Bijlage 1 Woonzorgvisie gemeente Dinkelland.pdf
Tekst van het document
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland Gemeente
Dinkelland
Auteur(s)
Lennart Homan (bureau HHM) Harm Eskes (bureau HHM) Ludan Schmid (Tellers & Benoemers)
Opdrachtgever
Noaberkracht
Kenmerk
HE/24/0988/wzvnoa
Publicatiedatum
14 juni 2024 © Bureau HHM
Inhoud Samenvatting ............................................................................................................... 3
4.
Visie: perspectief op de toekomst ............................................................. 36
1.
Waarom deze visie? ........................................................................................ 6
4.1
De stip op de horizon – visie en doelen ....................................................... 36
1.1
Waarom de woonzorgvisie? ............................................................................... 6
4.2
Randvoorwaarden en aandachtspunten voor de uitvoering van de visie
2.
Beeld van de gemeente Dinkelland ............................................................ 9
2.1
De inwoners van Dinkelland .............................................................................. 9
5.
Van visie naar uitvoering .............................................................................. 40
2.2
Zorgdoelgroepen ...............................................................................................11
5.1
Borgen samenhang met aanpalend beleid ................................................. 40
2.3
Ondersteuningsbehoeften...............................................................................15
5.2
Uitvoering............................................................................................................. 40
2.4
Woningvoorraad .................................................................................................16
5.3
Hoe nu verder? ................................................................................................... 44
2.5
Voorzieningen .....................................................................................................18
2.6
Samenvattend .....................................................................................................19
Bijlage 1.
Overzicht van de geïnventariseerde voorzieningen..................... 45
3.
De opgaven .................................................................................................... 20
Bijlage 2.
Bronnen (niet limitatief) ...................................................................... 48
3.1
Kwetsbare ouderen ...........................................................................................20
Bijlage 3.
Definities doelgroepen en woonvormen ........................................ 49
3.2
Inwoners met een beperking ..........................................................................23
Bijlage 4.
Begrippenlijst ........................................................................................ 53
3.3
Kwetsbare jongeren ...........................................................................................25
Bijlage 5.
Overzicht betrokken partijen............................................................. 55
3.4
Inwoners met een psychiatrische en/of verslavingsachtergrond ...........27
Bijlage 6.
Monitor wonen en zorg en informatie per kern ........................... 56
3.5
Passend woon(zorg)aanbod voor inwoners ................................................29
3.6
Draagkrachtige en leefbare woonomgeving ................................................30
3.7
Succesvolle samenwerking ..............................................................................31
3.8
Opgaven per kern ..............................................................................................32
3.9
Lokale of regionale opgaven ............................................................................33
3.10
Huisvestingopgave voor ouderen ..................................................................34
3.11
Van opgaven naar oplossingen .......................................................................34
HE/24/0988/wzvnoa
en doelen ............................................................................................................. 38
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 2
Samenvatting
De doelen zijn opgesteld vanuit de verantwoordelijkheden en mogelijkheden
De gemeente Dinkelland heeft bureau HHM en Tellers & Benoemers
•
van de gemeente en moeten ook als zodanig worden gelezen. Daarbij maken we onderscheid naar de volgende niveaus: partijen aan te moedigen of te motiveren. De gemeente doet niet zelf het
gevraagd om een analyse te maken van de lokale opgaven op het gebied van
werk, maar inspireert anderen om aan het werk te gaan.
wonen, welzijn en zorg en deze te vertalen in een visie. Hiervoor is een woonzorganalyse uitgevoerd, waarmee de opgave van de gemeente
•
Faciliteren – het gaat hierbij om activiteiten waarbij voorzieningen worden getroffen voor anderen. De gemeente doet niet zelf het werk, maar maakt
Dinkelland cijfermatig in beeld is gebracht. Vervolgens is het gesprek gevoerd
het voor anderen mogelijk.
met verschillende partners in de gemeente Dinkelland om de cijfers te toetsen en een verdere verdieping te krijgen rondom de cijfers. Dit als
Enthousiasmeren – het gaat hierbij om activiteiten die als doel hebben om
•
Stimuleren – het gaat om activiteiten om iets te bevorderen. De gemeente
opmaat naar de Woonzorgvisie.
neemt het voortouw en neemt maatregelen, maar zal daar ook de inzet
De woonzorgopgave samengevat
en/of middelen.
van andere partijen voor nodig hebben. Dit vraagt om de inzet van tijd
Op basis van de woonzorganalyse is voor de verschillende doelgroepen de opgave in kaart in gebracht. De tabel op pagina 5 toont deze opgave, waarbij
Aan deze doelen zijn verschillende acties gekoppeld die tezamen leiden tot
per doelgroep ingezoomd wordt op de vraagontwikkeling (kwalitatief en
een gemeentelijke uitvoeringsagenda (hoofdstuk 5).
kwantitatief), het huidige aanbod, het ontbrekende aanbod en wordt er een advies gegeven ten aanzien van het te realiseren aanbod.
In de tabel op pagina 4 hebben we per zorgdoelgroep beschreven welke doelen zijn geformuleerd op basis van de uitgevoerde analyse en de
De visie en speerpunten samengevat
gesprekken die hierover zijn gevoerd met de partners. De doelen beschrijven
Op basis van de woonzorganalyse (hoofdstuk 2), de gesprekken met partners
vooral ‘wat we gaan doen’ om te komen tot een passend woonzorgaanbod
en de beschrijving van de opgaven per doelgroep (hoofdstuk 3) is een
voor onze inwoners, in een draagkrachtige en leefbare woonomgeving en de
vertaalslag gemaakt naar de Woonzorgvisie (hoofdstuk 4). De visie is
samenwerking die hier voor nodig is.
opgebouwd langs de volgende speerpunten waar de komende jaren op ingezet wordt: 1.
Passend woon(zorg)aanbod voor inwoners
2.
Draagkrachtige en leefbare woonomgeving
3.
Succesvolle samenwerking
Per doelgroep zijn deze speerpunten vertaald naar verschillende doelen. HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 3
Zorgdoelgroep Kwetsbare ouderen
Doelen 1.
(65+)
Faciliteren van de ontwikkeling van nieuwe
3.
Faciliteren van specifieke (woonzorg) initiatieven, in het bijzonder voor jong-
zelfstandig thuis en de intramurale setting
volwassenen in de leeftijdscategorie 18 tot 25.
Faciliteren van de mogelijkheden om langer zelfstandig thuis te wonen, ook met een zorgvraag.
3.
Doelen
woonzorgvormen die de lacune tussen opvullen. 2.
Zorgdoelgroep
Enthousiasmeren van de samenwerking bij de organisatie van 24-uurs bereik- en
Inwoners met
1.
psychiatrische en/of verslavingsachtergrond
Stimuleren van preventie en een sluitende lokale basisinfrastructuur.
2.
Faciliteren van de mogelijkheden (waar mogelijk) voor de doelgroep om zo lokaal mogelijk in eigen woning zelfstandig te wonen.
oproepbaarheid van zorg. Inwoners met een
1.
beperking
Faciliteren van initiatieven die een bijdrage leveren aan een inclusieve samenleving, zoals het ontwikkelen van woon- en of dagbestedingsvoorzieningen voor specifieke doelgroepen.
2.
Faciliteren van de monitoring van de kwalitatieve vraagontwikkeling van deze doelgroep. Partijen stemmen af hoe hierop te handelen, indien nodig.
Kwetsbare jongeren
1.
Faciliteren van de overgang van 18- naar 18+ door tijdig hulp te bieden bij het vinden van een passende woonruimte en het in kaart brengen van het netwerk.
2.
Faciliteren van de doorstroom naar zelfstandig wonen, bijvoorbeeld door het bieden van kamertrainingen, trainingshuizen, etc.
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 4
Vraagontwikkeling
Verwachte ontwikkeling
(objectief)
(subjectief)
Kwetsbare
Het aandeel inwoners van 80 jaar of ouder neemt
Forse toename verwacht als
Intramuraal wonen
Uitgaande van gelijkblijvende omstandigheden en een doorzettende
ouderen
over de periode 2023 tot 2035 toe met 41%. Het
gevolg van de vergrijzing.
(24-uurszorg)
vraagontwikkeling zou de capaciteit voor 24-uurs zorg in de jaren tot
aantal ouderen met behoefte aan 24-uurszorg
300
en met 2035 toe moeten nemen met circa 146 (566 – 420).
neemt de komende jaren sterk toe, van 420 in
Extramuraal wonen
Let op: door beleidsmatige en maatschappelijke ontwikkelingen zal
2023 naar 490 in 2030 naar 566 in 2035.
