20210521 Brochure JeugdzorgPlus def
Tekst van het document
Een inleiding in de
JEUGDZORG PLUS JeugdzorgPlus in de regio Noord-Holland-Noord Mei 2021
JeugdzorgPlus: wat is het nou eigenlijk precies? Hoe werkt de
Jeugdzorgplus in Noord-Holland-Noord
financiering? Wie bewaakt de kwaliteit? Hoe wordt het onderwijs in JeugdzorgPlus georganiseerd? Allerlei vragen waarop u in dit document de antwoorden krijgt. Huidige stand van zaken Er is in de regio Noord-Holland-Noord (die wordt gevormd door
• Vormen van JeugdzorgPlus • Wetgeving • De jeugdrechtketen • Kleinschaligheid / thuis nabij • Intern leefklimaat • Veiligheid • Onderwijs in JeugdzorgPlus • Kwaliteit • Governance • Financiën • Verwerving JeugdzorgPlus
de regio’s West-Friesland, Kop Noord-Holland en Alkmaar) momenteel één contract JeugdzorgPlus: met jeugdhulpaanbieder Horizon. Dit contract is op 4 februari 2019 van start gegaan en eindigt op 3 februari 2023. Onder dit contract vallen de onderstaande locaties en specialismen: • Antonius (Bakkum) - Behandeling vanuit de methodiek JouwZorg. • Hestia (Rotterdam) - Voor meiden die slachtoffer zijn van mensenhandel/loverboys/eerwraak. • Anker (Harreveld - 1. Voor jeugdigen met Ernstige Seksuele Problematiek. 2. Bijzondere Zorg Afdeling voor jeugdigen met ontwikkelingsachterstanden. 3. Voor jeugdigen met een hoog forensisch profiel. 4. Zeer intensieve zorg voor jeugdigen; vaak met psychiatrische problematiek, gedragsproblematiek en groepsongeschiktheid. • Bergse Bos (Rotterdam) - Voor jeugdigen jonger dan 12 jaar.
docenten. Daarnaast is de trajectbegeleider, Gemiddelde duur in geslotenheid (in maanden)
gedragswetenschapper en het afdelingshoofd dagelijks bezig met het traject van de jongere. Een onderdeel van
6
de behandeling is de inzet van vaste externe ervaringsdeskundigen en rolmodellen (bijvoorbeeld
4,5
topsporters). Zij zijn wekelijks aanwezig. 3
Het onderwijs op Antonius wordt verzorgd door Spinaker, van schoolbestuur Ronduit. Het streven is dat jeugdigen 1,5
onderwijs kunnen volgen op alle niveaus. Jongeren kunnen ook in geslotenheid stage lopen.
0 Landelijk 2019
NHN 2019-2020
NHN 2020-2021
Antonius De locatie Antonius is de hoofdlocatie voor de NHN gemeenten. Zie ook horizon.eu/locaties/antonius. Er zijn twee gesloten groepen: de Witte Den en Lariks. De groepsgrootte varieert, maar is maximaal acht jeugdigen per groep. Er is ook een open groep JouwzorgPlus: de Zilverspar. Daar is de bezetting vier tot vijf jongeren. Daarnaast zijn er op Antonius drie studio’s en een appartement waar een heel gezin opgenomen kan worden. Het basisteam rondom een jongere bestaat uit pedagogische medewerkers, ambulante gezinscoaches en
Jongeren hebben een dagprogramma waarin hun behandeling wordt gecombineerd met onderwijs en dagbesteding. Zij volgen lessen Nederlands, rekenen/ wiskunde en Engels. Daarnaast krijgen ze een leergebiedoverstijgend aanbod zoals wereldoriëntatie, sport, koken en een sectoraanbod (techniek & groen, zorg & welzijn, economie en consumptieve technieken). Cijfers In NHN kwamen in de periode 2019-2020 60 jongeren in JeugdzorgPlus. In de periode 2020-2021 waren dit 52 jongeren. De kosten in 2019-2020 waren €3.466.389 versus €3.786.510 in de periode 2020-2021.
Vormen van JeugdzorgPlus
2019-2020
2020-2021
Texel
0
0
Den Helder
7
6
Hollands Kroon
3
4
Schagen
5
1
Hoorn
2
6
vraag is in hoeverre deze doelen alleen bereikt worden in
Stede Broec
0
0
geslotenheid en welke combinaties van ambulante of
Enkhuizen
0
1
open jeugdhulp passend en aanvullend zijn. Bij de
Drechterland
0
1
organisatie van JeugdzorgPlus zijn veel partners
Koggenland
0
1
Opmeer
2
2
Medemblik
3
4
Alkmaar
4
5
In de Jeugdwet lezen we over de mogelijkheid om een
Bergen
1
0
jongere in een ‘gesloten accommodatie’ op te nemen om
Castricum
20
10
de ontwikkeling naar volwassenheid te bevorderen. In het
Heerhugowaard
8
6
land zien we dat onderzocht wordt hoe ‘geslotenheid’ op
Heiloo
0
1
Langedijk
4
2
Uitgeest
1
2
zoveel mogelijk ambulant, naar: lichte JeugdzorgPlus,
60
52
naar: open/gesloten JeugdzorgPlus, naar: zeer gesloten
Aantal NHN-jeugdigen in JeugdzorgPlus, per gemeente
Sommige jongeren hebben zulke ernstige opgroei- of opvoedproblemen dat het nodig is om hen in een afgesloten omgeving hulp te bieden. Zo wordt voorkomen dat de jongere zich aan de behandeling kan onttrekken of dat anderen de zorg in de weg staan. De
betrokken zoals de jongeren zelf, de ouders, JIM’s (Jouw Ingebrachte Mentor), zorgaanbieders, onderwijs, rechters, jeugdrechtadvocaten en gecertifi ceerde instellingen.
een minder repressieve manier vorm gegeven kan worden om hetzelfde doel te bereiken. Zo kun je de JeugdzorgPlus-varianten op een schaal plaatsen van
JeugdzorgPlus.
