ACV Den Helder 2025 - voor AC.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag 2025 Gemeente Den Helder
2 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Aan de raadsleden van gemeente Den Helder Willemsoord 66 1781 AS Den Helder
29 juni 2026 Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Geachte leden van de raad, Hierbij ontvangt u ons accountantsverslag naar aanleiding van onze controle van de jaarrekening van uw gemeente voor het boekjaar dat eindigt op 31 december 2025. We hebben onze werkzaamheden uitgevoerd in overeenstemming met ons controleplan 2025 en onze overeenkomst met zaaknummer 2022-062376 gedateerd 10 juli 2023. Onze zienswijzen, bevindingen en aanbevelingen zijn open en constructief besproken met de portefeuillehouder Financiën en de ambtelijke organisatie. Het accountantsverslag begint met een samenvatting van onze belangrijkste bevindingen en aanbevelingen. Daarna gaan wij in op de reikwijdte van onze controle, de diepgang waarmee wij gecontroleerd hebben en tot welke oordeel wij gekomen zijn. Vervolgens geven wij onze visie op de informatiewaarde en leesbaarheid van de paragrafen en de programmaverantwoording.
We sluiten het accountantsverslag af met bijlagen waarin we bevindingen hebben opgenomen over een aantal wettelijk verplichte onderwerpen, zoals Sisa, WNT en onze onafhankelijkheid. In de bijlage hebben we ook enkele actuele ontwikkelingen gegeven die voor u van belang kunnen zijn.
Dit accountantsverslag is opgezet als interactief document waar u eenvoudig doorheen kunt navigeren door op de menuopties aan de linkerzijde of de onderstreepte woorden te klikken. Wij vragen u terughoudend te zijn met het printen van het accountantsverslag. Wij willen graag van deze gelegenheid gebruik maken om u en uw medewerkers te bedanken voor de prettige samenwerking die we ervaren hebben. Mocht u nog vragen hebben, aarzelt u dan niet om contact met ons op te nemen.
Nadat wij onze analyse hebben gegeven van de financiële positie van uw gemeente, gaan wij in meer detail in op de belangrijkste bevindingen uit onze controlewerkzaamheden. Dit doen wij langs de drie domeinen fysiek, sociaal en bedrijfsvoering.
Met vriendelijke groet, ETL Assurance & Overheidsaccountants B.V.
Vervolgens geven wij op hoofdlijnen ons beeld van de interne beheersing van uw organisatie en gaan we dieper in op de speerpunten die u ons heeft meegegeven tijdens de controle.
J.G. Schuijt MSc RA
3 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Wij zullen een goedkeurende controleverklaring verstrekken Wij zullen een goedkeurende controleverklaring verstrekken bij de jaarrekening van uw gemeente. Dit houdt in dat wij van oordeel zijn dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie. Omdat de goedkeuringstolerantie afhankelijk is van de werkelijke lasten, hebben wij de tolerantie die wij eerder hebben opgenomen in ons controleplan geactualiseerd op basis van de definitieve jaarrekening. De tolerantie die wij bij de controle hebben gehanteerd bedraagt EUR 5.611.000. Onzekerheden aanwezig, maar onder controletolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. De totale onzekerheid in de jaarrekening is EUR 2.780.000.
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 4.182.000 bedragen. Dit is lager dan de vastgestelde verantwoordingsgrens van EUR 5.611.000. De reden voor de onrechtmatigheid is een samenloop van begrotingsonrechtmatigheid (EUR 3.608.000, waarvan EUR 3.210.000 acceptabel) en onrechtmatige aanbestedingen (EUR 574.000). Wij zijn niet tot een andere conclusie gekomen dan het college.
Informatiewaarde van de programmaverantwoording kan beter De leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording voldoet naar onze mening aan de norm, maar kan worden verbeterd om de raadsleden beter in positie te brengen om hun controlerende taak uit te voeren. Dit zit vooral in het nog concreter (SMART) maken van de doelstellingen en resultaten. Er wordt wel inzichtelijk gemaakt of een beoogde activiteit is uitgevoerd, maar het is aan de eigen interpretatie of het achterliggende doel en maatschappelijk effect is behaald. Dit geldt vooral voor de programma’s Bestuur en Ondersteuning, Sociale Voorzieningen en Ruimtelijke Ordening en Volkshuisvesting. Op basis van eerdere soortgelijke bevindingen heeft het college in overleg met de auditcommissie een verbeterprogramma ingezet om de doelstellingen in de begroting concreter te maken, maar ook om de begroting als geheel beter leesbaar te maken. Het college verwacht dat de eerste resultaten hiervan zichtbaar zijn in de kadernota 2028. Het college heeft de ambitie om dit proces bij de daaropvolgende P&C producten, binnen de mogelijkheden en capaciteit van de organisatie, voort te zetten. De informatiewaarde van de paragrafen verschilt Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde verschilt per paragraaf.
De paragrafen zijn in 2025 naar onze mening beperkt doorontwikkeld en op sommige aspecten zelfs minder dan vorig jaar, zoals de paragraaf Weerstandsvermogen waar in de jaarrekening 2025 geen analyse is gemaakt van de kengetallen in hun onderlinge samenhang.
4 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Financiële positie van uw gemeente is voldoende, maar kwetsbaar Uit onze analyse blijkt dat de financiële positie van uw gemeente als geheel voldoende is, maar kwetsbaar blijft. In het bijzonder vraagt de solvabiliteit de komende jaren aandacht van het college en uw raad. Daarom raden wij u aan om bij iedere begroting, bestuursrapportage en jaarrekening, alsmede bij raadsbesluiten met een materieel financieel effect, de (verwachte) ontwikkeling van de solvabiliteit en nettoschuldquote expliciet zichtbaar te laten maken door het college. Weerstandsvermogen is toereikend Uit de analyse van het college blijkt dat het weerstandsvermogen in 2025 is afgenomen van 3,7 naar 2,7. Desondanks voldoet het weerstandsvermogen nog ruimschoots aan de norm van 1,0 die uw raad heeft gesteld. De financiële omvang van de risico’s (het benodigde weerstandsvermogen) is toegenomen van EUR 7,2 miljoen naar EUR 7,9 miljoen. Deze toename is vooral te wijten aan een nieuw risico opgenomen ten aanzien van de oeverbeschoeiing in het Willem Alexanderhof van EUR 2,6 miljoen opgenomen voor dit risico. Tegenover dit nieuwe risico staan lagere risico’s voor overschrijdingen binnen het sociaal domein en planschades (samen EUR 0,9 miljoen). Tevens is het risico van EUR 1,0 miljoen op een extra storting in de APPA voorziening vervallen, omdat dit in 2025 daadwerkelijk heeft plaatsgevonden.
Waar het benodigde weerstandsvermogen is toegenomen, is de beschikbare weerstandscapaciteit juist afgenomen. Vorig jaar was dit EUR 26,5 miljoen, dit jaar EUR 21,6 miljoen. De belangrijkste reden hiervan is het verwerken van de bestemming van het negatieve resultaat.