83
waarschijnlijk een groot deel van deze 24-uurszorg niet worden
Zorgdoelgroep
Huidig aanbod (capaciteit)
Ontbrekend aanbod
opgevangen in ‘traditionele’ verpleeghuizen. Dit betekent dat er Woningaanbod
additionele zorggeschikte woningen moeten worden gerealiseerd,
1.861 gelijkvloerse, aangepaste
conform de uitgangspunten van het scheiden van wonen en zorg.
woningen en 7.706 aanpasbare
In potentie is het aantal aangepaste en aan te passen woningen
woningen.
ruim voldoende. Wel wordt een toename verwacht van het gebruik aan Wmo-voorzieningen (zie paragraaf 2.3).
Inwoners met een beperking
Het aantal inwoners met een verstandelijke
Stakeholders ervaren in de
Intramuraal wonen
Door de lichte daling zou de huidige capaciteit voldoende moeten
beperking daalt van 100 in 2023 naar 92 in 2035.
praktijk wel wachtlijsten voor
(24-uurszorg)
zijn. Er moet vooral gekeken worden naar de subjectieve
(specifieke) voorzieningen.
102
vraagontwikkeling.
Het aantal inwoners met (lichamelijke)
Extramuraal wonen
beperkingen die hen belemmeren in dagelijkse
10
Voor veel inwoners met beperkingen op het vlak van ADL is een nul-
levensverrichtingen (ADL) neemt tot 2035 met
tredenwoning wenselijk. Tot 2035 gaat het om een toename van 253
28% toe, van 901 inwoners in 2022 naar 1.154 in
inwoners die een dergelijke woning nodig hebben.
2035. Kwetsbare
In 2024 zijn er 32 jeugdigen met jeugdzorg met
Stakeholders verwachten op
Intramuraal wonen
jongeren
verblijf. Op basis van demografische
basis van de praktijk geen
(24-uurszorg)
ontwikkelingen wordt verwacht dat dit aantal daalt
afname, maar zien eerder
30
naar 28 jeugdigen met jeugdzorg met verblijf in
een toename van het aantal
Tijdelijk verblijf
2035.
jeugdigen in de jeugdzorg
19
Op basis van de demografische ontwikkeling neemt het aantal jongeren in de Jeugdzorg met verblijf af. Qua aantallen sluit het huidige aanbod aan bij de toekomstige vraag. Inhoudelijk zijn er opgaven, die vooral in regionaal verband moeten worden geadresseerd. Daarbij wordt aangesloten op de wijze waarop in de regio invulling wordt gegeven aan de hervormingsagenda Jeugd.
met verblijf Inwoners met
Het aantal inwoners met psychiatrische
Een lichte stijging van het
Intramuraal (BW-Wlz)
psychiatrische
problematiek stijgt van 147 in 2023 naar 149 in
aantal psychiatrische
10
problematiek
2035.
patiënten.
Er zijn geen voorzieningen voor Beschermd Wonen (Wmo), Maatschappelijke Opvang of GGZ-Behandeling. Inwoners zijn voor verblijfszorg primair aangewezen op aanbod in omliggende gemeenten. Het gaat lokaal om circa 61 inwoners waarvoor er in de gemeente Dinkelland geen aanbod is. Het realiseren van ontbrekend aanbod dient op regionaal, centrum gemeentelijk niveau te worden afgestemd.
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 5
1. Waarom deze visie?
1.1
Waarom de woonzorgvisie?
In alle gemeenten spelen uitdagende maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de dubbele vergrijzing en de noodzaak van passende huisvesting voor kwets-
De meeste mensen willen zo lang mogelijk thuis blijven wonen of
bare inwoners van de gemeenten. Deze ontwikkelingen leggen druk op zowel
(weer) zelfstandig gaan wonen. Door de vergrijzing, de
de beschikbare woonruimte als de zorgvoorzieningen. Dit terwijl de
decentralisatie van zorgtaken en de wijzigingen in de zorgwetgeving verandert de wijze van het aanbieden van zorg en de kijk op (geschikte) huisvesting. Voor de gemeente Dinkelland aanleiding om een integrale visie op wonen in relatie tot welzijn en zorg te ontwikkelen.
gemeenten te maken hebben met een krappe woningmarkt en aanzienlijke tekorten in de zorgsector. Gezien de ontwikkelingen op het gebied van wonen en zorg is er behoefte aan doordachte en duidelijke beslissingen. Het is van belang te kijken naar hoe middelen zo effectief mogelijk ingezet kunnen worden en waar de behoefte het grootst is. Vanwege de complexiteit van de ontwikkelingen heeft de Rijksoverheid beleidskaders opgesteld met betrekking tot wonen en zorg: Het Integraal Zorgakkoord (Iza)1. Het Integraal Zorgakkoord streeft naar
•
toegankelijke, hoogwaardige en betaalbare zorg en ondersteuning. Het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA)2. Het Gezond en Actief Leven
•
Akkoord legt extra nadruk op groepen waar de grootste gezondheidswinst te behalen is, met als doel een gezonde generatie in 2040 te bereiken. Wonen, Zorg en Ondersteuning (WOZO)3. WOZO richt zich op de
•
integratie van zorg en ondersteuning in de woonomgeving, zodat mensen zo lang mogelijk zelfstandig kunnen blijven wonen. Daarnaast heeft de overheid de Nationale Woon- en Bouwagenda opgesteld, gericht op de beschikbaarheid, betaalbaarheid en kwaliteit van huisvesting. Deze agenda omvat zes programma's, waaronder 'Wonen en zorg voor ouderen' en 'Een thuis voor iedereen'. 1
IZA Integraal ZorgAkkoord. VWS. September 2022
2 GALA Gezond en Actief Leven Akkoord. VWS. Januari 2023 3 WOZO Programma Wonen, Ondersteuning en Zorg voor Ouderen. VWS. juli 2022
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 6
Deze actuele beleidsontwikkelingen vereisen dat gemeenten inzicht krijgen in
komen tot een woonzorgvisie. Hierna heeft er op 19 september 2023 een
de lokale uitdagingen op het gebied van wonen, zorg, welzijn en leefbaarheid
reflectiebijeenkomst plaatsgevonden waarin de eerste resultaten van de
voor ouderen en andere mensen met een ondersteunings- of zorgbehoefte.
analyse werden gepresenteerd. Vervolgens zijn we het gesprek aangegaan
Deze uitdagingen moeten worden omgezet in ambities en beslissingen die
over het huidige aanbod en het eventuele gebrek aan aanbod voor de
worden vastgelegd in een woonzorgvisie.
zorgdoelgroepen. Op 31 oktober en 7 november 2023 zijn de partijen met elkaar in gesprek gegaan in sectorgerichte gesprekken om kwalitatieve
De woonzorganalyse
opgaven en oplossingsrichtingen te formuleren.
Om tot deze visie te komen is eerst een woonzorganalyse uitgevoerd. De woonzorganalyse heeft een aantal doelstellingen:
Op 14 november 2023 is de gemeenteraad geïnformeerd over het doorlopen
•
Het bepalen van de huidige en toekomstige omvang.
•
Het bepalen van de spreiding van de diverse doelgroepen.
•
Het bepalen van de behoeften van de zorgdoelgroepen op het gebied
Op 16 januari 2024 hebben de partijen gezamenlijk een stap gezet om de
van wonen, welzijn en zorg.
oplossingsrichtingen te concretiseren naar een uitvoeringsagenda.
•
proces met betrekking tot de woonzorgvisie en het vervolg ervan.
Het in beeld brengen van het huidige aanbod voor de verschillende zorgdoelgroepen, inclusief verpleeghuiscapaciteit, respijtzorg en verblijf.
Op 29 januari 2024 zijn de opgaven, oplossingsrichtingen en concept uitvoeringsagenda behandeld in een vervolgsessie met de kernraden. Tijdens
Deze visie
De visie beschrijft de manier waarop de gemeente Dinkelland en de partijen de woonzorgopgaven willen uitwerken die op ons afkomen. Waar willen we met elkaar als gemeente naartoe, rekening houdend met de woonzorgopgaven die op ons afkomen? En wat is er nodig om daar te komen? Betrokkenheid partijen
Deze visie is in nauwe samenwerking met verschillende partijen tot stand gekomen. Het gaat om onder andere de zorgaanbieders, woningcorporaties, kernraden en welzijnsorganisaties.
deze vervolgsessie zijn de kernraden met elkaar het gesprek aangegaan over welke bijdrage(n) de kernraden kunnen leveren aan de acties uit de uitvoeringsagenda. Afsluitend hebben de betrokken partijen de mogelijkheid gekregen om feedback te geven op de concept woonzorgvisie. Deze feedback is verwerkt om te komen tot deze definitieve woonzorgvisie. In bijlage 5 is een overzicht opgenomen van de partijen die zijn betrokken bij de totstandkoming van deze visie.
