1375519 251010- 498779 - GWP Epe achtergrond - eindconcept

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 Gemeente Epe - Achtergronden

CONCEPT

projectnummer 0498779.100 10 oktober 2025

www.anteagroup.nl

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 Gemeente Epe - Achtergronden projectnummer 0498779.100 10 oktober 2025

Auteur(s) Luuk Nieuwenhuis Benno Steentjes

Opdrachtgever Gemeente Epe Postbus 600 8160 AP EPE

Gecontroleerd Benno Steentjes

CONCEPT

datum 10 oktober 2025

beschrijving Eindconcept

vrijgave

blad 2 van 46

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

4

2.

De context van de gemeentelijke watertaken

6

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 2.7

De taakstellingen en verplichtingen van de betrokken partijen Omgevingswet en zorgplichten Verdeling taken en verantwoordelijkheden Wettelijke kaders, landelijke en regionale afspraken Relevante beleidsdocumenten Riool- en watertaken in het GWP in relatie tot het beleidsplan Klimaatadaptatie Belangrijke ontwikkelingen

6 6 9 10 10 12 13

3.

Riolering en water in de gemeente Epe

15

3.1 3.2 3.3

Indeling naar typen Leeftijd en technische staat Functioneren

15 17 21

4.

Evaluatie GWP 2021 t/m 2025

22

4.1 4.2 4.3

Op hoofdlijn Uitvoering van de beheer- en onderhoudstaken Financiën en organisatie

22 24 25

5.

Nulmeting

27

5.1 5.2 5.3 5.4

Stedelijk afvalwater Hemelwater Grondwater Oppervlaktewater

27 29 30 31

6.

Programma Water en Riolering 2026 tot en met 2030

33

6.1 6.2 6.3 6.4

Planvorming en onderzoek Regulier beheer Investeringen Personeel & Overhead

33 34 36 39

7.

Kostendekkingsplan

41

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Basis rioolheffing en heffingseenheden Financiële uitgangspunten Ontwikkeling lasten Ontwikkeling rioolheffing en rioolvoorziening Risicoparagraaf

41 41 42 43 45

8.

Protocol - Aanpak rioolverstoppingen

46

CONCEPT

blad 3 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

1.

Inleiding In dit achtergronddocument is de detailinformatie opgenomen voor de vaktechnici, inclusief op hoofdlijn het activiteitenprogramma met budgetten en een planning voor de komende planperiode. De beleidskaders en keuzes zijn opgenomen in het hoofdrapport, bedoeld voor het bestuur en de beleidsadviseurs. Het doel van dit achtergronddocument is het beschrijven en toelichten van de gehanteerde bronnen, de gebruikte informatie, de overwegingen en de uitgevoerde analyses. In opbouw is het achtergronddocument geschreven als een bijlagerapport aanvullend op het hoofdrapport en geeft het achtereenvolgens inzage in: Visie Het Gemeentelijk Watertakenplan (GWP) beschrijft de visie en ambitie van de gemeente omtrent de wettelijke riool- en watertaken. De uitwerking van deze ambities is gekoppeld aan de gemeentelijke watertaken uit de Omgevingswet, artikel 2.16 en de Omgevingsvisie Epe. Wat moeten wij?

De context van de gemeentelijke watertaken (H2) Het wettelijk kader en bestaande afspraken van de gemeente (H2)

Het GWP geeft toetsbare kwaliteitskaders voor het in stand houden van de huidige voorzieningen en het toekomstbestendig, waterrobuust en klimaatadaptief maken van de riolering, het watersysteem en de leefomgeving. Hiervoor is het huidige areaal inzichtelijk gemaakt en het voorgaande Gemeentelijke Watertakenplan 2021 t/m 2025 geëvalueerd. Waar staan wij?

Een overzicht van het areaal (H3) Een evaluatie van het GWP 2021 t/m 2025 (H4)

Afspraken en verplichtingen uit het verleden én vanuit het beleid dienen realistisch te zijn. In het GWP is eenduidig vastgelegd hoe hiermee wordt omgegaan en op welke wijze invulling wordt gegeven aan de zorgplichten, zodat onze inwoners en ondernemers weten waar zij aan toe zijn. Wat vinden we belangrijk?

Beleids- en kwaliteitskader gemeentelijke watertaken, inclusief de nulmeting (H5)

Programma Het GWP geeft inzicht in de programmering van de activiteiten voor de inzameling, transport en verwerking van stedelijk afval‐, hemel‐ en grondwater en het beheer en onderhoud van gemeentelijk oppervlaktewater in de gemeente Epe. Voor de periode 2026 t/m 2030 zijn de onderzoeken, activiteiten en maatregelen per jaarschijf geagendeerd en gebudgetteerd. Voor de lange termijn geeft het GWP een doorkijk.

CONCEPT

Wat betekent dit?

Uitwerking van het programma in activiteiten, investeringen en budgetten (H6)

Financiering De manier van omgang en wijze van invulling is vervolgens omgezet in een consequentie voor zowel de tariefontwikkeling van de riool- en waterzorgheffing als de personele middelen. Wat betekent dit?

Analyse van de financieringsstrategie en advies voor de koers van de rioolen waterzorgheffing in het kostendekkingsplan (H7)

blad 4 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Reacties en besluiten Basisgedachte achter het GWP is dat een gedegen en integrale beleidsafweging plaatsvindt op het terrein van de verbrede watertaken, met raakvlakken naar de openbare ruimte, financiën en personeel. Dit is van toepassing voor zowel de gemeentelijke organisatie als bij externe partijen die hierbij belang hebben. Ingekomen reacties en besluiten zijn toegevoegd. Wat spreken wij af?

Reacties van externen en bestuurlijke besluiten (separate bijlagen)

Begrippenkader Het vakgebied van de gemeentelijke watertaken kent een eigen begrippenkader. De belangrijkste begrippen zijn door de Stichting Rioned in algemene bewoordingen toegelicht. Deze zijn te vinden op: www.riool.info/home en www.rioolenraad.nl/ Meer verdieping is te vinden op: Begrippen en definities stedelijk waterbeheer

kernteam en brede werkgroep GWP Het GWP is opgesteld door Antea Group vanuit één projectteam met medewerkers van gemeente Epe en het waterschap Vallei en Veluwe: Gemeente Epe

Martin Smit (Projectleider, Adviseur Riolering) Jan Sangers (Rioolbeheerder) Rick Aalbers (Adviseur klimaat) Erwin de Jong (Financieel controller) Hanno van der Poel (Domeincontroller Financiën)

Waterschap:

Wolter Tijssen (Adviseur Waterketen)

CONCEPT

Antea Group:

Benno Steentjes (Projectleider / Expert beheer openbare ruimte) Luuk Nieuwenhuis (Adviseur beheer openbare ruimte) Nika Daling (Adviseur beheer openbare ruimte) Ype Willemsen (Adviseur beheer openbare ruimte)

Basisgedachte achter het GWP is dat een gedegen en integrale beleidsafweging plaatsvindt op het terrein van de verbrede watertaken, met raakvlakken naar de openbare ruimte, financiën en personeel. Dit is van toepassing voor zowel de gemeentelijke organisatie als bij externe partijen die hierbij belang hebben. De ambtelijke voorbereiding en uitwerking is verzorgd door het projectteam.

blad 5 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

2.

De context van de gemeentelijke watertaken

2.1

De taakstellingen en verplichtingen van de betrokken partijen De gemeentelijke watertaken omvatten meer dan de zorg voor een stelsel van buizen in de ondergrond. Om de inhoud van het GWP te begrijpen is kennis nodig van de (milieu) technische, financiële, organisatorische en juridische aspecten. Dit hoofdstuk beschrijft de context van de gemeentelijke watertaken. De zorg en verantwoordelijkheid voor het water in de gemeente Epe ligt, naast de gemeente, in de handen van het waterschap Vallei en Veluwe, de provincie Gelderland, het drinkwaterbedrijf Vitens en de particulieren. De volgende figuur geeft een indicatie van de verdeling van de werkvelden en verantwoordelijkheden.

