Havenvisie Den Helder 2040 Definitief Concept hs.pdf

Wanneer de haven verder wordt ontwikkeld en mogelijk wordt geschoven met functies zijn de geluidsruimtes, en bijvoorbeeld luchtkwaliteit, aspecten die afgewogen moeten worden. Aansluitend op het kernpunt maritieme stadsontwikkeling speelt ook het thema veiligheid hierbij een belangrijke rol. Een van de ambities is om haven en stad meer te verbinden en samenwerkingen te organiseren. In de praktijk zou dit gerealiseerd kunnen worden door bijvoorbeeld bepaalde functies van de Koninklijke Marine verder de stad in te brengen. Momenteel bevindt de Koninklijke Marine zich op een afgesloten terrein. Bij het verschuiven van Marine functies richting de stad moet hier goed over nagedacht worden hoe dit zowel veilig als toegankelijk kan worden gerealiseerd. Waar willen we staan in 2040 In 2040 is de haven van Den Helder een veilige haven. De afgekeurde havendelen (Veerhaven), kades (civiele kades Nieuwe Diep en Nieuwe Werk) en bruggen (Moormanbrug) zijn vervangen en kunnen weer voor ruimere tijd veilig gebruikt worden. Alle ontwikkelingen in de haven worden getoetst aan nautische veiligheid. Vanuit die optiek wordt ervoor gezorgd dat de haven nautisch gezien een veilige werk en verblijfplaats is en zal blijven. In 2040 is de haven niet minder druk geworden. Het vraagt constant schipperen met de aanwezige ruimte.

Veranderende wet- en regelgeving, meer aandacht voor leefbaarheid en de wens om stad en haven meer met elkaar te verknopen zorgt voor structurele bijsturing van ontwikkelingen in de haven. Door de verbeterde samenwerking loopt die coördinatie en afstemming voorbeeldig. Handelingsperspectief 1. Een veilige haven is belangrijk. Maar staat niet altijd in lijn met de andere wensen en opgaven die op een haven als Den Helder afkomen. • De gemeente Den Helder (met HHNK, PNH en anderen) monitort en dwingt af dat alle havenonderdelen voldoen aan de eisen van de tijd. Indien er onveilige situatie ontstaan moet de gemeente ingrijpen. • Hiervoor is het van belang dat naast de Rijkshavemeester ook altijd een ‘gemeentelijke’ havenmeester is. Zij zijn de vooruitgeschoven posten en de oren en ogen van de gemeente, KM en havenbedrijf. • De gemeente moet ten alle tijden afwegingen maken tussen veiligheid (security) en openheid. Per situatie moet de gemeente hierin met het Havenbedrijf en/of de KM kijken wat kan en mag. Dit vraagt ook iets aan de stakeholders en maakt daarom ook al een onderdeel uit van de ontwikkelingen in het Maritiem Cluster.

Havenvisie Den Helder 2040

18/28

4.

Gebruik van de Visie

In dit hoofdstuk beschrijven we hoe de gemeente de visie (met andere stakeholders) wil gebruiken en inrichten. De havenvisie dient meerdere doelen: 1. Als intern gemeentelijk toetsingskader voor het huidige en toekomstige gemeentelijke beleid ten opzichte van de haven. 2. Als uitgangspunt voor de strategische samenwerking tussen de gemeente, Havenbedrijf en overige stakeholders. 3. Als beleidsmatig toetsingskader bij het aandeelhouderschap. We hebben ervaren dat met het opstellen van deze havenvisie er al goed stappen worden gezet op het gebied van kennisuitwisseling en dat het onderlinge begrip tussen stad en havenautoriteit is toegenomen. We willen hierop voortbouwen door kennis en expertise van gemeente en Havenbedrijf te bundelen in gezamenlijke programma’s en de samenwerking met andere stakeholders (huidige en toekomstige ondernemers, Koninklijke Marine) te versterken.

4.1

Intern gemeentelijk toetsingskader

4.2

Strategische samenwerking

De vijf thema’s van deze visie scheppen duidelijkheid over de gemeentelijke ambities en ontwikkelopgaven ten opzichte van de haven. Daarmee zijn ze richtinggevend voor stakeholders, en vormen ze een leidraad voor de discussie binnen de gemeente. Wat gaan we doen? Toekomstig gemeentelijk beleid en ontwikkelingen die het havengebied raken (o.m. ook de plannen uit Maritiem Cluster), dienen te worden afgestemd op deze Havenvisie (en haar uitvoeringsplannen). Hierbij kan het zijn dat publieke belangen in bepaalde gevallen schuren of zelfs conflicteren. In die gevallen zal inzichtelijk moeten worden gemaakt waar het schuurt en hoe op een zorgvuldige manier een afweging kan worden gemaakt. De gemeente stelt op basis van deze visie een uitvoeringsplan op met een uitvoeringsagenda. Onderdeel van deze vervolgstap is het in de tijd zetten van de diverse activiteiten en het koppelen van middelen aan deze activiteiten.