Geen indicaties voor fraude Tijdens onze controle hebben wij nadrukkelijk aandacht besteed aan het onderwerp fraude. Uit onze werkzaamheden zijn geen indicaties voortgekomen voor fraude. Schattingen door het college zijn evenwichtig Bij het opstellen van de jaarrekening maakt het college belangrijke schattingen, bijvoorbeeld ten aanzien van de waardering van de (im)materiële vaste activa en de voorzieningen. We hebben de schattingen die het college heeft gemaakt beoordeeld en allemaal als evenwichtig aangemerkt. Jaarafsluiting is moeizamer verlopen dan andere jaren Over het algemeen zijn wij tevreden met de wijze waarop het afsluitproces en de jaarrekeningcontrole zijn verlopen, maar constateren wel dat het proces moeizamer heeft plaatsgevonden dan de laatste jaren. Een positieve uitzondering in het proces betrof het sociaal domein.
We zullen na afloop van de controle evalueren op welke wijze de concrete afspraken en deadlines die in het controleplan en managementletter zijn gemaakt beter bewaakt kunnen worden, in het bijzonder in de afrondende fase van de controle. Dit moet voorkomen dat de auditcommissie te weinig tijd heeft om zich goed voor te bereiden op de bespreking van de jaarstukken en accountantsverslag. Wij realiseren ons dat ook wij hierin een stevigere rol moeten pakken.
5 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Onze belangrijkste bevindingen in het fysiek domein Verwacht totaalresultaat op eindwaarde is afgenomen Het totale verwachte resultaat uit de grondexploitaties op basis van eindwaarde bedraagt een verlies van EUR 10,1 miljoen. In de jaarrekening 2024 werd nog uitgegaan van een totaal verlies op eindwaarde van EUR 9,5 miljoen. Dit hogere verlies komt voor rekening van de grondexploitaties Molenwerf en Willem Alexanderhof en is in 2025 ten laste gekomen van het resultaat.
Financiële positie
Financiële positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Waardering exploitatie Station-Zuid mogelijk te hoog Het college heeft geconstateerd dat de exploitatie Station-Zuid op basis van de huidige uitgangspunten niet uitvoerbaar is. Daarom is het college gestart met een heroriëntatie op de haalbaarheid van het project waarbij ook een ontwikkelaar is betrokken. Wij hebben begrepen dat het college verwacht dat er een haalbaar scenario kan worden uitgewerkt en dat zij voornemens is om in 2026 een herziene grondexploitatie te laten vaststellen. Deze zal naar verwachting (fors) afwijken van de huidige exploitatie. Gezien het feit dat de grondexploitatie die op dit moment in de jaarrekening is verantwoord niet haalbaar is, hebben wij de boekwaarde in onze oordeelsvorming als onzeker meegenomen. Grondexploitatie Ruyghweg mogelijk facilitair uitgevoegd Wij hebben geconstateerd dat in de exploitatie Ruyghweg nog veel onzekerheid aanwezig is. Niet alleen over de financiële stromen, maar ook over de exacte rolverdeling tussen de gemeente en Zeestad. Hierbij is ook de mogelijkheid besproken dat de grond wordt overgedragen aan Zeestad en dat de gemeente een volledige passieve rol aanneemt bij de ontwikkeling. Indien dit het geval is, dan dient de grondexploitatie weer gesloten te worden.
Het feit dat deze grondexploitatie in dit stadium nog steeds is omgeven met dergelijke onzekerheden, is naar onze mening een indicatie dat de grondexploitatie te vroeg is geopend. Vorig jaar en dit jaar (zie hiernaast) hebben wij dit ook geconstateerd bij de exploitatie StationZuid. Een reden hiervan zou kunnen zijn dat in de voorbereidingsfase onvoldoende werkzaamheden zijn uitgevoerd om de risico’s goed te (kunnen) onderkennen en de plannen concreet uit te werken. Hierbij valt ons op dat uw gemeente over het algemeen met lagere voorbereidingskredieten werkt dan andere gemeenten met uw omvang en ruimtelijke uitdagingen. Daarom raden wij u aan om bij de opening van toekomstige grondexploitaties en hoge investeringskredieten kritischer te zijn op de concreetheid en realiteitsgehalte van de raadsvoorstellen. Door meer te werken met voorbereidingskredieten, kunt u als raad aan de voorkant van zo’n proces de kaders hiervoor meegeven. Actualisatie beheerplannen heeft vertraging opgelopen U heeft diverse onderhoudsvoorzieningen op de balans staan. Het BBV staat dit toe onder de (strikte) voorwaarde dat er sprake is van recente, door de raad vastgestelde, beheerplannen. Onder recent beheerplan wordt een beheerplan verstaan van maximaal vijf jaar oud.
In de raadsinformatiebrief van 11 november 2025 is de raad geïnformeerd dat de actualisatie van het Integrale beheerplan voor de openbare ruimte is uitgesteld tot het tweede kwartaal 2026. Hierdoor is het huidige beheerplan te oud. Gezien het feit dat de nieuwe beheerplannen bijna gereed zijn, heeft dit nu nog geen financiële consequenties. Wij raden u echter aan om het Integrale beheerplan uiterlijk dit kalenderjaar vast te stellen.
6 Samenvatting
Samenvatting
Samenvatting van onze bevindingen en aanbevelingen Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Financiële positie
Financiële positie
Onze belangrijkste bevindingen in het sociaal domein Kosten sociaal domein zijn goed inzichtelijk geweest in het jaar De werkelijke kosten in het sociaal domein bedragen EUR 132,5 miljoen. Vorig jaar was dit een totale last van EUR 132,3 miljoen. Dit is een zeer beperkte toename van EUR 0,2 miljoen of 0,17%. Landelijk zien we echter nog steeds een trend van toenemende zorgkosten, hoewel de stijging minder snel gaat dan eerdere jaren. Verder valt op dat tegen de landelijke trend in, de kosten voor Wmozorg fors zijn gedaald. Dit is vooral te danken aan het feit dat er binnen de maatschappelijke opvang en beschermd wonen meer ingezet is op minder zware, goedkopere, zorgproducten.
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Interne beheersing
Interne beheersing
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Bijlagen
Bijlagen
Prestatielevering zorg nog niet zichtbaar vastgesteld Om de onzekerheid ten aanzien van de prestatielevering van de zorg te verlagen heeft de organisatie dit jaar stappen ondernomen om de kwaliteit en effectiviteit van de geleverde zorg actief vast te stellen. Hoewel dit een waardevolle aanvulling is op de overige kwaliteitsborgingsmaatregelen en de gemeente helpt om de dienstverlening verder te verbeteren en beter af te stemmen op de behoeften van inwoners, zijn de vastleggingen niet toereikend geweest om aan te tonen dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Daarom hebben wij ook dit jaar de zorgkosten die niet worden afgedekt met een goedkeurende verklaring bij de productie-verantwoording in onze oordeelsvorming meegenomen als onzeker.