Figuur 2-1: waterkringloop en verantwoordelijkheden

2.2

CONCEPT

Omgevingswet en zorgplichten

De Omgevingswet is per 1 januari 2024 van kracht. Deze wet integreert de vele wetten die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, zoals de Wet milieubeheer (Wm) en de Waterwet. De Omgevingswet omvat de belangrijkste delen van het omgevingsrecht, zowel procedureel als materieel. Het stelsel moet leiden tot: • meer inzichtelijkheid, voorspelbaarheid en gebruiksgemak binnen het omgevingsrecht; • snellere en verbeterde besluitvormingsprocessen; • integratie van plannen en toetsingskaders; • een grotere bestuurlijke afwegingsruimte. De Omgevingswet heeft twee doelen: • Beschermen: het bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit. • Benutten: de fysieke leefomgeving doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen om er maatschappelijke behoeften mee te vervullen.

blad 6 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Omgevingswet artikel 2.16 (gemeentelijke taken voor de fysieke leefomgeving) 1.

2.

3.

Bij het gemeentebestuur berusten, naast de elders in deze wet en op grond van andere wetten aan dat bestuur toegedeelde taken voor de fysieke leefomgeving, de volgende taken: a. op het gebied van het beheer van watersystemen en waterketenbeheer: 1°. de doelmatige inzameling van afvloeiend hemelwater, voor zover de houder het afvloeiend hemelwater redelijkerwijs niet op of in de bodem of een oppervlaktewaterlichaam kan brengen, en het transport en de verwerking daarvan 2°. het treffen van maatregelen in het openbaar gemeentelijke gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de op grond van deze wet aan de fysieke leefomgeving toegedeelde functies zoveel mogelijk te voorkomen of te beperken, voor zover het treffen van die maatregelen doelmatig is en niet op grond van artikel 2.17, 2.18 of 2.19 * tot de taak van een waterschap, een provincie of het Rijk behoort. 3°. de inzameling en het transport van stedelijk afvalwater. 4°. het beheer van watersystemen, voor zover toegedeeld bij omgevingsverordening als bedoeld in artikel 2.18, tweede lid, of bij ministeriële regeling als bedoeld in artikel 2.20, derde lid. 5°.

de zuivering van stedelijk afvalwater, in gevallen waarin toepassing is gegeven aan artikel 2.17, derde lid Op grond van het eerste lid, onder a, onder 3°, wordt stedelijk afvalwater ingezameld en getransporteerd naar een zuiveringtechnisch werk als dat vrijkomt: a. op de percelen, gelegen binnen een bebouwde kom van waaruit stedelijk afvalwater met een vervuilingswaarde van ten minste tweeduizend inwonerequivalenten als bedoeld in de richtlijn stedelijk afvalwater wordt geloosd, door middel van een openbaar vuilwaterriool. b. op andere percelen, voor zover dit doelmatig kan worden uitgevoerd door middel van een openbaar vuilwaterriool. In plaats van een openbaar vuilwaterriool en een zuiveringtechnisch werk kunnen andere passende systemen in beheer bij een gemeente, een waterschap of een rechtspersoon die door een gemeente of waterschap met het beheer is belast, worden toegepast, als daarmee hetzelfde niveau van het beschermen van het milieu wordt bereikt

* 2.17, 2.18 en 2.19 gaan in op de taken van de andere overheden voor de fysieke leefomgeving. * 2.20 gaat in de mogelijkheid van het aanwijzen van locaties met afwijkend beheerverantwoordelijkheid.

De gemeente bepaalt zelf welke voorzieningen ze gebruikt en hoe ze deze beheert voor de inzameling, het transport en de (lokale) behandeling van het vrijkomend stedelijk afvalwater, het verwerken van overtollige hemelwater, uiteraard in overleg met de waterschappen en andere partijen. De gemeente heeft hiernaast een regierol in de aanpak van structurele grondwateroverlast. Vanuit andere overheidslichamen is het onder de Omgevingswet, als gezamenlijk bestuurlijk besluit tussen gemeente en waterschappen, als ministeriële regeling of onder een omgevingsverordening, ook mogelijk de taak voor het beheer van watersystemen of de zuivering van stedelijk afvalwater bij de gemeente neer te leggen. Dit laatste is binnen de gemeente Epe niet aan de orde.

CONCEPT

Koppeling met Omgevingsvisie Epe 2021 Een integrale omgevingsvisie geeft onder meer een beschrijving van de samenhang tussen boven en ondergrond, grondwaterkwantiteit en -kwaliteit, grondwater- en oppervlaktewatersysteem en de maatschappelijke opgaven inclusief de rol van de diverse overheden hierin. Daarnaast moet erin staan hoe het toekomstige beheer van het grond- en oppervlaktewater en de bodem eruitziet. Bij het vaststellen van de omgevingsvisie moeten de overheden rekening houden met het voorzorgsbeginsel, het preventiebeginsel en het beginsel dat milieuaantastingen bij voorrang aan de bron moeten worden bestreden. Ook moet de omgevingsvisie aangeven hoe bedrijven, burgers, maatschappelijke organisaties en bestuursorganen bij de voorbereiding zijn betrokken (motiveringsplicht, art. 10.7 Ob). De gemeente Epe geeft in het GWP aan hoe de gemeentelijke watertaken een bijdrage leveren aan de opgaven en thema’s uit de Omgevingsvisie Epe 2021. Koppeling met omgevingsprogramma's Rijk, provincies, gemeenten en waterschappen maken hun omgevingsvisies operationeel in programma's (afd. 3.2 Ow). In de programma’s wordt het beleid voor de ontwikkeling, het gebruik, het beheer of de bescherming van de fysieke leefomgeving uitgewerkt en zijn maatregelen op te nemen om aan omgevingswaarden te voldoen of om andere doelstellingen voor de fysieke leefomgeving te bereiken.

Programma’s binden alleen het vaststellende bestuursorgaan zelf en kennen dus geen hiërarchie en geen doorwerking in juridische zin. Het omgevingsplan en de verordeningen kennen deze doorwerking daarentegen wel. De insteek vanuit de Omgevingswet is dat dat meten en monitoring van de ambities een belangrijke rol krijgt. Welke indicatoren

blad 7 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

(KPI’s) dat zijn, en hoe dit zich specifiek door vertaald naar de water- en rioleringstaken, laat de wetgeving in het midden. De gemeente Epe geeft in het GWP inzicht in de programmering van de activiteiten voor de inzameling, transport en verwerking van stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater en het beheer en onderhoud van gemeentelijk oppervlaktewater. Voor de periode 2026 t/m 2030 zijn de onderzoeken, activiteiten en maatregelen per jaarschijf geagendeerd en gebudgetteerd. Koppeling met omgevingsplan (invoering, decentralisatie en bruidsschat) Een belangrijk onderdeel van het nieuwe stelsel is decentralisatie. Dit houdt in dat bepaalde onderwerpen die het Rijk nu nog centraal regelt, onder de Omgevingswet worden overgelaten aan de gemeente of een andere decentrale overheid, zoals het waterschap. Dat geldt bijvoorbeeld voor de lozingsregels uit het Activiteitenbesluit milieubeheer, het Besluit lozing afvalwater huishoudens en het Besluit lozen buiten inrichtingen. De Invoeringswet en het Invoeringsbesluit Omgevingswet regelen de overgang van het bestaande stelsel naar het nieuwe stelsel. Onderdeel hiervan zijn de regels die van het Rijk naar gemeenten en waterschappen overgaan.

De regels uit de Omgevingswet zijn verder uitgewerkt in vier Algemene Maatregelen van Bestuur (AMvB’s): • Het Omgevingsbesluit (Ob): dit besluit geeft antwoord op de vraag welke procedurele regels gelden en – in aanvulling op de Omgevingswet – wie het bevoegd gezag is om op een aanvraag te beslissen en te handhaven. • Het Besluit kwaliteit leefomgeving (Bkl): hierin staan algemene regels die erop zijn gericht om nationale doelstellingen te behalen en te voldoen aan internationale verplichtingen. Het Bkl richt zich (alleen) tot overheden. Het bevat instructieregels (bijvoorbeeld voor het beheer van het openbaar vuilwaterriool) en omgevingswaarden. Omgevingswaarden zijn normen die de gewenste staat of kwaliteit van de fysieke leefomgeving vastleggen. • Het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal): dit besluit bevat de algemene (rijks)regels waaraan burgers en bedrijven zich moeten houden als ze bepaalde activiteiten uitvoeren in de fysieke leefomgeving. Dit zijn onder andere de regels voor lozingen in bodem, riolering en oppervlaktewater. • Het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl): deze regels gelden (alleen) voor burgers en bedrijven. Denk aan regels voor veiligheid, gezondheid, duurzaamheid, gebruik van het bouwwerk en het uitvoeren van bouw- en sloopwerkzaamheden.