Den Helder en de haven staan voor veel en grote opgaven die voor afzonderlijke organisaties te groot en te complex zijn om alleen op te pakken. De gemeente, KM en havenbedrijf moeten nauw samenwerken, met elkaar en met andere partners. Dit vergt een verdere professionalisering van de samenwerkingsrelatie met duidelijkheid over de verschillende rollen. Dit moet op korte termijn worden opgepakt en uitgewerkt. Immers de omvang van de opgaven vereist de inzet van veel partners, zoals onder andere de steun van en samenwerking met bedrijfsleven en partneroverheden. Daarom wil de gemeente de bestaande samenwerkingsrelaties met het havenbedrijfsleven, belangenvertegenwoordiging, participatieplatforms en mede overheden verder versterken in een Havenberaad. De gemeente Den Helder is partner binnen het Maritiem Cluster waar zij samen met Defensie (KM) en PNH optrekt in een verdere versterking en ontwikkeling van het Maritiem Cluster. Deze samenwerking gaat verder dan alleen gebiedsontwikkeling en kijkt ook naar samenwerkingen op het gebied van innovaties, onderwijs en mobiliteit. De gemeente Den Helder zet zich in om de intenties die zijn afgesproken in de samenwerking te bewerkstelligen. De gemeente Den Helder is zich ervan bewust dat de transities die op Nederland en de regio afkomen niet door hen alleen te behappen zijn.

Zij leunt derhalve op de kennis en inzet van andere partners, zoals de provincie Noord-Holland en het Havenbedrijf. Den Helder is van mening dat zij alleen via gezamenlijke inspanningen met andere partijen haar potentie ten volle kan benutten. Samenwerkingen met provincie, het Havenbedrijf, andere havenbedrijven, andere havenplaatsen (de kopgemeenten) is niet alleen een wens, maar pure noodzaak. Wat gaan we doen? Dit doen wij door het aanstellen (reeds gedaan) van één gemeentelijk aanspreekpunt voor alle haven gerelateerde zaken. Deze haven coördinator is het gemeentelijke aanspreekpunt voor alle stakeholders in de haven.

Havenvisie Den Helder 2040

19/28

Daarnaast is hij verantwoordelijk voor een meer gecoördineerde en afgestemde lobby lijn naar de regio, de provincie en het Rijk. De haven coördinator trekt en werkt mee aan diverse samenwerkingsverbanden, waar ook PoDH deel vanuit maakt. Daarnaast verkennen wij de mogelijkheden en de inrichting van een (nieuw) havenberaad. Dit beraad heeft tot doel om in de toekomst alle haven gerelateerde ontwikkelingen tijdig en open met alle belanghebbende te delen. Een dergelijk beraad is er voor en door de belangrijkste stakeholders, maar bestaat in ieder geval uit afgevaardigden vanuit de gemeente (de haven coördinator), de KM, PoDH en het bedrijfsleven. Wij zijn van mening dat een dergelijk beraad een verbindende rol kan spelen tussen de verschillende belanghebbenden en kan helpen bij het opbouwen van een gezamenlijk gedragen beeld. Het kan eventueel argwaan of wantrouwen wegnemen en uiteindelijk zelfs adviserend zijn richting de gemeentelijke besluitvormende instanties. De gemeente Den Helder stimuleert en bewaakt bestaande samenwerkingsverbanden en staat open voor nieuwe. Met name ten aanzien van de energietransitie en de effecten daarvan op de havens vraagt Den Helder om meer samenwerking en betere uitwisseling van kennis en kunde. Dit vraagt zij aan het Havenbedrijf, maar is ook een opgave aan haarzelf.

De gemeente ziet graag dat bestaande samenwerkingen en contacten tussen PoDH en PoA worden geïntensiveerd en wil hier graag ook een rol in spelen. Gelijktijdig ziet zij ook meerwaarde in een verdere samenwerking met andere waddenhavenplaatsen in relatie tot maritieme havenontwikkelingen (aan de Waddenzee).