Deze partijen zijn op verschillende momenten in het traject betrokken bij de totstandkoming van deze visie. Op 10 juli 2023 heeft een eerste kick-off plaatsgevonden, om alle partijen te informeren over het gehele proces om te HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 7
Doelgroepen
Leeswijzer
In deze woonzorgvisie richten we ons op de woonbehoefte van diverse
In hoofdstuk 1 beschreven we het waarom van deze woonzorgvisie en gingen
doelgroepen. In tabel 1 zijn de gehanteerde definities beschreven.
we in op de doelstellingen. Ook gaven we aan hoe we partijen hebben betrokken en wat de scope is van deze woonzorgvisie.
Zorgdoelgroep Kwetsbare ouderen (65+)
Inwoners met een beperking
Omschrijving Ouderen die in mobiliteit of psychische vermogens
In hoofdstuk 2 geven we een beeld van de gemeente Dinkelland op basis van de uitgevoerde woonzorganalyse.
achteruitgaan: •
Ouderen met een zorg- of ondersteuningsvraag.
Vervolgens formuleren we in hoofdstuk 3 op basis van de woonzorganalyse
•
Ouderen met psychogeriatrische zorgvraag.
en de verschillende bijeenkomsten en gesprekken met de partijen de
•
Ouderen met een somatische zorgvraag.
belangrijkste woonzorgopgaven voor de gemeente Dinkelland.
Mensen met een beperking: waaronder lichamelijke beperking, verstandelijke beperking, zintuiglijke beperking, in alle leeftijden.
In hoofdstuk 4 worden deze opgaven vertaald naar een visie, waarbij per visiepunt, doelstellingen zijn geformuleerd. In hoofdstuk 5 worden de doelen uit hoofdstuk 4 vertaald naar de uitvoering. Dit hoofdstuk bevat een eerste uitwerking van het uitvoeringsplan, waarmee
Kwetsbare jongeren
Kwetsbare jongeren: kwetsbare jongeren in de leeftijd 0 tot 18 en de groep jongeren die uitstromen uit de Jeugdzorg en de verlengde jeugdzorg (tot 23 jaar).
Inwoners met
Mensen met een psychiatrische en/of
psychiatrische
verslavingsachtergrond of complexe psychosociale
problematiek
problemen.
invulling kan worden gegeven aan deze woonzorgvisie. In bijlage 4 is een begrippenlijst opgenomen, waarin de verschillende termen en gebruikte afkortingen worden toegelicht.
Tabel 1. De zorgdoelgroepen. HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 8
2. Beeld van de gemeente
Er is een uitgebreide digitale WoonZorgMonitor opgesteld, met interactieve kaarten, waarbij specifieke informatie over de gemeente
Dinkelland
wordt getoond. De WoonZorgMonitor is via deze link te bereiken.
Dit hoofdstuk geeft een beeld van de ontwikkeling van de cliëntpopulatie
De prognoses in dit hoofdstuk zijn gebaseerd op de huidige trends
per zorgdoelgroep en de behoefte van deze doelgroepen op het gebied van
en ontwikkelingen. Hierbij dient altijd een zekere mate van
wonen, welzijn en zorg in de gemeente Dinkelland. Ook is het huidige
onzekerheid in acht te worden genomen, ook in relatie tot de
aanbod in beeld gebracht.
onvoorspelbaarheid van toekomstige ontwikkelingen.
In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de bronnen waarop de
2.1
gepresenteerde gegevens zijn gebaseerd.
Demografische opbouw
De inwoners van Dinkelland
De gemeente Dinkelland heeft 26.743 inwoners in 2023. Er zijn relatief veel jongvolwassen rond de 20 jaar en weinig inwoners tussen de 25 en 50 jaar in vergelijking met de provincie Overijssel en Nederland. In de leeftijdscategorie van 50 jaar tot en met 75 zijn er relatief gezien veel inwoners.
Figuur 1. Demografische opbouw inwoners. HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 9
Dit beeld wordt nog duidelijker bij de uitsplitsing naar geslacht. Bij de leeftijdsgroepen 35 tot en met 45 jaar is een zeer ‘slanke taille’ te zien, terwijl er bij de leeftijdsgroepen 50 tot 60 jaar juist een plateau wordt bereikt.
Figuur 3. Aandeel 65-plussers per kern. N.B. Nutter en Oud Ootmarsum worden in de CBS-indeling als afzonderlijke eenheid geregistreerd.
Huishoudens
In de gemeente Dinkelland neemt het aantal huishoudens van 65 jaar en Figuur 2. Leeftijden en geslacht inwoners.
ouder toe, van 3.973 in 2022 naar 5.084 in 2035. In Denekamp (van 1.392 in 2023 naar 1.729 in 2035) en Ootmarsum (van 858 in 2023 naar 1.146 in
In 2023 heeft Dinkelland 6.289 inwoners van 65 jaar en ouder. Hiervan zijn
2035) stijgt het aantal huishoudens van 65 jaar en ouder het hardst. Inwoners
1.413 inwoners 80 jaar en ouder. Naar verwachting zijn er in 2035 een totaal
van 65 jaar en ouder die een alleenstaand huishouden vormen, zijn een
van 7.632 inwoners 65 jaar en ouder (toename van 21%) waarvan 1.989
risicogroep voor eenzaamheid.
inwoners 80 jaar of ouder (toename van 41%).
Deze huishoudens nemen de komende jaren toe, met name in een aantal kernen. In Ootmarsum wordt er een forse stijging verwacht, waar dit in 2022 nog 8,3% is, zal dit in 2035 circa 12,2% zijn. In Weerselo ligt dit percentage in 2022 op 5,7%, en stijgt dit naar 8,2% in 2035 en in Denekamp stijgt dit aandeel van 7,0% in 2022 naar 9,1% in 2035. Alleen voor de kernen Nutter (2,7%) en in Noord Deurningen (5,5%) wordt er geen stijging verwacht; het aandeel inwoners van 65 jaar en ouder die een alleenstaand huishouden vormen blijft in deze kernen t/m 2035 stabiel.
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 10
2.2
Zorgdoelgroepen
Kwetsbare ouderen
Het aantal kwetsbare ouderen in de gemeente neemt toe. Naarmate men ouder wordt neemt het risico op aandoeningen en beperkingen ook toe. Dit resulteert veel gevallen tot een zorgbehoefte, waarbij bij lichte vragen kan worden volstaan met ambulante ondersteuning (Wmo) of wijkverpleging (Zvw). Naarmate de zorgbehoefte intensiever en complexer wordt, zal er op enig moment toezicht of zorg 24 uur per dag in de nabijheid moeten worden georganiseerd. Hiervoor wordt een Wlz-indicatie afgegeven. Deze zorg wordt traditioneel gezien geboden in een verpleeghuis. Figuur 4. Risicogroep eenzaamheid per kern. N.B. Nutter en Oud Ootmarsum worden in de CBSindeling als afzonderlijke eenheid geregistreerd.
Ook vanuit het perspectief van deze woonzorgvisie is het belangrijk om zicht
In Dinkelland zijn er 420 indicaties voor VV04 t/m VV07 afgegeven in 2023. Naar verwachting zal de vraag stijgen naar 566 indicaties in 2035 (toename van 35%).
te hebben op de groep inwoners, waarbij eenzaamheid aan de orde kan zijn.
Prognose
2023
2030
2035
2040
2045
∆% 2023 – 2035
Met het beleid kan ingespeeld worden op het voorkomen van eenzaamheid,
VV04
106
123
143
163
177
35%
VV05
228
266
306
346
371
34%
VV06
76
88
102
115
122
34%
VV07
10
13
15
16
17
35%
Totaal
420
490
566
640
687
35%
bijvoorbeeld door het bieden van voldoende laagdrempelige ontmoetingsplekken en activiteiten in de wijk te hebben. N.B. Hierbij is het goed om te benadrukken dat eenzaamheid binnen alle lagen van de bevolking voor kan komen. Het is belangrijk om dit niet uit het oog te verliezen.
