RIS315201Bijlage Actieplan Laak 6 april

Actieplan Laak

Stadsdeel Laak 31-3-2023 Versie 5

Inhoudsopgave 1. Aanleiding en context ...................................................................................................................... 2 1.2

Lange en korte termijn ......................................................................................................... 2

2. Over Laak .......................................................................................................................................... 3 3. Stip op de horizon ............................................................................................................................ 5 4. Prioriteiten en acties ........................................................................................................................ 7 1. Arbeidsmigranten ......................................................................................................................... 8 2.

Afval .......................................................................................................................................... 10

3. Parkeren ...................................................................................................................................... 12 4. Verbondenheid ........................................................................................................................... 14 5. (Verkeers-)veiligheid en leefbaarheid ..................................................................................... 15 6. Wonen .......................................................................................................................................... 17 7. Armoede ...................................................................................................................................... 19 8. Meer groen .................................................................................................................................. 21 5. Prioriteiten in de wijken ................................................................................................................. 22 5.1 Laak Centraal ........................................................................................................................... 22 5.2 Spoorwijk ...................................................................................................................................

23 5.3 Molenwijk ................................................................................................................................... 23 5.4 Schipperskwartier..................................................................................................................... 23 5.5 Laakhavens ............................................................................................................................... 23 6. Communicatie ................................................................................................................................. 24 6.1 Vertrouwen ................................................................................................................................ 24 6.2 Dienstverlening ......................................................................................................................... 25 7. Borging van de integrale aanpak ................................................................................................. 25 8. Governance ..................................................................................................................................... 25

1

1. Aanleiding en context Laak is in verschillende opzichten een bijzonder stadsdeel met vele gezichten. Met de oude Haagse volksbuurten, de typische Berlage-woningen, het groene Cromvlietpark, de levendige Goeverneurlaan en de moderne nieuwbouw in Laakhavens en Binckhorst. Laak heeft kansen en mogelijkheden vanwege de centrale ligging vlak bij het centrum, de aangrenzende nieuwbouwgebieden en de OV-stations. En vooral ook door de actieve bewoners met mooie ideeën en hart voor hun wijk. Betrokken bewoners die Laak verder vooruit willen helpen. Maar er zijn ook problemen. De fysieke en sociale leefbaarheid in Laak staan al langere tijd onder druk. Er is in bepaalde gevallen overlast van de overbewoning door (ongeregistreerde) arbeidsmigranten, er is (te)veel afval op straat, er is criminaliteit en de parkeerdruk is hoog. Bewoners kennen elkaar nauwelijks en kijken vaak niet naar elkaar om. Laak scoort op het gebied van sociale cohesie met een 5.0 het laagst van heel Den Haag (5.7). Bewonersorganisaties luidden in een brandbrief aan het college van B & W in mei vorig jaar de noodklok: ‘Help ons. Red Laak. Neem de problemen serieus. Kijk eens wat er wél mogelijk is in plaats van wat in het beleid past,’ aldus de briefschrijvers.

In gesprekken met de burgemeester, wethouders en ambtenaren is in reactie daarop aangegeven dat de gemeente de problemen zeer serieus neemt en met een gecoördineerd actieplan voor Laak komt. In het coalitieakkoord van september 2022 schrijft het college dat kwetsbare gebieden als Laak kunnen rekenen op gerichte aandacht en in bepaalde gevallen ook extra geld. Dit actieplan Laak vertelt wat we al doen en wat we nog meer gaan doen om leefbaarheid in Laak te verbeteren. Belangrijk aandachtspunt daarbij is het versterken van het vertrouwen van de bewoners in de gemeente. Een goede samenwerking en onderling vertrouwen is immers de basis van een gedragen aanpak. Ook de communicatie met de bewoners, ondernemers en andere partners in de wijk is belangrijk. Dat betekent voor ons als gemeente concreet dat we luisteren, handelen en terugkoppelen. We zijn daarbij eerlijk en vertellen wat wel en wat niet kan.

