RIS323103 Raadsvoorstel Programmabegroting 2026-2029

Datum

Ons Kenmerk

12 september 2025

BSD/10939938 RIS323103

Voorstel van het college inzake Programmabegroting 2026-2029 Voor u ligt de programmabegroting van de gemeente Den Haag voor de jaren 2026-2029. Deze begroting vormt het financiële en beleidsmatige kader voor de komende jaren. Den Haag voert een solide financieel beleid en zoekt daarbij continu naar de juiste balans: voorzichtig waar nodig, maar gericht investeren waar het kan en gewenst is. Ondanks alle financiële uitdagingen waarmee gemeenten zich geconfronteerd zien, slaagt Den Haag erin om te blijven investeren in de stad. Tegelijkertijd blijft het belangrijk om zorgvuldig en kritisch om te gaan met de beschikbare middelen. In deze laatste begroting vóór de gemeenteraadsverkiezingen van 2026, gaat daarom bijzondere aandacht uit naar het oplossen van bestaande knelpunten. Sluitende begroting, maar ook uitdagingen Dit jaar heeft Den Haag een vernieuwde voorjaarsnota gepresenteerd inclusief financiële opgaven en knelpunten. In de voorjaarsnota werd al duidelijk dat de (financiële) opgaven groter zijn dan de beschikbare middelen. Bij de behandeling van de voorjaarsnota heeft de Raad richting gegeven aan de keuzes die gemaakt moeten worden. De financiële knelpunten zijn integraal afgewogen in relatie tot de beschikbare middelen. Hierbij is rekening gehouden met de inbreng van de Raad bij de voorjaarsnota en kan het college de begroting 2026-2029 sluitend presenteren.

Ondanks dat de begroting sluitend is, staan de Haagse financiën onder druk. De kosten blijven stijgen en rijksbijdragen groeien onvoldoende mee. Binnen de jeugdzorg zijn tekorten zichtbaar. Hoewel het Rijk tot en met 2027 middelen beschikbaar stelt, wordt er vanaf 2028 een extra besparing op jeugdzorg opgelegd. Ook op andere terreinen, zoals inburgering, opvang, veiligheid, energietransitie en gemeentelijke bedrijfsvoering, staan de financiën onder druk. Het verschil tussen wat van gemeenten wordt gevraagd en wat zij daarvoor ontvangen, raakt aan de uitvoerbaarheid van beleid en het voorzieningenniveau in de stad. Structurele duidelijkheid en voldoende financiering zijn noodzakelijk om de gemeentelijke taken duurzaam te kunnen blijven uitvoeren. Bovendien wordt het gemeentefonds ook opnieuw verdeeld. De financiële impact kan groot zijn voor Den Haag. In het meest negatieve scenario kan dit een structureel nadeel betekenen dat in 10 jaar oploopt tot € 90 mln., zoals toegelicht in de voorjaarsnota. Het is daarom van belang om ook de komende jaren vast te houden aan een behoedzaam financieel beleid en scherp te blijven sturen op de doeltreffendheid en doelmatigheid van de inzet van middelen. Investeringsruimte groei van de stad In de begroting 2025-2028 zijn stappen gezet om wegvallende financieringsbronnen in het fysieke domein, zoals de Enecomiddelen, op te vangen.

Daarom is vorig jaar bij de begroting 2025-2028 onder andere een bedrag van € 10 mln. aan kapitaallasten beschikbaar gesteld vanaf 2028 voor investeringsruimte voor de groei van de stad. In deze begroting is uitgewerkt hoe deze middelen de komende jaren ingezet kunnen worden. Dat vertaalt zich in een totaal investeringsbedrag van ongeveer € 236 mln.