Onze belangrijkste bevindingen in het domein bedrijfsvoering Ten opzichte van andere gemeenten, maar ook ten opzichte van uw eigen documenten uit het verleden, is de kwaliteit van de Decembernota naar onze mening verbeterd. Hoewel er verdere verbeteringen mogelijk zijn, vinden wij dit een compliment waard voor de organisatie. Het resultaat van de gemeente over 2025 is EUR 3,1 miljoen negatief. De belangrijkste oorzaken hiervan hebben een incidenteel karakter, in het bijzonder de hoge eenmalige dotaties aan de voorzieningen voor (voormalige) bestuurders: • Voorziening wachtgeld voormalige wethouders (EUR 1,1 miljoen). Twee oud-wethouders zijn tijdens hun wachtgeldtermijn (volledig) arbeidsongeschikt verklaard. Omdat de wachtgeldtermijn van beiden nog niet verlopen is, blijft de gemeente Den Helder verantwoordelijk voor deze verlengde uitkering. • Voorziening pensioenen voormalige wethouders (EUR 3,6 miljoen). In verband met gewijzigde wetgeving heeft het college de voorziening moeten aanvullen.
Inbaarheid lening Willemsoord blijft een hoog risico U heeft een lening verstrekt aan Willemsoord met een omvang van EUR 18,0 miljoen. Deze lening hoeft pas na afloop van de looptijd van 20 jaar terugbetaald te worden. Op ons verzoek heeft het college een uitgebreide toelichting opgenomen om de onzekerheid tot uitdrukking te brengen dat de lening niet kan worden afgelost. Naar onze mening is deze toelichting toereikend. Daarom zijn wij dit jaar akkoord gegaan met waardering van de lening tegen nominale waarde (dus zonder voorziening). Voor volgend jaar hebben wij het college verzocht om de inbaarheid van de lening ook te beoordelen vanuit de toekomstige kasstromen van Willemsoord.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
7
De reikwijdte van onze controle U heeft ons verzocht om de jaarrekening 2025 van uw gemeente te controleren. De jaarstukken bestaan uit meerdere onderdelen, welke wij niet allemaal met dezelfde diepgang controleren. In het auditplan hebben wij afspraken met u gemaakt over de reikwijdte van de controle.
Wij bevestigen dat de definitieve reikwijdte van de controle gelijk is aan die in het auditplan. Onderstaand hebben wij een samenvatting opgenomen op welke wijze wij de verschillende onderdelen van de jaarstukken in onze controle hebben betrokken.
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording
Jaarstukken gemeente Den Helder
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Jaarverslag
Jaarrekening
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Programmaverantwoording
Paragrafen
Balans, overzicht van baten en lasten en toelichting
Rechtmatigheidsverantwoording
Overige gegevens
SiSa-bijlage
Bijlage taakvelden
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Van deze onderdelen van het jaarverslag stellen wij vast dat deze niet strijdig zijn met de jaarrekening
Onze controleverklaring bij de jaarrekening heeft betrekking op deze onderdelen.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
8
Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Toleranties De jaarrekening hoeft niet helemaal vrij te zijn van fouten en onzekerheden voordat wij een goedkeurend oordeel mogen afgeven bij de jaarrekening. Wij mogen op basis van het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (BADO) rekening houden met goedkeuringstoleranties. U bepaalt binnen de wettelijke kaders welke goedkeuringstoleranties wij hanteren.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
De maximale omvang van de goedkeuringstolerantie in het BADO is met ingang van het boekjaar 2025 gewijzigd en bedraagt 2% van de totale lasten exclusief toevoegingen aan reserves. Als raad kunt u wel besluiten om ons te vragen de jaarrekening met een lagere tolerantie te controleren. Dit heeft u niet gedaan. Wij geven pas een niet-goedkeurende verklaring af als wij afwijkingen in de jaarrekening constateren boven deze grenzen. Om de totale omvang van de afwijkingen te bepalen, moeten wij met ingang van dit jaar de fouten en onzekerheden bij elkaar optellen. De relatie tussen de goedkeuringstolerantie, eventueel geconstateerde afwijkingen en ons oordeel kan als volgt worden samengevat:
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Afwijkingen en onzekerheden
< 2%
< 4%
> 4%
Goedkeurend
Beperking
Oordeelonthouding of Afkeuring
Uitvoeringstolerantie Omdat wij in de controle gebruik maken van deelwaarnemingen en steekproeven zijn wij volgens onze beroepsregels verplicht om een deel van de goedkeuringstolerantie te ‘reserveren’ voor onontdekte fouten. Om die reden doen wij een afslag van 20% op de goedkeuringstolerantie om te komen tot onze uitvoeringstolerantie. De uitvoeringstolerantie wordt door ons gebruikt in de uitvoering van de controle. Rapporteringstolerantie De rapporteringstolerantie is de grens waarboven wij gevonden afwijkingen aan u rapporteren. Deze grens bepaalt u zelf en is afhankelijk van de mate van detail waarmee u geïnformeerd wilt worden. De hoogte van de rapporteringstolerantie heeft geen invloed op de nauwkeurigheid of diepgang van onze aanpak. U heeft deze grens vastgesteld EUR 100.000.
Samenvatting van onze tolerantiegrenzen Voor dit controlejaar hebben wij de onderstaande goedkeuringstoleranties gehanteerd. Omdat de werkelijke lasten exclusief toevoegingen aan de reserves hoger zijn dan in de begroting werd verwacht, zijn deze toleranties hoger dan dat wij eerder hebben gemeld in ons controleplan. Tolerantie
Bedrag
Goedkeuringstolerantie
5.611.000
Uitvoeringstolerantie
4.488.000
Rapporteringstolerantie
100.000
Bijlagen
Bijlagen
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
9
Dit zijn de definitieve toleranties die wij hebben gebruikt tijdens onze controle Single information, Single audit (SiSa) Via de SiSa-bijlage bij de jaarrekening legt u verantwoording af over van ministeries en provincies ontvangen specifieke uitkeringen. De hiervoor toegepaste uitvoeringstolerantie wijkt niet af van de jaarrekening. In het BADO zijn specifieke rapporteringstoleranties gegeven waaraan wij ons moeten houden. Hiervoor verwijzen we graag naar artikel 5 van het BADO.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Wet Normering Topinkomens (WNT) Voor de controle op de verantwoording in het kader van de WNT gelden de toleranties zoals jaarlijks gepubliceerd in het Controleprotocol WNT. De betreffende toleranties variëren van 0 (in geval van wel/niet opnemen functionarissen) tot enkele duizenden euro’s ten aanzien van onjuistheden in de verantwoording.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
10
Wij geven een goedkeurend oordeel over de getrouwheid van de jaarrekening Ons oordeel bij uw jaarrekening Wij zullen een goedkeurende controleverklaring verstrekken bij de jaarrekening van uw gemeente. Derhalve is ons oordeel dat de jaarrekening, inclusief de rechtmatigheidsverantwoording, een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid, rekening houdend met de goedkeuringstolerantie.