4.3

Toetsingskader bij het aandeelhouderschap

Naast het behartigen van publieke belangen, is de gemeente ook aandeelhouder van de NV Port of Den Helder. Het Havenbedrijf beheert de grond van de gemeente in het havengebied, ten behoeve van duurzame economische ontwikkeling. De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om kaders te stellen en te sturen op de verschillende publieke belangen. Wat gaan we doen? Daarvoor wil de gemeente een actievere rol aannemen als aandeelhouder. Wij denken dat een betere en actievere samenwerking kan bijdragen aan zowel de publieke belangen van ons als gemeente als aan de commerciële belangen van PoDH. Een beter inzicht van de haven gaat ons helpen om een betere partner te zijn in de haven. Wij doen dit overigens zonder op de stoel te gaan zitten van PoDH. Zij voeren hun taken uit en bewaken de commerciële belangen. Wij voeren slechts een strakkere koers op de publieke aangelegenheden. Deze actievere rol betekent dat gemeente hier meer tijd en middelen voor moet reserveren en inzetten. De aanstelling van een haven coördinator is hierin erg belangrijk (geweest). In de rol van aandeelhouder stuurt de gemeente op de financiële continuïteit van het Havenbedrijf op de lange termijn. In de praktijk kan een gezond rendement op maatschappelijk geïnvesteerd vermogen botsen met de gewenste invulling van de overige publieke belangen.

In deze gevallen zullen ook deze belangen expliciet met elkaar gewogen moeten worden. In zijn rol als aandeelhouder moet de gemeente toestemming geven voor bepaalde investeringen van het Havenbedrijf. In de afweging bij die beslissing zal de gemeente naast het rendementsvooruitzicht ook meewegen of en zo ja op welke wijze deze investeringen bijdragen aan de publieke belangen. De gemeente Den Helder gaat het strategisch overleg en de besluitvorming tussen directie, raad van commissarissen en aandeelhouder verder stroomlijnen. De gemeente zal samen met het Havenbedrijf kritieke prestatie-indicatoren (KPI’s) en expliciete meetinstrumenten opstellen voor het monitoren van de activiteiten uit het uitvoeringsplan (en agenda). De gemeente vindt het belangrijk dat zij (en haar deelnemingen) voldoende geëquipeerd zijn om de toekomstige ontwikkelingen die op de haven en de stad aankomen op te vangen en daarmee de economie en de werkgelegenheid te versterken. Als blijkt dat er in de samenwerking met het Havenbedrijf mogelijkheden zijn om hier te versnellen of te verbeteren dan staat zij hier voor open.

Havenvisie Den Helder 2040

20/28

Bijlagen

Havenvisie Den Helder 2040

21/28

1.

Feiten en cijfers

1.1

Haven Den Helder in de context

1.1.1 Nationaal belang haven

Op nationale (en internationale) schaal speelt Den Helder door haar strategische ligging een cruciale rol als thuisbasis van de Koninklijke Marine en als logistieke basis voor offshore en aanlandplaats van duurzame energie. De haven van Den Helder draagt, in samenhang met de ontwikkelingen in het Maritiem Cluster, in ieder geval bij aan twee onderwerpen die van nationaal belang zijn: de energietransitie en het waarborgen van de nationale veiligheid. Maar de civiele en militaire haven kunnen elkaar ok nog verder versterken, zowel binnen als buiten het havengebied en ook op andere fronten een bijdrage leveren aan nationale belangen. Een verdere samenwerking tussen KM en bedrijfsleven bv op het gebied van kennis & innovatie, (high-tech onderhoud) kan economisch van betekenis worden.

Bijschrift: locaties Defensie Nederland

1.1.2 Regionaal belang haven

De haven van Den Helder vervult als economische motor een belangrijke regiofunctie. Verbinding en relaties met de regio, en gevestigde partijen, zijn daarom van groot belang. De haven speelt op zowel nationaal als regionaal niveau een belangrijke rol ten aanzien van operations & maintenance van offshore energie. Lag de focus eerst met name op olie en gas onderhoud, verschuift deze nu meer naar onderhoud van offshore wind op zee. Met name de combinatie van de haven met het nabij gelegen Den Helder Airport – die vrijwel geheel is ingericht voor offshore dienstverlening - maakt deze plek zo uniek en sterk. De provincie Noord-Holland heeft de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. De energietransitie speelt hier in een belangrijke rol, ook voor de haven van Den Helder omdat hier energie aan land komt, wordt opgeslagen, omgezet, gebruikt en gedistribueerd over de netwerken.

1.1.3 Lokaal belang haven

Het grootste deel van de haven wordt gebruikt als marinehaven. De Koninklijke Marine moet, voor een verantwoorde bedrijfsvoering, rekening houden met haar huidige en toekomstige behoeften in relatie tot de fysieke mogelijkheden van de haven. Het Defensie terrein ligt grotendeels buitendijks. Met het oog op de verwachte zeespiegelstijging is het daarom noodzaak om compact, ruimte-efficiënt en toekomstbestendig met het gebied om te gaan.