Om te voorkomen dat na inwerkingtreding van de Omgevingswet een situatie ontstaat zonder regels voor lozingen, gaan deze regels van rechtswege over naar decentrale overheden. Dit is de zogenoemde bruidsschat. Een onderdeel dat mogelijk een uitwerking krijgt in het Omgevingsplan zijn de geldende regels in de Verordening op de afvoer van afvloeiend hemelwater en grondwater (ook wel Hemelwaterverordening genoemd). In deze verordening zijn regels opgenomen welke beschrijven wat de eisen zijn voor het aanbieden van hemelwater op gemeentelijke voorzieningen. De gemeente Epe geeft in het GWP aan welke beleidsregels nadere uitwerking behoeven in de periode 2026 tot en met 2030 en wat kan landen in het omgevingsplan.

CONCEPT

Koppeling met gemeentelijke riool- en waterzorgheffing Hoewel er na de inwerkingtreding van de Omgevingswet geen verplichting meer bestaat voor het opstellen van een GWP, dient er nog steeds een onderbouwing van de riool- en waterzorgheffing opgesteld te worden. De gemeente Epe geeft hier invulling aan door de budgetanalyse en het kostendekkingsplan integraal onderdeel te laten zijn van onderhavig GWP 2026 t/m 2030.

blad 8 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

2.3

Verdeling taken en verantwoordelijkheden De vrijheid voor de gemeente om invulling te geven aan haar taken schept echter ook de verplichting naar de bewoners en bedrijven om helder te communiceren wat van de gemeente te verwachten is. Het volgende schema toont op hoofdlijn de taken en verplichtingen van de betrokkenen. grondeigenaar (bewoners/ bedrijven)

De grondeigenaar is verantwoordelijk voor de staat van zijn woning en perceel. Dit betekent dat deze zelf verantwoordelijk is voor het op eigen perceel treffen van maatregelen voor de inzameling van stedelijk afvalwater en afwatering van hemel- en grondwater. Zo is de eigenaar in eerste instantie zelf verantwoordelijk voor het hemelwater dat op zijn terrein valt. Ook de gevolgen van overtollig grondwater of een lage grondwaterstand vallen onder de verantwoordelijkheid van de grondeigenaar. Pas als de particulier niet met redelijke inspanning hieraan kan voldoen ligt er een adviserende taak voor onze gemeente. Daarnaast heeft de particulier een zorgplicht. Hij/zij mag niets doen waarvan verwacht kan dat het problemen oplevert voor het riool, de zuivering of het (water)milieu. De voorschriften zijn in diverse besluiten wettelijk vastgelegd. Gemeente en waterschappen zien erop toe of de particulier zich hier ook aan houdt. Het ingezamelde huishoudelijk afvalwater dient de perceelseigenaar af te voeren naar het hoofdriool. Vervolgens gaat de verantwoordelijkheid over naar onze gemeente. In de bijlage is de verdeling van de verantwoordelijkheid voor de huisaansluitingen tussen de gemeente Epe en de particulier nader toegelicht.

gemeente Epe

Vanaf de huisaansluitingen verzorgt onze gemeente de verdere inzameling en het transport van het stedelijk afvalwater (rioolbeheer) tot het overnamepunt van het waterschap. Via een stelsel van ondergrondse leidingen, putten en gemalen en persleidingen wordt het van huisen bedrijfsaansluitingen en straatkolken afkomstig afval- en hemelwater ingezameld en afgevoerd naar uiteindelijk de rioolwaterzuiveringsinstallatie (RWZI) van het waterschap. Vanaf het overnamepunt is het waterschap verantwoordelijk voor de verdere afvoer van het ingezamelde stedelijk afvalwater. In de bebouwde kom van Epe gaat dit onder vrijverval direct naar de RWZI, in het buitengebied middels drukriolering naar de ringleidingen en de grote gemalen van het waterschap. Ook heeft onze gemeente de zorg voor het transport van afvloeiende en overtollige hemelwater, van zowel particulieren als van de openbare ruimte. Daarnaast is onze gemeente verantwoordelijk voor de ontwatering van openbaar gebied. Als onderdeel hiervan onderhoudt onze gemeente een deel van de hiervoor noodzakelijke voorzieningen, bijvoorbeeld drainage en greppels.

CONCEPT

Onze gemeente draagt daarnaast nog zorg voor inrichting en beheer van de openbare ruimte en de integratie met andere beleidsterreinen, zoals wegen en groen.

waterschap Vallei en Veluwe

Het waterschap Vallei en Veluwe zorgt voor schoon water, voldoende water en veiligheid. Het waterschap draagt de zorg voor de waterkering, de aan‐ en afvoer van water, het ondiep (grond)waterpeilbeheer, het zuiveren van afvalwater en het oppervlaktewaterkwaliteitsbeheer.

provincie Provincie Fryslân Gelderland

De Provincie Gelderland formuleert het overall beleid voor de Omgeving (RO en Water) en is verantwoordelijk voor het diepe grondwaterbeheer, de zwemwaterkwaliteit en is vaarwegbeheerder van de belangrijke vaarroutes. De provincie zet zich in voor het herstellen en handhaven van de grondwaterkwaliteit.

provincie Drinkwaterbedrijf Fryslân Vitens

Vitens is in de gemeente verantwoordelijk voor het drinkwater. Vitens haalt het drinkwater uit de grond, ook in de gemeente Epe is een grondwaterbeschermingsgebied in het zuidoosten aanwezig. Het waterbedrijf zuivert hiervoor het grondwater en pompt het naar hun klanten.

Rijk

Het Rijk bepaalt (o.a. op basis van de Europese Kaderrichtlijn Water) in het Nationaal Waterplan de hoofdlijnen van het landelijke beleid voor het waterbeheer en stelt de wettelijke kaders. In de gemeente Epe beheert Rijkswaterstaat geen wateren.

blad 9 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

2.4

Wettelijke kaders, landelijke en regionale afspraken De betrokkenen uit de voorgaande tabel hebben verschillende taken en verplichtingen. Sommige verplichtingen zijn wettelijk vastgelegd, een aantal verplichtingen is vastgesteld in Europees, landelijk, provinciaal of regionaal beleid. Andere verplichtingen komen voort uit ambtelijke afspraken (al dan niet bestuurlijk vastgesteld). Soms gaat het om een resultaatsverplichting, in andere gevallen zijn slechts werknormen bepaald. Een actueel overzicht en toelichtingen is te vinden bij de Stichting Rioned. Link: www.riool.net/kennisbank Een duidelijk overzicht voor bepaalde onderdelen geeft ook het Infoblad Bouwbesluit, zoals uitgegeven door Stichting Rioned. Link https://www.riool.net/infoblad-bouwbesluit-2012-2015-herziene-versie-. Binnen de gemeente Epe geldt dat de grondeigenaar van het perceel verantwoordelijk is voor de gehele perceelaansluiting tot aan de hoofdleiding, voor wat betreft het hydraulisch functioneren.

2.5

CONCEPT

Relevante beleidsdocumenten

Voor het formuleren van de visie en de keuzes is aansluiting gezocht bij de verschillende documenten en visies die binnen de gemeente en het waterschap vastgelegd zijn. Desbetreffende documenten zijn hieronder opgenomen: Overzicht beleidsdocumenten Omgevingsvisie 2021 gemeente Epe

2021

vastgesteld

Blauwe Omgevingsvisie 2050 Waterschap Vallei en Veluwe

2019

vastgesteld

Blauw Omgevingsprogramma 2022-2027 Waterschap Vallei en Veluwe

2021

Vastgesteld

Visie op waterzuiveren Waterschap Vallei en Veluwe

2024

Vastgesteld

Beleidsplan klimaatadaptatie gemeente Epe (zie §2.6)

2025

Groenvisie / Groenplan gemeente Epe

vastgesteld In ontwikkeling

blad 10 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Omgevingsvisie 2021 gemeente Epe De omgevingsvisie van Epe, vastgesteld in december 2021, geeft invulling aan een integrale visie voor de fysieke leefomgeving. Het beschrijft de waarden en kwaliteiten van de leefomgeving, de opgaven, ruimtelijke keuzes en een afwegingskader. Vier opgaven zijn gedefinieerd voor de fysieke leefomgeving: 1.