Bevindingen blijven binnen de tolerantie Ons goedkeurend oordeel betekent niet dat er geen fouten of onzekerheden geconstateerd zijn. Wel houdt het in dat deze fouten en onzekerheden onder de goedkeuringstolerantie blijven die uw raad heeft vastgesteld. Dit hebben wij in onderstaande tabel samengevat. Op de volgende pagina kunt u lezen om welke specifieke bevindingen het gaat. Hierbij geldt dat een post of transactie fout is als deze niet voldoet aan het BBV of de financiële verordening. Als we niet kunnen vaststellen of het goed of fout is, dan is het een onzekerheid.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel
11
Fouten en onzekerheden in de jaarrekening nader uitgelicht Fouten Er zijn geen niet-gecorrigeerde fouten boven de rapporteringstolerantie. Onzekerheden De onzekerheden kunnen als volgt worden gespecificeerd:
Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Investering
Bedrag in EUR 1.000
Waardering grondexploitatie Station-Zuid
640
Levering zorg in natura niet vastgesteld
1.888
Levering zorg via pgb niet vastgesteld
252
Totaal
2.780
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Waardering grondexploitatie Station-Zuid In het onderdeel van dit accountantsverslag waarin wij onze bevindingen over het fysiek domein opgenomen hebben, komen we in meer detail terug op deze onzekerheid.
Levering zorg niet volledig vastgesteld De zorgverleners die een totale productie leveren van meer dan EUR 75.000, dienen een verantwoording te verstrekken voorzien van een accountantsverklaring waaruit blijkt dat de zorg daadwerkelijk geleverd is. Het college heeft geconstateerd dat enkele zorgverleners die niet (tijdig) hebben gedaan, dan wel een niet-goedkeurende verklaring hebben meegestuurd. De totale productiewaarde van deze aanbieders is EUR 1.888.000. Dit is ongeveer 3% van de totale cliëntgebonden kosten. Het bedrag kan verdeeld worden tussen Wmozorg (EUR 698.000) en jeugdzorg (EUR 1.190.000). De onzekerheid in beide domeinen apart is ook ongeveer 3%. Levering Pgb-zorg niet vastgesteld Naast de zorg in natura, verstrekt de gemeente ook een bedrag van EUR 252.000 aan Pgb-budgetten. Van deze zorg heeft het college geen werkzaamheden uitgevoerd op de levering van betaalde zorg. Wij kunnen daarom niet vaststellen of deze zorg daadwerkelijk heeft plaatsgevonden en nemen daarom deze lasten mee als onzekerheid voor onze controle.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen
12
Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Achtergrond Dit jaar heeft het college wederom een eigen oordeel gegeven bij de rechtmatigheid van de jaarrekening. Deze rechtmatigheidsverantwoording is onderdeel van de jaarrekening en valt daarom binnen de reikwijdte van onze controle. Daarmee zijn voor de raad waarborgen ingebouwd dat het college niet zomaar de verantwoording kan opstellen en afgeven.
Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Bij rechtmatigheid in dit kader bestaat er een duidelijke relatie met het financiële beheer. Baten, lasten en balansmutaties moeten rechtmatig tot stand zijn gekomen. De rechtmatigheidsverantwoording door het college gaat dus primair om de financiële beheershandelingen. Rechtmatigheidscriteria In de rechtmatigheidsverantwoording legt het college verantwoording af over de volgende drie rechtmatigheidscriteria: • Begrotingsrechtmatigheid: handelt het college binnen de door u beschikbaar gestelde budgetten en kredieten. • Misbruik en oneigenlijk gebruik: zijn in (de uitvoering van) het beleid voldoende waarborgen opgenomen om misbruik of oneigenlijk gebruik van wet- en regelgeving te voorkomen of tegen te gaan? • Voorwaardencriterium: zijn de baten, lasten en balansmutaties in overeenstemming met wet- en regelgeving tot stand gekomen? Alle andere criteria worden afgedekt door het oordeel van de accountant over het getrouwe beeld van de jaarrekening. Deze hoeven niet vermeld te worden in de rechtmatigheidsverantwoording.
Verantwoordingsgrens In de rechtmatigheidsverantwoording rapporteert het college over geconstateerde afwijkingen. Onder afwijkingen wordt verstaan fouten en onduidelijkheden over de rechtmatigheid van een financiële beheershandeling. U heeft ervoor gekozen om de verantwoordingsgrens vast te stellen op de maximale grens van 2% van de werkelijke lasten, exclusief toevoegingen aan de reserves. Dit is gelijk aan (afgerond) EUR 5.611.000 miljoen. Vaststelling door het college Het college heeft vastgesteld dat de omvang van de in de jaarrekening verantwoorde baten, lasten en balansmutaties die niet rechtmatig tot stand zijn gekomen EUR 4.182.000 bedragen. Dit is lager dan de verantwoordingsgrens. De reden voor de onrechtmatigheid is een samenloop van begrotingsonrechtmatigheid (EUR 3.608.000) en onrechtmatige aanbestedingen (EUR 574.000). De onrechtmatigheden zijn in meer detail toegelicht in de Rechtmatigheidsverantwoording en de paragraaf Bedrijfsvoering. Hierin is ook opgenomen dat een bedrag van EUR 3.210.000 als acceptabel moet worden aangemerkt. Ons oordeel over de rechtmatigheidsverantwoording Wij hebben de werkzaamheden die door en namens het college zijn uitgevoerd om tot de rechtmatigheidsverantwoording te komen in detail beoordeeld.
Op basis van deze werkzaamheden zijn wij niet tot een andere conclusie gekomen dan het college, Daarom hebben wij geoordeeld dat de rechtmatigheidsverantwoording in de jaarrekening een getrouw beeld geeft van de werkelijkheid.
Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
13
Het college heeft de rechtmatigheidsverantwoording afgegeven Misbruik & oneigenlijk (M&O) criterium
Reikwijdte van de controle
Reikwijdte van de controle Goedkeuringstolerantie
Goedkeuringstolerantie Ons getrouwheidsoordeel
Ons getrouwheidsoordeel Samenvatting bevindingen
Samenvatting bevindingen Rechtmatigheidsverantwoording
Rechtmatigheidsverantwoording
Geen overkoepelend M&O beleid aanwezig In de kadernota Rechtmatigheid adviseert de commissie BBV om een overkoepelend beleidsstuk M&O te maken. Deze bevat naast de filosofie, algemene uitgangspunten en risicoanalyse ook maatregelen ter voorkoming en afdoening. Uw gemeente beschikt (nog) niet over een specifiek M&O beleid. Wel zijn er binnen de organisatie in opzet beheersmaatregelen aanwezig ter voorkoming van misbruik en oneigenlijk gebruik.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Begrotingscriterium Pas de financiële verordening aan op het begrotingscriterium In ons accountantsverslag 2024 hebben wij gemeld dat de huidige financiële verordening een duidelijk onderscheid mist in behandeling van overschrijding van lasten en investeringsbudgetten aan de ene kant (per definitie onrechtmatig op basis van de Gemeentewet) en de onderschrijding van lasten en investeringsbudgetten en afwijkingen van baten aan de andere kant (niet per definitie onrechtmatig). Tevens is er geen bepaling opgenomen die aangeeft wat binnen uw gemeente verstaan moet worden onder “tijdig melden”. De eerder toegezegde redactionele wijziging heeft tot op heden niet plaatsgevonden. Daarom raden wij u aan om de financiële verordening op korte termijn aan te passen. Hierbij dient in ieder geval aandacht gegeven te worden aan het onderscheid in behandeling van overschrijding van lasten en investeringsbudgetten aan de ene kant en de onderschrijding van lasten en investeringsbudgetten en afwijkingen van baten aan de andere kant. Tevens dient invulling gegeven te worden aan de betekenis van “tijdig melden”.