Havenvisie Den Helder 2040

22/28

1.2

Haven Den Helder

De civiele haven van Den Helder richt zich met name op de Operations & Maintenance van offshore energie. Daarnaast kent de haven van Den Helder nog een vloot vissersschepen (overigens met een andere herkomst). De haven van Den Helder is een pitstop haven, waar schepen kortdurend afmeren, alvorens zij weer vertrekken naar de olie & gas of windmolenvelden op zee.

PoDH ziet na de coronaperiode een opleving van de activiteiten op de Noordzee voor het onderhoud van de olie- en gasinfrastructuur op zee. Deze trend was al in 2021 te zien en werkte ook in 2022 door. De enorme prijsstijgingen van gas sinds de start van de oorlog in Oekraïne zijn mede verantwoordelijk voor de toename van deze activiteiten op de Noordzee en daarmee zijn ook meer scheepsbewegingen ontstaan. De haven ziet bovendien meer scheepsbewegingen gerelateerd aan wind op zee. Ondanks de teloorgang van de visafslag en de visserijsector die onder druk staat, heef PoDH in 2022 nog een flink aantal vissersschepen in de haven gezien. In 2022 heef PoDH in totaal 1,1 ha grond verkocht op Kooypunt en 0,5 ha verhuurd (naast de lopende huur/erfpachtcontracten).

In bovenstaande figuur zijn de grondposities van PoDH weergegeven op de bedrijventerreinen Kooypunt, Kooyhaven en Oostoever. Het aantal vierkante meters waarover PoDH per 1 januari 2023 spreekt met potentiële investeerders, is weergegeven als “Gereserveerd”(rood). Van het totaal aantal beschikbare vierkante meters 340.000 m2 (34Ha) zijn 180.000 m2 (18 Ha) in reservering/bespreking. Aantal banen in sector ‘landbouw, bosbouw en visserij’ is in 2021 met 10,5% afgenomen ten opzichte van 2020. Aantal banen in de sector ‘industrie’ is gekrompen met 3,6% in 2021 ten opzichte van 2020. Het totaal aantal banen is iets gegroeid.

1.3

Demografische ontwikkelingen

Op basis van de huidige demografische ontwikkelingen verwacht het CBS dat het bevolkingsaantal in Den Helder tussen 2021 en 2035 met 6,36% zal dalen. Dit in tegenstelling tot de verwachte nationale Havenvisie Den Helder 2040

23/28

bevolkingsgroei. Daarnaast is de verwachting dat medio 2050 17,4% van de bevolking ouder zal zijn dan 75 jaar. Naar verwachting zal hiermee de arbeidsparticipatie dalen.

1.4

Economie

Voorheen kende de Kop van Noord-Holland een neerwaartse demografische- en economische spiraal als gevolg van het teruglopen van de omvang van Defensie. Deze spiraal is nu gekeerd maar het zou goed zijn om minder afhankelijk te worden van de Koninklijke Marine. Voor de haven van Den Helder ligt hier een rol om de evenwichtige economische ontwikkeling vast te houden en te versterken. Momenteel zijn er circa 4.000 haven gerelateerde arbeidsplaatsen in de Kop van Noord-Holland en het cluster olie en gas levert de grootste toegevoegde waarde op. Dit is echter, net zoals de visserij, een krimpende markt. Er is daarom behoefte aan een nieuw economisch verdienmodel voor de haven zoals Wind op Zee of Waterstof. Als schakel in de energietransitie kan Den Helder zijn economische basis versterken en verbreden.

2.

Transities

2.1

Inleiding

Verschillende transities, maatschappelijke trends en mondiale ontwikkelingen kunnen van invloed zijn op de haven van Den Helder. Wij onderscheiden daarom in ieder geval de volgende trends en ontwikkelingen die mogelijk consequenties hebben voor de haven.