Tabel 2. Prognose aantal afgegeven Verpleging & Verzorging indicaties in de gemeente Dinkelland. VV04: Beschut wonen met intensieve begeleiding en uitgebreide verzorging. VV05: Beschermd wonen met intensieve dementiezorg. VV06: Beschermd wonen met intensieve verzorging en verpleging. VV07: Beschermd wonen met zeer intensieve zorg, vanwege specifieke aandoeningen, met de nadruk op begeleiding. HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 11
De opgave voor de kwetsbare ouderen kan op basis van de demografische
Inwoners met een beperking
ontwikkelingen uitgesplitst worden naar de kernen. Zie tabel 3 en voor een
Onder deze doelgroep vallen inwoners in alle leeftijden met een beperking,
uitgebreidere toelichting bijlage 6.
waaronder lichamelijke beperkingen, verstandelijke beperkingen en zintuiglijke beperkingen. Bij lichte vragen kan worden volstaan met ambulante ondersteuning (Wmo) of wijkverpleging (Zvw). Naarmate de vraag zwaarder
2023
2035
∆% 2023 – 2035
Denekamp
142
191
35%
Lattrop-Breklenkamp
13
18
38%
Tilligte
11
15
36%
Agelo
10
13
30%
intensieve verzorging) tot en met VG08 (wonen met begeleiding en volledige
Noord Deurningen
17
23
35%
verzorging en verpleging). Voor de behoefte van de groep inwoners met
Ootmarsum
88
119
35%
Weerselo
49
67
37%
Rossum
33
44
33%
Saasveld
22
30
36%
beïnvloed door de capaciteit van de verblijfsvoorzieningen voor deze
Deurningen
29
39
34%
doelgroep in de gemeente. Het aantal afgegeven indicaties zegt in die zin
Nutter
1
2
100%
maar in beperkte mate iets over de lokale behoefte, omdat voor een deel van
Oud Ootmarsum
5
6
20%
420
566
35%
Prognose VV
Totaal
Tabel 3. Prognose aantal afgegeven Verpleging & Verzorging indicaties per kern.
wordt en er toezicht of zorg 24 uur per dag in de nabijheid moet worden georganiseerd wordt de zorg georganiseerd vanuit de Wlz. Wanneer een inwoner onder de Wlz valt, krijgt diegene een zorgprofiel. Voor inwoners met een verstandelijke beperking gaat dit van VG04 (wonen met begeleiding en
lichamelijke beperking wordt verwezen naar paragraaf 2.3. Op basis van demografische ontwikkelingen wordt er tot en met 2035 een daling verwacht. Het aantal indicaties per gemeente wordt in grote mate
de afgegeven indicaties geldt, dat het gaat om cliënten die oorspronkelijk uit een andere gemeente komen. Op landelijk niveau geldt – globaal gezien – dat het aandeel inwoners met een verstandelijke beperking ongeveer gelijk blijft. Door prenataal onderzoek worden er minder mensen met een verstandelijke beperking geboren, maar de levensverwachting van deze groep neemt toe. Beide ontwikkelingen houden elkaar kwantitatief grotendeels in evenwicht. Er zijn 100 indicaties voor VG04 t/m VG07 afgegeven in 2023. Naar verwachting zal de vraag afnemen naar 92 indicaties in 2035 (afname van 8%).
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 12
Prognose
2023
2030
2035
2040
2045
∆% 2023 – 2035
VG04
15
14
14
13
13
-6%
VG05
10
10
10
9
9
-10%
VG06
35
33
32
31
31
-9%
VG07
40
38
36
35
35
-10%
VG08
0
0
0
0
0
0%
Totaal
100
95
92
88
88
-8%
Tabel 4. Prognose aantal afgegeven indicaties Verstandelijke Gehandicapt. VG04: Wonen met begeleiding en intensieve verzorging. VG05: Wonen met intensieve begeleiding en intensieve verzorging. VG06: Wonen met intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering. VG07: (Besloten) wonen met zeer intensieve begeleiding, verzorging en gedragsregulering. VG08: Wonen met begeleiding en volledige verzorging en verpleging.
Inwoners met een psychiatrische en/of verslavingsachtergrond
Binnen deze doelgroep vallen inwoners met een psychiatrische en/of verslavingsachtergrond of complexe psychosociale problemen. Daarnaast behoren inwoners die beschermd wonen of verblijven in de maatschappelijke opvang ook tot deze doelgroep. Bij lichte vragen kan worden volstaan met ambulante ondersteuning (Wmo) of wijkverpleging (Zvw). Naarmate de vraag zwaarder wordt en er toezicht of zorg 24 uur per dag in de nabijheid moet worden georganiseerd wordt de zorg georganiseerd vanuit de Wmo of de Wlz. Er is sprake van financiering van zorg uit de Wlz als er sprake is van een blijvende behoefte, bij de Wmo wordt er uitgegaan van herstel en een afname van de behoefte. Om een beeld te schetsen van het aantal inwoners uit de gemeente Dinkelland die op basis van genoemde problematiek behoefte hebben aan Beschermd Wonen vallen we terug op het landelijke (objectieve)
Tijdens de duiding van deze raming met stakeholders is naar voren gekomen
verdeelmodel voor Beschermd Wonen uit 2021. Hoewel dit model nog niet is
dat een deel van de doelgroep, die gebruik wil maken van voorzieningen voor
vastgesteld, geeft het een betrouwbaar beeld van de lokale opgave voor BW 1.
deze doelgroep niet in beeld is. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om mensen
Uitgaande van dit model is de gemeente Dinkelland goed voor 5% van de
woonachtig in andere gemeenten of mensen die (nog) geen Wlz-indicatie
behoefte aan Beschermd Wonen in de centrumgemeenteregio Enschede. Het
hebben.
totaal aantal plekken in 2022 in de regio bedroeg 1.222 plekken (332 BWWmo plekken en 890 GGZ-Wonen (Wlz) plekken. Uitgaande van een aandeel
De voorzieningen voor deze doelgroep vervullen naast een gemeentelijke, ook
van 5% gaat het voor Dinkelland om 61 (waarvan 17 plekken BW-Wmo en 44
een regionale functie. Dit maakt dat er, met name voor jongere inwoners met
GGZ-Wonen (Wlz) plekken). In de praktijk bevinden deze plekken zich
een ernstig meervoudige beperking op dit moment een wachtlijst is. Het
voornamelijk in de regiogemeenten.
wegwerken van deze wachtlijst is een belangrijke opgave, zo wordt door stakeholders aangegeven.
Voor de geestelijke gezondheidszorg (GGZ) kunnen via de Wlz indicaties afgegeven worden voor GGZ behandeling en GGZ wonen. Omdat inwoners
1
Zie: https://vng.nl/artikelen/objectief-verdeelmodel-beschermd-thuis en doorverwijzing op deze site naar de website van de Rijksoverheid. HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 13
die tot deze doelgroepen behoren veelal gebruikmaken van voorzieningen in
kleinschaligere en geïntegreerde vormen, met geleidelijke afbouw van
andere regio’s, komen in bestaande registraties deze aantallen vaak uit op 0.
bestaande capaciteit. Op basis van lokale gegevens is het totaal aantal jeugdigen met wonen en zorg in beeld gebracht. In 2024 ging het om 32
Om een raming te maken van de verwachte behoefte aan
jeugdigen, zie tabel 5. In Dinkelland verblijven veel jeugdigen uit andere
verblijfsvoorzieningen (BW en GGZ-Wonen) wordt gekeken naar het aantal
gemeenten. Dit kan lokaal soms voor problemen zorgen omdat er niet altijd
inwoners in Dinkelland dat met ernstige psychiatrische problematiek te
plek is voor de jeugdigen uit de gemeente Dinkelland.
maken krijgt. Anno 2023 heeft ongeveer 0,55% van de bevolking een ernstige psychiatrische aandoening (EPA), wat voor Dinkelland neerkomt op 147 inwoners. Als we ervan uitgaan dat hetzelfde prevalentiecijfer van 0,55%
Soort
Aantal
wordt gehandhaafd en we de verwachte bevolking van 27.058 in 2035
Pleegzorg
12
hanteren, zijn er naar schatting 149 inwoners met een EPA in 2035. Hieruit
Gezinshuizen
5
Dakje 1 - Vervanging van de thuissituatie zonder bijzonderheden
7
Dakje 2 - Vervanging van de thuissituatie waarbij er sprake is van actief toezicht
6
Dakje 3 - Vervanging van de thuissituatie waarbij er sprake is van onvoorspelbaar gedrag
1
Op basis van de demografische ontwikkeling wordt een afname van de vraag
Logeerzorg (intensief)
1
verwacht, in 2035 gaat het om 328 inwoners. In de praktijk zien partijen over
Totaal
32
kan worden verondersteld dat de vraag naar verblijfsvoorzieningen de komende jaren stabiel zal blijven. Kwetsbare jongeren
Onder deze doelgroep vallen kwetsbare jongeren tot 18 jaar en jongvolwassenen die uitstromen uit de Jeugdzorg2 en de verlengde Jeugdzorg (tot 23 jaar). De vraag naar Jeugdzorg in Dinkelland betreft 362 inwoners in 2023.
de afgelopen jaren echter vooral een toename. Partijen verwachten de komende jaren dan ook eerder een verdere toename, dan een afname. Mede hierdoor staat de Jeugdzorg onder druk en om deze te verbeteren en
Tabel 5. Aantal jeugdigen wonen en zorg Dinkelland (Jeugdwet) januari 2024. Voor een nadere toelichting op de definities wordt verwezen naar de website van Samen14.
financieel gezond te maken is de Hervormingsagenda Jeugd 3 opgesteld. Een specifiek onderdeel wat buitengewoon relevant is voor deze woonzorgvisie is het doel om residentiële hulpverlening om te vormen naar
De Jeugdzorg is het geheel van jeugdhulp, jeugdbescherming en jeugdreclassering dat onder de verantwoordelijkheid van de gemeente wordt uitgevoerd volgens de Jeugdwet. 3 Zie ook Hervormingsagenda Jeugd. 2
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 14
2.3
Ondersteuningsbehoeften
ADL
Levensverrichtingen
IADL
8.