In de ene regio vormt de JeugdzorgPlus een strategische
periode gesloten te verblijven. Het doel is om de
interventie in een ambulant traject. Een gesloten plaatsing
JeugdzorgPlus zo goed mogelijk aan te laten sluiten bij de
van zes weken gaat altijd gepaard met intensieve
behoefte van jongeren. In deze zoektocht zien we een
ambulante therapie en maandenlange nazorg voor
beweging naar meer ambulantisering en kleinschaligheid
jongere en het gezin. In een andere regio vindt de gehele
in zorg.
behandeling plaats in een gesloten setting en wordt van daaruit gewerkt aan een toekomstperspectief.
Wetgeving JeugdzorgPlus is voor jeugdigen die zonder behandeling
Afhankelijk van de JeugdzorgPlus-variant vindt
een gevaar vormen voor zichzelf of hun omgeving. Een
behandeling en ondersteuning plaats in het gesloten
kinderrechter beslist of een jongere JeugdzorgPlus nodig
verblijf, een gezinsbehandeling-locatie, thuis, op school en
heeft. Het is dus een zogenaamde ‘maatregel’ die kan
eventueel op andere plekken passend bij de behoefte.
worden opgelegd tegen de wil van de jeugdige na
Nadat de rechter een machtiging gesloten jeugdzorg heeft
zorgvuldige toetsing door de rechter. Het is de taak van de
afgegeven, wordt de jongere opgenomen in het gesloten
gemeente om JeugdzorgPlus beschikbaar te stellen aan
verblijf. Het is dan afhankelijk van de situatie van de
jeugdigen.
jongere en de aanbieder hoe de vervolghulp wordt georganiseerd. Het doel is uiteindelijk om jongeren op een goede manier te begeleiden naar volwassenheid. Een periode van geslotenheid dient om de jongere te stabiliseren. Alleen voor elke jongere pakt dat anders uit. Waar de ene jongere baat heeft bij meer één op één contact in een vorm van (open) kleinschaligheid en/of met ambulante ondersteuning, heeft een ander het nodig om een langere
De betrokken partijen zijn op de eerste plaats de jeugdige
leveren. Het is de verantwoordelijkheid van de aanbieder
(en zijn/haar ouders/verzorgers), maar ook de gemeente,
om te zorgen dat datgene wat zij de jeugdige aanbiedt
de JeugdzorgPlus-aanbieder, de advocaten van de
rechtmatig en passend is. De gemeente ziet hier op toe,
jeugdigen, de rechtbank, de gecertificeerde instelling en
zowel voor als tijdens de contractperiode. De gemeente
de Raad voor de Kinderbescherming. Daarnaast spelen de
heeft hier een ‘regierol’ en moet ervoor zorgen dat er
Inspectie voor Gezondheid en Jeugd en de Inspectie
goede afspraken gemaakt worden over de uitvoering van
Onderwijs een rol, omdat die toezicht houden op de
de JeugdzorgPlus, met de aanbieder en de betrokken
kwaliteit van de geboden zorg.
partijen. De Inspectie Gezondheid en Jeugd en de inspectie Onderwijs zien toe op de kwaliteit van de
Vooropgesteld is dat het voor jeugdigen vaak zeer
JeugdzorgPlus (de jeugdhulp zelf) en het onderwijs dat de
vervelend is om op last van de rechter verwezen te worden
jeugdige op de locatie krijgt.
naar een JeugdzorgPlus-instelling. Dat betekent dat pas besloten wordt tot het nemen van deze maatregel nadat
De jeugdrechtketen
de jongere, zijn/haar advocaat en de ouders door de
Onder de jeugdrechtketen verstaan wij: de Raad voor de
rechter zijn gehoord. De Raad voor de Kinderbescherming
Kinderbescherming, de gecertificeerde instelling (GI), de
heeft hierbij vooral een adviserende rol. Gelukkig slagen
rechtbank en de jeugdrechtadvocaten. De jeugdrecht-
gemeenten er steeds beter in om deze zorg door middel
keten is betrokken bij het plaatsen van jeugdigen en
van een passend preventie-aanbod te voorkomen.
gedurende de plaatsing van een jeugdige in JeugdzorgPlus. Meestal volgt een machtiging
De verantwoordelijkheid voor de uitvoering van
uithuisplaatsing na een maatregel van de rechtbank waarin
JeugdzorgPlus ligt zoals gezegd bij de gemeente. De
een jeugdige onder toezicht of voogdij wordt gesteld.
gemeente kan JeugdzorgPlus inkopen bij een daartoe gecertificeerde JeugdzorgPlus-aanbieder. Zij stelt
Het verzoek om ondertoezichtstelling of voogdij wordt bij
voorwaarden op waar de JeugdzorgPlus-aanbieder aan
de rechtbank ingediend door de Raad voor de
moet voldoen om de zorg aan de jeugdigen te mogen
Kinderbescherming.