Duurzame toekomst Grote onderwerpen zijn ook uitdagingen voor de gemeente. Denk hierbij aan klimaatverandering, energietransitie, biodiversiteit(crisis), stikstofprobleem en een tekort aan grondstoffen. Het toekomstbestendig maken van de gemeente, met acht neming van de voorgenoemde uitdagingen, ziet de gemeente als de meest uitdagende opgave.

2.

Gezondheid, zorg en welzijn De (omgevings)kwaliteiten worden gewaardeerd en moeten voor iedereen toegankelijk zijn. Dit vraagt om bevordering van de toegankelijkheid in vorm van fietsen en wandelen, maar ook het bereikbaar maken van groen. Daarnaast is de verwachting dat de vergrijzing verder toeneemt met alle uitdagingen van dien. Sociale cohesie, in de vorm van ontmoeten, en toegankelijkheid van voorzieningen moeten daaraan bijdragen. Daarnaast is er een verband met klimaat(adaptatie) en gezondheid, denk hierbij aan hittestress en het mitigeren hiervan.

3.

Goed wonen Er is een kwantitatieve opgave op het gebied van voldoende woningen en woonruimte vanwege verschuivingen in behoeften en toename in huishoudens. Daarnaast is de kwaliteit van de woonomgeving een belangrijk aspect, gevormd door onder andere groen en natuur.

4.

Ondernemen: Vitale economie in een groene omgeving Naast het behouden en ontwikkelingen van goede woonomgeving, moet de gemeente ook een uitstekende plek zijn om te ondernemen. Een van de belangrijke sectoren is het toerisme, waarbij de beschikbare voorzieningen en verbindingen belangrijke schakels zijn. De gemeente zet in op compleet en hoog kwalitatief toerisme, waarbij de fysieke leefomgeving aan moet bijdragen. Naast het toerisme is er veel agrarische bedrijvigheid. De agrarische functie moet leidend blijven, maar transformatie wordt wel gestimuleerd. De opgave zit in de monocultuur, de uitdaging is verleiding naar biodiversiteit, energie, beperken CO2 uitstoot en recreatie.

CONCEPT

De Blauwe Omgevingsvisie 2050 – Waterschap Vallei en Veluwe De Blauwe Omgevingsvisie 2050 (BOVI2050) van Waterschap Vallei en Veluwe schetst een duurzame en waterinclusieve leefomgeving voor 2050. De visie benadrukt drie waterprincipes: water als ordenend principe in ruimtelijke ontwikkeling, maximaal vasthouden en schoonhouden van water, en partnerschap als watermerk. De gemeente Epe kan hierin bijdragen in hun watertaken: 1. Water vasthouden en schoonhouden: Gemeenten moeten water vasthouden in de bodem en oppervlaktewateren, en verontreiniging aan de bron voorkomen. Dit helpt bij droogte en wateroverlast. 2. Water als ordenend principe: Bij ruimtelijke ontwikkelingen moet water centraal staan. Dit betekent bouwen op geschikte locaties en ontwerpen die klimaatbestendig en CO2-neutraal zijn. 3. Samenwerking: Gemeenten moeten samenwerken met waterschappen en andere partners om integrale oplossingen te vinden voor water gerelateerde uitdagingen. De visie bevat zeven verhaallijnen, waaronder vitale blauwe motor, robuust watersysteem en waterinclusieve bebouwde omgeving, die concrete maatregelen en samenwerkingsmogelijkheden bieden.

Voor gemeente Epe betekent dit een actieve rol in waterbeheer, ruimtelijke planning en samenwerking om een duurzame en klimaatbestendige leefomgeving te realiseren Blauw Omgevingsprogramma 2022-2027 – Waterschap Vallei en Veluwe Het Blauw Omgevingsprogramma 2022-2027 (BOP) van Waterschap Vallei en Veluwe is een tactische uitwerking van de Blauwe Omgevingsvisie 2050 (BOVI2050). Het programma richt zich op een duurzame en waterinclusieve leefomgeving, waarbij water een centrale rol speelt. Het BOP is opgebouwd rond vier

blad 11 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

gebiedsprogramma's: Eemland, Gelderse Vallei, Noord-Veluwe en IJsselvallei. Gemeente Epe is onderdeel van de IJsselvallei en hiervoor zijn twee kwetsbaarheden benoemd: Sterk fluctuerende grondwaterstanden (overschot en tekort) Lage Waterstand IJssel zet scheepvaart en waterkwaliteit onder druk Om tot een duurzame toekomst te komen, wordt het natuurlijk systeem van bodem en water centraal gesteld. Een robuuster watersysteem volgt uit een betere sponswerking in de brongebieden, op de flank van de Veluwe, en een water inclusieve en klimaatbestendige leefomgeving. Visie op waterzuiveren – Waterschap Vallei en Veluwe De lange termijn visie op waterzuiveren van Waterschap Vallei en Veluwe richt zich op het sluiten van waterkringlopen en het realiseren van een duurzame, waterinclusieve leefomgeving tegen 2050. Waterzuiveringen spelen een cruciale rol in het herstellen van de veerkracht en toestand van watersystemen en het waarborgen van waterbeschikbaarheid. Belangrijke punten zijn: • Waterzuiveringen als bron: Effluent wordt gebruikt voor lokale toepassingen zoals droogtebestrijding en landbouw. • Lokaal zuiveren: Scheiden van waterstromen bij de bron en lokaal zuiveren voor specifieke toepassingen. • Influentstrategie: Focus op bronaanpak en het verminderen van vervuiling aan de bron.

• Geen hydraulische uitbreidingen: Afkoppelen van regenwater om zuiveringen niet hydraulisch uit te breiden. • Toekomstbestendige locaties: Evaluatie van huidige locaties op geschiktheid en klimaatbestendigheid. • Innovatie en duurzaamheid: Investeren in nieuwe zuiveringstechnieken en het verminderen van broeikasgasemissies. De visie benadrukt samenwerking met partners, innovatie en duurzaamheid om water zo schoon mogelijk te maken en kringlopen te sluiten. Investeringen worden gericht op het verbeteren van waterzuiveringsassets, bronmaatregelen en innovaties. Mijlpalen omvatten het voldoen aan KRW-eisen en de realisatie van toekomstbestendige zuiveringen. De gemeente is vooral partner voor de bronaanpak, afkoppeling van regenwater en lokaal scheiden van waterstromen.

2.6

CONCEPT

Riool- en watertaken in het GWP in relatie tot het beleidsplan Klimaatadaptatie Het beleidsplan klimaatadaptatie van de gemeente Epe voor 2025 t/m 2030 richt zich op het voorbereiden van de gemeente op de gevolgen van klimaatverandering. Het plan is gebaseerd op de nationale Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie en omvat vijf strategieën: 1. Voorbereiding op natuurbranden: Verminderen van brandrisico's door bosbeheer en bewustwording. 2. Klimaatadaptieve ruimtelijke ontwikkelingen: Integreren van klimaatadaptatie in nieuwbouwprojecten. 3. Klimaatbestendige bestaande gebouwen en tuinen: Stimuleren van vergroening en waterbesparing bij particulieren. 4. Klimaatbestendige openbare ruimte: Versterken van groen en waterbeheer in de openbare ruimte. 5. Water vasthouden en drinkwater besparen: Bevorderen van waterretentie en bewustwording over drinkwatergebruik. Het plan benadrukt samenwerking met inwoners, partners en organisaties om de gemeente Epe een veilige en leefbare plek te houden, ondanks de toenemende extremen in het weer. Het bevat concrete maatregelen en een uitvoeringsagenda om deze strategieën te realiseren. De benoemde ontwikkelingen en beleidskaders hebben invloed op de riool- en watertaken. Deze krijgen vorm in het GWP. Onderstaand is een figuur opgenomen om de onderdelen van het GWP en de relatie met het beleidsplan klimaatadaptatie, verder te duiden.

blad 12 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Figuur 1: Verbinding Klimaatadaptatie met het GWP. Kleuren van pijlen duiden op het onderdeel uit het GWP: Rood: Afvalwater, Lichtblauw: Hemelwater, Donkerblauw: Grondwater, Zwart: Overig.