Gemeente Den Haag

Spui 70 Den Haag

Postbus 12600 2500 DJ Den Haag

T 14070 www.denhaag.nl

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10939938

Inzicht in begroting verder verbeterd We blijven ons inzetten om de financiële huishouding en de sturing hierop te verbeteren en de inzichtelijkheid en daarmee de bruikbaarheid van de begroting te verbeteren. In de contourenbrief (RIS314462) zijn vier thema’s beschreven waarmee het college de financiële huishouding en de sturing wil verbeteren (RIS318378). Inmiddels zijn drie thema’s uitgewerkt. De begrotingsregels zijn geactualiseerd, er zijn spelregels voor het cofinancieringsfonds en er zijn stappen gezet in het transparanter maken van de P&C cyclus. Zo is de begroting sinds vorig jaar verbeterd, inclusief een activiteitenboek. Daarnaast hebben we een vernieuwde voorjaarsnota en wordt in 2025 voor het eerst een najaarsnota gemaakt om de prognose over het lopende jaar te verbeteren. Voor het vierde thema, de investeringsbegroting, wordt in deze begroting ook een eerste stap gezet door een beter en gedetailleerder inzicht te geven in het Meerjarig InvesteringsPlan (MIP). In het MIP staan alle investeringen van de gemeente Den Haag. Aan de hand van vernieuwde tabellen heeft de Raad beter inzicht in de verschillende investeringen die gepland staan. Tenslotte wordt eind 2025 de Kadernota Investeringen aan de Raad voorgelegd. In deze kadernota worden de bestaande spelregels uniform vastgelegd en beter inzichtelijk gemaakt.

Leeswijzer Voor een uitgebreide toelichting op de belangrijkste keuzes en actualiteiten met betrekking tot de begroting wordt verwezen naar hoofdstuk 1 van de begroting. In hoofdstuk 2 van de begroting komen de inhoudelijke speerpunten en financiën per beleidsprogramma aan bod en in hoofdstuk 3 de (verplichte) paragrafen, over bijvoorbeeld het weerstandsvermogen en lokale heffingen. In hoofdstuk 4 wordt de financiële begroting met onder meer de gemeentelijke inkomsten behandeld. Een aantal specifieke onderwerpen die onderdeel uitmaken van de begroting komen in dit raadsvoorstel kort aan het licht. Deze worden hieronder toegelicht. Dit betreffen de volgende: 1. Raadsbehandeling voorjaarsnota 2. Actualisatie begroting 2025 3. Nieuwe, aangepaste en vervallen reserves 4. Meerjarig Investeringsplan 2025-2032 5. Sturing en financiële controle 6. Meerjarenprognose Grondexploitaties 7. Herstelplan programmareserves 8. Actualisatie begrotingsindicatoren 9. Actualisatie activiteiten 10. Overzicht Enecoreserves 11. Digitale toegankelijkheid P&C documenten

2/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10939938

1. Raadsbehandeling voorjaarsnota Dit jaar is zowel het proces als de inhoud van de voorjaarsnota aangepast ten opzichte van voorgaande jaren zoals in de commissiebrieven ‘Begrotingsvoorbereiding’ en ‘Herziening tussentijdse rapportages’ (RIS321554 en RIS320524) is toegelicht. In het kort zijn de volgende wijzigingen doorgevoerd: • De voorjaarsnota is verrijkt met een beschrijving van een aantal grote op dit moment bekende financiële opgaven en knelpunten. • De voorjaarsnota is aangeboden als een raadsvoorstel, in plaats van een raadsmededeling. • De viermaands rapportage is ondergebracht in de voorjaarsnota. De voorjaarsnota is besproken in de commissie bestuur op 28 mei en vastgesteld in de Raad van 12 juni. De Raad heeft hiermee voor het eerst het budgettair kader vastgesteld en kennis genomen van een aantal financiële knelpunten en de prognose van 2025. Met de bespreking is een natuurlijk moment ontstaan waarop de raad mede richting kan geven aan de begroting. Tijdens de bespreking van de voorjaarsnota heeft de raad voor diverse onderwerpen extra aandacht gevraagd voor het opstellen van de begroting. Daarnaast zijn er vier moties aangenomen en heeft het college een aantal toezeggingen gedaan. Hieronder wordt ingegaan op de onderwerpen waarvoor extra aandacht is gevraagd, de aangenomen moties en de toezeggingen.