1.2

Lange en korte termijn

De prioriteiten en acties uit dit plan zijn grotendeels gebaseerd op de wijkagenda’s van Laak Centraal, het Schipperskwartier, Molenwijk en Spoorwijk. Deze wijkagenda’s zijn onder de regie van het stadsdeel samen met de bewoners, ondernemers, gemeentelijke diensten en partners de wijk gemaakt en noemen de belangrijkste verbeterpunten voor de komende jaren. In Laak Centraal is in de zomer van 2022 gestart met een intensieve, gebiedsgerichte aanpak vanuit de wijkagenda. Zo is er extra schoonmaak-capaciteit ingezet, waren er vaker integrale handhavingsacties en controles van de Haagse Pandbrigade. Ook is een begin gemaakt met de aanpak van de parkeerproblemen.

2

Verder is een nieuw, flexibel informatiepunt voor arbeidsmigranten operationeel en zoeken we in overleg met de bewoners naar extra ontmoetingsruimte in de wijk. Dit plan beschrijft naast de korte termijnacties ook de opgaves voor de langere termijn die een langere adem nodig hebben. Voor een structurele aanpak voor de problematiek rond de arbeidsmigranten bijvoorbeeld, zijn naast de rijksoverheid en de Tweede Kamer ook andere partijen zoals werkgevers en uitzendbureaus in het Westland betrokken. En is er landelijke regelgeving nodig. Alle cijfers in dit plan komen uit het openbare bronbestand van de gemeente: Den Haag in Cijfers Home - Den Haag in Cijfers en de sociale wijkscans van het expertbureau JB Lorenz.

2. Over Laak Stadsdeel Laak is qua oppervlakte het kleinste van de Haagse stadsdelen en bestaat uit de wijken Laak Centraal, Spoorwijk, Molenwijk, Laakhavens, het Schipperskwartier en de Binckhorst. Laak is in de jaren dertig ontworpen voor 30.000 bewoners. De afgelopen decennia is dat aantal flink toegenomen: van 42.000 in 2017 naar ruim 47.000 in 2022. Een groei van 11 % tegen een Haags gemiddelde van 5 %.

Indicator Bewoners Woningen Sociale huur Particulier koop Particulier huur Aantal winkels Migratieachtergrond

Cijfers 47.000 21.403 31,8% 28,8% 38,8% 275 78,1%

Naast de groei van de totale Haagse bevolking en de nieuwbouw in de Binckhorst en Laakhavens is de verkamering een andere reden voor de bevolkingsgroei in het stadsdeel. Relatief veel woningen zijn particulier bezit en vanwege de lage huizenprijzen aantrekkelijk voor beleggers om te verhuren. Volgens gegevens van het The Hague Information Centre (THIC) wonen er 7.574 arbeidsmigranten (inclusief vrouwen en kinderen) in Laak. Het merendeel woont in Laak Centraal. Volgens informele bronnen in de wijk zijn dit er echter meer. Veel arbeidsmigranten schrijven zich niet in bij de gemeente waardoor het zicht op de werkelijke aantallen ontbreekt. De gevolgen van de overbewoning hebben grote impact op de leefbaarheid in Laak. De intensieve bewoning van de huizen trekt een wissel op de voorzieningen. Laak is gebouwd in een andere tijd voor een ander gebruik. Hierbij moet wel worden opgemerkt, dat niet álle problemen zijn terug te voeren op de arbeidsmigranten. Het aantal meldingen over afval, graffiti en hondenpoep lag in 2021 op 8.669 tegen een Haags gemiddelde van 1.926. Het is de vraag in hoeverre deze cijfers correct zijn: de meldingsbereidheid onder de bewoners is laag. Men heeft het idee dat er niets met hun meldingen wordt gedaan of men is bang voor represailles uit de buurt. Het afvalprobleem is overigens niet alleen met meer schoonmaak en handhaving op te lossen.

Hier speelt ook het gedrag van mensen een rol.