2.7

Belangrijke ontwikkelingen

CONCEPT

Europese Richtlijn Stedelijk Water De nieuwe Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater is in 2025 van kracht gegaan en stelt eisen aan de inzameling, behandeling en lozing van stedelijk afvalwater ter bescherming van waterkwaliteit en volksgezondheid. De belangrijkste ontwikkelingen omvatten: • Strengere grenswaarden: Met name voor nutriënten zoals stikstof en fosfor, die verder moeten worden teruggebracht. • Vierde zuiveringsstap: De verplichte invoering van een vierde zuiveringsstap voor afvalwaterzuiveringsinstallaties (RWZI's) van 150.000 IE (inwonerequivalenten) of meer. Deze stap richt zich op de verwijdering van microverontreinigingen, zoals medicijnresten en microplastics. • Producentenverantwoordelijkheid: Het 'vervuiler betaalt'-principe wordt verankerd, waarbij producenten van farmaceutische en cosmetische producten tot 80% van de kosten voor de vierde zuiveringsstap moeten dragen. • Energie-efficiëntie en klimaatneutraliteit: RWZI's moeten gefaseerd klimaatneutraal worden, met als doel 100% klimaatneutraliteit in 2045. • Uitgebreide monitoring: Er komt een verplichte bewaking van pathogenen in afvalwater, wat bijdraagt aan pandemiepreventie. Ook wordt de monitoring van overstorten en regenwateruitlaten intensiever. • Verlaagde drempel voor aansluitplicht: Agglomeraties vanaf 1.000 IE moeten uiterlijk in 2035 aangesloten zijn op het rioolstelsel, voorheen 2.000 IE.

• Hergebruik van afvalwater: De richtlijn stimuleert het hergebruik van behandeld stedelijk afvalwater om de druk op zoetwaterbronnen te verminderen. • Geïntegreerde beheerplannen: Gemeenten moeten strategische rioleringsplannen opstellen om vervuiling te verminderen.

blad 13 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Hoewel Nederland al ver is met waterzuivering en aansluiting van vuilwaterlozers, zal de implementatie van deze richtlijn mogelijk investeringen vragen van waterschappen en gemeenten. Concreet voor de gemeenten volgen vanuit deze nieuwe Europese richtlijn mogelijk doelstellingen voor de vuilemissie: ‘niet meer dan 2% van het afvalwater (vuilvracht) mag overstorten vanuit het gemengd riool’. De vraag is hoe hard deze indicatieve niet-bindende doelstelling geconcretiseerd wordt voor Nederland. De komende jaren wordt deze richtlijn uitgewerkt en geïmplementeerd in Nederland. In het op te stellen Systeemoverzicht Stedelijk Water in 2025 is hier reeds aandacht voor. Cybersecurity Implementatierichtlijn Objecten – CSIR, beveiliging van Proces Automatisering van gemeenten De gemeentelijke infrastructuur ligt in toenemende mate onder vuur van hackers en ook op dit niveau hebben gemeenten en hun bestuurders een rol. Voor sommige functies is dit direct duidelijk. Zo hebben gemeenten fysieke infrastructuur als bruggen, sluizen, gemalen en verkeersregelsystemen onder beheer, die ook in toenemende mate verbonden zijn met het internet. Ook beheren gemeenten steeds meer internet-of-things technologie (IoT) in de publieke ruimte, zoals camera’s en sensoren. Het is ook vrij duidelijk dat gemeenten een verantwoordelijkheid dragen over deze apparatuur, inclusief de data die deze dragen.

Maar geldt dat ook voor gemeentelijke functies als het onderwijs, de gezondheidszorg, de vuilnisophaaldienst of de lokale voedseldistributie? Als één van deze functies uitvalt, kan dat namelijk absoluut tot maatschappelijke onrust leiden. Zeker op lokaal niveau. De Cybersecurity Implementatierichtlijn Objecten (CSIR) is een cruciaal kader voor het cyberweerbaar maken en houden van vitale infrastructuur met Industriële Automatisering (IA) in Nederland. Oorspronkelijk ontwikkeld door Rijkswaterstaat (RWS) en later veralgemeniseerd met Het Waterschapshuis, is de CSIR nu toepasbaar voor een breed scala aan overheidspartners, waaronder waterschappen, en ook voor marktpartijen. De CSIR is gebaseerd op de internationale norm IEC 62443 en heeft raakvlakken met de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). Waar de BIO zich primair richt op kantoorautomatisering, vult de CSIR dit aan voor de specifieke risico's van Industriële Automatisering en Control Systemen (IACS/OT-systemen), zoals die gebruikt worden in waterzuiveringsinstallaties, bruggen, sluizen en gemalen. De richtlijn biedt een gedetailleerde set beheersmaatregelen en richtlijnen, met concrete stappen voor de implementatie van cybersecurity. Het doel is het voorkomen van uitval, verstoring en misbruik van deze systemen, wat kan leiden tot grote maatschappelijke ontwrichting, milieuschade of zelfs fysieke gevaren.

Belangrijke aspecten van de CSIR omvatten: • Gedifferentieerde weerstandsniveaus: Objecten worden ingedeeld in cyber-classificaties, waarbij hogere classificaties zwaardere maatregelenpakketten vereisen. • Geen directe verbinding met kantoornetwerken: Scheiding tussen operationele technologie (OT) en informatietechnologie (IT) netwerken om risico's te beperken. • Ketenbenadering: Aandacht voor cybersecurity in de gehele levenscyclus, van ontwikkeling en aanschaf tot beheer, onderhoud en vervanging. • Trainingen en bewustwording: Focus op de menselijke factor, inclusief regelmatige trainingen voor personeel. • Verplichte Cybersecurity Beveiligingsplannen: Opdrachtnemers en leveranciers moeten een plan overleggen dat voldoet aan de CSIR.

CONCEPT

De CSIR is geen vrijblijvende richtlijn, maar een noodzakelijk instrument voor de gemeente Epe om haar essentiële diensten te beschermen tegen steeds complexere cyberdreigingen. Het gaat om het waarborgen van de continuïteit en betrouwbaarheid van de publieke dienstverlening en speelt een belangrijke rol in de versterking van de Nederlandse cyberweerbaarheid, met name in de vitale infrastructuur.

blad 14 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

3.

Riolering en water in de gemeente Epe Dit hoofdstuk beschrijft de omvang van het areaal van de riolen en de bijbehorende voorzieningen in de gemeente Epe. Achtereenvolgens gaan we in op omvang, technische staat, de leeftijdsopbouw en het technisch functioneren. Overzichten en kenmerken van de riolen, bijzonder constructies zijn te vinden in het beheersysteem van de gemeente. Detailinzichten van het functioneren van de vrijvervalriolen en lozingsvoorzieningen zijn te vinden het Systeemoverzicht Stedelijk Water (SSW 2025), zie §3.3. Naar beiden wordt nadrukkelijk verwezen vanuit onderhavig GWP.

3.1

Indeling naar typen Stelseltypen [bron: beheersysteem gemeente Epe – data 12 maart 2025] Het totale vrijvervalstelsel bedraagt 234.778 m aan leiding en bestaat voor bijna 90% uit verzamelriolen. Tot begin deze eeuw is gemengde riolering aangelegd. Vanaf eind jaren ’90 is structureel begonnen met de aanleg van gescheiden stelsels en verbeterd gescheiden stelsels, het laatste decennium is veel verhard oppervlak afgekoppeld van de gemengde riolering en aangesloten op infiltratievoorzieningen. In de volgende grafieken is de verschuiving van het areaal van gemengde naar (verbeterd) gescheiden stelsels te zien. Sinds 2011 is het aandeel gemengd riool teruggegaan van 55% naar 46%. NB; de figuren zijn overgenomen uit de oude documenten en zijn dan ook in die betreffende jaren opgesteld. De naamgeving van de stelseltypen of rioolomschrijvingen is in de loop der jaren afwijkend; de kleurstelling is wel eenduidig.