gemeente. De inkoop hiervan vindt plaats op basis van een opgestelde visie over JeugdzorgPlus. Het betrekken van de jeugdrechtketen is hierbij van belang omdat deze partijen moeten werken met de visie van de gemeente op de gesloten jeugdzorg. De gemeenten willen dan ook bij de ontwikkeling van de visie voor JeugdzorgPlus vanaf 2023 met in ieder geval de gecertificeerde instellingen en de raad voor de kinderbescherming afstemming zoeken zodat er een gedragen visie is. De Jeugd en Gezinsbeschermers (DJGB) - dit is de GI die de meeste aanmeldingen doet voor JeugdzorgPlus in Voor een plaatsing in geslotenheid wordt door de rechtbank een machtiging gesloten plaatsing afgegeven. De zitting hiervoor vindt plaats in de rechtbank of op locatie bij de JeugdzorgPlus-instelling. Hier zijn vanuit de keten aanwezig: de rechtbank, de gecertificeerde instelling en de jeugdrechtadvocaat. Als een jeugdige eenmaal gesloten is geplaatst, vindt contact met de jeugdige plaats met de gecertificeerde instelling en de jeugdrechtadvocaat op de locatie van de gesloten instelling. De toegang tot JeugdzorgPlus is geregeld in de Jeugdwet. De voorziening JeugdzorgPlus wordt ingekocht door de
Noord-Holland-Noord - is van mening dat er sprake is van een goede ontwikkeling in de regio Noord-HollandNoord. Zij ziet dat de jeugdigen die een gesloten machtiging krijgen veel meer zelf keuzes kunnen maken voor hun zorg in plaats van het opleggen van zorg. Tegelijkertijd ziet zij dat er voor sommige jeugdigen meer geslotenheid nodig is omdat je ze wilt beschermen voor bijvoorbeeld drugshandel of loverboy-problematiek. De DJGB geeft mee aan de gemeenten dat er voor sommige jongeren altijd een vorm van gesloten jeugdzorg nodig zal blijven om deze groep jeugdigen voldoende te beschermen.
Kleinschaligheid / thuis nabij
wordt niet altijd voldoende gestimuleerd (waardoor
Op basis van wetenschappelijk onderzoek en
jongeren onderwijsachterstanden oplopen). Ook
praktijkkennis is samen met JeugdzorgPlus-instellingen in
overbelasting bij medewerkers - o.a. door snelle
Nederland de volgende defi nitie van kleinschalige
personeelswisselingen, de complexiteit en diversiteit aan
voorzieningen vastgesteld:
problematiek bij jongeren, een hoge werk- en regeldruk en het tekort aan ervaren professionals - wordt genoemd
‘Een kleinschalige voorziening is een 24/7- verblijf binnen
als knelpunt in JeugdzorgPlus-instellingen1.
een gesloten of open residentiële jeugdzorg-instelling, op een instellingsterrein of in een woonwijk, van maximaal zes
In kleinschalige voorzieningen is meer ruimte voor
- en bij voorkeur vier - jongeren tussen de 8 en 23 jaar, in
individuele, integrale, specialistische aanpak die berust op
een huiselijke setting door een vast team van begeleiders,
maatwerk, met veel aandacht, contact en zorg voor de
met een minimum ratio op de groep van 1 op 4, waarbij
jongeren. Een kleinschalige groep zou meer
een intensieve, individuele behandeling en/of begeleiding
mogelijkheden bieden voor een veilig leefklimaat,
op maat - en zolang als nodig - wordt gegeven, met
individuele aandacht, rust en continuïteit en biedt
perspectief op wonen, zorg en onderwijs/arbeid tijdens
daardoor meer mogelijkheid om nieuwe hechtingsrelaties
verblijf en/of daarna’.
aan te gaan en de inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen te verminderen2.
Een gesloten plaatsing in zijn traditionele vorm (instellingsterrein, grote groepen van 11-12 jeugdigen met
Ervaringen van jongeren kleinschalige voorziening
complexe problematiek, hoge repressie op veiligheid en
Groepsgrootte en sfeer (4-6 jongeren): Jeugdigen
inzet van vrijheidsbeperkende maatregelen) kan
gebruiken in dit verband termen als rustig, fijn en
traumatiserend zijn: jongeren zitten met veel andere
aandacht, als een plek met minder stress en minder
kwetsbare jongeren in de groep, hun autonomie wordt
spanningen dan in grote groepen, waar ze mentaal tot rust
soms meer dan noodzakelijk beperkt, er vindt soms geen
kunnen komen omdat er minder incidenten, chaos en ruis
of weinig behandeling plaats en hun schoolloopbaan
is.
1 Branches Gespecialiseerde Zorg voor Jeugd (BGZJ-2019), actieplan ‘de best passende zorg voor kwetsbare kinderen’. 2 Van onhandelbaar naar behandelbaar - een onderzoek naar ‘lastige’ jongeren in de JZPlus i.o.v. VWS en Hogeschool Leiden
Groepsgrootte in combinatie met een klein aantal
het kunnen slagen. Op basis hiervan is het nodig dat de in
begeleiders (1 op 4): het heeft een positief effect op de
te zetten hulp binnen de eigen thuisomgeving kan worden
aandacht, de jongeren hebben het gevoel dat ze gezien
georganiseerd. Ook voor JeugdzorgPlus geldt in ieder
worden, een vast aantal gezichten zorgt voor meer contact,
geval dat dit op bereisbare afstand en het liefst zo dichtbij
vertrouwen en een makkelijkere relatie-opbouw,
mogelijk moet worden gerealiseerd. Professionals hebben
begeleiding kan sneller adequaat reageren en op tijd
de verantwoordelijkheid om ouders zo veel mogelijk te
steun bieden als het niet gaat met de jongere.
betrekken bij de zorg voor hun kind.
Thuis nabij
Een zeer belangrijk aandachtspunt is het onderwijs.
In maart 2019 is een gezamenlijk actieplan opgesteld ‘de
Onderwijs biedt jongeren een perspectief. Als het aantal
best passende zorg voor kwetsbare jongeren’. Dit plan is
jongeren in de gesloten jeugdhulp wordt teruggedrongen
opgesteld door de brancheorganisaties Jeugdzorg NL,
en als ze zo veel mogelijk thuis opgroeien, betekent dat
GGZ NL, VOBC en VGN, de Vereniging van Nederlandse
ook dat onderwijs zo gewoon mogelijk wordt ingericht.