3

Veel bewoners weten niet wat de regels zijn of trekken zich er niets van aan, omdat zij maar kort in de wijk wonen en er geen binding mee hebben. Door de frequente wisseling van bewoners is de sociale cohesie in Laak sterk afgenomen. Veel bewoners kennen hun buren niet en voelen zich niet betrokken bij de omgeving. Laak hoort ook in sociaal opzicht tot één van de zwakste stadsdelen van Den Haag. Achter de voordeur hebben bewoners te maken met gezondheidsproblemen, armoede, schulden en eenzaamheid. Er zijn veel eenoudergezinnen en de helft van de bewoners is laaggeletterd. Dit heeft effect op de kinderen. Met name in Spoorwijk, Schipperskwartier en Molenwijk zijn er bovengemiddeld veel vroegtijdige schoolverlaters. Ook zijn er problemen met hangjongeren die dreigen af te glijden naar de criminaliteit. Een kwart van de huishoudens in Laak behoort tot de minimahuishoudens: rond de 10 % is langdurig arm. Het gemiddeld besteedbaar inkomen is met € 32.449 relatief laag vergeleken met het stedelijk gemiddelde (€ 43.400). Zo'n 78 % van de bewoners heeft een migratieachtergrond tegen een Haags gemiddelde van 57 %.

4

3. Stip op de horizon Naar een gastvrij Laak waar mensen graag wonen! Waar in Laak mensen vaak maar kort wonen en geen binding hebben met hun buurt, willen we toe naar een gastvrij stadsdeel. Een Laak waar mensen fijn en veilig wonen en waar het lekker groen en schoon is. In Laak moeten mensen zich voor lange tijd willen vestigen. Dat betekent dat er verschillende soorten huizen in uiteenlopende prijsklassen beschikbaar zijn, zodat zowel huidige als toekomstige generaties er graag (blijven) wonen. In goed onderhouden en geïsoleerde huizen. In het gastvrije Laak van de toekomst zijn er voldoende ontmoetingsplekken en activiteiten. Mensen kijken naar elkaar om en kennen hun buren. De bewoners zorgen voor elkaar en voor de buurt. Waar mogelijk doen zij mee aan bijvoorbeeld een Lief & Leedstraat, een buurtbarbecue of een activiteit in het buurtcentrum. Laak heeft in de toekomst een aantrekkelijk en divers winkelaanbod. Op de winkelpleinen (Lorentzplein, Jonckbloetplein, Goeverneurplein en Hildebrandplein) zijn veel verschillende soorten winkels en terrasjes. Buurtbewoners komen hier graag om boodschappen te doen en elkaar te ontmoeten. Voor onbetrouwbare pandeigenaren en ‘ondernemers’ die het criminele pad op willen is er geen plek meer.

Winkeliers moeten in het vervolg een bedrijfsactiviteitenvergunning aanvragen. Hiermee maakt de gemeente het criminelen moeilijk om als ondernemer te beginnen of actief te blijven. De openbare ruimte in het winkelgebied is opnieuw ingericht met mooi groen en bankjes. De ontwikkeling van de Petroleumhaven in Laakhavens zorgt ervoor dat de nieuwe bewoners hun boodschappen gaan doen in Laak, wat de economie in het gebied een stimulans geeft.

5

De stip op de horizon is onderbouwd in de toekomstverkenning Laak (weer) Centraal. Samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties hebben we vanuit de verschillende gemeentelijke diensten onder regie van de gebiedsregisseur Laak nagedacht over de verdere toekomst van het stadsdeel. De aanbevelingen uit de toekomstverkenning gaan over de langere termijn en geven een ontwikkelrichting aan voor een gezonde toekomst van een gastvrij Laak. ‘Het is nu het moment om de verborgen schatten op te graven en de leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit van het gebied te verbeteren: de cadeautjes hoeven alleen maar uitgepakt te worden’, zo staat in de toekomstverkenning. Veel van de aanbevelingen en acties in de toekomstverkenning komen terug in de wijkagenda Laak Centraal. De ambities voor Laak zijn als volgt samengevat: • Een fijne, schone, veilige en sociale leefomgeving; • Met voldoende toekomstperspectief; • Een succesvol stadsdeel voor oude en nieuwe bewoners; • Een stadsdeel waar huidige en toekomstige generaties zich willen en kunnen vestigen.