2.2

Transitie naar duurzame energiebronnen

In het Klimaatakkoord van Parijs (2015) is afgesproken dat we de opwarming van de aarde tegengaan. Hiervoor moet de energieopwekking door middel van fossiele brandstoffen drastisch wordt teruggebracht. De energietransitie biedt Den Helder en de haven van Den Helder kansen vanwege de strategische ligging aan de Noordzee. Deze is bij uitstek geschikt voor grootschalige opwekking van windenergie en voor de opslag van CO2 in lege aardgasvelden. Plannen geïnstalleerd Offshore Wind Vermogen NL-Continentaal Plat tot 2030: - Energie akkoord tot 2023: 3,5 GW - Routekaart naar 11,5 GW in 2030 - Aangescherpte doelstelling = 21,5 GW in 2030! - Ambitie 2030-2050 NL duurzaam zelfvoorzienend - Eindbeeld 70 GW Wind op Zee in 2050

Havenvisie Den Helder 2040

24/28

Kansen voor Den Helder… De energietransitie biedt voor de haven grote mogelijkheden. De betekenis van de regio op het gebied van onderhoud, logistiek en bevoorrading van de windparken zal toenemen. De bedrijven in de haven en rond de luchthaven van Den Helder hebben al decennialange ervaring met offshore onderhoud en bevoorrading. Deze positie wordt uitgebouwd met kennis en ontwikkeling van duurzame energie (materiaalproductie, onderhoud). Den Helder ontleent zijn identiteit straks - naast het zijn van de marinestad van Nederland - ook aan zijn positie als energiehub. Noord-Holland Noord heeft daarnaast ook grote kansen om dé waterstofregio van Nederland te worden. De regio heeft hierin namelijk een unieke en strategische positie. Het is de doorvoerhub van waterstof vanuit de windparken op zee. De aanwezige infrastructuur van gasleidingen van zee naar de stad maakt aansluiting op een nationale waterstofinfrastructuur een logische keuze. De grootschalige plannen voor windparken op zee ondersteunen een positie van regio als centraal punt in de NoordEuropese energiewinning. De gegarandeerde beschikbaarheid van duurzame energie trekt steeds meer bedrijven en de ruimtelijke verschijningsvorm van energietransport en omzetting is beeldbepalend. Den Helder kan dit ‘energielandschap’ inzetten als haar nieuwe visitekaartje.

Input voor planontwikkelingen Voor duurzame energie gerelateerde activiteiten en energie-infra is ruimte nodig. Deze is in de haven bijzonder schaars, maar het hebben en creëren van ruimte is essentieel om de energietransitie te faciliteren en er de economische vruchten van te plukken. Er moet dan ook goed nagedacht worden over de ruimteclaim en positionering van energie-infra en energie gerelateerde activiteiten. De zoektocht naar ruimte gaat dan ook verder dan alleen het Maritiem Cluster. De regio speelt hierin een belangrijke rol.

2.3

Geopolitieke ontwikkelingen

De 21e eeuw wordt de eeuw van Azië genoemd. De opkomst van China en India leidt ertoe dat het economische zwaartepunt in de wereld verschuift naar Azië. Binnen Azië is China uitgegroeid tot het productiecentrum van de wereld en investeert China in de Nieuwe Zijderoute. China krijgt op die manier meer invloed op de logistieke stromen naar Europa, die in de toekomst over land via Oost-Europa en over zee via Zuid-Europese havens Europa zullen bereiken. De Nederlandse havens krijgen hierdoor te maken met toenemende concurrentie (van andere Europese havens). Als reactie op het optreden van o.m. China zien we een groeiend protectionisme en groeiende handelsbarrières. Voor de haven van Den Helder kan dit ook consequenties hebben. Verdergaand protectionisme zorgt voor een beperking van de wereldhandel en kan leiden tot minder snelle groei op het gebied van bijvoorbeeld innovaties en high tech ontwikkelingen (waar bijvoorbeeld veel Aziatische grondstoffen voor nodig zijn). Een goede focus (waar zijn wij als haven van) en een goede samenwerking (met wie werken wij samen en zijn dat duurzame relaties) zijn belangrijk en dienen als voorwaarde voor een goede havenontwikkeling. De oorlog in Oekraïne kent op het moment van schrijven twee effecten.

Enerzijds zien wij een direct effect op het ruimtebeslag in de haven door de Koninklijke Marine (meer schepen, meer kades, meer inzet op kennis en onderhoud van schepen en scheepsinstallaties en zwaardere wapensystemen). Anderzijds zal de oorlog de energietransitie versnellen. De afhankelijkheid van gas en andere fossiele grondstoffen moet snel worden afgebouwd en worden vervangen door schone duurzame energiebronnen, met name windenergie. Tevens wordt door de oorlog het eerder benoemde protectionisme ook verder aangewakkerd. Het is nog onduidelijk wat de doorwerkingen hiervan zullen zijn, maar de ‘vrije’ markt zal hierdoor wel verstoord worden.

