RIS325253 Toelichting afwijkingen binnen programma 8

Retouradres: Postbus 12600, 2500 DJ Den Haag

Ons kenmerk

BSD/11046190 RIS325253 Contactpersoon

Aan de gemeenteraad

Arno Mingelen Dienst

Bestuursdienst Afdeling

BSD Middelen & Control Telefoonnummer

14070

Datum

E-mailadres

24 april 2026

arno.mingelen@denhaag.nl

Onderwerp

Toelichting afwijkingen binnen programma 8

Inleiding Uw raad heeft, tijdens de bespreking van de Najaarsnota (RIS323974) op 18 december 2025, de door raadslid Van Basten Batenburg ingediende motie “Grip op financiën programma 8” (RIS324297) aangenomen. In de afdoening van de motie (RIS324297) is op 27 januari 2026 toegezegd om de raad, tegelijk met de oplevering van de programmarekening 2025, te informeren over de financiële afwijking op de activiteiten binnen programma 8 over de jaren 2023 tot en met 2025. Bij deze ontvangt u deze toelichting, conform de toezegging. Hieronder wordt ter achtergrond de tekst van de motie weergegeven: Constaterende dat: - de najaarsnota aanzienlijke afwijkingen voorziet binnen programma 8, waarbij zowel financiële mee- als tegenvallers voorkomen; - een soortgelijk patroon de afgelopen jaren vaker terug te zien is in de realisatie. Overwegende dat: - dit binnen het programma leidt tot een redelijk beheersbare situatie; - het echter ook aantoont dat de sturende werking van de door de raad vastgestelde begroting beperkt is; - in een jaar zonder meevallers er direct aanzienlijke financiële risico’s voor de begroting zijn dat er een jaar tussen zit met alleen maar tegenvallers.

Verzoekt het college: - toe te lichten wat de onderliggende oorzaken zijn van de aanzienlijke afwijkingen die zich binnen programma 8 gedurende de realisatie van de begroting in de afgelopen 3 jaar hebben voorgedaan; - hierbij ook te betrekken wat dit zegt over de prognosekracht van de begroting van dit programma; - de raad over de resultaten te informeren bij de programmarekening 2025

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/11046190

De constatering van de indiener van de motie, dat er de afgelopen jaren binnen programma 8 op de verschillende (beleids-)onderwerpen aanzienlijke voor- en nadelen gerealiseerd zijn, is correct. In relatie tot het totale budget van programma 8, dat in de afgelopen drie jaren is gegroeid van € 600 mln. naar ruim € 700 mln., zijn de verschillen relatief beperkt. De laatste jaren is, zowel in de verschillende P&C-producten als in de specifieke rapportages kostenbeheersing Wmo en Jeugd (zie bijvoorbeeld RIS314510), ingegaan op verklaringen voor de resultaten in programma 8. Het college vindt het belangrijk om zo realistisch mogelijk te begroten en zet in op het vergroten van de voorspelbaarheid en beheersbaarheid. Resultaten 2023-2025 In onderstaande tabel zijn de voor- en nadelen van de afgelopen drie jaren weergegeven. Zichtbaar is dat er inderdaad aanzienlijke voor- en nadelen zijn behaald. Programma 8 saldo (incl. lasten, baten, dotaties en onttrekkingen; x€1.000) Sociale basis

Resultaat 2023* 3.427 8%

Resultaat 2024* 1.397 3%

Resultaat 2025 1.632 3%

Bescherming jeugd en gezin en Maatschappelijke opvang Gespecialiseerde zorg en ondersteuning

6.240 17.129

5% 10%

2.095 -927

2% -1%

-9.127 5.632

-6% 3%

Jeugdhulp Volksgezondheid

-21.579 2.121

-10% -14.000 5% -2.416

-6% -5%

8.226 82

3% 0%

Opgave Nieuwkomers

0 7.337

0 1%

28% -2%

-1.781 4.664

73% 1%

-1.211 -15.061

*: om vergelijking tussen jaren mogelijk te maken zijn de bedragen voor 2023 en 2024 aangepast aan de indeling van 2025, na verschuivingen i.v.m. IV3richtlijnen

Onderliggende oorzaken De grootste voor- en nadelen binnen het programma ontstaan door de verschillende open-einde regelingen die onderdeel uitmaken van dit programma, en deze maken dat een zekere mate van afwijkingen daarmee onvermijdelijk zijn. Met name bij de Wmo (het totaal van Sociale basis, Bescherming jeugd en gezin en maatschappelijke opvang en Gespecialiseerde zorg en ondersteuning in bovenstaande tabel) en de Jeugdhulp heeft de gemeente de wettelijke plicht om de zorg te bieden die nodig is. Voor de indexering is de gemeente bovendien gebonden aan de AMvB reële prijzen, waardoor de loon- en prijsbijstelling die de gemeente moet vergoeden vaak hoger is dan de compensatie vanuit het Rijk. Een andere onzekere factor is het rijksbeleid, met name rond de Hervormingsagenda Jeugd en de eigen bijdrage Wmo (het abonnementstarief). Tenslotte heeft de gemeente beperkte controle over de verwijzingen: met name bij de jeugdzorg is de gemeente deels afhankelijk van huisartsen, rechters, gecertificeerde instellingen en andere verwijzers. Dat leidt tot de constatering dat de gemeente het stuur binnen programma 8 niet volledig in handen heeft, dat de situatie de afgelopen jaren desondanks beheersbaar was en dat er financiële risico's zijn in jaren waarin er alleen tegenvallers zijn.