Van het toilet gebruikmaken
respondenten onder andere bevraagd op de ADL- en IADL-indicator. De ADL-
9.
In bad gaan of douchen
indicator (algemene dagelijkse levensverrichtingen) en IADL-indicator
10.
De woning verlaten en binnengaan
(instrumentele algemene dagelijkse levensverrichtingen) worden gebruikt om
11.
Zich verplaatsen buitenshuis
Het CBS neemt jaarlijks een Gezondheidsenquête af. In deze enquête worden
de mate van zelfstandigheid te beoordelen. Wanneer inwoners hier problemen mee hebben, zal men sneller aangewezen zijn op (informele) zorg. Beide meetinstrumenten bevragen beperkingen in algemene dagelijkse handelingen als gevolg van gezondheidsproblemen 4. De ADL-vragenlijst richt zich op essentiële basisfuncties die noodzakelijk zijn voor zelfstandig functioneren. De IADL-vragenlijst richt zich op complexere dagelijkse handelingen. Beperkingen op de IADL ontwikkelen zich over het algemeen eerder dan beperkingen op de ADL. In onderstaande tabel zijn de verrichtingen opgenomen. ADL
IADL
1.
Gaan zitten en opstaan uit een stoel
1.
Maaltijden bereiden
2.
In- en uit bed stappen
2.
Telefoneren
3.
De trap op- en aflopen
3.
Boodschappen doen
4.
Eten en drinken
4.
Op tijd de juiste medicijnen innemen
Tabel 6. Verrichtingen ADL en IADL..
Inwoners met problemen met de (instrumentele) dagelijkse levensverrichtingen kunnen in sommige gevallen een speciale woningbehoefte hebben. Voor de ADL neemt het aantal inwoners tot 2035 met 28% toe, van 901 inwoners in 2022 naar 1.154 in 2035. Voor de IADL is eenzelfde stijging te zien (28%), van 1.429 in 2022 naar 1.829 in 2035. Prognose
2022
2035
∆% 2023 – 2035
ADL
901
1.154
28%
IADL
1.429
1.829
28%
Tabel 7. Inwoners met problemen met (I)ADL.
N.B. We nemen de behoefte aan ADL mee onder de doelgroep inwoners met een (lichamelijke) beperking. Op basis van problemen met (I)ADL neemt de kans toe dat inwoners een
5.
Aan- en uitkleden
5.
Licht huishoudelijk werk
beroep doen op gemeentelijke Wmo-voorzieningen. Op basis van CBS-cijfers
6.
Het gezicht en de handen wassen
6.
Zwaar huishoudelijk werk
(te raadplegen op Waarstaatjemeente.nl) hebben we in beeld gebracht
7.
Zich verplaatsen naar een andere
7.
Het bijhouden van geldzaken en
kamer op dezelfde verdieping
dagelijkse administratie
hoeveel inwoners op de 1.000 inwoners op dit moment gebruikmaken van verschillende Wmo-voorzieningen. Op basis van de verwachte groei van het
Deze meetinstrumenten dekken niet alle beperkingen die mensen kunnen ervaren als gevolg van een aandoening. Het is ook belangrijk om aandacht te hebben voor beperkingen die mensen ervaren in bijvoorbeeld het onderhouden van hun netwerk en het aangaan van sociale relaties. 4
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 15
aantal inwoners met problemen op het vlak van (I)ADL is dit aantal berekend
2.4
voor 2035. Te zien is dat op basis van demografische ontwikkelingen het
Het aanpassen van woningen zodat deze geschikt zijn om met beperkingen te
beroep op de verschillende Wmo-voorzieningen zal toenemen.
kunnen blijven wonen is van groot belang voor inclusieve huisvesting.
Type Wmo-voorziening
2022
2035
Ondersteuning thuis
23 op 1.000
29 op 1.000
Hulp bij het huishouden
31 op 1.000
40 op 1.000
Hulpmiddelen en diensten
39 op 1.000
50 op 1.000
Maatwerkarrangement Wmo
66 op 1.000
84 op 1.000
Tabel 8. Bron: www.waarstaatjegemeente.nl
Mantelzorgpotentieel
De mogelijkheden voor informele zorg zijn in beeld gebracht aan de hand van het mantelzorgpotentieel . Simpel gezegd gaat het hier om de verhouding
Woningvoorraad
Ongeveer 69,4% van de woningen, dat zijn 7.706 huizen, is aanpasbaar, waardoor ze flexibel zijn voor verschillende behoeften en levensfasen. Daarnaast zijn er 1.861 gelijkvloerse aangepaste woningen (16,8%) die de mobiliteit bevorderen, vooral voor mensen met beperkingen. Een aandeel van 4,3% (482 woningen) is niet aanpasbaar. De percentages maken cumulatief niet altijd 100% in verband met de beschikbaarheid van data. De absolute aantallen zijn ook niet gelijk aan álle woningen in Dinkelland. Percentage aanpasbare woningen in Dinkelland Aanpasbare woningen (7706)
69,4%
5
tussen het aantal 50 tot 65-jarigen en het aantal 85-plussers. Vanuit de eerste leeftijdsgroep wordt vaak mantelzorg geboden, de tweede groep ontvangt deze veelal. Landelijk lag het mantelzorgpotentieel in 2023 op 9,3, hetgeen betekent dat er tegenover elke 85-plussers 9,3 50 tot 65-jarigen staan. In Overijssel ligt het mantelzorgpotentieel in 2023 op 9,1 en in zorgkantoorregio Twente op 8,5. In Dinkelland ligt het mantelzorgpotentieel op 7,5. Naar verwachting neemt het mantelzorgpotentieel in de zorgkantoorregio Twente tot 2040 af naar 3,6. Dit is een daling van 58%. Als Dinkelland eenzelfde trend volgt, betekent dat voor Dinkelland een mantelzorgpotentieel van 3,2 in 2040. Oftewel: voor elke 85-plusser zijn er 3 inwoners van 50 tot 65 jaar. De druk op de mantelzorgers zal dus flink toenemen.
Gelijksvloerse aangepaste woningen (1861) Niet aanpasbare woningen (482)
16,8%
4,3%
Figuur 5. Aanpasbaarheid van de woningvoorraad in de gemeente Dinkelland.
In figuur 6 worden de verschillende definities toegelicht, waarbij deze als volgt moeten worden gelezen. Voorbeeld: een aangepaste woningen is een woning de woningtoegang bereikbaar is zonder trap, waarbij de woning gelijkvloers is (nultreden) en in veel gevallen ook rolstoelgeschikt.
N.B. Ook in andere leeftijdscohorten bevinden zich mantelzorgvragers en mantelzorgverleners. In deze berekening is gefocust op de groep ouderen omdat dit een grote ‘risicogroep’ is. Dit neemt niet weg dat mantelzorg ook voor andere doelgroepen voldoende aandacht moet krijgen. 5
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 16
Figuur 6. Definitie aanpasbare, aangepaste en niet-aanpasbare woningen. Bron: Zorg op de Kaart.
In de WoonZorgmonitor is voor de verschillende buurten de aanpasbaarheid van de woningvoorraad in beeld gebracht. In figuur 7 is te zien dat de aanpasbaarheid per buurt kan verschillen. In bepaalde buurten ligt de aanpasbaarheid boven de 90%, terwijl in andere buurten dit onder de 30% ligt. Om de behoefte te bepalen kijken we naar het aantal inwoners dat problemen ervaart met het uitvoeren van Alledaagse Levensverrichtingen (ADL). Deze groep ervaart vaak problemen met de mobiliteit binnenshuis. Een aangepaste woning is in veel gevallen gewenst om in de behoefte te voorzien. Figuur 7. Aandeel aanpasbare woningen in de gemeente Dinkelland.