Gemeenten (VNG), het ondersteuningsteam Zorg voor de
Voor jongeren die wel in de gesloten jeugdhulp verblijven,
Jeugd (OZJ), de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd , het
moet onderwijs worden geboden en is verbinding met de
Nederlands Jeugd Instituut (NJI), beroepsorganisaties NIP,
school van herkomst het belangrijkste instrument om het
NVvP, NVO, BPSW en het ministerie van VWS. Een van de
thuis nabij mogelijk te maken, tijdens en na geslotenheid.
pijlers in dit plan is ‘zo thuis mogelijk’. Naast de ouders is er in het leven van een jeugdige een In het plan wordt beschreven dat voor elke jongere
grotere sociale context wat pleit voor hulp dichtbij huis:
maatwerk nodig is. Onderdeel van de individuele
vrienden, sociaal netwerk, (sport)clubs kunnen in stand
maatwerkaanpak is een centrale rol voor de ouders / het
blijven als de hulp dichtbij huis wordt georganiseerd.
gezin en de omgeving (het systeem) van de jeugdige. Ouders zijn onderdeel van de probleemanalyse en de behandeling en daarmee dus ook een voorwaarde voor
Financiële haalbaarheid Aan kleinschalige woonvormen zijn hogere zorgkosten
verbonden dan grootschalige voorzieningen. Daarom
Speciaal onderwijs is verantwoordelijk voor de uitvoering
wordt ook gekeken naar alternatieven zoals geschakelde
in de JeugdzorgPlus-voorziening. Het ministerie van OCW
groepen of toch meer dan zes jongeren per groep. Er
financiert echter pas vanaf veertig plekken op één locatie.
zullen creatieve oplossingen moeten worden bedacht om
Dit past niet bij kleinschalig wonen en is een dilemma in
kleinschalige voorzieningen ook financieel haalbaar te
de uitvoering. Nog een dilemma is dat - zodra de
maken (bijvoorbeeld het delen van specifieke expertise
jeugdige zonder machtiging gesloten jeugdhulp
zoals de klinisch behandelaar over verschillende locaties).
uitstroomt - de samenwerkingsverbanden (SWV) van het
Daarnaast neemt het aantal jeugdigen in de Jeugdzorg-
onderwijs verantwoordelijk zijn voor het traject onderwijs
Plus snel af waardoor het aantal jeugdigen bij verdeling
en de financiering. Dat kan zorgen voor een knip in het
over drie regio’s nog lager wordt.
onderwijs-ontwikkeltraject van de jeugdige. Willen we een doorlopende leer- en ontwikkellijn organiseren, dan
Wisselende begeleiders
moeten verschillende financieringsstromen en
Ook in kleinschalige voorzieningen blijkt veel wisseling in
verantwoordelijkheden van organisaties (OCW,
begeleiding te zijn (hoge werkdruk, te kort in
gemeenten, SWV, speciaal onderwijs en jeugdhulp) goed
gekwalificeerd personeel). Dit ondermijnt de stabiliteit en
belegd zijn en op elkaar afgestemd.
rust voor jongeren. Ondersteuning en coaching aan professionals is hierbij van belang voor behoud van personeel en ‘gezond’ werken. Uitwerking van onderwijs en dagprogramma De organisatie en financiering voor de realisatie van onderwijs behoeft nog de nodige aandacht. Het ministerie van OCW financiert het onderwijs wanneer er sprake is van een machtiging gesloten jeugdhulp.
Animatie leefklimaat Wonen, bron: Residentiële jeugdzorg, hogeschool Leiden
Intern leefklimaat
• Ondersteuning/verbondenheid (in hoeverre jeugdigen
Onder leefklimaat in de JeugdzorgPlus verstaan we: ‘Het
vinden dat ze begeleid worden door de medewerkers,
geheel van omstandigheden waarin men moet leven. Het
commitment tussen de jeugdige en de begeleider).
scheppen en in stand houden van een leefmilieu waarin de jeugdige zich kan handhaven’. Hiervoor zijn de volgende factoren van belang1:
• Groei (in hoeverre jeugdigen hun verblijf als nuttig ervaren en perspectief hebben op de toekomst). 1 Leefklimaat! Peer van der Helm, 2020
• Repressie (of jeugdigen de regels streng vinden, de mate van controle door de begeleiding, jeugdigen een zinvol
accommodatie; d. het vastpakken en vasthouden.
programma doorlopen en zich niet vervelen) • Sfeer (of jeugdigen de sfeer prettig en als veilig ervaren).
De jeugdhulpaanbieder meldt de toepassing van de maatregel aan de gecertificeerde instelling die de
Voorwaarde voor behandeling binnen een JeugdzorgPlus-
gezinsvoogdij uitoefent alsmede aan de ouders indien de
voorziening is dat het leefklimaat structuur biedt, veilig is,
jeugdige niet onder toezicht is gesteld.