6

4. Prioriteiten en acties De uitdagingen in Laak zijn groot. De problemen zijn hardnekkig en ingewikkeld en kunnen niet in alle gevallen door één partij worden opgelost. Sommige thema’s vragen om een integrale lange termijn-aanpak, zoals de overbewoning door (niet geregistreerde) arbeidsmigranten. Op de korte en middellange termijn zijn er al wel veel verbeterpunten waarmee we zichtbaar resultaat kunnen boeken. Daarbij zijn de wijkagenda’s leidend. Uit die van Laak Centraal, het Schipperskwartier, Molenwijk en Spoorwijk komen een aantal thema’s naar voren die in alle wijken spelen en waar we de inzet op intensiveren. De wijkagenda voor Laakhavens wordt dit jaar en die van de Binckhorst daarna gemaakt. Op onderstaande prioriteiten formuleren we acties voor zowel de korte als de lange termijn.

7

1. Arbeidsmigranten In Laak Centraal woont de hoogste concentratie arbeidsmigranten van het hele stadsdeel. Er wonen 19.000 mensen, waarvan volgens de officiële cijfers 7.574 arbeidsmigranten (zie ook pagina 3 Over Laak). Maar het werkelijke aantal ligt vermoedelijk veel hoger. Arbeidsmigranten die korter dan 3 maanden in Nederland komen werken, moeten zich inschrijven in de Registratie Niet-ingezetene. Hierin wordt alleen het verblijfsadres geregistreerd als de arbeidsmigrant daar toestemming voor geeft. Dit maakt het moeilijk de exacte aantallen te achterhalen. De gemeente werkt aan een structurele aanpak rond de woon- en leefomstandigheden van arbeidsmigranten. Deze aanpak moet leiden tot meer evenwicht in de wijk en meer leefbare, veilige en menswaardige woonomstandigheden voor deze groep. Zo kunnen mensen zich binden aan de wijk en er samen met anderen een toekomst vinden. Voor de aanpak arbeidsmigranten zijn de volgende doelstellingen geformuleerd.

Acties 1.1 We willen als gemeente meer invloed uitoefenen op het goed en veilig huisvesten van arbeidsmigranten. Met de Haagse Pandbrigade bekijken we welke instrumenten daarvoor nodig zijn (handhaving, beloning); 1.2 We intensiveren de lobby bij het Rijk voor een goede registratie van de arbeidsmigranten; 1.3 We intensiveren de lobby bij het Rijk om werkgevers en uitzendbureaus verantwoordelijk te maken voor de huisvesting van arbeidsmigranten; 1.4 We ontwikkelen met de betrokken partners een aanpak om de overlast van sommige arbeidsmigranten te beperken en hun positie ten opzichte van inlener, uitzender en huisjesmelker te versterken; 8

1.5 Er komt een laagdrempelige en flexibele informatievoorziening voor arbeidsmigranten over rechten en plichten, wonen en gezondheid (in eigen taal en buiten kantooruren).

9

2. Afval Zwerfafval op straat, vuilnis naast ondergrondse restafvalcontainers (ORAC’s), grofvuil op de stoep en hondenpoep. In veel wijkagenda’s staat het afvalprobleem met stip op nummer één als grootste ergernis van de bewoners. Er worden nu al veel maatregelen genomen om de overlast van afval terug te dringen. Deze lopende acties en projecten

worden binnenkort geëvalueerd. Mede op basis hiervan en de inbreng van bewoners, wordt een nieuw actieplan voor de hele stad gemaakt. Maatregelen uit dit actieplan zetten we ook in Laak in. Acties 2.1 We continueren de inzet van extra schoonmaak in Laak Centraal gestart in juni 2022: • De elektrische veegmachine rijdt 2 à 3 keer per week extra; •