Het aantal inwoners met ADL-problemen groeit van 901 inwoners in 2022 naar 1.154 inwoners in 2035. Daar tegenover staan op dit moment al 1.861 gelijkvloerse, aangepaste woningen. Daarnaast zijn 7.706 woningen aanpasbaar. In potentie is het aantal aangepaste en aan te passen woningen ruim voldoende om in de behoefte te voorzien. Dit veronderstelt wel dat inwoners met ADL-problemen in een reeds aangepaste woning verblijven, al dan niet hun woning aanpassen of tijdig verhuizen naar een aangepaste woning. In de praktijk zal dit niet altijd het geval zijn. In de uitwerking van de opgaven moet hier aandacht voor zijn. HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 17
2.5 Voorzieningen
Voorzieningen met verblijf – tijdelijk verblijf
Op basis van een uitvraag onder de in de gemeente actieve zorgaanbieders is
Bij tijdelijk verblijf gaat het bijvoorbeeld om respijtsopvang, logeerzorg of
het huidige voorzieningenaanbod voor wonen met zorg in kaart gebracht.
revalidatiezorg. Er zijn in de gemeente Dinkelland drie plekken waar tijdelijk
Deze inventarisatie is uitgevoerd in de zomer van 2023 en is een moment-
verblijf voor kwetsbare ouderen wordt geboden. In de gehandicaptenzorg is
opname. Dit betekent dat de situatie op dit moment alweer anders kan zijn.
sprake van één plek voor tijdelijk verblijf. In de Jeugdzorg is er sprake van 25 tijdelijke verblijfsplekken.
Voorzieningen met verblijf – intramuraal
De meeste intramurale voorzieningen staan in Denekamp. Daarnaast zijn de meeste voorzieningen in Dinkelland gericht op de ouderenzorg. In figuur 8 staat het aantal geïnventariseerde intramurale plekken per doelgroep per kern. Denekamp
182
Deurningen
9
Lattrop
5
Ootmarsum
51
Saasveld
6
Tilligte Weerselo
90
12
12 67 Ouderenzorg
Gehandicaptenzorg
Jeugdzorg
Figuur 8. Geïnventariseerde voorzieningen met verblijf naar doelgroep en capaciteit in de gemeente Dinkelland. Bron: data-uitvraag bij stakeholders.
Voor de voorzieningen binnen de gehandicaptenzorg valt op dat de gemeente Dinkelland relatief veel capaciteit heeft voor deze doelgroep. Daarbij wordt door partijen uit het veld aangegeven dat deze voorzieningen veelal een regionale functie vervullen. HE/24/0988/wzvnoa
Voorzieningen zonder verblijf
Er zijn acht voorzieningen zonder verblijf. Het merendeel betreft voorzieningen voor dagbesteding. Kern
Soort
Naam voorziening
Denekamp
Dagbesteding
Gerardus Majrella
Denekamp
Dagbesteding
Gravenstate
Denekamp
Dagbesteding
Boerderijcampus erve Remerman
Denekamp
Dagbesteding
Kulturhus 't Peerke
Denekamp
Dagbesteding
De Dinkelhof
Rossum
Dagbesteding
Villa Volthe
Tilligte
Inloop en ontmoeting
Terra Nova
Tilligte
Dagbesteding
Boerderijcampus erve Meinders
Weerselo
Dagbesteding
De Ontmoeting
Weerselo
Inloop en ontmoeting
Realcovery inloophuis
Tabel 9. Geïnventariseerde voorzieningen zonder verblijf in de gemeente Dinkelland. Bron: data-uitvraag bij stakeholders.
In bijlage 1 is een uitgebreider overzicht opgenomen van de geïnventariseerde voorzieningen.
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 18
2.6
Samenvattend
Zorg en ondersteuning
De gemeente Dinkelland is anno 2023 sterker vergrijsd dan de rest van het land en meer vergrijzing ligt in het vooruitzicht (de groep aankomende ouderen tussen de 55 en 75 jaar is fors van omvang). De leeftijdsgroep van 23 tot 55 jaar is ondervertegenwoordigd. Hoewel het aantal jongeren afneemt, wordt er door partijen de komende jaren een toename van de vraag naar Jeugdzorg verwacht. Op dit moment wonen de 65-plussers nog vrij geconcentreerd, in bepaalde wijken of buurten. Maar dat zal de komende jaren gaan deconcentreren. Het aantal zorgbehoevende ouderen neemt de komende jaren sterk toe, waarbij ook de behoefte aan 24-uurszorg gaat toenemen. In de gehandicaptenzorg wordt op basis van demografische ontwikkelingen een lichte afname verwacht. Daarbij moet wel worden opgemerkt dat de doelgroep erg divers is en dat er op dit moment voor verschillende doelgroepen wachtlijsten zijn voor specifieke verblijfsvoorzieningen. Het aantal inwoners uit de gemeente Dinkelland met een beperking in de algemene dagelijkse levensverrichtingen (ADL) en (instrumentele algemene dagelijkse levensverrichtingen (IADL) neemt de komende jaren fors toe. In de GGZ blijft de omvang van de totale groep redelijk stabiel.
Volgens het regiobeeld heeft de gemeente Dinkelland een mantelzorgpotentieel (verhouding 50 tot 65-jarigen en het aantal 85-plussers) van 7,5, dat lager is dan het landelijk gemiddelde (9,3). Dit betekent een laag mantelzorgpotentieel in Dinkelland, waardoor de mogelijkheden voor informele hulp en ondersteuning vanuit de netwerken in buurten en kernen beperkt(er) zijn
Naam voorziening
Plaats
Doelgroep
Plekken
Amaliahof
Denekamp
Gehandicaptenzorg
51
Gravenalle
Denekamp
Gehandicaptenzorg
30
Sint Jozef
Weerselo
Ouderenzorg
67
Franciscus
Ootmarsum
Ouderenzorg
51
Gerardus Majella
Denekamp
Ouderenzorg
89
Gravenstate
Denekamp
Ouderenzorg
61
Erve ZoKlein
Denekamp
Gehandicaptenzorg
9
Huize Edgar
Deurningen
Jeugdzorg
9
Gezinshuis Saasveld
Saasveld
Jeugdzorg
6
Erve Meinders
Tilligte
Gehandicaptenzorg
12
Erve Remerman
Denekamp
Jeugdzorg
12
Gezinshuis Hestia Hoeve
Lattrop
Jeugdzorg
5
Dokter Eekmanhof
Denekamp
Ouderenzorg
32
Tabel 10. Intramurale woonplekken.
Op het gebied van aanpasbaarheid, kijkend naar puur de fysieke kenmerken inzake de toe- en doorgankelijkheid van de woning, is geconcludeerd dat er geen sprake is van kwantitatieve tekorten. Er zijn immers ruim 7.700 aanpasbare woningen, en daarbovenop nog eens ruim 1.800 gelijkvloerse aanpasbare woningen, terwijl het aantal inwoners met beperkingen in de algemene dagelijkse levensverrichtingen groeit tot 1.154 inwoners in 2035.
Wonen en omgeving
Uit de inventarisatie blijkt dat er in de gemeente Dinkelland circa 434 intramurale plekken zijn.
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 19
3. De opgaven In dit hoofdstuk wordt het beeld van de gemeente Dinkelland verbonden met de geconstateerde en geïnventariseerde trends en ontwikkelingen. Dit leidt tot een overzicht van de opgaven voor nu en in de toekomst. Dit hoofdstuk begint met een beschrijving van de gekwantificeerde en gekwalificeerde woonzorgopgaven per zorgdoelgroep. Hierin wordt naast de visie per doelgroep ook de vraagontwikkeling, het huidige aanbod en een advies voor het te realiseren aanbod per doelgroep weergegeven.
Woonzorgopgaven per doelgroep 3.1
Kwetsbare ouderen
3.1.1 Kwantitatieve ontwikkelingen en advies Vraagontwikkeling (kwantitatief)
De komende jaren wordt er een forse toename verwacht van het aantal (kwetsbare) ouderen. De groep ouderen in de gemeente Dinkelland zal de komende jaren naar verwachting toenemen van 6.289 in 2023 naar 7.632 in 2035. Het aantal ‘oudste ouderen’ (inwoners van 80 jaar en ouder) neemt ook fors toe in deze periode, van 1.077 in 2023 naar 1.989 in 2035. Ook is er een toename te zien van ernstige
Vervolgens volgt een uiteenzetting van de kwalitatieve doelgroep overstijgende opgaven. Hiervoor is gebruikgemaakt van een analyse van bestaand beleid6, de woonzorganalyse en de gesprekken met partijen.
psychogeriatrische problematiek. Daarnaast zien we de volgende ontwikkelingen bij de doelgroep ouderen: • Het aantal ouderen met een behoefte aan 24-uurszorg in de nabijheid (Wlz-indicatie) neemt de komende jaren sterk toe, van 420 in 2023 naar
Deze opgaven worden geclusterd aan de hand van drie speerpunten: • Passend woon(zorg)aanbod voor inwoners • Draagkrachtige en leefbare woonomgeving • Succesvolle samenwerking
•
566 in 2035. Het aantal ouderen dat problemen ervaart met (instrumentele) algemene dagelijkse levensverrichtingen stijgt fors.