Havenvisie Den Helder 2040

25/28

2.4

Mobiliteitstransitie: minder, anders, duurzamer reizen

Binnen mobiliteit is sprake van een aantal belangrijke trends. Voortgaande digitalisering en schaalvergroting leiden tot efficiënter en goedkoper transport met minder uitstoot. Daarnaast zien we vanuit duurzaamheidsoverwegingen een verschuiving van transport over de weg naar transport over water en het spoor, waardoor ook de binnenvaart belangrijker wordt. Voor de haven van Den Helder een uitgelezen kans om ook, naast de verduurzaming van de schepen en haven, ook ruimte te bieden voor transport over water. Kooyhaven zou hierin een rol kunnen nemen. We gaan minder reizen, anders reizen én duurzamer reizen. Dat betekent voor Den Helder dat de verkeersstromen naar en door de stad zullen veranderen. Zwaar verkeer kan bijvoorbeeld eerder worden afgevangen en van daaruit gaat het vervoer slim en duurzaam naar haven en stad. Bestemmingsverkeer wordt dan via aantrekkelijke routes de stad in geleid. Gebruik van openbaar vervoer naar Den Helder en Texel wordt verder gestimuleerd, waarbij een mobiliteitshub op bijvoorbeeld Kooypunt een ruimtelijke smaakmaker voor de zuidelijke entree van de stad kan worden. Kortom: in de toekomst staat niet meer de auto maar de reiziger centraal en dat komt de leefbaarheid in de stad ten goede. Input voor planontwikkelingen Mobiliteit en bereikbaarheid spelen in Den Helder en de regio een belangrijke rol.

Het is bij uitstek een van de belangrijkste vestigingsplaatsfactoren en deze staat al enkele jaren onder druk. Het (grotendeels) oplossen van de bereikbaarheidsproblemen is dan ook een opgave die meegenomen moet worden in diverse ontwikkelingen in het Maritiem Cluster. Door slimme koppelingen te maken en verkeersstromen te ontmengen kan de ontwikkeling van het Maritiem Cluster juist een vliegwiel zijn voor een betere bereikbaarheid. Voor de langere termijn zal echter ook al nagedacht moeten worden over veranderende mobiliteit, die tevens een ruimteclaim heeft. Denk aan mobiliteitshubs, P+R, laadinfrastructuur. Daar moet ook nu rekening mee worden gehouden.

2.5

Klimaatverandering

De zeespiegel stijgt, en richting 2100 is dat wellicht al bijna een meter ten opzichte van nu. De scenario’s van het Deltaprogramma laten diverse manieren zien om met het stijgende water om te gaan: meebewegen met het stijgende water, beschermen van de huidige situatie/kustlijn, en zeewaarts uitbreiden van kustverdediging. Tot 2050 hebben we de te verwachten stijging van de zeespiegel redelijk in beeld. Daarna wordt het onzeker. Gaat de lijn exponentieel omhoog of blijft de stijging geleidelijk doorgaan? Die mate van onzekerheid vraagt om maximale flexibiliteit naar de toekomst en dus om verstandige (en flexibele) ingrepen. De primaire waterkering is de plek waar stad, zee en haven elkaar raken. De kering is echter afgekeurd en vraagt directe aandacht. Er doet zich dus nu een kans voor om de noodzakelijke aanpassingen (ten behoeve van de waterveiligheid) te koppelen aan andere urgente opgaven ten aanzien van de economie en maritieme stadsontwikkeling. De beperkte beschikbare ruimte op het Nieuwe Diep-Nieuwe Werk sluit een traditionele dijkversterking uit. Vanuit die optiek is een gezamenlijke aanpak en invulling van een nieuwe waterkering dan ook noodzakelijk. Een slimme multifunctionele waterkering biedt de gelegenheid om niet alleen de veiligheid te waarborgen, maar kan ook diverse andere functies dienen of versterken.

Daarbij zal de primaire waterkering zodanig moeten worden ontworpen dat ook oplossingen op de langere termijn (2100 en verder) daar later flexibel in te voegen/ of aan te koppelen zijn. Dat laatste geldt net zo goed voor het buitendijkse deel van het Maritiem Cluster. Ook al ligt dit deel buitendijks, er moet wel nagedacht worden over de consequenties van een zeespiegelstijging. Mogelijk betekent een verdere stijging dat er op termijn de noodzaak ontstaat om meer dan nu mee te bewegen met de zee. Dat vraagt dat we nu al nadenken over die mogelijkheden, opdat we er later geen spijt van krijgen. Input voor planontwikkelingen Ten aanzien van het waterveiligheidsvraagstuk is de primaire waterkering een structurerend element richting de diverse opgaven in de haven. De toekomstige primaire waterkering vraagt, mede gelet op de zeer beperkte ruimte, een andere ruimtelijke inrichting van met name het Nieuwe Diep-Nieuwe Werk. Zuinig en slim ruimtegebruik is daarbij onvermijdelijk en tevens een kans. Alleen met ruimtelijk intelligente oplossingen lukt het om op deze smalle strook grond infrastructuur, bedrijvigheid, kades, kering én ruimtelijke kwaliteit te combineren. Daarnaast moet bij de ruimtelijke plannen rekening worden gehouden met meerlaagse veiligheid.