Aan de andere kant neemt de gemeente verschillende maatregelen om de voorspelbaarheid en beheersbaarheid te verhogen, waar dat praktisch uitvoerbaar en wettelijk toegestaan is. Hieronder zal een korte toelichting worden gegeven op de grootste afwijkingen. In de bijlage zijn meer ondersteunende cijfers te vinden.

2/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/11046190

Jeugd In de bovenstaande tabel is te zien dat er op Jeugd in 2023 en 2024 een nadeel is gerealiseerd. Dat was in 2025 ook het geval geweest als bij de actualisatie van de begroting niet € 24 mln. extra zou zijn toegekend. Onderliggend is er dus sprake van een structureel tekort. Dit structureel tekort wordt deels veroorzaakt door de besparingsopgaven die als gevolg van de Hervormingsagenda Jeugd zijn opgenomen in de begroting, zonder dat daar (landelijke) maatregelen tegenover staan. Om deze reden heeft de commissie van Ark in het eerste rapport geadviseerd om gemeenten hiervoor (achteraf) te compenseren. Een stijgend beroep op ingekochte voorzieningen, het open-einde karakter van de jeugdhulp en (wettelijk) beperkte mogelijkheden om het volume te sturen dragen bij aan de tekorten op Jeugd. De gemeente neemt verschillende maatregelen om de voorspelbaarheid en beheersbaarheid te verhogen, zoals de prijs- en volumeafspraken met een beperkt aantal aanbieders via de aanbesteding van lokale Jeugdhulp (Haags Toekomst Perspectief, RIS309877, RIS318512) vanaf 2024 en de aanbesteding en doorontwikkeling van regionale Jeugdhulp vanaf 2028 (RIS324787). Wmo In de tabel vormen de drie onderdelen Sociale basis, Bescherming jeugd en gezin en Maatschappelijke opvang en Gespecialiseerde zorg en ondersteuning tezamen de Wmo.

In de tabel is te zien dat het aanzienlijke voordeel in 2023 in 2024 is gekrompen tot een klein voordeel en in 2025 is omgeslagen naar een klein nadeel. Dat is met name veroorzaakt door de stijgende financiële druk op de maatschappelijke opvang. Hierover is de raad separaat geïnformeerd en in de volgende paragraaf wordt hierop ingegaan. Voor de Wmo zijn de maatregelen kostenbeheersing uit het coalitieakkoord 2019-2022 succesvol doorgevoerd. Mede door Corona zagen we dat een aantal jaren tijdelijk minder gebruik is gemaakt van Wmo-voorzieningen, vooral minder dagbesteding. Dit had lagere Wmo-uitgaven tot gevolg, waarbij uit de tabel blijkt dat de voordelen steeds kleiner worden. De uitvoering van de Wmo is via aanbesteding belegd bij verschillende gecontracteerde aanbieders. De contracten van verschillende onderdelen hiervoor lopen in 2026 of 2027 af, waardoor de gemeente kan inzetten op verhoging van de beheersbaarheid en voorspelbaarheid door middel van prijs- en volumeafspraken en vermindering van het aantal aanbieders. Onderdeel van het gemeentelijk beleid is ook de inzet op preventie, onder andere via het (professioneel) welzijnswerk. Om de beheersbaarheid van de kosten voor professioneel welzijnswerk te verhogen wordt de financieringsmethodiek aangepast en toegewerkt naar langdurig partnerschap met een beperkt aantal aanbieders.

De eerste stap hiertoe wordt in 2026 gezet (RIS319210), de tweede stap volgt in 2028.

3/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/11046190

Maatschappelijke opvang Specifiek op het onderdeel Maatschappelijk Opvang (dat deel uitmaakt van de Wmo) ontstaat een nadelig resultaat door toenemende dakloosheid. De voornaamste redenen zijn de stijgende kosten van hotelopvang, nieuwe locaties in eigen beheer (o.a. de winteropvang) en inzet van sociaal beheer op locaties. De toestroom naar de gezinsopvang is groot - ook dit is een open-einde regeling waarbij de gemeente op basis van wettelijke verplichtingen en het in de raad vastgestelde beleid (Den Haag geeft thuis, RIS316085) momenteel weinig mogelijkheden heeft om aanvragen te weigeren - en de doorstroom naar (huur)woningen minimaal. Veel gezinnen worden opgevangen in hotelmatige voorzieningen, die zorgen voor een aanzienlijke stijging van de uitgaven voor de Maatschappelijke Opvang, veelal bekostigd vanuit incidentele middelen. Ook zijn de kosten voor sociaal beheer en de inzet van Haagse Hosts toegenomen. Om de beheersbaarheid te vergroten heeft de gemeente prijs- en volumeafspraken gemaakt middels de aanbesteding van de tijdelijke hotelopvang (RIS321972). Conclusie: Prognosekracht van de begroting is intact De indiener merkt terecht op dat het resultaat op programma 8 de afgelopen jaren beheersbaar was doordat behaalde nadelen deels gecompenseerd zijn door voordelen. In een jaar zonder voordelen zal een negatief resultaat moeilijk te vermijden zijn.