Huidig aanbod
Op dit moment zijn er 300 intramurale verblijfsplekken, 83 extramurale verblijfsplekken en 3 tijdelijke verblijfsplekken voor kwetsbare ouderen in de gemeente Dinkelland. Dat betekent dat op dit moment ook al een deel van de ouderen met een Wlz-indicatie de zorg thuis ontvangen. De Wlz-indicatie wordt dan verzilverd middels een Volledig of Modulair Pakket Thuis (VPT/MPT).
6
In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de documenten die zijn geraadpleegd. HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 20
Ontbrekende aanbod
onder andere om het effect dat de Covid-19 pandemie heeft veroorzaakt
Tot 2035 groeit de groep ouderen met een Wlz-indicatie met circa 146
(oversterfte onder de doelgroep ouderen), maar ook doordat er al meer inzet
personen. Dit is een groei van 35%. Deze groei vindt voornamelijk plaats in de
van mantelzorg plaatsvindt.
drie grote kernen (98 personen) en voor een kleiner deel in de kleinere kernen (48 personen). Voor deze groep is aanvullend aanbod nodig. Voor een
Daarnaast constateren de partijen verschillende knelpunten die betrekking
nadere toelichting op grote en kleine kernen zie paragraaf 3.8.
hebben op de zorg en ondersteuning aan kwetsbare ouderen. •
Ouderen willen zo lang mogelijk in hun eigen huis blijven wonen, maar
Te realiseren aanbod
hier zitten grenzen aan als de zorgvraag te complex wordt, wat het risico
Het rijksoverheidsbeleid is er op gericht om de verpleeghuiscapaciteit te
op crisissituaties vergroot.
bevriezen. Dat betekent dat in toenemende mate ouderen verpleeghuis-
•
Bovenstaand knelpunt wordt steeds urgenter, doordat er ook een
waardige zorg thuis moeten ontvangen. Deze groep neemt tot 2035 met circa
toename wordt gezien van co- en multi-morbiditeit (wat betekent dat er
146 personen toe, wat betekent dat voor deze groep woonplekken beschik-
sprake is van meerdere aandoeningen), wat zorgt voor een complexere zorgvraag
baar moeten komen, waar dit kan worden geleverd. Voor een deel kan dit in dit in de huidige woning worden geleverd, maar voor
•
Verder constateren partijen dat de huidige dagbesteding veelal gericht is
een deel moet hiervoor ook een nieuw, geclusterd woonaanbod worden
op de oudste ouderen (80-plussers) en er te weinig aandacht is voor de
ontwikkeld.
jongere ouderen en voor jong dementerenden. Verschillende zorgaanbieders zouden hier graag op willen inspelen.
Het Rijk heeft een berekening gemaakt voor de gemeentelijke opgave ten aanzien
•
knelpunten ervaren:
van ouderenhuisvesting tot en met 2030. Voor de gemeente Dinkelland wordt er de
— Er is een tekort aan ‘nood’-woningen (bijv. bij ziekte)
opgave aan zorggeschikte woningen (oftewel woning waar verpleeghuiswaardige
— Er is een tekort aan PG-plekken
zorg kan worden geboden) geraamd op 90 extra woningen tot en met 2030.
3.1.2 Zienswijze partijen De opgaven zijn duidelijk en herkenbaar. De verwachting van de partijen is dat
— Er zijn te weinig passende voorzieningen voor jong dementerenden
en inwoners met NAH •
grote toename in de groep ouderen zien, terwijl het nu al een uitdaging is om de huidige zorgvraag op te vangen. Partijen zien diverse redenen waarom de
Ook ontbreekt het aan kleine woningen voor een 1 à 2 persoonshuishouden, waar met name ouderen met een lichte zorgvraag
de opgave nog wel eens groter kan uitvallen dan op dit moment ingeschat. Dat heeft onder andere te maken met dat partijen op dit moment nog geen
Voor wat betreft de verblijfsvoorzieningen worden de volgende
behoefte aan hebben. •
Overstijgend hebben de zorgaanbieders in toenemende mate te maken met een tekort aan zorgmedewerkers.
groep ouderen op dit moment nog niet zo groot is als verwacht. Het gaat HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 21
Naast de geconstateerde knelpunten signaleren de partijen ook verschillende
Advies
oplossingsrichtingen. Partijen roepen op om: • De zelfredzaamheid en eigen regie van inwoners te stimuleren.
Geadviseerd wordt om tot 2035 circa 100 tot 150 woningen te
•
Levensloopgeschikte nieuwbouw te ontwikkelen, bij voorkeur voor een
realiseren waar verpleeghuiswaardige zorg kan worden geboden. Het gaat hierbij om zorggeschikte woningen 7.
mix aan doelgroepen. • •
• • • •
De ontwikkeling van geclusterde (extramurale) woonvormen (met
Bij de realisatie van deze zorggeschikte woningen gaat het niet zozeer
voorzieningen in de nabijheid) te stimuleren.
om nieuw te bouwen woningen. Ook binnen bestaand vastgoed kan dit
De mogelijkheden te onderzoeken die er toe kunnen leiden dat
worden geboden, mits aan de randvoorwaarden van
alleenstaanden doorstromen van een (te grote) gezinswoning naar een
levensloopbestendigheid en het borgen van 24-uurs zorg in de
appartement/kleine(re) woning.
nabijheid kan worden voldaan. Ook de nabijheid van
Voldoende sociale huurwoningen aan te (blijven) bieden voor de
ontmoetingsruimten en/of voorzieningen voor een zinvolle daginvulling
doelgroep ouderen.
is noodzakelijk.
Rekening te houden met de doelgroep ouderen die niet of minder digitaal
Dit betekent dat de realisatie van deze woningen voornamelijk plaats
vaardig is.
zal vinden in de grotere kernen. Daar zijn immers de meeste
Bij de inrichting van de openbare ruimte en voorzieningen is meer
voorzieningen en kan ook een schaalvolume worden gecreëerd
aandacht nodig voor inwoners die te maken hebben met dementie.
waarmee aan de noodzaak voor 24-uurs zorg in de nabijheid kan
Ontmoetingsruimten in te zetten voor een bredere doelgroep, met als
worden voldaan8.
doel om sociale activatie te stimuleren en eenzaamheid te bestrijden. N.B. Er worden in het land verschillende definities gehanteerd ten aanzien van de verschillende woonvormen voor ouderen. In bijlage 4 is een overzicht opgenomen van de verschillende definities.
Dit zijn geclusterde verpleegzorgplekken waar aan bewoners verpleegzorg wordt geleverd op basis van Wlz-zorg thuis. In deze gebouwen is een ontmoetingsruimte, zijn de kamers ruimer en bredere gangen en deuren en hebben zorgverleners voldoende ruimte om zorg te verlenen in de bad- en slaapkamer. 8 Vanwege de kenmerken en randvoorwaarden die aan zorggeschikte woningen worden gesteld, wordt geadviseerd om deze woningen voornamelijk in de huursector te realiseren. Op landelijk niveau is afgesproken dat minimaal 50% van de woningen in de sociale huursector wordt gerealiseerd. De overige helft is derhalve grotendeels aan de markt. 7
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 22
3.2
Inwoners met een beperking
Te realiseren aanbod
Hoewel er in kwantitatieve zin geen opgave lijkt te liggen, zijn er mogelijk wel
3.2.1 Kwantitatieve ontwikkelingen en advies Vraagontwikkeling (kwantitatief)
kwalitatieve opgaven. Denk daarbij aan het aanpassen van de huidige voorzieningen, zodat er ook aan ouder wordende cliënten passende zorg en
Voor de komende jaren worden er geen ontwikkelingen
ondersteuning kan worden geboden. Ook speelt mee dat sommige
verwacht die een grote impact gaan hebben op de huidige
aanbieders in de praktijk op dit moment wel wachtlijsten hebben. Het gaat
zorgvraag van inwoners met een beperking. Dat heeft er
hier deels om inwoners uit de gemeente Dinkelland, maar ook om inwoners
mee te maken dat de vraag voornamelijk wordt beïnvloed
van andere gemeenten. Daarbij speelt mee dat het lastig is gebleken om de
door de ontwikkeling van de totale bevolking van de gemeente Dinkelland. Dit
gehele doelgroep goed in beeld te brengen, dit is een belangrijk
leidt tot de volgende raming van het aantal inwoners met een beperking,
aandachtspunt om mee te nemen bij de uitwerking van deze visie.