Aandachtspunten uit de behandeling voorjaarsnota De in het debat genoemde aandachtspunten hebben hun weg gevonden in deze begroting. Voor de volgende onderwerpen zijn er extra middelen beschikbaar gesteld n.a.v. de voorjaarsnota: • Veiligheid: Structureel € 3 mln. • Economie: havenvisie (€ 1 mln.) en markten (structureel € 0,5 mln.) • Openbare ruimte: Structureel € 1,2 mln. en extra middelen voor de hoefkade (€ 3,9 mln.) en de renovatie van de Trekvliet- en Laakbrug in het MJPK 4 (€ 22,2 mln.) • Jeugdzorg: € 24 mln. • Gezinsopvang: € 6 mln. • Raadsvoorstel ombudsman: Structureel € 1 mln. In hoofdstuk 1 van de begroting wordt de inzet van het budgettair kader nader toegelicht. Naast de onderwerpen die naar voren zijn gekomen bij de raadsbehandeling van de voorjaarsnota, zijn er ook diverse andere knelpunten in deze begroting van dekking voorzien. Daarnaast wordt voor de andere onderwerpen die naar voren zijn gekomen tijdens de raadsbehandeling in de verschillende programma's, in hoofdstuk 2, toegelicht hoe hierop wordt ingezet met behulp van de bestaande middelen. Het gaat onder andere om de opvang van queervluchtelingen, schimmelwoningen, de pilot gratis OV, de impact van de Rijksbezuiniging op de onderwijskansenregeling en de subsidies voor 2025 en 2026 voor Diligentia & PePijn en KOO. Moties raadsbehandeling voorjaarsnota Er zijn vier moties aangenomen.

• Motie Financiële reserve voor woonwagenstandplaatsen (RIS322519) Deze reserve wordt gevormd in deze begroting, zie ook bijlage 3. Overzicht instellen, verlengen, aanpassen, instandhouding en vrijval reserves. • Motie Geen aannames met veiligheid deel 3 (RIS322520) Er wordt oplopend tot structureel € 3 mln. beschikbaar gesteld voor veiligheid, zie ook hoofdstuk 1 in de begroting. • Motie Structurele financiering voor Haagse Hosts (RIS322521)

3/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10939938

•

Er wordt structureel € 0,3 mln. beschikbaar gesteld voor de Haagse Hosts onder de activiteit huiselijk geweld voor onder andere het beperken van overlast als gevolg van sekswerk. Daarnaast wordt vanaf 2026 structureel € 1,2 mln. beschikbaar gesteld voor een extra locatie voor dagopvang. Dit wordt verder toegelicht in hoofdstuk 1. Motie Vul het Haags Noodfonds Vluchtelingen aan (RIS322522) Het college ziet net als de raad het belang in van de subsidie ‘Haags Noodfonds Vluchtelingen’ en de positieve bijdrage die het levert aan mensen die in een schrijnende situatie verkeren. Jaarlijks is in de begroting een bedrag van € 0,4 miljoen beschikbaar dat ingezet wordt voor begeleiding en ondersteuning (bijvoorbeeld door leefgeld of onderdak) van mensen die door het ontbreken van een verblijfsvergunning in zeer dringende nood verkeren. De motie vraagt om aanvulling met € 0,1 mln. Voor 2025 en 2026 wordt de benodigde € 0,1 mln. aangevuld vanuit de reserves in programma 7. Hier wordt verder op ingegaan in de afdoening van de motie die u in september ontvangt.