Hoewel uit bovenstaande analyse duidelijk is geworden dat de gemeente de situatie helaas niet volledig in eigen hand heeft en deels afhankelijk is van externe factoren, neemt de gemeente ook maatregelen om de voorspelbaarheid en beheersbaarheid te verhogen, zoals prijs- en volumeafspraken en vermindering van het aantal aanbieders. Daarnaast beschikt de gemeente over veel kennis, waarmee tijdens de begrotingsvoorbereiding, bij de actualisatie van de begroting en bij de prognose aan het einde van het jaar een zo goed mogelijke inschatting wordt gemaakt. Op basis van historische gegevens en monitoring van de ontwikkeling van volumes gedurende het jaar wordt de raming in de loop van het jaar bijgesteld en steeds accurater naar mate het jaar vordert. Uit de cijfers blijkt dat de afwijkingen beheersbaar zijn en dat de prognose vrij nauwkeurig is. Hiermee kan het college de raad in een zo vroeg mogelijk stadium informeren en waar nodig tijdig bijsturen om eventuele financiële risico’s te beperken. Op deze manier worden de verschillende P&C-producten en de bijbehorende prognosekracht ingezet waarvoor deze bedoeld zijn, ondanks het feit dat we bij dit programma als gevolg van verschillende open-einde regelingen te maken hebben met een hogere mate van onzekerheid. Het college van burgemeester en wethouders, de secretaris, de burgemeester, Ilma Merx

Jan van Zanen

4/5

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/11046190

Bijlage – resultaten over de afgelopen 3 jaar In onderstaande tabellen zijn de begroting, de realisatie en het resultaat op het saldo van baten en lasten voor programma 8 over de afgelopen drie jaren weergegeven. Een gedetailleerde verklaring van de verschillen is te vinden in de bijbehorende P&C-producten en specifieke rapportages. Programma 8 saldo 2023* (incl. lasten, baten, dotaties en onttrekkingen; x€1.000)

Begroting

Realisatie

Resultaat

Sociale basis

40.949

37.522

3.427

8%

Bescherming jeugd en gezin en Maatschappelijke opvang

122.689

116.449

6.240

5%

Gespecialiseerde zorg en ondersteuning

178.281

161.153

17.129

10%

Jeugdhulp

225.155

246.734

-21.579

-10%

Volksgezondheid

39.374

37.253

2.121

5%

Opgave Nieuwkomers

0

0

0

606.448

599.111

7.337

1%

*: om vergelijking tussen jaren mogelijk te maken zijn de bedragen aangepast aan de indeling van 2025, na verschuivingen i.v.m. IV3-richtlijnen

Programma 8 saldo 2024* (incl. lasten, baten, dotaties en onttrekkingen; x€1.000)

Begroting

Realisatie

Resultaat

Sociale basis

43.059

41.662

1.397

3%

1.100

Bescherming jeugd en gezin en Maatschappelijke opvang

125.823

123.728

2.095

2%

-3.200

Gespecialiseerde zorg en ondersteuning

178.320

179.247

-927

-1%

-

Jeugdhulp

248.494

262.494

-14.000

-6%

-9.050

Volksgezondheid

44.862

47.278

-2.416

-5%

-600

Opgave Nieuwkomers

-4.354

-3.143

-1.211

28%

-

636.204

651.265

-15.061 -2%

Prognose

-11.750

*: om vergelijking tussen jaren mogelijk te maken zijn de bedragen aangepast aan de indeling van 2025, na verschuivingen i.v.m. IV3-richtlijnen

Programma 8 saldo 2025 (incl. lasten, baten, dotaties en onttrekkingen; x€1.000)

Begroting

Sociale basis

46.745

45.113

1.632

3%

-

Bescherming jeugd en gezin en Maatschappelijke opvang

141.715

150.842

-9.127

-6%

-6.500

Gespecialiseerde zorg en ondersteuning

192.524

186.892

5.632

3%

4.000

Jeugdhulp

294.034

285.808

8.226

3%

5.000

Volksgezondheid

55.575

55.493

82

0%

-

Opgave Nieuwkomers

-2.431

-650

-1.781

73%

-

728.162

723.498

4.664

1%

2.500

Realisatie

Resultaat

Prognose

NB: omdat deze analyse tegelijk is uitgevoerd met de controle op de programmarekening 2025, bevatten de cijfers over 2025 nog geen correcties die naar aanleiding van de accountantscontrole in de programmarekening zijn verwerkt. Er kunnen daarom kleine afwijkingen optreden ten opzichte van de definitieve programmarekening 2025.

5/5