14 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording In dit deel van ons accountantsverslag geven wij ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording. Ons oordeel is gebaseerd op de inzichtelijkheid, concreetheid en kwaliteit van de analyses vanuit het perspectief van de raadsleden. Daarnaast beoordelen wij of de programmaverantwoording in overeenstemming is met de jaarrekening en voldoet aan alle eisen die het BBV aan de programmaverantwoording stelt. Hieronder is een samenvatting opgenomen in tabelvorm.
Programmaverantwoording
Aspect verantwoording
2025
2024
Leesbaarheid
Informatiewaarde
Overeenstemming met jaarrekening
In overeenstemming met het BBV
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie
Uit deze beoordeling blijkt dat de informatiewaarde van de programmaverantwoording verbeterd kan worden om de raadsleden beter in positie te brengen. Dit zit vooral in het nog concreter (SMART) maken van de doelstellingen en resultaten. In de tabel hiernaast hebben wij dit zichtbaar gemaakt: SMART-element
Score
Activiteiten en acties zijn meestal concreet benoemd, maar doelrealisatie wordt niet altijd expliciet als 'gehaald / deels gehaald / niet gehaald' gekwalificeerd.
Meetbaar
Normwaarden, targets en realisatievergelijkingen ontbreken nog geregeld of zijn niet rechtstreeks aan het doel gekoppeld.
Acceptabel
De doelstellingen sluiten bestuurlijk en beleidsmatig aan op de vastgestelde kaders en regionale agenda's.
Doelen ogen in beginsel uitvoerbaar, maar vertragingen en faseringen tonen dat niet alles binnen het jaar haalbaar bleek.
Tussentijdse mijlpalen en concrete eindpunten ontbreken vaak of worden niet expliciet geëvalueerd.
Specifiek
Bevindingen controle
Bevindingen controle
Legenda
Betekenis
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm; verbetering is mogelijk om de raadsleden beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt het algemeen bestuur goed in positie
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Toelichting
Relevant
Bijlagen
Bijlagen
Tijdsgebonden
15 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de programmaverantwoording Samengevat vinden wij dat de structuur van de programmaverantwoording voor een raadslid herkenbaar is. Activiteiten zijn inhoudelijk ingevuld en de lijn met de begroting is zichtbaar. De informatiewaarde kan worden verbeterd door een scherpere meetbaarheid. Vooral waar beleidsdoelen in de begroting ambitieus of breed zijn geformuleerd, ontbreekt in de jaarstukken vaak nog een expliciete norm, target of eindbeoordeling.
Op basis van eerdere soortgelijke bevindingen heeft het college in overleg met de auditcommissie een verbeterprogramma ingezet om de doelstellingen in de begroting concreter te maken, maar ook om de begroting als geheel beter leesbaar te maken. Het college verwacht dat de eerste resultaten hiervan zichtbaar zijn in de kadernota 2028. Het college heeft de ambitie om dit proces bij de daaropvolgende P&C producten, binnen de mogelijkheden en capaciteit van de organisatie, voort te zetten.
Programmaverantwoording
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie
Tip
Reden van de tip
Maak per doel expliciet of het doel is gehaald, deels gehaald of niet gehaald; voeg waar mogelijk een norm of target toe. Dit kan worden versterkt door te werken met visualisering, zoals een stoplichtenrapportage.
Hierdoor ziet een raadslid direct wat bestuurlijk het verschil maakte.
Maak explicieter onderscheid tussen activiteit, output en maatschappelijk effect.
Dat verhoogt het SMART-gehalte en voorkomt dat voortgang gelijk wordt gesteld aan effectbereik.
Beperk doublures tussen programma's en paragrafen door één hoofdplek voor inhoudelijke uitleg te kiezen en elders alleen kort te verwijzen.
De jaarstukken worden compacter en prettiger leesbaar.
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
16 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Paragrafen
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen In onze visie vormen de paragrafen een belangrijk onderdeel voor de raad om haar controlerende taak goed te kunnen uitvoeren. In deze paragrafen moet het college verantwoording afleggen over een aantal belangrijke beleidsmatige onderwerpen die dwars door de programma’s heen snijden. Daarom geven wij ook ten aanzien van de paragrafen ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde. Tevens beoordelen we of de paragrafen in overeenstemming zijn met de jaarrekening en voldoen aan alle eisen die het BBV aan de paragrafen stelt. Dit hebben wij op de volgende pagina per paragraaf gedaan. Hierbij is de volgende legenda gehanteerd: Legenda
Betekenis
Financiële positie
Financiële positie
Voldoet niet of beperkt aan de norm
Voldoet aan de norm, maar verdere verbetering is mogelijk om het algemeen bestuur beter in positie te brengen
Voldoet aan de norm en brengt het algemeen bestuur goed in positie
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Ons samenvattend beeld van de paragrafen Voor de paragrafen geldt dat de leesbaarheid en informatiewaarde erg verschilt per paragraaf. De paragrafen zijn in 2025 naar onze mening beperkt doorontwikkeld en op sommige aspecten zelfs minder dan vorig jaar, zoals de paragraaf Weerstandsvermogen waar in de jaarrekening 2025 geen analyse is gemaakt van de kengetallen in hun onderlinge samenhang.
17 Samenvatting
Samenvatting
Ons beeld van de leesbaarheid en informatiewaarde van de paragrafen Proces
Jaarrekening
2025
2024
Jaarrekening Weerstandsvermogen en risicobeheersing
• Verplichte kengetallen zijn aanwezig, maar analyse blijft summier • Vorig jaar was er wel een analyse opgenomen van de kengetallen in hun onderlinge samenhang.
• Geen inzicht gegeven in de mate van kostendekkendheid per heffing voor alle rechten en bestemmingsheffingen die de gemeente in rekening brengt. (artikel 10 lid c BBV) • Uit de toelichting van de achterliggende (beleids)keuzes blijkt niet hoe de kostendekkendheid tussen verschillende onderdelen wordt bereikt door kruissubsidiëring, alsmede in welke mate er kruislings wordt gesubsidieerd. (Notitie Lokale heffingen)
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Programmaverantwoording
Paragrafen
Programmaverantwoording
Lokale heffingen
Belangrijkste reden classificatie niet-groen
Paragrafen
Financiële positie
Financiële positie Onderhoud kapitaalgoederen
• Wordt geen inzicht gegeven in de financiële consequenties die uit het beleidskader voortvloeien (artikel 12 lid 2b en 2c BBV) • Geen meerjarenperspectief meegenomen voor inzicht in structurele karakter van de onderhoudskosten
Grondbeleid
Inhoudelijk relevant, maar de toelichtingen op fasering, verkopen en risico's vragen nog strakkere eindredactie. Daarnaast staan er nog teksten in die afkomstig zijn uit de jaarstukken 2024.