Verdeling areaal in 2025

CONCEPT

blad 15 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Verbeterd Droog Weer Afvoer 4.160

verdeling areaal in 2011 Verbeterd Regenwater Afvoer 4.381

RegenWater Afvoer 6.874 Droog Weer Afvoer 73.857

bergbezinkbassin 130 Infiltratie Riool

Gemengd stelsel 117.045

6.685

Aantal objecten uit het beheerbestand [bron: beheersysteem gemeente Epe – data februari 2025]

CONCEPT

De volgende tabel geeft een overzicht van de aantallen putten naar putfunctie zoals opgenomen in beheersysteem van de gemeente. NB; advies is het aantal ‘onbekend’ nader uit te zoeken en te typeren in het beheersysteem. Waarschijnlijk betreffen dit aansluitpunten. Type put Onbekend

Aantal (stuks) 915

Doorspuitput

29

Inspectieput

4.837

Kruisingsput

11

Lozingsput

13

Ontstoppingsput

13

Overstortput

67

Pompput

1.046

Stuwput

20

Valput

464

Vetvangput

1

Zandvangput

6

Totaal

7.422

blad 16 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Areaal overige voorzieningen [bron: beheersysteem gemeente Epe – data februari 2025 en SSW september 2025] Naast het vrijvervalstelsel en de mechanische riolering kent de riolering in de gemeente Epe nog een groot aantal overige voorzieningen voor de inzameling, transport, berging of zuivering van water. De volgende tabel geeft een overzicht van dit areaal. In het Systeemoverzicht Stedelijk Water 2025 is een uitgebreide beschrijving opgenomen van de huidige situatie. De systeemopzet van het rioolstelsel, de opbouw van het rioleringsmodel en de waterhuishoudkundige situatie zijn daarin per kern behandeld. Onderdeel van de beschrijving is een gedetailleerd overzicht van de gemalen, overstorten, wervelventielen, doorlaten en randvoorzieningen, inclusief kenmerken als pompcapaciteiten, diameters, drempelpeilen en drempelbreedtes. Voorziening Wervelventielen Uitlaten Interne overstorten Externe overstorten Bergings(bezink)voorziening Gemaal vrijverval riolen

Hoeveelheid 23 17 10 11 6 26

Eenheid Stuks Stuks Stuks Stuks stuks Stuks

Straat- en trottoirkolken

12.700

stuks

Peilbuizen grondwater (in samenwerking met het waterschap)

Ca. 45

Stuks

Infiltratie kratten (inschatting *) Wadi’s (inschatting *) Lijngoot (inschatting *) * deze arealen zijn een inschatting en worden de komende jaren inzichtelijk gemaakt

800 20.000 700

m2 m2 meter

CONCEPT

Percelen aangesloten op een IBA [Bron: gemeente Epe – 23 april 2015] Adres Van Manenspad 6 Vennenweg 34 Weteringdijk 3 en 3A Weteringdijk 115 IJsseldijk 1

3.2

Kern Emst Epe Oene Vaassen Oene

Opmerking IBA – bodemlozer IBA – bodemlozer IBA – bodemlozer IBA – bodemlozer IBA – bodemlozer

Leeftijd en technische staat Leeftijd [bron: beheersysteem gemeente Epe – data 12 maart 2025] De oudste nog bestaande riolen in Epe stammen uit 1957. Onderstaande grafieken geven de leeftijdsopbouw van de vrijvervalriolering naar stelseltype en de drukriolering weer, in meters. De meeste vrijvervalriolen zijn aangelegd tussen 1970 en 1990. Drukriolering is recenter aangelegd, tussen 2000 en 2010 is circa 51% van al de huidig in gebruik drukriolering gerealiseerd.

blad 17 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

CONCEPT Technische staat [bron: beheersysteem gemeente Epe – 3 juli 2025] Het inzicht in de technische staat van de vrijverval riolering is de afgelopen jaren toegenomen. Inmiddels is bijna 83% van de riolen geïnspecteerd. Dit is exclusief de opleverinspecties van de recent aangelegde riolen en betreft de riolen met een diameter van Ø200mm en groter. De kwaliteit van nagenoeg alle oude riolen is goed in beeld, met een inspectiegraad van circa 98% voor riolen ouder dan 45 jaar.

blad 18 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Kijkende naar de toestandsaspecten, die volgen uit de inspecties, zijn de meest voorkomende schades een verplaatste verbinding (35% van de totale toestandsaspecten). Daarnaast zijn oppervlakteschades, infiltratie en waterpeil veel voorkomende aspecten.

CONCEPT

blad 19 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

In de regel zijn een aantal schades leidend voor de kwaliteit en restlevensduur van de riolering. Dit zijn: 1. Deformatie 2. Scheur 3. Oppervlakteschade 4. Defectieve lining 5. Poreuze buis en 6. Wortels. Over het gehele areaal gezien komen de zes schadebeelden meestal niet voor (63% van de rioolleidingen). Oppervlakteschade komt het meest voor, waarvan veelal een lage schade klasse heeft (1 of 2). Dit vraagt vaak niet om een maatregel. Voor deze schadebeelden is het beeld over het gehele areaal als volgt:

In het vorige GWP wordt uitgegaan van een levensduur riolering van 60 jaar. Van de riolen die 60 jaar hebben bereikt, of binnen de komende planperiode deze leeftijd bereiken, is het schadebeeld als volgt:

CONCEPT

blad 20 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Hoewel de meeste van riolen uit de jaren ’50 en ’60 theoretisch aan hun einde levensduur zouden moeten zijn, blijkt uit de inspecties dat veel van deze riolen nog in relatief goede staat zijn en niet direct vervangen hoeven te worden. Uit de voorgaande figuren is op te maken dat oppervlakteschade het meest voorkomt, circa 5% deze schaden is klasse 4 of 5 is. Ook kent zo’ n 10% enige scheurvorming in de klasse 5. De riolen met schadeklassen 4 & 5 worden nader bekeken en bepaald moet worden welke maatregel het best passend is (vervanging, relining of een deelreparatie) en op welke termijn (werk-met-werk maken). De overige riolen en schades moeten vooral goed gemonitord worden, maar behoeven waarschijnlijk veelal geen directe vervanging. Belangrijke conclusie vanuit dit beeld is dat het uitgangpunt voor het GWP 2026 t/m 2030 voor de technische levensduur voor vrijverval riolering is aangepast van 60 naar 70 jaar. Dit is een theoretische levensduur; in de praktijk wordt het daadwerkelijke vervangingsmoment integraal afgestemd met de voornemens van weg- en groenbeheer, de nutspartijen. De keuze voor vervanging kan ook keuze ook opgave gestuurd zijn (bijv. afkoppelkansen benutten, of een verbeterkans qua wateroverlast).

3.3

Functioneren In het Systeemoverzicht Stedelijk Water 2025 (SSW) dat parallel aan dit GWP is opgesteld is het functioneren van de vrijverval riolen voor de kernen Epe, Emst, Oene en Vaassen getoetst. Voor het verkrijgen van inzicht in de diverse stelsels zijn diverse toetsingen uitgevoerd van de huidige situatie (peildatum: maart 2025 2020). De conclusies en aanbevelingen uit het SSW (conceptversie augustus 2025) zijn te vinden in hoofdstuk 5, de nulmeting.

CONCEPT

blad 21 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

4.

Evaluatie GWP 2021 t/m 2025 In het Gemeentelijk Watertakenplan 2021 t/m 2025 staan de doelen die de gemeente heeft gesteld ter voldoening aan de wettelijke zorgplichten omtrent het grond-, afval- en hemelwater. In het GWP staan ook de voorgenomen maatregelen en activiteiten die nodig zijn voor de uitvoering van die zorgplichten. De maatregelen en activiteiten zijn vertaald naar financiële en personele middelen. Omdat de planperiode van het huidige GWP dit jaar ten einde komt, is het GWP 2021 t/m 2025 geëvalueerd en uitgewerkt in de volgende paragrafen: §4.1: Op hoofdlijn §4.2: Uitvoering van de beheer- en onderhoudstaken §4.3: Financiën en organisatie Doel van de evaluatie De evaluatie heeft tot doel om inzicht te geven in de voortgang van de ambities (prestaties) en om eventuele afwijkingen te verklaren en toe te lichten. Hiervoor zijn interviews afgenomen binnen de organisatie en zijn de jaarstukken en begrotingen doorgelicht, vanuit de volgende vragen: • Zijn de doelstellingen, maatregelen en ambities van dat GWP gerealiseerd? • Waren er afwijkingen of tegenvallers?