Elke woensdag rijdt de extra grote veegmachine met twee uitvegers;

•

Om de week is er extra ondersteuning voor de medewerkers openbare ruimte om de hele straat aan te pakken bij het weghalen van zakken en dozen;

•

Door de ingebruikname van een nieuw meldsysteem wordt door de voormannen en leidinggevenden meer geschouwd en sneller gereageerd op meldingen;

•

In augustus 2022 is een proef gestart waarbij 21 hotspots locaties in Laak Centraal in de ochtend worden aangepakt;

We gaan door met de reguliere werkzaamheden: • Op vrijdag halen we de huisvuilzakken op; • Op maandag tot en met vrijdag worden de ORAC’s dynamisch geleegd; •

Vuilnis naast de containers wordt iedere dag weggehaald;

•

Ook afval dat niet bij een container is geplaatst wordt weggehaald;

•

Er wordt elke dag geveegd. Op vrijdag is dit na de vuilophaal;

10

Verder: • In de buurten waar geen ORAC’s staan, zijn als proef gele meeuwenzakken het hele jaar beschikbaar bij de afhaalpunten. Rond de start van het broedseizoen brengen we dit extra onder de aandacht; •

We kijken naar de mogelijkheden om ondanks de hoge parkeerdruk in Laak Centraal hier ORAC’s in te meten;

•

We onderzoeken de inzet van een extra serviceploeg om meldingen af te handelen die voortkomen uit de wijkschouw schoon & heel;

•

We onderzoeken mogelijkheden om afval te scheiden in Laakhavens (ondergrondse sorteerstraatjes);

•

We onderzoeken in samenwerking met de HMS betere logistiek voor het ophalen van bijplaatsingen;

•

Vanuit handhaving geven we in Laak Centraal prioriteit aan afval (huishoudelijk afval en grofvuil). Daarbij zetten we onze handhavers zoveel mogelijk in waar de pakkans op bijplaatsingen het grootst is.

2.2 Meer communicatie gericht op gedragsverandering: • We verbeteren de communicatie (in verschillende talen) voor bewoners en ondernemers over de regels rond afval; •

We onderzoeken de mogelijkheden en effecten van gedragscampagnes;

•

In samenwerking met de stichting Aardewerk gaan wij afvallessen aanbieden aan bewoners;

•

We gaan door met de opruimdagen in de wijk;

•

Samen met de bewoners ontwikkelen we andere acties in de wijk.

11

3. Parkeren In Laak en vooral in Laakkwartier-Oost is sprake van een hoge parkeerdruk. Het nieuwe parkeerbeleid maakt het mogelijk om in te grijpen in gebieden met structurele parkeeroverlast. Het vergunningengebied Laakkwartier is één van de gebieden waar dit nieuwe beleid als eerste wordt toegepast. Verschillende maatregelen moeten ertoe leiden dat de parkeeroverlast afneemt en de leefbaarheid verbetert. Een aantal maatregelen wordt op korte termijn (2023) gerealiseerd. De overige maatregelen zijn vanwege de complexiteit en/of externe factoren pas uitvoerbaar op de langere termijn (vanaf 2024).

