website van bureau CE Delft: https://ce.nl/publicaties/nut-en-noodzaak-extra-wind-op-land-in-2030-en-2050/ reactie Urgenda in artikel Volkskrant: https://www.volkskrant.nl/nieuwsachtergrond/onderzoek-geen-extra-windmolens-op-land-en-zonneparken-nodig-voor-halenklimaatdoel~b9e84be3/

II. Conclusies onderzoekscollectief Zembla t.a.v. de impact van windmolenlawaai op gezondheid. De impact van windmolenlawaai op gezondheid is groot. Dit komt naar voren in de documentaire Windmolenlawaai van Zembla. Ik nodig u uit deze te kijken. Neem vooral contact op met genoemde experts en laat u door hen adviseren. Haal ervaringen op bij andere gemeenten, regio’s, landen en belangenverenigingen zoals De Nederlandse Vereniging Omwonenden Windturbines (NLVOW). Leer van anderen en wees wijs. Dit zijn de belangrijkste conclusies uit de uitzending Windmolenlawaai Zembla BNN-VARA (d.d. 8 december 2022) Terug te kijken via https://www.bnnvara.nl/zembla/artikelen/geluidsoverlast-door-windmolens-ditis-wat-zembla-erover-ontdekte Geluidsoverlast door windmolens: dit is wat Zembla erover ontdekte - Zembla - BNNVARA www.bnnvara.nl

•

Windturbines hebben enorme impact op dagelijks leven van omwonenden. De straal van impact is groot. Zelfs op een afstand van 7 km van de turbine tot het meetpunt zijn effecten merkbaar blijkt uit onderzoek. De slagschaduw, laagfrequent geluid en trillingen/suizen zorgen o.a. voor slecht slapen, verhoogde stresslevels waardoor o.a. aandoeningen zoals hart- en vaatziekten, en ernstige aandoeningen, ook bij kinderen optreden. Expert Jan de Laat van het Leids Universitair Medisch Centrum trad in 2022 op als expert in de Tweede Kamer. “De gezondheidsklachten betreffen vooral slaapstoornissen, maar ook duizeligheid, misselijkheid en hoofdpijn. Vervolgens komen ook andere zaken aan de orde, zoals concentratieverlies, ten gevolge van die slaapstoornissen, maar ook hoge bloeddruk, hartslag, problemen, bronchitis, rusteloosheid, angst en soms ook depressie.” De Laat pleit 2/4

voor een geluidslimiet van windmolens van maximaal 35 decibel. Dat is fors lager dan de huidige norm van 47 decibel (DB). Noot: momenteel wordt als norm gehanteerd: 41 DB in de nacht en 47 DB overdag. •

Deze waarden leveren veel gezondheidsschade op. Dat bevestigen ook de ambtenaren/inspectie: zij benadrukken ettelijke malen om een maximumwaarde van 35 DB aan te houden. Daarbovenop blijkt in de praktijk dat de waardes nóg veel hoger uitpakken. De praktijk leert namelijk dat windmolenexploitanten de gemiddelde waarden opnemen in hun onderbouwing. De geluidsnorm voor windmolens (sinds 2011) gaat uit van het gemiddelde dat windmolens in een jaar tijd produceren De realiteit is dat het aantal DB’s vele malen hoger (pieken) uitvalt dan die gemiddelden: als een windmolen bij harde wind, lange tijd te veel lawaai maakt, maar bij windstilte veel minder, dan kan de molen gemiddeld toch onder de norm blijven. Zo kunnen omwonenden maandenlang overlast ervaren, zonder dat de windmolenexploitant door de overheid daarop aangesproken kan worden. Tevens leert de ervaring dat gemeentes leunen op het oordeel van de producent en nauwelijks handhaven en controleren. Dit levert fraudegevoelige situaties op. Het aantal omwentelingen van de rotorbladen kan door bouwer/exploitant bijvoorbeeld worden aangedraaid (‘mitigatiemodus’) waardoor geluidswaardes hoger liggen in de praktijk. Uit: rapport 2009 Inspectie en praktijk-ervaringen.

•

Naast DB’s brengt laagfrequent geluid (Herz) een grote gezondheidsschade toe aan omwonenden. Omwonenden ervaren gebrom en trillingen, krijgen op geen enkele manier (nacht)rust meer en worden ziek. Uit onderzoek door geluidsexpert Jan van Muilwijk en schrijnende ervaringen van slachtoffers van windmolenlawaai en onder andere de casus Gemeente Veendam, 600 klachten van laagfrequent geluid, ‘’Meeden onleefbaar’’

•

Tot slot: neem de opmerkingen van Herman Bröring (hoogleraar bestuursrecht) en Peter de Lange (advocaat) ter harte.

Conclusies uit bovenstaande voor u: • •

De geluidshinder van windmolens leidt tot ernstige gezondheidsschade voor omwonenden. Geluidshinder gaat over Dezibel én over Herz. Stel paal en perk aan DB’s en verban laagfrequent geluid. Dat betekent concreet: ➢ Maximaal 35 DB geluid (overdag en ‘s-nachts). Overschrijding is onacceptabel. ➢ Kies voor veilige afstandsnormen. Een veilige norm is 7 km.

III. Onderzoeken en normering in andere landen Ook in andere landen zoals Portugal, Spanje, Scandinavië en Duitsland is veel kennis van wetenschappers, ervaringsdeskundigen over de gezondheidsrisico’s en minimale afstanden, DB’s en Herz. Er zijn best practice voorbeelden. Het voert te ver om al die onderzoeken hier te noemen en op te nemen. Ik verzoek u met klem deze te raadplegen. 3/4

IV. Normering in Nederland In het bijzonder verwijs ik u naar het onderzoek van epidemioloog Dick Bijl en zijn conclusie: wetenschappelijke analyse wijst uit dat de huidige normen voor windturbines op drijfzand zijn gebaseerd. Artsencollectief Windwiki roept de politiek op om windturbines niet nabij woongebieden te plaatsen omdat er te veel twijfel is over de gevolgen voor omwonenden. De overheid baseert zich op RIVM-rapporten, waarvan de conclusies wetenschappelijk onhoudbaar zijn: https://www.windwiki.nl/persbericht-gezondheidseffecten-van-windturbinegeluid/

V. Windturbinesyndroom Het Democratisch Energie Initiatief (DEI) heeft onderzoek gedan naar gezondheidseffecten van windturbines. En roept op om het Windturbinesyndroo te voorkomen. Lees het onderzoek uit januari 2021. https://www.windwiki.nl/wp-content/uploads/2021/04/Voorkom-het-windturbinesyndroomDEI.pdf. Met dit rapport wil het DEI de inspanningen ondersteunen van onder meer medici, juristen, overheden en bewoners om de gezondheidsschade serieuze aandacht te geven in de besluitvorming. Opdat in de besluitvorming over windturbineparken door de bestuursorganen en de rechtscolleges de stand van de medische inzichten volwaardig meegenomen wordt. Dit rapport is een aanbeveling voor alle bestuursorganen en rechtscolleges om het voorzorgprincipe voor de gezondheid van de mens te plaatsen in het hart van de besluitvorming over met name windturbineparken.

4/4