begrenzend en vertrouwd. Dan pas is de jeugdige ontvankelijk voor methodisch werken en individuele
Onderzoek inspectie naar vrijheidsbeperkende
behandeling. Regels en afspraken dienen autonomie-
maatregelen
ondersteunend te zijn.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) heeft in 2019 een inventariserend onderzoek uitgevoerd bij
Vrijheidsbeperkende maatregelen (Jeugdwet 6.3.1)
veertien JeugdzorgPlus-locaties. De inspectie onderzocht
In de gesloten jeugdzorg kan men vrijheidsbeperkende
hoe deze instellingen invulling geven aan het terugdringen
maatregelen toepassen (ten einde doelen te bereiken of
van vrijheidsbeperkende maatregelen op de gesloten
veiligheid van de jeugdige te borgen). Ten aanzien van
groepen. Daarbij keek de inspectie naar de positieve
(met een machtiging opgenomen) jeugdigen kunnen de
ontwikkelingen: Wat gaat goed? Zijn er goede
volgende maatregelen worden toegepast:
voorbeelden? Maar ook: wat kan nog beter en waardoor lukt het nog niet? De inspectie zag tijdens het onderzoek
a. het verbod zich op te houden op in het
dat alle instellingen werken aan een leefklimaat dat meer
hulpverleningsplan aangegeven plaatsen en zo nodig de
op de ontwikkeling van jeugdigen gericht is en waarin
tijdstippen waarop dat verbod geldt;
jeugdigen minder vrijheidsbeperkende maatregelen
b. tijdelijke plaatsing in afzondering;
krijgen opgelegd. De acties zijn vrijwel altijd gericht op
c. tijdelijke overplaatsing binnen de gesloten
een cultuurverandering binnen de organisatie en
accommodatie of naar een andere gesloten
maatwerk in de benadering van de jeugdigen. Daarbij
moeten professionals steeds zoeken naar het evenwicht
kunnen elkaar aanspreken op gedrag vanuit een
tussen het bieden van veiligheid aan jeugdigen en het
opbouwende invalshoek, het nastreven van individuele
geven van ruimte om te ontwikkelen. Klik hier voor een
groei, respect hebben voor elkaar en experimenteerruimte
factsheet over terugdringen van vrijheidsbeperkende
voor de jongeren. Een open leefklimaat draagt bij aan een
maatregelen.
hogere behandelmotivatie, een positief behandelresultaat, meer empathie, geloof van intern leiderschap, afname van
Dwang en drang
agressiviteit en meer emotionele stabiliteit bij jeugdigen.3
Jeugdigen hebben behoefte aan structuur en veiligheid door begrenzing van gedrag, zonder te straffen. Regels zijn
Shared decision making
vooraf duidelijk gemaakt. Consequenties van gedrag zijn
De zelfdeterminatie-methode van Ryan & Deci zegt: het is
tijdelijk, onmiddellijk, proportioneel, uitvoerbaar en zijn
belangrijk dat beslissingen over de behandeling samen
niet schadelijk. Het dient om het gedrag te begrenzen.
worden genomen. Dat bevordert de intrinsieke
Dwang en drang moet zoveel mogelijk worden vermeden.
behandelmotivatie, het vertrouwen en de
Dwang leidt tot een slechtere behandeluitkomst en
persoonsvorming bij de jeugdige.
behandelmotivatie. Het levert trauma op en frustreert de basisbehoefte van een kind. Het contact met de begeleiding neemt af (de verbondenheid) en straffen beperkt de autonomie van het kind. Het zorgt ervoor dat de jeugdige meer afwijzing en pijn ervaart. Als het kind de pijn niet meer aan kan, volgt vaak extreem gedrag dat zich naar de omgeving of op zichzelf richt.2 Open leefklimaat Binnen een open leefklimaat ervaren jeugdigen eigen verantwoordelijkheid, gelijkwaardige communicatie, ze
2 Leefklimaat! Peer van der Helm, 2020 - Zelfdeterminatiemethode Ryan & Deci, Anglin 2014 3 Group Climate Instrument , Hogeschool Leiden, 2016
Veiligheid
Dit is afhankelijk van de reden en gedragingen van een
Bij ‘veiligheid binnen JeugdzorgPlus’ zijn de volgende
jongere. Loopt een jeugdige bijvoorbeeld weg, dan wordt
partijen direct betrokken: de JeugdzorgPlus-instelling, de
het onderwerp op dat moment relevant in het traject.
politie en de lokale ambtenaar openbare orde en veiligheid
Maar zodra de jongere weer terug is in de instelling, kan
(OOV). Ook kan de contractmanager JeugdzorgPlus
de relevantie van het onderwerp afnemen.
betrokken zijn. De betrokken partijen komen periodiek bijeen om met elkaar te spreken over zaken als
De jeugdigen in JeugdzorgPlus verblijven in een instelling
vermissingen, incidenten die eventueel hebben
op basis van een rechtelijke machtiging, maar zij kunnen
plaatsgevonden en de samenwerking onderling. Informatie
hier wel weg. Dit kan op afspraak, bijvoorbeeld om naar
wordt uitgewisseld en er worden eventueel afspraken
school te gaan. Zij kunnen echter ook weglopen. In het
gemaakt om processen te verbeteren. Het onderwerp
laatste geval is de instelling verplicht dit te melden bij de
Veiligheid is relevant zodra voorbereidingen worden
politie. Ook kan het zo zijn dat er een gevaar bestaat voor
getroffen om een JeugdzorgPlus-locatie te openen. Het
de jeugdige zelf of mogelijk voor de omgeving.
hangt dus vooral samen met het aanwezig zijn van de locatie en de bewoners. Daarnaast kan het op ieder moment meer
Door periodiek met elkaar in overleg te gaan, houden
casus-specifi ek worden, maar dit hoeft niet.
partijen elkaar op de hoogte van de situatie en eventuele knelpunten. Tussentijds wordt het contact goed onderhouden. Indien er een incident plaatsvindt - dat mogelijk gevolgen kan hebben voor de openbare orde zal de JeugdzorgPlus-locatie in contact treden met de lokale ambtenaar OOV, zodat ook de burgemeester geïnformeerd kan worden. In voorkomende gevallen kan de burgemeester verantwoording afleggen aan de raad over het daarbij gevoerde OOV-beleid.