Financiering
Bedrijfsvoering
Verbonden partijen
Opzet en overzicht zijn aanwezig; verdere actualiteits- en eindredactionele controle is nog wel nodig.
De paragraaf is compact en vooral compliance-gericht. Voor de raad zou meer inzicht in prestaties, aantallen verzoeken, doorlooptijden en actieve openbaarmaking helpen.
Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen Wet Open Overheid
18 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Onze analyse van uw financiële positie In onze controle moeten wij expliciet aandacht besteden aan de geschiktheid van de door het college gehanteerde en onderbouwde veronderstellingen inzake het opvangen van financiële risico’s in relatie tot de financiële positie. Om aan deze eis te voldoen hebben wij onder andere kennis genomen van de in jaarstukken opgenomen paragraaf “Weerstandsvermogen”, waarin het college de relatie heeft gelegd tussen de onderkende risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en het weerstandsvermogen. Ten aanzien van deze analyse hebben wij overwogen of deze alle relevante informatie bevat waarvan wij als gevolg van de controle van de jaarrekening kennis hebben. Een nadere analyse van uw weerstandsvermogen hebben we op deze pagina gegeven.
De financiële positie is blijft kwetsbaar Wij hebben vastgesteld of de door het BBV verplichte financiële kengetallen in lijn liggen met de gangbare normen. Uit deze analyse blijkt wederom dat de financiële positie van de gemeente als geheel voldoende is, maar kwetsbaar blijft. In het bijzonder vraagt de solvabiliteit de komende jaren aandacht van het college en uw raad.
De benodigde weerstandscapaciteit is naar haar aard subjectief Een belangrijk nadeel van de berekening van de benodigde weerstandscapaciteit is dat deze inherent subjectief is. Het is volledig afhankelijk van de kwaliteit van het risicomanagement en de mogelijkheid om de maximale omvang en kans van voordoen van de risico’s te bepalen. In de praktijk is dit vaak weerbarstiger dan uit de paragraaf Weerstandsvermogen blijkt.
In de jaarstukken ontbreekt een duidelijke conclusie van het college over de samenhang in de financiële positie van de gemeente. De analyse van de kengetallen blijft grotendeels beschrijvend. In meer detail is onze analyse dat de gerealiseerde netto-schuldquote aanmerkelijk beter is dan in de begroting 2025. Dat komt vooral door lagere financieringsbehoefte en achterblijvende investeringsuitgaven. De solvabiliteit is juist lager dan verwacht. Daarom moet vooral de combinatie van schuldquotes, solvabiliteit en structurele exploitatieruimte in samenhang worden gelezen. De huidige positie is voldoende, maar de ruimte voor de komende jaren blijft gevoelig voor investeringsritme, rijksbeleid, woningbouw, risico’s binnen de deelnemingen en druk binnen het sociaal-domein. In dat kader zien wij dat de gemeente voor de komende jaren een uitdaging heeft in haar financiële positie. Daarom raden wij u aan om bij iedere begroting, bestuursrapportage en jaarrekening, alsmede bij raadsbesluiten met een materieel financieel effect, de (verwachte) ontwikkeling van de solvabiliteit en netto-schuldquote expliciet zichtbaar te maken.
Net als eerdere jaren blijft de vermogenspositie van uw gemeente achter ten opzichte van andere gemeenten. Dit wordt voor een belangrijk deel veroorzaakt door de specifieke aard, demografie en activiteiten van uw gemeente, alsmede door het investeringsvolume om de faciliteiten in de stad te verbeteren.
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Later in dit rapport hebben wij aangegeven dat het risicomanagement binnen de organisatie nog in ontwikkeling is. Hierdoor kan niet zomaar gesteld worden dat de risico’s die genoemd zijn in de paragraaf juist en volledig zijn. Wel vormen ze naar onze mening een afgewogen afspiegeling van het risicoprofiel van uw gemeente in vergelijking met andere gemeenten.
19 Samenvatting
Samenvatting
Onze analyse van uw financiële positie Kengetal
Jaarrekening
Jaarrekening
Begroting 2025
Realisatie 2025
Realisatie 2024
Analyse
80,1%
De realisatie is gunstiger dan de begroting. Dat wijst op minder feitelijke schuldopbouw en/of hogere beschikbare liquide middelen dan verwacht. De verbetering hangt samen met later of minder aantrekken van langlopende leningen en met uitstel in investeringsuitvoering. Positief voor 2025, maar gevoelig als investeringen in latere jaren alsnog plaatsvinden.
51,5%
Zelfde beeld als de gewone schuldquote: de positie is duidelijk sterker dan in de begroting voorzien. Het geeft ook aan dat een relatief groot deel van de leningen die u op de balans heeft zijn aangetrokken voor andere organisaties, zoals Woningstichting.
18,5%
De ratio is verder verslechterd, mede door het negatieve resultaat over 2025.. Gezien de omvangrijke risico’s die uw gemeente in een aantal dossiers heeft, waaronder Willemsoord, de ambities in woningbouw en de onzekerheid over het gemeentefonds, is de ontwikkeling van de solvabiliteit zorgelijk.
-0,4%
De ratio is in 2025 positief maar beperkt. Er is feitelijk sprake van een overschot in de exploitatie nadat alle incidentele resultaten zijn geëlimineerd.
3,6%
De ratio blijft laag en beheersbaar. Een belangrijke reden van dit lage percentage is dat op de exploitaties al een verliesvoorziening in mindering is gebracht van EUR 10,3 miljoen.
91,8%
De ratio blijft onder de 100%-grens. Dit betekent dat de woonlasten voor uw inwoners relatief goedkoop zijn. Het betekent ook dat u ten opzichte van andere gemeenten de komende jaren meer mogelijkheden hebt om de belastingverhoging te gebruiken als structureel algemeen dekkingsmiddel.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Netto schuldquote
99,0%
82,4%
Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen
75%
54,0%
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Solvabiliteitsratio
20,0%
17,0%
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing
Structurele exploitatieruimte
0,0%
0,4%
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad
Grondexploitatie
3,0%
3,1%
Bijlagen
Bijlagen
Belastingcapaciteit
98,0%
95,2%
20 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Kengetallen BBV
Kengetallen BBV
Weerstandsvermogen
Onze analyse van uw weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen is door het college een analyse gemaakt van het weerstandsvermogen van uw gemeente per 31 december 2025. Eerder in dit rapport hebben wij een aangegeven hoe wij aankijken tegen de leesbaarheid en informatiewaarde van deze paragraaf. In dit onderdeel van de rapportage gaan we dieper in op de analyse die door het college gemaakt is. Het weerstandsvermogen is de verhouding tussen de financiële risico’s die de gemeente loopt en de buffers die gemeente vrij beschikbaar heeft om deze risico’s op te vangen (de weerstandscapaciteit). Uit de analyse van het college blijkt dat het weerstandsvermogen in 2025 is afgenomen van 3,7 naar 2,7. Hiermee wordt ruimschoots voldaan aan de door uw raad vastgestelde norm van 1,0.