Acties 3.1 Korte termijn (2023): • Vierde en volgende bewonersvergunning(en) worden sinds vorig jaar (2022) niet meer verlengd. Dit zijn vooral vergunningen voor bedrijfsbussen; • De parkeermogelijkheden worden duidelijker aangegeven. We gaan na of overal in de wijk de juiste bebording en belijning aanwezig is, zodat het voor iedereen duidelijk is waar men wel en niet mag parkeren. Aansluitend zal er intensief worden gehandhaafd op foutparkeren; • Door het samenvoegen van meerdere kleine vergunningengebieden is een groter vergunningengebied ontstaan. Bewoners worden beter geïnformeerd over parkeermogelijkheden op iets grotere loopafstand; • Er zijn parkeerdruk-tellingen uitgevoerd. Daarnaast doen we herkomst-onderzoek zodat we straks goed kunnen zien wie op welke momenten in het vergunningengebied Laakkwartier staan en op welke momenten en waar het druk is. Aan de hand van die gegevens gaan we vervolgens bekijken of de tijden voor betaald parkeren uitgebreid moeten worden; • We onderzoeken of het vergunningengebied voor bedrijven opgesplitst kan worden in vergunningengebieden die gelijk zijn aan die van de bewoners; • Ook onderzoeken we de mogelijkheden met betrekking tot deelmobiliteit (deelauto’s en bijvoorbeeld deelbakfietsen) en parkeren van (bedrijfs)busjes op afstand. 12

3.2 Langere termijn (2024) • Het wordt mogelijk om het aantal vergunningen per vergunningengebied te maximeren. Met dit vergunningenplafond worden er niet meer vergunningen uitgegeven dan er parkeerplaatsen zijn in een gebied; • Bij grote nieuwbouwprojecten (bijvoorbeeld Laakhavens en Binckhorst) komen lagere parkeernormen en kan de parkeereis verder worden verlaagd door parkeerplaatsen te compenseren door het aanbieden van deelmobiliteit. Dit betekent dat er beperkte mogelijkheden zijn voor het parkeren op straat en dat bewoners en gebruikers van de nieuwbouw geen vergunning krijgen voor parkeren op straat.

13

4. Verbondenheid De sociale cohesie in Laak is het laagst van heel Den Haag. Dat heeft verschillende oorzaken. Een deel van de inwoners woont er maar tijdelijk en heeft geen binding met de buurt. Daarnaast spelen de uiteenlopende achtergronden van de bewoners en het taalprobleem een rol: 78 % heeft een migratieachtergrond. Daar komt bij dat veel mensen zorgen hebben achter de voordeur, bijvoorbeeld met hun gezondheid, eenzaamheid of schulden. Dit maakt dat zij niet meedoen in de wijk en zich terugtrekken. Tegelijkertijd zijn er óók actieve bewoners, die juist wel werken aan meer saamhorigheid en hun buurt verder vooruit willen helpen. Voor de welzijnsorganisaties in Laak is een belangrijke rol weggelegd bij het versterken van de sociale cohesie, bijvoorbeeld door het aanbod beter zichtbaar te maken en meer activiteiten voor jongeren en specifiek voor meisjes te ontwikkelen.

Acties 4.1 Er komt praktische ondersteuning voor nieuwe en bestaande (bewoners)initiatieven in de wijk. Het gaat dan om ondersteuning bij het organiseren van activiteiten, het ontwikkelen van initiatieven en het aanvragen van subsidies; 4.2 We verhogen de betrokkenheid van nieuwkomers en versterken het contact tussen de bestaande en nieuwe bewoners. We stimuleren de spreekvaardigheid van nieuwkomers en het organiseren van activiteiten die buurtbewoners van verschillende herkomst met elkaar verbinden; 4.3 Met de samenwerkingspartners in de stad versterken we het aanbod voor de aanpak van laaggeletterdheid en taalvaardigheid voor nieuwkomers.

14

5. (Verkeers-)veiligheid en leefbaarheid Veiligheid is in verschillende opzichten een belangrijke thema in Laak. Veiligheid is een voorwaarde voor een aantrekkelijke stad. Het terugdringen en voorkomen van criminaliteit en overlast is en blijft dan ook topprioriteit voor de gemeente. De Haagse veiligheidsbenadering loopt langs drie sporen: • een gebiedsgerichte, integrale aanpak van onveiligheid in de wijken met een informatie gestuurde en probleemgerichte inzet; • een langdurige aanpak van ondermijnende criminaliteit; • de aanpak van jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit.