4.1

Op hoofdlijn Inleiding Als uitgangspunt in het GWP van 2021 is de visie geformuleerd op basis van de Toekomstvisie 2030 . De vier thema’s uit deze visie zijn vertaald naar een visie voor de watertaken. Dit heeft geleid tot de volgende speerpunten en aandachtsgebieden: Goed

Het speerpunt is succesvol geïntegreerd in de werkprocessen en de doelen zijn behaald of haalbaar.

Voldoende

Het speerpunt is deels succesvol, maar er zijn nog verbeterpunten / aandachtspunten.

Onvoldoende

Het speerpunt heeft onvoldoende vorm gekregen en / of niet haalbaar.

Watertaken

Speerpunten

Overkoepelend

(Beheer)Data op orde

Is grotendeels op orde, GWSW-proof maken van de data vraagt nog aandacht.

Inzicht in het functioneren

Knelpunten zijn in beeld en worden met de periodieke SSW’s bijgewerkt.

Betrouwbaar rioolstelsel

Rioolstelsel wordt regelmatig geïnspecteerd en is daarmee goed in beeld.

Controleren van nieuw, vervangen of gerepareerd werk

Is opgenomen in de standaard werkwijze.

Meekoppelkansen benutten

Is standaard opgenomen in de werkwijze, dit doorzetten.

Blijven inzetten op het correct aankoppelen van lozingen in het buitengebied

Hemelwater op drukriolering in het buitengebied blijft een aandachtspunt. Zeker handhaving en toezicht vraagt extra inzet.

Risico- en effect gestuurd rioolbeheer

De standaard werkwijze houdt rekening met de kwaliteit en leeftijd. Drukriolering voornamelijk op leeftijd en waar nodig preventief onderhoud. Vrijverval op basis van inspecties, prioritering, en werk met werk. Er is geen sprake van een objectieve risico- en effectgestuurde afweging.

Bewustzijn creëren voor het anders omgaan met drinkwater en afvalwater

Dit is een blijvend aandachtspunt. Het moet planmatiger en met meer budget.

Status Toelichting

CONCEPT

Afvalwater

blad 22 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Hemelwater

Grondwater

Oppervlakte water

Voortzetten adequaat afkoppelen en zo lokaal mogelijk verwerken hemelwater (vasthouden - bergen – afvoeren)

Is de standaard werkwijze, deze wordt doorgezet.

Regenwater is in principe schoon. Inzetten op afkoppelen.

Is de standaard werkwijze, deze wordt doorgezet.

Omgaan met hemelwater – bewustwording bij particulieren

Hieraan is deels vorm gegeven door een actie met regentonnen en andere lopende acties, zoals tegelwippen. Het creëren van bewustzijn is een blijvend aandachtspunt. Het moet planmatiger en met meer budget.

Geaccepteerd water op straat

Knelpunten zijn wel in beeld, maar bewustwording en communicatie vragen nog extra aandacht.

Invullen regierol – onderzoeken effecten grondwaterstand bij projecten

De regierol is nog niet structureel vormgegeven.

Omgaan met grondwater – klimaatbestendig en water robuuste maatregelen

Wordt met vervangingsopgave en hemelwateroverlast locaties opgepakt waar doelmatig.

Verkrijgen van inzicht – voortzetten monitoring grondwaterstanden

Een basis peilbuizennetwerk is er. De uitbreiding voor volledig inzicht is voorzien en gepland, in samenwerking met het waterschap.

Verkrijgen van inzicht – inventariseren en inspecteren

Zie antwoord hierboven.

Andere inrichting buitenruimte (vasthouden – bergen – afvoeren)

Zeker bij nieuwe ontwikkelingen sprake van andere inrichting met o.a. wadi’s en watergangen. Ook wordt gekeken naar het mogelijk bovengronds halen van beken.

Beleving en zichtbaarheid

Wordt bij nieuwbouw vorm aangegeven. Onderzoeken voor het bestaande gebied lopen.

Afstemmen beheerstrategie met Waterschap

Beheerafspraken voor watergangen in het buitengebied vragen nog aandacht.

CONCEPT

Positieve aspecten • De riool- en watertaken zijn door de gemeente adequaat ingevuld. Calamiteiten hebben zich niet voorgedaan. • De afgelopen periode zijn er veel vervangingsprojecten uitgevoerd. Daarnaast is er afgekoppeld en is werk gemaakt van de wateroverlast locaties en klimaatopgaven. • De personele bezetting was afdoende om de reguliere beheer- en onderhoudstaken uit te kunnen voeren en de geplande investeringen te realiseren (werk-met-werk maken). Aandachtspunten voor de komende planperiode 2026 t/m 2030 • Belangrijk is dat de klimaatadaptatiestrategie goed landt in onderhavig Gemeentelijk Watertakenplan. Dit geldt voor zowel de visie en ambities als de programmering en budgettering. • De rol van de gemeente in haar grondwaterzorgplicht moet eenduidig worden uitgewerkt en gecommuniceerd, zodat voor iedereen helder is wat van de gemeente verwacht kan worden. • Een aantal integrale projecten komt de komende jaren in uitvoering. Meekoppelkansen voor klimaatadaptatie worden hierin benut. Aandacht blijft nodig voor de borging van de juiste kaders en uitgangspunten en voor de budgetverdeling tussen de diverse assets (wegen, groen, riolering, afwatering). • Handhaving en toezicht zal voor meerdere thema’s aangescherpt moeten worden, zoals bij hemelwater op het drukriool en foutieve aansluitingen. • Waterkwaliteit is een belangrijk thema, zeker gezien de KRW doelstellingen.

Het terugdringen van overstorten en vuilemissies is een belangrijk speerpunt.

blad 23 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

4.2

Uitvoering van de beheer- en onderhoudstaken In hoofdstuk 7 van de achtergronden van het GWP zijn de verschillende activiteiten voor beheer- en onderhoudstaken beschreven. De resultaten per activiteit zijn onderstaand uitgewerkt. Onderzoek en beleidsopgaven (Hoofdstuk 7 achtergrond GWP, pagina 35) Activiteit

Resultaat

Actualiseren GWP en BRP

100% 50%

Incidentele onderzoeken en berekeningen 50% Communicatie bewustwording en klimaatadaptatie Actualiseren technische richtlijnen (klimaatbestendig) Actualiseren rioolbeheerplan Stroomlijnen processen gemeente/waterschap DPRA, risicodialogen en Uitvoeringsprogramma DPRA-cyclus plan-do-check-act

0% 0% 100% 100% 100%

Toelichting Is met dit plan en het SSW uitgewerkt. In de afgelopen jaren minder uitgevoerd dan begroot. Wordt met nieuwe GWP, SSW en beleidsplan Klimaatadaptatie verder invulling aan gegeven. Hier is met verschillende campagnes vorm aangegeven, mag uitgebreider en meer gestructureerd. Niet uitgevoerd Werkwijze is duidelijk uit GWP, behoefte om beheerplannen op te stellen is er niet. Dit vindt plaats in reguliere overleggen en in regioverband. Zijn gedaan en verder ingevuld met beleidsplan Klimaatadaptatie. Benoemd in het Beleidsplan Klimaatadaptatie

Beheer Regulier (Hoofdstuk 7, achtergrond GWP, pagina 37) Activiteit

Resultaat

Straatvegen derden (toerekening 33%) Duikers derden (toerekening 16%)

100% 100%

Sloten maaien derden (toerekening 16%)

100%

Drukriolering derden

100%

Vrijverval riolering derden

100%

Kolken derden

100%

IBA derden

100%

Huisaansluitingen derden

100%

Grondwatermeetnet

100%

Middelen onderhoud en vervanging dataloggers

100%

Onderhoud bijzondere objecten HWA

100%

Onderhoud drainage

100%

Toelichting

In het GWP 2021 t/m 2025 zijn voor het jaar 2023 de kosten voor regulier beheer geraamd op €935.300, terwijl de het werkelijk bedrag volgens de jaarrekening €1.55 mln is geweest. De reguliere beheerkosten zijn dus toegenomen. Enerzijds door de indexatie van de prijzen en areaaluitbreiding, maar voornamelijk is het benodigde onderhoud van drukriolering toegenomen.