waarvoor 24-uur per dag zorg in de nabijheid nodig is en die hiervoor vaak is aangewezen op een specifieke woonzorgvoorziening. •
3.2.2 Zienswijze partijen
Het aantal inwoners met een VG-indicatie neemt af van 100 in 2023 naar
De opgaven voor de sector gehandicaptenzorg worden over het algemeen
92 in 2035.
erkend. In de kwantitatieve gegevens nemen we alleen het huidige aanbod mee. De kwantitatieve cijfers worden niet geheel herkend, mede doordat de
Hoewel de aantallen binnen de gehandicaptenzorg licht afnemen, zijn er wel
gemeente een regionale rol vervult en dus ook een deel van de regionale
degelijk ontwikkelingen gaande die van invloed zijn op de manier waarop de
zorgvraag oppakt. Daarnaast is een duiding van de wachtlijst wenselijk omdat
zorg aan deze doelgroep wordt ingericht. Dit heeft onder andere te maken
cliënten op meerdere wachtlijsten staan.
met de personeelskrapte, maar ook het feit dat de cliënten binnen de gehandicaptenzorg steeds ouder worden. Hierdoor is binnen de
Ook constateren de partijen verschillende knelpunten die betrekking hebben
gehandicaptenzorg ook vaak meer of andere expertise nodig.
op de zorg en ondersteuning aan inwoners met een beperking: •
Er is behoefte aan een woonvoorziening en (specifieke) dagbesteding
Huidig aanbod
voor cliënten met ernstige meervoudige beperkingen (EMB). Voor deze
Op dit moment zijn er 102 intramurale verblijfsplekken en 10 extramurale
groep is het moeilijk om geschikte dagbesteding te vinden, omdat er voor
verblijfsplekken voor inwoners met een beperking.
deze groep andere voorzieningen nodig zijn (denk aan genoeg ruimte voor rolstoelen, de juiste sanitaire voorzieningen etc.)
Ontbrekende aanbod
•
Ook voor andere cliëntgroepen is dagbesteding een knelpunt. Er wordt
Tot 2035 neemt de totale groep af met circa 8 inwoners. Het huidige aanbod
gezocht naar alternatieve locaties, maar er zijn diverse factoren die het
lijkt daarmee in kwantitatieve zin toereikend.
momenteel bemoeilijken om geschikte locaties te vinden.
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 23
•
•
•
Er zijn onvoldoende voorzieningen voor de doelgroep die wat ouder is en
Advies
een lichte verstandelijke beperking heeft. Deze groep kan zelfstandig
Op basis van de verwachte vraagontwikkeling wordt geadviseerd om
wonen, maar heeft ambulante begeleiding nodig.
terughoudend te zijn met het kwantitatief toevoegen van extra woonplekken
Partijen geven aan dat schaalvergroting nodig is om wonen met zorg op
voor inwoners met een matige of ernstige verstandelijke beperking. Wat
langere termijn (financieel) toekomstbestendig te houden. Dit geldt in
daarbij meespeelt is dat het veelal regionale voorzieningen betreft, waardoor
principe ook voor de dagbestedingsvoorzieningen voor deze doelgroep.
het belangrijk is om bij het realiseren van additioneel aanbod ook op
Schaalvergroting kan worden gerealiseerd door te clusteren en/of
regionaal niveau af te stemmen en afspraken te maken. Het zorgkantoor is
bestaande voorzieningen samen te voegen.
daarbij een belangrijke partner.
Te weinig deeltijdverblijf (als tussenstap voor thuis wonen en uit huis). Deeltijdverblijf is momenteel echter niet rendabel.
Er moet vooral gekeken worden of er binnen deze brede doelgroep specifiek aanbod ontbreekt. Puur kwantitatief beredeneerd zijn er voldoende plekken,
Naast de geconstateerde knelpunten signaleren de partijen ook verschillende oplossingsrichtingen. Partijen roepen op om: •
Maatwerk te faciliteren. Door de diversiteit van de doelgroep, in combinatie met de relatief kleine aantallen is het belangrijk om oog te
maar niet elke plek is geschikt voor de diversiteit aan cliënten binnen deze doelgroep. Het gaat dan om het organiseren van maatwerk, waarbij elk initiatief afzonderlijk beoordeeld moet worden.
hebben voor de individuele behoefte van de cliënten. •
Toe te werken naar een nog inclusievere samenleving, onder andere door de doelgroep actief te betrekken bij evenementen en activiteiten, maar ook door het vergroten van de mogelijkheden voor passend werk.
•
Verschillende voorzieningen aan elkaar te koppelen. Gedacht wordt aan het combineren van een dagbestedingslocatie of BSO (voor deze doelgroep) aan bijvoorbeeld logeerplekken. Hierdoor zijn medewerkers op meerdere manieren inzetbaar.
HE/24/0988/wzvnoa
Woonzorgvisie gemeente Dinkelland | © bureau HHM 2024 | 24
3.3
Kwetsbare jongeren
Huidig aanbod
Op dit moment zijn er 30 intramurale verblijfsplekken en 19 tijdelijke plekken
3.3.1 Kwantitatieve ontwikkelingen en advies
voor jongeren.
Vraagontwikkeling (kwantitatief)
De ontwikkeling van het aantal jongeren met een zorg
Ontbrekende aanbod
of ondersteuningsvraag wordt in beperkte mate
Gebaseerd op de kwantitatieve ontwikkeling, op basis van sec een
beïnvloed door de ontwikkeling van de totale groep inwoners tot 18 jaar.
demografische prognose lijkt er geen aanvullend aanbod nodig te zijn. In de
Daarbij wordt geconstateerd dat het aantal inwoners van 0 tot 15 jaar aan het
praktijk ligt dit echter genuanceerder. Daarbij kan de lijn uit de
afnemen is, van 4.400 in 2016 naar 3.845 in 2022 (afname van 13%). Bij het
hervormingsagenda worden gevolgd, daar waar het gaat om de verschillende
aantal inwoners van 15 tot 25 jaar is een stijging te zien, van 3.364 in 2016
verblijfsvoorzieningen binnen de jeugdzorg. Doel is om de residentiële
naar 3.506 in 2022 (toename van 4%). Het lijkt er wel op dat er na 2021 (3.561
hulpverlening om te vormen naar kleinschaligere en geïntegreerde vormen,
inwoners van 15 tot 25 jaar) een dalende trend is begonnen.
met geleidelijke afbouw van bestaande capaciteit.
Een afname van het aantal jongeren leidt niet per definitie tot minder
Te realiseren aanbod
jongeren in de Jeugdzorg. In de praktijk wordt geconstateerd dat de behoefte aan Jeugdzorg ook sterk wordt beïnvloed door andere factoren dan puur en alleen de bevolkingsontwikkeling. Ook het actuele beleid en in het bijzonder de doelstellingen uit de Hervormingsagenda Jeugd hebben naar verwachtingen een grote invloed op het toekomstige gebruik van de Jeugdzorg. Het is goed om hier bewust van te zijn bij het interpreteren van onderstaande gegevens. Op basis van een puur demografische, beleidsarme raming wordt er de komende jaren een afname verwacht in het aantal jongeren dat een beroep doet op Jeugdzorgvoorzieningen: •
Het aantal jongeren met Jeugdzorg neemt af van 362 in 2023 naar 328 in 2035.
•
Daarbinnen zijn er in 2024 32 jongeren die Jeugdzorg met verblijf
Zie toelichting onder ‘Ontbrekende aanbod’.
3.3.2 Zienswijze partijen De opgaven voor de sector Jeugdzorg worden over het algemeen erkend. Het aanbod voor jeugd is (nog) niet voldoende volgens de partijen. Vooral bij de groep die niet duidelijk in een doelgroep te plaatsen is. Voldoende maatwerkvoorzieningen zijn hierbij wenselijk. Het is belangrijk om nieuwe initiatieven te steunen. Ook bij deze doelgroep is een duiding van de wachtlijst belangrijk omdat er cliënten op meerdere wachtlijsten staan. Daarnaast constateren de partijen verschillende knelpunten die betrekking hebben op de zorg en ondersteuning aan jongeren met een zorg of