Dat wil zeggen verdere aanpassing of verzwaring van diezelfde kering, waarbij een verschuiving richting buitendijks (Defensieterrein) eventueel ook tot de mogelijkheden behoort. Havenvisie Den Helder 2040

26/28

2.6

Specifieke kaders, beleid en ontwikkelingen

Deze havenvisie geeft aan hoe en waarop de gemeente de komende jaren wil sturen. Dit doen wij natuurlijk niet autonoom. De ontwikkeling van de haven en de ontwikkeling van de gemeente en de ontwikkelingslijnen voor andere belanghebbenden volgen gemeentelijk, provinciaal en rijksbeleid. Met de navolgende (beleids)kaders wordt rekening gehouden:

2.6.1 Rijk Havennota 2020-2030 De ambitie van de Havennota is: “De overheid en de havens willen er samen voor zorgen dat de Nederlandse (zee)havens hun leidende en krachtige positie kunnen behouden in de economie van de toekomst die duurzaam, digitaal en verbonden is”. De rijksoverheid zet in op acht integrale thema’s die zeehavens en achterland aan elkaar verbinden. Dat zijn: 1. Bereikbaarheid en logistiek als onderscheidende factoren voor havens 2. Veiligheid, zowel ten aanzien van security als van safety. 3. Digitalisering ten behoeve van verbeteren van ketens 4. Economie, gericht op een aantrekkelijk vestigingsklimaat, vergroten van innovatiekracht en het houden/versterken van de goede concurrentiepositie. 5. Europese en internationale ontwikkelingen in relatie tot handelsstromen 6. Verduurzaming en klimaatadaptatie 7. Beschikbaarheid van en druk op de ruimtelijke omgeving 8. Arbeidsmarkt, in relatie tot het versterken en houden van voldoende goed gekwalificeerde mensen Vrijwel alle bovengenoemde thema’s staan centraal in het denken over de toekomst van de Helderse zeehaven. Kamerbrief over Strategisch Vastgoedplan 2022 ministerie van Defensie In de kamerbrief wordt aangegeven dat er de komende periode fors geïnvesteerd wordt in de ontwikkeling van de krijgsmacht en dat de organisatie de komende jaren zal groeien.

Ook de kazernes zullen hier in de toekomst op moeten worden aangepast. Naast deze groei houdt Defensie rekening met klimaatverandering, schaarste van grondstoffen en effecten op natuur en milieu bij de vervanging en vernieuwing van vastgoed. De Nieuwe Haven in Den Helder vraagt hierbij specifiek aandacht wat betreft waterveiligheid. Er wordt, naar aanleiding van een studie naar benodigde maatregelen ten behoeve van klimaatverandering, gekeken of er waterkeringen kunnen worden opgetrokken om voldoende voorbereid te zijn. Kabinetsaanpak Klimaatbeleid (waterstofstrategie) De Nederlandse overheid wil een duurzame energiemix ontwikkelen ten behoeve van de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Omdat niet alles met elektriciteit te verduurzamen is, is waterstof ook een belangrijk schakel in deze keten. In Nederland wordt waterstof al veel gebruikt en geproduceerd. Deze waterstof, grijze waterstof, wordt vooral gemaakt met aardgas en hier komt veel CO2 bij vrij. De komende jaren wil de Nederlandse overheid deze waterstof op fossiele basis vervangen door schonere waterstof die koolstofarm of op basis van hernieuwbare energie wordt geproduceerd. De overheid wil dit onder andere doen via windparken op zee.