De gemeente wil de meldings- en aangiftebereidheid van bewoners en ondernemers vergroten. Daarbij is goede communicatie cruciaal: terugkoppeling aan de melders en zichtbare acties, zoals de integrale handhavingsacties, dragen bij aan de vergroting van de bereidheid om melding of aangifte te doen. Op het gebied van de veiligheidsbeleving in de wijk is het belangrijk dat de openbare verlichting goed op orde is. Donkere plekken op straat zorgen er namelijk voor dat bewoners een onveilig gevoel hebben. Verder is de verkeersveiligheid in Laak een belangrijk thema. Bewoners klagen regelmatig over automobilisten die te hard rijden in de woonstraten, mensen die gevaarlijk parkeren en over onveilige situaties voor fietsers en voetgangers.

15

Acties 5.1 Handhaving in Laak is en blijft belangrijk, zodat de bewoners zich veilig voelen en iedereen zich aan de regels houdt. Op basis van signalen die wij krijgen wordt vanuit het stadsdeel samen met de Handhavingsorganisatie, de politie en de directie Veiligheid gericht en integraal geïntervenieerd op verschillende vormen van overlast en criminaliteit. Meldingen van bewoners en ondernemers nemen we uiterst serieus, pakken we op en koppelen we terug. Verder: • We gaan door met integrale handhavingsacties in samenwerking met onder meer de politie, douane, brandweer, belastingdienst en HTM. Door gerichte communicatie maken we deze acties goed zichtbaar; • Om te voorkomen dat jongeren in de criminaliteit belanden, intensiveren we de inzet van het jongerenwerk in specifieke wijken waaronder het Schipperskwartier. Daarbij kijken we ook naar een gericht aanbod voor meisjes om hun weerbaarheid te vergroten; • Bij grote evenementen, zoals de jaarwisseling en voetbalkampioenschappen is er extra aandacht voor preventieve maatregelen en outreachend jongerenwerk. De samenwerking met bewoners, buurtvaders het welzijnswerk en andere partners is daarbij van groot belang; • Vanuit handhaving geven we in Laak Centraal prioriteit aan afval (huishoudelijk afval en grofvuil), foutparkeren en de overlast rondom recreatievaartuigen.

Daarbij zetten we onze handhavers zoveel mogelijk in waar de pakkans op bijplaatsingen het grootst is. 5.2 Samen met onze partners pakken we malafide bedrijvigheid aan en stimuleren we een gezond en bonafide ondernemersklimaat in Laak. Regelmatig zullen bedrijven onderworpen worden aan integrale controles. In het coalitieakkoord wordt gesproken over uitbreiding van de vergunningplicht voor (retail)bedrijven. We gaan onderzoeken of het introduceren van de bedrijfsactiviteitenvergunning haalbaar is en van meerwaarde kan zijn in Laak Centraal; 5.3 Verkeersonveilige plekken in Laak pakken we waar mogelijk aan. Zo zijn er projecten om de veiligheid voor fietsers bij het oversteken te verbeteren (oversteek Laakbrug/Rijswijkseweg – Neherkade). Voor verschillende locaties zijn onderzoeken gestart om de verkeersveiligheid op grotere schaal te verbeteren (bv kruispunt Waldorpstraat – Viaductweg). Bij de toekomstige herinrichtingen krijgen voetgangers en fietsers prioriteit boven gemotoriseerd verkeer. Verder zijn we dagelijks bezig met kleine verbeteringen voor de verkeersveiligheid. Het gaat dan bijvoorbeeld om extra of betere verkeersdrempels. De inbreng van bewoners op het gebied van verkeersveiligheid in Laak wordt zeer gewaardeerd en serieus genomen.

Zij zijn uiteindelijk de eindgebruiker waarvoor we het doen; 5.4 Donkere plekken die door de bewoners als onveilig worden ervaren, krijgen betere verlichting. Zo komen er extra lichten op het Lorentzplein en worden sommige lichtmasten verplaatst. Verder bekijken we samen met de betrokken specialisten welke andere plekken in Laak beter verlicht kunnen worden.