Toezeggingen raadsbehandeling voorjaarsnota Ook zijn er drie toezeggingen gedaan tijdens de commissie (zie ook toezeggingenregister) • De Raad ontvangt bij de begroting een toelichting op MBS De Modernisering Bedrijfsvoeringsystemen (MBS) komt terug in de begroting met een toelichting. Er is in de commissie expliciet gevraagd om een tabel waarin de dekking wordt toegelicht. Deze is opgenomen in de paragraaf bedrijfsvoering. • De Raad ontvangt bij de begroting een toelichting op de ICT-licenties. In de paragraaf bedrijfsvoering wordt onder het kopje betrouwbare ICT stilgestaan bij dit onderwerp. • De raad ontvangt bij de begroting een toelichting op de ontwikkeling leges omgevingswet. Voor een toelichting van de ontwikkeling leges omgevingswet ontvangt u voor de begrotingsbehandeling in november een commissiebrief. 2. Actualisatie begroting 2025 Ook de begroting van het lopende jaar (2025) is geactualiseerd, mede op basis van de in de voorjaarsnota opgenomen prognose van het lopende jaar (2025). In bijlage 2 is een volledig overzicht opgenomen van alle wijzingen van het lopende jaar. Naast de wijzigingen die in hoofdstuk 1 toegelicht worden, betreft dit verschillende budgetneutrale bijstellingen. In bijlage 2 worden alle mutaties groter dan € 2,5 mln. in 2025 toegelicht. De begroting 2026-2029 en de actualisatie van 2025 dienen in samenhang te worden bezien. 3.

Nieuwe, aangepaste en vervallen reserves Bij de Programmabegroting 2026-2029 zijn reserves verlengd, aangepast (maximale hoogte en naam) en vervallen. Daarnaast worden er nieuwe reserves ingesteld voor Impuls winkelgebieden Schilderswijk en Transvaal, de Modernisering Bedrijfsvoeringssystemen en Woonwagens. Het volledige overzicht van alle wijzigingen met betrekking tot de reserves is opgenomen in bijlage 3. 4. Meerjarig Investeringsplan (MIP) Het totaal van investeringsprojecten van de gemeentelijke begrotingsprogramma’s vormt het MIP. Het MIP wordt jaarlijks door de raad vastgesteld als onderdeel van de besluitvorming bij de begroting. Investeringen zijn van dekking voorzien. Over de voortgang van de projecten wordt in verschillende P&C-documenten en projectrapportages gerapporteerd. Naar aanleiding van afgeronde projecten, nieuwe projecten en aanpassingen in de uitvoering van lopende projecten, wijzigt het MIP jaarlijks.

4/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10939938

Deze bijstellingen bestaan allereerst uit financieel neutrale wijzigingen zoals het toevoegen van een nieuwe jaarschijf voor investeringsprogramma’s die structurele dekking kennen, zoals de vervanging van civieltechnische kunstwerken en voor projecten waar baten (huren of heffingen) tegenover staan, zoals investeringen in rioleringen. Ook worden projecten in het overzicht opgenomen waar besluitvorming over heeft plaatsgevonden. Daarnaast is sprake van financieel niet-neutrale bijstellingen met betrekking tot het MIP, zoals het toevoegen van nieuwe investeringen bij de begroting en investeringen die goedkoper of duurder worden. Actualisatie Meerjarig Investeringsplan 2025-2032 Jaarlijks vindt bij de begroting een bijstelling op het MIP plaats. Toelichtingen op de ontwikkelingen op het investeringsprogramma komen aan bod in de verschillende beleidsprogramma’s (hoofdstuk 3). Daarnaast ontvangt u dit jaar voor het eerst de hernieuwde uitwerking van het MIP (bijlage 4). 5. Sturing en Financiële controle Sinds de programmarekening van 2023 wordt er bij reguliere P&C-documenten expliciet stilgestaan bij de grondexploitaties, de Wmo, jeugdzorg en parkeren. Grondexploitaties worden toegelicht in de meerjarenprognose grondexploitatie. Voor jeugdzorg geldt dat de begroting op de korte termijn sluitend is gemaakt, maar er voor de langer termijn aanzienlijke risico’s zijn.