Onderwijs in JeugdzorgPlus
opgestart. Als een jeugdige terug naar het eigen gezin
Een aanbieder van JeugdzorgPlus is zelf verantwoordelijk
gaat, is het in principe de bedoeling dat een jeugdige ook
voor het kunnen bieden van onderwijs in geslotenheid. Het
weer terug kan naar de school waar hij/zij zat voor de
onderwijs zelf wordt veelal geboden door een VSO-school
periode van geslotenheid.
(voortgezet speciaal onderwijs). Afspraken over de inzet van VSO/onderwijsmiddelen worden gemaakt tussen de
In de praktijk blijken hier behoorlijk veel obstakels te
JeugdzorgPlus-aanbieder, de gemeenten en betrokken
liggen. Niet zelden gaat een jeugdige al niet meer naar
samenwerkingsverbanden. Voor de regio Noord-Holland-
school voor hij/zij in geslotenheid wordt geplaatst. Of wil
Noord gelden vier samenwerkingsverbanden voortgezet
de school de jeugdige na de periode van geslotenheid
onderwijs: Noord-Kennemerland, Midden-Kennemerland,
niet terugnemen. Ook het bieden van het juiste niveau van
West-Friesland en Kop van Noord-Holland.
onderwijs is vanwege de diversiteit van niveaus in de gesloten periode een grote uitdaging.
Elke jeugdige heeft recht op onderwijs, ook als zij moeten verblijven in een gesloten jeugdinstelling. Ten tijde van de
Pilot onderwijs
opname in geslotenheid moet de JeugdzorgPlus-
Naar aanleiding van de aanbesteding in 2018 is een pilot
aanbieder ervoor zorgen dat de jeugdigen die daar
opgestart tussen de huidige JeugdzorgPlus-aanbieder, de
verblijven een dagprogramma krijgen waar onderwijs een
samenwerkingsverbanden, Stichting Ronduit (VSO) en de
deel van is.
gemeenten. In deze pilot wordt goed duidelijk welke uitdagingen moeten worden opgepakt om onderwijs in
Onderwijs na geslotenheid
geslotenheid - en direct daarna - goed vorm te kunnen
Na de periode van geslotenheid moeten jeugdigen ook
geven. Er wordt ingezet op het ontwikkelen van
onderwijs krijgen. Dit is afhankelijk van de vorm van zorg
individuele, integrale onderwijs-zorgtrajecten voor
die zij na de gesloten periode ontvangen. Wordt een
jongeren die uitstromen vanuit de fase van geslotenheid
jeugdige daarna geplaatst in een open residentiële
naar de open fase. Waarbij zo thuis nabij als mogelijk
voorziening, dan wordt vanuit daar ook het onderwijs
onderwijs (of dagbesteding/arbeid) en zorg ingezet wordt.
De pilot is in september 2020 aangemerkt door de
plaatsen dat bezet is in de JeugdzorgPlus-locatie. Daarmee
‘Expertgroep onderwijs bij kleinschalige
is de belangrijkste pijler bij het kunnen uitvoeren van
onderwijsvoorzieningen OCW/VWS’ als één van de drie
onderwijs in geslotenheid, belegd bij het ministerie van
experimenteer-regio’s voor ontwikkelingen van onderwijs
OCW.
bij kleinschalige JeugdzorgPlus. Het ministerie van VWS bekostigt hiervoor een kwartiermaker. Er is afstemming met de ‘Directie Kansengelijkheid en Onderwijsondersteuning’ van OCW, er wordt deelgenomen aan bijeenkomsten van een expertgroep en deelgenomen aan overleggen van de inspecties OCW en VWS over ontwikkelruimte en stelsel-aanpassingen. Maatschappelijk herstel Onderwijs, arbeid en/of dagbesteding zijn belangrijke pijlers voor het herstel en de verdere ontwikkeling en participatie van de jongere in de samenleving. Normaliseren, erbij horen, betekenis geven en werken aan eigen ontwikkeling is een voorwaarde voor maatschappelijk herstel. De afstemming tussen onderwijs en zorg in de fase tijdens en na geslotenheid is van essentieel belang voor het welslagen hiervan. Financiering De financiering van onderwijs in geslotenheid vindt plaats vanuit het ministerie van OCW gebaseerd op het aantal
Kwaliteit
oefenen. Werknemers in de jeugdzorg moeten zich steeds
De term ‘Kwaliteit van zorg’ gaat over de concrete zorg en
bijscholen om hun registratie te behouden.
de kenmerken daarvan. De zorg is veilig, effectief (goed resultaat) en doelmatig (niet te duur). De zorg is
Inspecties
cliëntgericht: men krijgt de zorg op het juiste moment en
Verschillende inspecties werken samen om de kwaliteit van
de zorg sluit aan bij wat er nodig is. Kwaliteit is in basis
de JeugdzorgPlus te bewaken zoals de Inspectie
bedoeld om te voldoen aan de verwachtingen van de
Gezondheidszorg en Jeugd en de Inspectie van het
cliënt bij het leveren van diensten. Een kwaliteitssysteem
Onderwijs.
helpt de organisatie de zorg te leveren zoals afgesproken en om te verbeteren waar nodig, om op die manier te
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) bewaakt de
zorgen dat het kwaliteitsniveau constant verbetert.
kwaliteit van zorg. Zij houdt onder andere toezicht op de kwaliteit en veiligheid van de zorg en jeugdhulp in
Gesloten jeugdhulp mag alleen worden uitgevoerd door
Nederland. Het toezicht van IGJ wordt uitgevoerd aan de
geregistreerde gesloten jeugdhulpaanbieders. Zij zijn
hand van het ‘Toetsingskader verantwoorde hulp voor
geregistreerd bij het Ministerie van VWS en moeten
jeugd’. Het toetsingskader is gebaseerd op wet- en
voldoen aan voorwaarden: zij leveren verantwoorde
regelgeving, de kwaliteitskaders uit het veld en de
kwalitatieve zorg. En er werken jeugdhulpprofessionals die
richtlijnen van professionals voor verantwoorde jeugdhulp.
zijn ingeschreven in het BIG-register (www.bigregister.nl)
Het belang van het kind staat centraal. Het toetsingskader
of in het Kwaliteitsregister Jeugd (SKJ - www.skjeugd.nl).
bestaat uit vijf thema’s: uitvoering hulp, veiligheid, leefklimaat, cliëntenpositie en bestuurlijke organisatie. Elk
Dit betekent dat zij werken volgens professionele gedrags-
thema is uitgewerkt in een aantal criteria en
en beroepsregels. Er zijn normen vastgelegd in de
verwachtingen. Het toetsingskader kunt u hier nalezen op
beroepscode, vakinhoudelijke richtlijnen en veldnormen.
de website van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.