Weerstandsvermogen Bevindingen controle
Bevindingen controle Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Uw weerstandsvermogen nader geanalyseerd De financiële omvang van de risico’s (het benodigde weerstandsvermogen) is toegenomen van EUR 7,2 miljoen naar EUR 7,9 miljoen. Deze toename is te wijten aan de volgende factoren: • Er is een nieuw risico opgenomen ten aanzien van de oeverbeschoeiing in het Willem Alexanderhof. Dit risico heeft betrekking op het in 2026 genomen raadsbesluit om te starten met de werkzaamheden tot herstel/ van de oeverbeschoeiing. Hiermee is een bedrag gemoeid van EUR 3,3 miljoen. Er wordt rekening gehouden met een kans van 80% dat deze kosten niet bij een derde in rekening gebracht kunnen worden. Daarom is in het benodigde weerstandsvermogen een bedrag van EUR 2,6 miljoen opgenomen voor dit risico. • Tegenover dit nieuwe risico staan lagere risico’s voor overschrijdingen binnen het sociaal domein en planschades (samen EUR 0,9 miljoen). Tevens is het risico van EUR 1,0 miljoen op een extra storting in de
APPA voorziening vervallen, omdat dit in 2025 heeft plaatsgevonden. Waar het benodigde weerstandsvermogen is toegenomen, is de beschikbare weerstandscapaciteit juist afgenomen. Vorig jaar was dit EUR 26,5 miljoen, dit jaar EUR 21,6 miljoen. De belangrijkste reden hiervan is het verwerken van de bestemming van het negatieve resultaat.
21 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Grondexploitaties zijn geactualiseerd. Als onderdeel van de jaarafsluiting heeft er een actualisatie van de grondexploitaties plaatsgevonden. Op de volgende pagina hebben wij de resultaten hiervan grafisch weergegeven.
Naast de investeringen is de boekwaarde van de grondexploitaties ook afgenomen door de verhoging van de verliesvoorziening voor de exploitaties Molenwerf (EUR 0,2 miljoen) en Willem Alexanderhof (EUR 1,2 miljoen).
De boekwaarde van de grondexploitaties is afgenomen met EUR 1,3 miljoen tot een bedrag van EUR 8,5 miljoen. De reden hiervoor is dat de grondverkopen in 2025 hoger zijn geweest dan de investeringen die gedaan zijn. Hieronder hebben wij dit samengevat.
Verwacht totaalresultaat op eindwaarde is afgenomen Het totale verwachte resultaat uit de grondexploitaties op basis van eindwaarde bedraagt een verlies van EUR 10,1 miljoen. In de jaarrekening 2024 werd nog uitgegaan van een totaal verlies op eindwaarde van EUR 9,5 miljoen. Dit hogere verlies komt voor rekening van de grondexploitaties Molenwerf en Willem Alexanderhof en is in 2025 ten laste gekomen van het resultaat.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
De totale investeringen in 2025 bedragen EUR 3,8 miljoen en kunnen als volgt worden gespecificeerd: Investering
Fysiek domein
Bedrag in EUR miljoen
Sociaal domein
Fysiek domein
Grondverwerving
0,0
Bedrijfsvoering
Sociaal domein
Bouw- en woonrijp maken en andere inkopen
3,3
Bedrijfsvoering
Uren interne medewerkers
0,4
Toegerekende rentekosten
0,1
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Tegenover de investeringen staan opbrengsten voor een totaalbedrag van EUR 4,0 miljoen. Deze kunnen als volgt worden gespecificeerd: Investering
Bedrag in EUR miljoen
Verkoop grond
4,0
Overige opbrengsten (inclusief rentetoerekening)
0,0
De belangrijkste reden van het hogere verlies is dat de bodemsanering die heeft plaatsgevonden binnen Willem Alexanderhof veel duurder is uitgevallen dan verwacht. Tevens zorgt de verlenging van beide grondexploitaties tot hogere plankosten dan eerder verwacht. Interne levering grond tijdens controle gecorrigeerd In de opbrengsten is een interne levering verantwoord vanuit de grondexploitatie naar de materiële vaste activa. Op deze grond is de Prinses Margrietschool gerealiseerd. In de eerste versie van de jaarrekening was deze levering verantwoord tegen de grondprijs zoals deze door de raad is vastgesteld in de grondprijzenbrief. Dit was echter niet juist omdat het BBV voorschrijft dat interne leveringen maximaal tegen boekwaarde mogen plaatsvinden, om het creëren van niet-gerealiseerde winst te voorkomen. Daarom heeft er in de definitieve jaarrekening een correctie plaatsgevonden van EUR 0,6 miljoen ten laste van de grondexploitatie.
22 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
23 Samenvatting
Samenvatting
Jaarrekening
Jaarrekening
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Financiële positie
Financiële positie
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein Waardering exploitatie Station-Zuid mogelijk te hoog In ons accountantsverslag 2024 hebben wij opgemerkt dat er veel onzekerheid bestaat in de grondexploitatie Station-Zuid dat een materieel effect kan hebben op de resultaten binnen de grondexploitatie. Bij de controle van dit jaar hebben we geconstateerd dat deze onzekerheden niet zijn weggenomen. De reden hiervan is dat het college heeft geconstateerd dat de exploitatie op basis van de huidige uitgangspunten niet uitvoerbaar is. Daarom is het college gestart met een heroriëntatie op de haalbaarheid van het project waarbij ook een ontwikkelaar is betrokken. Daarbij zijn diverse opties en scenario’s uitgewerkt om te komen tot een haalbare exploitatie.
Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering
Wij hebben begrepen dat het college verwacht dat er een haalbaar scenario kan worden uitgewerkt en dat zij voornemens is om in 2026 een herziene grondexploitatie te laten vaststellen. Deze zal naar verwachting (fors) afwijken van de huidige exploitatie. Gezien het feit dat de grondexploitatie die op dit moment in de jaarrekening is verantwoord niet haalbaar is, hebben wij de boekwaarde in onze oordeelsvorming als onzeker meegenomen.
Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Grondexploitatie Ruyghweg mogelijk facilitair uitgevoegd In 2025 heeft uw raad de exploitatie Ruyghweg geopend. Wij hebben geconstateerd dat ook in deze exploitatie nog veel onzekerheid aanwezig is. Niet alleen over de financiële stromen, maar ook over de exacte rolverdeling tussen de gemeente en Zeestad. Hierbij is ook de mogelijkheid besproken dat de grond wordt overgedragen aan Zeestad en dat de gemeente een volledige passieve rol aanneemt bij de ontwikkeling, Indien dit het geval is, dan dient de grondexploitatie weer gesloten te worden. Het feit dat deze grondexploitatie in dit stadium nog steeds is omgeven met dergelijke onzekerheden, is een indicatie dat de grondexploitatie te vroeg is geopend.