Dit wordt verder toegelicht in hoofdstuk 1. Voor de onderwerpen Wmo en parkeren is op dit moment de verwachting dat de financiële uitputting in lijn is met de begroting. Deze onderwerpen worden verder toegelicht in de programmatoelichting in hoofdstuk 2. Naar aanleiding van de programmarekening 2024 zijn er door overschrijdingen negatieve programmareserves ontstaan. Dit geld voor de programma’s Cultuur en Bibliotheek (€ 0,8 mln.), Buitenruimte (€ 7,9 mln.) en Stadsontwikkeling en Wonen (€ 10,5 mln.). Bij reguliere P&C momenten zal dan ook expliciet stilgestaan worden bij deze onderwerpen zolang de programmareserve nog negatief is. Voor deze negatieve programmareserves worden herstelplannen opgesteld. De herstelplannen ontvangt u in september en worden vervolgens financieel verwerkt in het raadsvoorstel van de najaarsnota. Tot slot zijn er extra maatregelen genomen voor de verbetering op de financiële sturing. Enerzijds is de interne gesprekscyclus versterkt. Op verschillende niveaus in de organisatie vindt periodiek het gesprek over financiën plaats. Anderzijds is de P&C-cyclus aangepast, waardoor er vanaf 2025 een najaarsnota wordt gemaakt om de prognose van het lopende jaar te verbeteren. De raad is hier uitgebreider over geïnformeerd met de commissiebrief herziening tussentijdse rapportages (RIS320524).

Met een combinatie van deze twee verbeteringen, wordt beoogd om de sturing en financiële controle te verbeteren. 6. Meerjarenprognose Grondexploitaties In de begroting 2026-2029 zijn de ontwikkelingen op grondexploitaties verwerkt en wordt een actueel inzicht gegeven van de meerjarige ontwikkelingen op de grondexploitatieportefeuille en de toereikendheid van de reserve grondbedrijf om risico's op te vangen. De totale weerstandscapaciteit komt uit op € 48,1 mln. De weerstandscapaciteit bestaat uit de reserve grondbedrijf plus de verwachte positieve resultaten op grondexploitaties. De bandbreedte waarbinnen de weerstandscapaciteit moet vallen bedraagt € 42,9 mln. – € 48,5 mln. De berekende weerstandscapaciteit valt binnen deze bandbreedte en is daarmee voldoende.

5/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10939938

Een gedetailleerde onderbouwing met projectrapportages die ingaan op de ontwikkeling op begroting, bouwprogramma en risico's voor de grootste grondexploitaties wordt gegeven in de Meerjarenprognose Grondexploitaties 2025 (MPG) (RIS322704). 7. Herstelplan negatieve programmareserves De programmareserves van programma 5 (Cultuur en bibliotheek), programma 9 (Buitenruimte) en programma 13 (Stadsontwikkeling en wonen) zijn negatief voor een bedrag van in totaal € 19,2 mln. Deze tekorten worden voor 50% aangevuld vanuit het budgettair kader en voor de andere 50% dient een herstelplan gemaakt te worden. In de Verordening financieel beheer en beleid 2025 (artikel 5:7) is opgenomen dat het college een voorstel doet om de negatieve stand binnen maximaal twee begrotingsjaren weer ten minste op nihil te krijgen. Een verdere toelichting is te vinden in hoofdstuk 1 van de begroting. De herstelplannen worden medio september door de verantwoordelijke portefeuillehouders met de Raad gedeeld. Vervolgens worden deze verwerkt in het raadsvoorstel Najaarsnota dat op 18 december in de raad wordt behandeld. 8. Actualisatie begrotingsindicatoren Het college bereidt de actualisatie van de prestatie-indicatoren voor teneinde deze door de raad te laten vaststellen. De actualisatie vindt jaarlijks plaats als onderdeel van de begroting.