Hiernaast kan in deze registers iedereen controleren of een hulpverlener de juiste diploma’s heeft om zijn beroep uit te
De Inspectie van het Onderwijs heeft als missie: effectief toezicht voor beter onderwijs. Elk kind heeft recht op goed onderwijs, ook in een JeugdzorgPlus-instelling. Binnen de gesloten jeugdhulp wordt het onderwijs verzorgd door het speciaal, voortgezet onderwijs. Jeugdigen en ouders moeten erop kunnen vertrouwen De inspectie voert (aangekondigd en onaangekondigd) onderzoek uit op de locatie van de JeugdzorgPlus. Zij zien cliënt- en personeelsdossiers in. Zij voeren gesprekken met de bestuurder, manager, hulpverleners en jeugdigen die er verblijven. Aan het eind van het bezoek wordt een eerste indruk besproken met de instelling. Na zes weken volgt een eerste conceptrapport waarop een instelling op kan reageren. Na vervolgens vier weken volgt het definitieve rapport. Het rapport wordt gepubliceerd op de website van de inspectie. Elke instelling levert tevens elk jaar een jaarrapportage aan de inspectie. De inspectie kan allerlei maatregelen treffen zoals een aanwijzing, verscherpt toezicht maar ook sluiting van een locatie. Naast toezicht op de jeugdhulp kunnen professionals en burgers ook misstanden en klachten melden, maar vindt ook de aanmelding als nieuwe (gesloten) jeugdhulpaanbieder plaats om geregistreerd te kunnen worden.
dat het onderwijs goed is. De Inspectie van het Onderwijs onderzoekt of het onderwijs van voldoende kwaliteit is. Of scholen en opleidingen voldoen aan de wet- en regelgeving en of ze hun financiën op orde hebben. De onderwijsbesturen zijn hiervoor verantwoordelijk en daarom begint en eindigt het toezicht bij hen. Eenmaal in de vier jaar vindt er een uitgebreid onderzoek plaats. Tijdens het onderzoek wordt het onderwijsproces, het schoolklimaat, de onderwijsresultaten, de kwaliteitszorg en ambitie onderzocht. Meer informatie kunt u lezen op onderwijsinspectie.nl.
Governance
contractmanagement en de samenwerking met andere
Gemeenten hebben taken die vragen om samenwerking
gemeenten). Het is van belang om als gemeente afspraken
met andere gemeenten. De 'norm voor goed
te maken met andere gemeenten/regio’s over de invulling
opdrachtgeverschap’ houdt in dat gemeenten samen vorm
van de visie en doelstellingen, maar ook over de wijze
geven aan ambitiedoelstellingen en visievorming.
waarop gemeenten/regio’s met elkaar samenwerken en
Regionale en bovenregionale samenwerking is
waar de grenzen liggen. Bij dit proces zijn niet alleen
bijvoorbeeld van belang als het gaat om de transformatie
gemeenten betrokken, maar ook verwijzers en andere
van het zorglandschap, administratieve lastenvermindering
partijen in de keten zoals het onderwijs, de rechtbank en
en de beschikbaarheid van jeugdhulp. In dit geval:
de gecertifi ceerde instelling.
JeugdzorgPlus. Bij JeugdzorgPlus is het haast onmogelijk om geen Met de ‘norm voor goed opdrachtgeverschap’ maken
samenwerking te zoeken met andere gemeenten. Het
gemeenten afspraken en leggen deze samenwerking
betreft een speciale doelgroep waarvoor samenwerking en
duurzaam vast. De afspraken in het kader van de ‘norm
het doelmatig inrichten van het systeem op grotere schaal
voor goed opdrachtgeverschap’ geven daarmee op
nodig is. Er ligt voor alle gemeenten samen de taak om te
langere termijn richting aan wat een jeugdhulpregio
voorkomen dat JeugdzorgPlus nodig is, maar ook de
samen doet en hoe dit lokaal en bovenregionaal is
doelstelling om ervoor te zorgen dat JeugdzorgPlus in de
verbonden.
huidige vorm (gesloten jeugdzorg) wordt afgebouwd.
Wat moet er georganiseerd worden rondom de jeugdige
Financiën
en welke samenwerkingsafspraken zijn er voor nodig om
Bij de verwerving van de JeugdzorgPlus is - naast de
het systeem goed te organiseren? Dit onderwerp speelt
inhoudelijke aspecten - ook de fi nanciële kant met daarbij
een rol bij het vormen van de beleidsdoelstellingen/visie,
de fi nanciële risico’s een belangrijk aandachtspunt. Niet
het opstellen van de contracten en de daarop volgende
alleen de hoogte van het tarief, maar ook de manier van
periode na contractering (gezamenlijk
bekostigen is daarbij belangrijk.