2.6.2 Provincie Noord-Holland De provinciale Nota Zeehavens De zeehavens van Noord-Holland zijn van belang voor de Noord-Hollandse en Nederlandse economie. De haven van Den Helder speelt een belangrijke rol op nationaal en regionaal niveau. Tegelijkertijd blijft de balans tussen welvaart en welzijn voor de provincie van groot belang. De provincie beschouwd de transities naar duurzame energie en circulaire bedrijvigheid als belangrijke sleutels voor een verdere doorontwikkeling van haar zeehavens. Door hier op in te zetten in Den Helder, en zo te werken aan een nieuwe economisch verdienmodel, wordt men minder afhankelijk van de Koninklijke Marine. In de provinciale Nota Zeehavens wordt Den Helder benoemd als essentiële schakel in de energietransitie op zee. Vanwege de strategische locatie kan vanuit de haven een bijdrage geleverd worden aan het onderhoud en in de aanleg van de te realiseren windparken op zee. Havenvisie Den Helder 2040

27/28

Ook op het vlak van waterstof ziet de provincie kansen voor Den Helder vanwege de nabijheid van de NAM. Deze ontwikkelingen vragen ruimte in het havengebied. De provincie ziet hier een ruimtelijk vraagstuk voor de haven vanwege de beperkte vrij ruimte en de groeiende ruimtevraag door verwachte ontwikkelingen. Naast ruimte binnen het havengebied gaat het hierbij ook om beschikbare kaderuimte.

2.6.3 Gemeente Den Helder: De Strategische uitgangspunten Omgevingsvisie 2021 De gemeente Den Helder heeft een aantal strategische uitgangspunten benoemd in aanloop naar een Omgevingsvisie. Deze worden op dit moment uitwerkt in de definitieve Omgevingsvisie 2040. De Omgevingsvisie bevat uitgangspunten die ook van invloed zijn op het havengebied en daarmee op de havenvisie. De uitgangspunten zijn als volgt: 1. Den Helder ontwikkelt zich verder als aantrekkelijke gemeente voor bewoners, ondernemers en bezoekers. 2. Een gezonde en veilige leefomgeving voor iedereen is altijd de basis. 3. Nieuwe ontwikkelingen versterken de bestaande omgeving en bieden kwaliteit en onderscheidend vermogen. 4. De gemeente Den Helder is zo optimaal mogelijk bereikbaar met verschillende vervoersmiddelen. 5. De haven is de economische, sociaal-culturele en historische rode draad door Den Helder. 6. In de gemeente Den Helder ervaren bewoners en bezoekers de unieke ligging aan drie kusten. 7. De gemeente Den Helder behoudt en versterkt haar kenmerkende open landschappen en Huisduinen, Julianadorp en Den Helder ontwikkelen zich daarbinnen verder als aparte kernen. 8. Stadshart en Willemsoord ontwikkelen zich verder richting één samenhangend en complementair centrumgebied voor gemeenten en regio. 9.

Den Helder omarmt de Stelling Den Helder en ontwikkelt dit gebied verder tot de trotse voorkant van de stad. In de Omgevingsvisie benoemd de gemeente de ambitie om actief in te zetten op het versterken van de verbinding tussen stad en haven. Door aandacht te besteden aan maritieme stadsontwikkeling kan Den Helder haar karakter als (historische) havenstad verder ontwikkelen. De haven biedt ruimte voor (zee)havengebonden activiteiten. Hierbij wordt prioriteit gegeven aan gebonden activiteiten die bijdragen aan de nationale belangen energietransitie en nationale veiligheid. Het streven is om hierbij naar een optimale verdeling te zoeken van de beschikbare ruimte, waarbij bedrijvigheid zonder directe behoefte aan kaderuimte bij voorkeur plaatsvindt op andere locaties in het Maritiem Cluster. Beleidskader Verbonden Partijen 2018 De gemeente Den Helder kan samenwerken als dit bijdraagt aan de realisatie van gemeentelijke doelstellingen, als de dienstverlening beter of goedkoper wordt of als de samenwerking resulteert in beter beleid. Een manier van samenwerken is een deelname in zogenoemde verbonden partijen. Dit zijn zelfstandige organisaties waarin de gemeente een bestuurlijk en financieel belang heeft. De raad heeft een kader stellende en controlerende rol ten opzichte van verbonden partijen.

Het aansturen van een verbonden partij en het dragen van verantwoordelijkheid voor de uitvoering is de rol van het college. De gemeente Den Helder neemt deel in verschillende privaatrechtelijke samenwerkingen, waaronder NV Port of Den Helder. Het college is hier de enige aandeelhouder. De raad kan bij vennootschappen op de volgende manieren invloed uitoefenen: Zienswijze geven vooraf aan de oprichting. Kaders meegeven bij het aangaan van deelname in een vennootschap. Controleren via het college of vennootschappen voldoende bijdragen aan de gemeentelijke doelen. Middelen beschikbaar stellen en inhoudelijke kaders meegeven bij projecten/opdrachten. Vanuit het beleidskader Verbonden Partijen wordt de betrokkenheid van de raad vergroot door tussen college en raad meer het gesprek aan te gaan over de verbonden partijen.

Havenvisie Den Helder 2040

28/28