De wijzigingen gaan in vanaf het volgende begrotingsjaar (2026) en gelden niet voor het lopende jaar (RIS319370). Op verzoek van de Rekeningencommissie worden de begrote waarden van indicatoren niet meer bijgesteld voor het lopende jaar. Hierop wordt enkel een uitzondering gemaakt als bronnen zijn vervallen, waardoor desbetreffende indicator toch in het lopende jaar moet worden gewijzigd, om deze te kunnen verantwoorden bij de programmarekening. De actualisatie van de prestatie-indicatoren is opgenomen in bijlage 6. Ten eerste vervalt een aantal indicatoren, omdat bijvoorbeeld de bron niet (op tijd) beschikbaar is of omdat een indicator onvoldoende informatiewaarde heeft. Ten tweede wijzigt een aantal indicatoren, omdat bijvoorbeeld de brongegevens enigszins zijn gewijzigd of om een indicator te verduidelijken. En ten derde is er een aantal nieuwe indicatoren als alternatief van vervallen indicatoren of om de raad extra inzicht te geven. Tenslotte worden de soorten indicatoren beschreven. 9. Actualisatie activiteiten In de begroting wordt er ten aanzien van drie activiteiten een actualisatie doorgevoerd. De activiteit burgerzaken wordt opgesplitst in twee activiteiten: burgerzaken en dienstverlening. Met deze splitsing wordt meer inzicht geboden in de verschillende taken en verantwoordelijkheden die op dit moment binnen deze activiteit belegd zijn.

Daarnaast wordt de activiteit ‘werkgelegenheidsprojecten’ aangepast naar ‘re-integratie naar werk’. De huidige naam wekt de indruk dat het enkel gaat om projecten. Een groot deel van de werkzaamheden binnen de huidige activiteit werkgelegenheidsprojecten betreft echter reguliere re-integratie werkzaamheden. Er is naast de in hoofdzaak reguliere taak wel sprake van projecten maar dit is slechts een beperkt gedeelte van de totale activiteit. Ten slotte wordt de naam van de activiteit ‘ongediertebestrijding’ aangepast naar ‘aanpak plaagdieren’. De huidige naam legt te veel nadruk op bestrijding van dieren, terwijl de nadruk vooral ligt op het aanpakken van overlast veroorzaakt door plaagdieren.

6/7

Gemeente Den Haag Ons kenmerk

BSD/10939938

10. Overzicht Enecoreserves In deze begroting wordt voorgesteld de inzet van de Enecoreserve Duurzaamheid en Energietransitie te wijzigen. De wijzigingen worden toegelicht in hoofdstuk 1 van de begroting. In de online bijlage Enecoreserves vindt u een totaaloverzicht van de Enecoreserves. 11. Digitale toegankelijkheid P&C producten Net als voorgaande jaren wordt op de portal financien.denhaag.nl de begroting 2026-2029, in een toegankelijke omgeving, digitaal gepubliceerd. Hier zijn alle P&C-producten te raadplegen. Naast publicatie via de portal wordt ook nog het gedrukte boekwerk aangeboden. Gezien het bovenstaande stelt het college de raad voor het volgende besluit te nemen: de raad van de gemeente Den Haag, gezien het voorstel van het college van 9 september 2025, Besluit: I. II. III. IV. V. VI.

Vast te stellen de Programmabegroting 2026-2029 en de bijbehorende online bijlagen (bijlage 1), met een meerjarig eindsaldo van € 0,0 mln. na verrekening met de reserves; Vast te stellen de bijgestelde begroting van het huidige uitvoeringsjaar 2025 (bijlage 2); In te stemmen met het verlengen, aanpassen, instellen en opheffen van de reserves (bijlage 3); In te stemmen met het meerjarig investeringsplan 2025-2032 (bijlage 4); Kennis te nemen van het activiteitenboek (bijlage 5); In te stemmen met het actualiseren van de begrotingsindicatoren (bijlage 6).

Aldus besloten in de openbare raadsvergadering van De griffier,

De voorzitter,

7/7