Vorig jaar en dit jaar (zie hiernaast) hebben wij dit ook geconstateerd bij de exploitatie Station-Zuid. Een reden hiervan zou kunnen zijn dat in de voorbereidingsfase onvoldoende werkzaamheden zijn uitgevoerd om de risico’s goed te (kunnen) onderkennen en de plannen concreet uit te werken, inclusief realistisch dekking van de uitgaven door middel van grondverkopen, concrete subsidiemogelijkheden of bijdragen vanuit reserves en voorzieningen. Hierbij valt ons op dat uw gemeente over het algemeen met lagere voorbereidingskredieten werkt dan andere gemeenten met uw omvang en ruimtelijke uitdagingen. Deze vorm van dekking kan echter helpen om binnen de kaderstelling vanuit uw raad gedegen onderzoek te doen naar de mogelijkheden en risico’s van nog te openen grondexploitaties of ruimtelijke projecten. Het BBV geeft wel strikte voorwaarden voor dergelijke kredieten, maar in de praktijk zien wij dat deze goed toepas-baar zijn voor gemeenten. Daarom raden wij u aan om bij de opening van toekomstige grondexploitaties en hoge investeringskredieten kritischer te zijn op de concreetheid en realiteitsgehalte van de raadsvoorstellen. Door meer te werken met voorbereidingskredieten, kunt u als raad aan de voorkant van zo’n proces de kaders hiervoor meegeven.
Schattingen gehanteerd bij waardering van grondexploitaties De waardering van uw grondexploitaties is voor een groot deel afhankelijk van schattingen. Om inzicht te krijgen in de financiële risico’s stelt de gemeente exploitatieoverzichten op, de zogenaamde jaarschijven, waarin een schatting is opgenomen van de te maken kosten en opbrengsten. Aan deze schattingen liggen diverse parameters en uitgangspunten ten grondslag. Wij hebben de gehanteerde uitgangspunten en parameters beoordeeld. In de tabel op de volgende pagina zijn onze bevindingen weergegeven.
24 Samenvatting
Samenvatting
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
Jaarrekening
Jaarrekening
Managementschatting
Oordeel
Evenwichtig
Het college rekent binnen de grondexploitaties met een toekomstige rekenrente van 0,60% (2024: 0,62%). Dit percentage ligt in net iets onder de berekende omslagrente in de begroting 2026 (0,70%). De werkelijke omslagrente over 2025 bedraagt 0,57%. Daarom achten wij deze schatting evenwichtig. Voor Ruyghweg wordt door Zeestad een rente aangehouden van 2,5%. Dit percentage is te voorzichtig en niet in overeenstemming met het BBV. Het totale effect blijft echter onder onze toleranties.
Evenwichtig
De verwachte kostenstijging binnen de exploitatie Molenerf voor 2026 (het beoogde laatste jaar van de exploitatie) is 5%. Dit is een evenwichtige inschatting gezien de huidige prijsontwikkeling. Bij de overige projecten wordt voor 2026 en 2027 een kostenstijging verwacht van 3% en voor 2028 en verder van 2%. Dit ligt voor de gehele periode binnen het interval van Metafoor. Op basis hiervan vinden wij de schattingen evenwichtig.
Voorzichtig
De opbrengsten worden met 1,5% geïndexeerd. Binnen de exploitatie Willem Alexanderhof worden de woningen in de vrije sector geïndexeerd met 0,5%. Dit is onder de afgesproken indexaties en onder de verwachtingen van extern specialist Metafoor. Daarom achten wij de schattingen voorzichtig. Wij raden u aan om voor komend jaar de opbrengststijging meer aan te laten sluiten met de verwachte marktontwikkelingen. Overigens is een mogelijke hogere te realiseren opbrengst niet materieel voor de jaarrekening.
Evenwichtig
De programmering van de grondexploitaties is gebaseerd op actuele omstandigheden van de markt, gemaakte afspraken met marktpartijen. interne en externe adviezen, onderzoeken en politieke uitgangspunten ten aanzien van woningbouw en werkgelegenheid. Wij achten de op marktinformatie gebaseerde inschatting voor de programmering evenwichtig.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag
Gehanteerde rekenrente
Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle
Kostenstijging
Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing
Opbrengstenstijging
de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Gehanteerde programmering
Toelichting
25 Samenvatting
Samenvatting
Onze belangrijkste bevindingen en analyses ten aanzien van het fysiek domein
Jaarrekening
Jaarrekening
Managementschatting
Oordeel
Voor deze exploitatie dienen nog twee fases op de markt gezet te worden, namelijk fase 3.2 en fase 6. In de grondexploitatie wordt verwacht dat deze kunnen worden gerealiseerd in respectievelijk 2027 en 2028.
Informatiewaarde jaarverslag
Informatiewaarde jaarverslag Fasering Willem Alexanderhof Financiële positie
Financiële positie Bevindingen controle
Bevindingen controle Fysiek domein
Sociaal domein
Fysiek domein
Bedrijfsvoering
Sociaal domein Bedrijfsvoering Interne beheersing
Interne beheersing de gemeenteraad Speerpunten van
Speerpunten van de gemeenteraad Bijlagen
Bijlagen
Toelichting
Evenwichtig
De looptijd van de grondexploitatie is verlengd naar 2029. In deze grondexploitatie lopen de investeringen voor op de momenten waarin de opbrengsten gegenereerd worden. Dit komt met name voort uit het feit dat er gesloopt en opgeschoond moet worden en dat er de nodige voorinvesteringen gedaan dienen te worden alvorens over bouwrijpe uit te geven bouwkavels kan worden beschikt. Dit is gebruikelijk bij grondexploitaties. Daarom achten wij de ingerekende fasering evenwichtig.
Waarderingsgrondslag verliesvoorziening onjuist aangepast. In de Nota Grondbeleid 2025 is door de raad bepaald dat de verliesvoorziening voor grondexploitaties met ingang van de jaarrekening 2025 wordt gewaardeerd tegen contante waarde. Dit zou een stelselwijziging inhouden ten opzichte van eerdere jaren toen de voorziening nog tegen eindwaarde werd verantwoord. In de conceptversie van de jaarrekening was de verliesvoorziening nog steeds berekend op basis van de eindwaarde. Wij hebben begrepen dat de waarderingsgrondslag onjuist is aangepast, maar dat dit in de besluitvorming niet is gesignaleerd. Het college heeft dit in de toelichting op de balans opgenomen. Omdat het naar onze mening gaat om een duidelijke verschrijving in de beleidsnota en het verschil tussen de eindwaarde en contante waarde van de voorziening niet materieel is, zijn wij akkoord gegaan met de berekening van de verliesvoorziening tegen eindwaarde. We hebben het college aangeraden om de beleidsnota zo spoedig mogelijk opnieuw aan uw raad aan te bieden.