In een verwervingsproces zal vanuit financiën meegedacht
bepalen van het gemeentelijk tarief wordt ook vanuit
moeten worden over de financieringssystematiek. In de
financiën gedaan.
verwerving kan ervoor gekozen worden om iedere aanbieder zelf een tariefvoorstel te laten doen of er wordt
Bij de bepaling van het tarief is het uitgangspunt dat dit
door de gemeenten een vast tarief meegegeven. De
een kostendekkend tarief moet zijn. Dit tarief is afhankelijk
beoordeling van de tarieven van de aanbieders of het
van de manier waarop de zorg is georganiseerd en hoe de
financiering is afgesproken. Het tarief van de
hebben voor de tarieven en de totale kosten voor
JeugdzorgPlus kan per aanbieder en landsdeel
gemeenten. Naast deze kosten zijn er - na de periode van
verschillend zijn. Dit is namelijk afhankelijk van de manier
geslotenheid - kosten voor onderwijs waarvoor landelijke
waarop ondersteuning en behandeling georganiseerd is.
financieringsafspraken zijn vastgesteld
Voor de levering van onderwijs zijn wel landelijke financieringsafspraken.
Transformatie nodig De wens om steeds minder jongeren in geslotenheid te
In het tarief zijn in ieder geval de volgende kosten
behandelen - en het traject om daar te komen - zorgt
meegenomen (als indicatie en niet limitatief):
ervoor dat er een transformatie nodig is. Op zowel de
• Vaste kosten - Vaste personeelskosten (Vaak circa 65% van het tarief.) - Huisvestingskosten (Kosten van de locatie.) - Verzorgingskosten (Eten/ drinken en overige kosten voor verzorging.) - Overhead (Organisatiekosten die nodig zijn.) - Risico-opslag • Variabele kosten
inhoudelijke behandeling als op de locaties waarop behandelingen gegeven worden. Deze transformatie zal op termijn leiden tot een betere en wellicht goedkopere zorg. Om daar te kunnen komen is een investering nodig die ook zijn plek moet krijgen in de tarieven en financieringssystematiek. Dat vraagt aan de voorkant bij de verwerving gedegen keuzes, maar vraagt ook tijdens de
- Overige (Zoals beveiligd vervoer.)
uitvoering van het contract een gedegen monitoring. Bij
- Innovatie (Niet per cliënt, maar als totaal. Vaak als
de uiteindelijke contractafsluiting worden hier afspraken
percentage van het tarief.)
over gemaakt.
Aan de hand van bovenstaand overzicht is te zien dat er sprake is van vaste en variabele kosten. En dat daardoor inhoudelijke keuzes over groepsgrootte ook gevolgen
doel is dat in 2030 geen JeugdzorgPlus meer nodig is. Om dat doel te bereiken is reeds een ontwikkeling gestart waarin gestuurd wordt op kleinschalige opvang, behandeling zo veel mogelijk in de eigen regio, ambulantisering, individuele onderwijszorg-trajecten zo nabij als mogelijk etcetera. Deze ontwikkeling heeft succes en de wens is dan ook om deze voort te zetten. Om tot een goede verwerving te komen dient een aantal keuzes te worden gemaakt c.q. vragen te worden beantwoord. Allereerst is een heldere strategie/ inkoopvisie noodzakelijk. Om te komen tot een gedragen strategie worden gemeenteraden en ketenpartners uitgebreid geïnformeerd en betrokken. In november 2021 Verwerving JeugdzorgPlus
dient een door de gemeenteraden vastgestelde visie op
De huidige overeenkomst JeugdzorgPlus met Horizon
JeugdzorgPlus gereed te zijn.
eindigt op 4 februari 2023. Uiterlijk per 1 februari 2023 moet een nieuwe overeenkomst ingaan en dus een
Aanbesteden of subsidiëren?
verwervingstraject zijn afgerond. Er is besloten regionaal
Er moet een keuze worden gemaakt op welke wijze de
samen te werken, met behoud van regionale afstemming
verwerving zal worden ingevuld. In de Jeugdwet is
en de mogelijkheid een eigen invulling te geven aan de
nergens opgenomen hoe gemeenten voorzieningen
verwerving.
moeten organiseren. Met andere woorden: nergens in de wet is opgenomen dat gemeenten JeugdzorgPlus
Uitgangspunten daarbij zijn dat het gaat om een relatief kleine groep (dertien jongeren in maart 2021) en dat het
bijvoorbeeld (Europees) moeten aanbesteden.
Dit maakt dat gemeenten in principe vrij zijn om:
Vanaf november 2021
1. De voorzieningen zelf te organiseren.
Na besluitvorming op de visie in de achttien
2. De voorzieningen te subsidiëren.
gemeenteraden: concretiseren van de inkoopvisie en de
3. De voorzieningen aan te besteden.
doelen/randvoorwaarden vaststellen en vastleggen in een
4. De voorzieningen in te kopen in een ‘open systeem van
inkoopstrategie. Hierbij wordt de markt/de ketenpartners
afspraken’ (open house).
om input gevraagd.
JeugdzorgPlus leent zich moeilijk voor inkoop via het bij
Maart 2022 - oktober 2022
punt 4 genoemde model, omdat een duidelijke selectie
Het doorlopen van een inkooptraject of subsidietender.
voor een bepaalde aanbieder gemaakt moet worden. Ook is het bij punt 1 genoemde model minder passend. Dat
Oktober 2022
betekent dat gekozen dient te worden uit subsidiëren of
Gunning en implementatie.
aanbesteden. Februari 2023 Tijdpad De volgende stappen moeten genomen worden om de verwerving tijdig af te kunnen ronden: Nu-september 2021 Voorbereiden visiedocument met de opgehaald input van gemeenteraden, adviesraden en ketenpartners. Vanaf september 2021 Visiedocument gereed en in de route van bestuurlijke besluitvorming brengen.
Start van de opdracht.