CONCEPT

Beheer Vervanging (Hoofdstuk 7, achtergrond GWP, pagina 43) Activiteit

Resultaat

Vervangen vrijvervalriolen

100%

Vervangen drukriolering

100%

Toelichting In het GWP 2021 t/m 2025 is er jaarlijks 600.000 geraamd (€3,0 miljoen t/m 2024). De prognose voor de gerealiseerde investeringen t/m 2025 zijn €6,83 miljoen. Toename vooral door werk-met-werk maken en indexatie. In het GWP 2021 t/m 2025 is er jaarlijks €150.000 geraamd. (€750.000 t/m 2025) De prognose voor de gerealiseerde investeringen t/m 2025 zijn circa €770.100.

blad 24 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Vervangen pompen en gemalen

In het GWP 2021 t/m 2025 is er jaarlijks €86.000 geraamd. (€430.000 t/m 2025) De prognose voor de gerealiseerde investeringen t/m 2025 zijn circa €306.200. Vervangingen waren minder vaak nodig dan beoogd.

100%

Beheer Verbetering (Hoofdstuk 7, achtergrond GWP, pagina 46) Activiteit

Resultaat

Afkoppelen bij rioolvervanging Stimuleren afkoppelen verhard oppervlak particulier

100% 100%

Verbeteren buitenruimte – klimaatopgave

100% 100%

Aanpak grondwateroverlast

0% Epe – aanleg BBV Aanpak stankoverlast Emst en Apeldoornseweg

4.3

100%

Toelichting In het GWP 2021 t/m 2025 is er totaal €350.000 per jaar geraamd voor deze verbeteringen (€1.75 miljoen t/m 2025) De prognose voor gerealiseerde investeringen t/m 2025 zijn circa €0,45 miljoen. Daarbovenop is een groot deel bekostigd met DPRA gelden vanuit het Rijk. Tevens zitten een deel van deze kosten in het vrijverval vervangingen budget opgeteld. Doorgeschoven voor verwachte uitvoering in 2029. De exacte invulling van deze investering ter verbetering van de waterkwaliteit staat nog niet vast. Uitgevoerd.

Financiën en organisatie De gemeentelijke inspanningen zijn op kosten gezet. De verdeling over de planperiode 2021 t/m 2025 is in de tabel hieronder opgenomen, vanuit het kostendekkingsplan zoals opgemaakt voor het GWP 2021 t/m 2025. De werkelijke uitgaven zijn ernaast gezet, deze op basis van de jaarrekeningen van de gemeente. Jaar 2021 2022 2023 2024 2025 Totaal

Geplande uitgaven GWP 2021 t/m 2025 *

Werkelijke uitgaven jaarrekeningen

Verschil

€ 2.642.000

€ 2.753.018

€ 111.018

CONCEPT € 2.643.000

€ 2.809.865

€ 166.865

€ 2.671.000

€ 3.330.573

€659.573

€ 2.735.000

€ 3.595.731

€ 860.731

€ 2.738.000

€ 3.431.894**

€ 693.894

€ 13.428.000

€ 15.921.081

€ 2.492.081

* Prijspeil 2021, exclusief indexatie (+29%, CBS 2021-2025) ** Begroting 2025 Vanuit de reflectie op het GWP 2021 t/m 2025, de jaarrekeningen en begroting 2024 & 2025 zijn de volgende punten op te maken: - De werkelijke kosten voor het reguliere beheer zijn sterk toegenomen. Waar in het GWP 2021 t/m 2025 nog circa €935.000 geraamd werd, is het werkelijke bedrag in 2024 €1,55 miljoen. Een deel is verklaarbaar door de indexatie (de CBS- prijsindex voor GWW is +30%) en areaaluitbreidingen. Voornamelijk het beheer- en onderhoud van de drukriolering is duurder geworden, doordat de pompunits en drukleidingen op leeftijd komen. - Het gemiddelde investeringsniveau is circa €1,67 miljoen per jaar (netto, uitgezonderd van de DPRA gelden). Dit is hoger dan het geraamde bedrag in het GWP 2021 t/m 2025. Dit voornamelijk een toename bij de vervangingen vrijverval riolering, dit is te verklaren door de indexatie én het proactief gebruikt te maken van meekoppelkansen (het werk-met-werk maken). Drukriolering en mechanische onderdelen gaan langer mee dan verwacht en hebben daarmee minder investeringen benodigd gehad. - Een groot deel van de voorgenomen onderzoeken is uitgevoerd. Een aantal staat nog op de rol, of worden op een andere manier ingevuld voor de komende planperiode.

blad 25 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

Ontwikkeling tarief rioolheffing en ontwikkeling stand voorziening De koers voor de rioolheffing vanuit het GWP 2021 t/m 2025 was het laten stijgen van de rioolheffing met 1,9% (excl. indexatie) per jaar. In 2021 waren de kosten voor een gemiddeld huishouden in Epe €180. Op 2025 zou de voorgestelde heffing op €194 moeten staan (excl. indexatie). Op 01-01-2025 zijn de werkelijke kosten voor een gemiddeld huishouden €225,52. Ten opzichte van 2021 is dit een stijging van 25,3%, of gemiddeld 5,8% per jaar. Ter vergelijking, de prijsstijgingen voor de GWW-sector (Grond-, Weg-, en Waterbouw, CBS) waren over dezelfde periode +29%. De gemeente kent ook een voorziening. Vanuit het GWP 2021 t/2025 was de stand van de voorziening eind 2024 beoogd op circa €2,54 miljoen. De werkelijke stand op 31-12-2024 bedraagt €2,53 miljoen. Er was een sterke groei in kosten voor beheer- en onderhoud in combinatie met een groter investeringsvolume voor vrijverval riolering. Echter lagere investeringen voor het mechanische riool, in combinatie met lage rentelasten maakt dat de totale lasten niet sterk zijn toegenomen. Uiteindelijk was de stijging in rioolheffing genoeg om de beoogde koers voor de voorziening te volgen. Personeel In het GWP 2021 t/m 2025 is geconstateerd dat voor de reguliere taken van de gemeentelijke organisatie voldoende capaciteit aanwezig was.

Wel was er extra inzet benodigd voor de investeringen, zeker in het kader van verbeteringen (afkoppelen en klimaatopgaven). De constatering is dat de personele bezetting de afgelopen jaren aansloot bij de werkwijzen (beheer op regie, en het werk-met-werk maken) en het investeringsniveau. De personele capaciteit voor de onderdelen handhaving en communicatie schoot tekort. Belangrijk punt voor de komende jaren is dat er meer personele inzet nodig zal zijn, over de gehele linie van de riool- en watertaken.

CONCEPT

blad 26 van 46

Gemeentelijk Watertakenplan 2026 t/m 2030 - Achtergronden projectnummer 0498779.100 1 oktober 2025 Gemeente Epe

5.

Nulmeting Om de huidige situatie van de watertaken (2025) in de gemeente Epe te kunnen beoordelen is een nulmeting uitgevoerd. In dit hoofdstuk zijn de resultaten weergegeven. Het werkveld van de gemeentelijke watertaken is complex. Om juiste keuzes te kunnen maken is inzicht en begrip in de toestand en het functioneren van de riolering en watergangen nodig. Dit vraagt enerzijds om actuele en betrouwbare gegevens en informatie. Anderzijds is ook specialistische kennis nodig om de informatie op de juiste wijze te interpreteren en op die wijze de juiste afwegingen te kunnen maken. Voor de nulmeting is gebruik gemaakt van de volgende gegevens (chronologisch): • Het GWP 2021 t/m 2025 • Gegevens uit het rioolbeheersysteem (peildatum februari 2025) • Diverse gesprekken met medewerkers van de gemeente Epe en het waterschap Vallei en Veluwe (2025) • Het SSW 2025 (Systeemoverzicht Stedelijk Water, conceptversie september 2025) Bij het beleidskader voor de gemeentelijke watertaken wordt gewerkt met vier categorieën (stedelijk afvalwater, hemelwater, grondwater en oppervlaktewater). Deze categorieën corresponderen met de zorgtaken van de gemeente. Deze vier categorieën zijn vervolgens uitgewerkt naar items: Categorie