16

6. Wonen Laak en meer specifiek Laak Centraal heeft een grote en goedkope particuliere woningvoorraad. Deze is zeer aantrekkelijk voor de huisvesting van arbeidsmigranten, al dan niet in strijd met wet- en regelgeving. Dit maakt dat huurprijzen worden opgedreven, wat weer indirect leidt tot achterstallig onderhoud. Woningen worden toch wel verhuurd; of deze nu worden onderhouden of niet. Terwijl ook andere grote groepen (potentiële) inwoners van de stad naarstig op zoek zijn naar goedkope woonruimte. Zo is Laak ook aantrekkelijk voor bijvoorbeeld kamerbewoning door studenten, gezien de ligging van de Haagse Hogeschool en het ROC Mondriaan. Door intensiever in te zetten op een rechtvaardige verdeling van woningen met huisvestingsvergunningen komen de lage inkomens beter aan bod op een schaarse woningmarkt. Via de opkoopbescherming die in maart 2022 is ingevoerd, voorkomen we dat betaalbare woningen in handen komen van particuliere verhuurders. Toezicht en handhaving op bouw- en woonregelgeving spelen een belangrijke rol om misstanden en excessen op de woningmarkt aan te pakken en te voorkomen. De Haagse Pandbrigade kan op de korte termijn bijdragen aan het tijdelijk verbeteren van de leefbaarheid en veiligheid in de buurt. De Pandbrigade intensiveert in 2023 de inzet in Laak Centraal. In beginsel worden alle meldingen in dit gebied opgepakt, gecontroleerd en afgehandeld.

Daarnaast worden er grotere en meer zichtbare handhavingsacties uitgevoerd. De verbetering van de kwaliteit van woningen kan een bijdrage leveren aan de bestrijding van (energie)armoede. Ook zorgt een goed onderhouden woning voor een gevoel van veiligheid en betere leefbaarheid. Daarom intensiveren we, als eerste in Laak Centraal, acties om de kwaliteit van de woningen met een slecht energielabel (EFG) te verbeteren. Het gaat dan om het isoleren, verduurzamen en onderhouden van woningen. Om ervoor te zorgen dat er voldoende goede woningen beschikbaar zijn en deze ook te behouden, is de gemeente aangesloten op de Regionale Realisatieagenda: een programma van het Rijk en de provincie Zuid-Holland om de woningbouwdoelstellingen in Den Haag en andere steden te realiseren. Een structurele oplossing van alle problematiek in de wijk vergt een bredere aanpak. Die wordt omschreven bij hoofdstuk 4.1 bij de prioriteit arbeidsmigranten.

17

Acties 6.1 De inzet van de Pandbrigade wordt geïntensiveerd bij de aanpak van misstanden van woninggebruik en overtredingen op het gebied van bouw- en woonregelgeving te beëindigen; 6.2 We reguleren de woningmarkt. Recent ingevoerde of nieuwe (aankomende) wetten en regels (Opkoopbescherming en Goed Verhuurderschap) zijn of zullen worden toegepast in Laak Centraal. Op de naleving daarvan zal worden toegezien. Rond de verhuurdersvergunning gaan we handhaven op te hoge huren en er ook beter voor zorgen dat woningen ook worden toegewezen aan mensen die ze het hardst nodig hebben; 6.3 Met een nieuw mobiel informatiepunt informeren we arbeidsmigranten beter over rechten en plichten rond wonen (zie ook bij prioriteit Arbeidsmigranten, 1.5, pagina 8); 6.4 We begeleiden bewoners bij het verduurzamen van hun woning. Woningeigenaren spreken we aan op achterstallig woningonderhoud; 6.5 We sluiten een convenant met vastgoedeigenaren in Laak om te laten zien hoe het ook kan. Zij krijgen een voorbeeldfunctie als het gaat om goed verhuurderschap en woningonderhoud. Daarbij kijken we ook naar het versterken van VvE’s.

18

7. Armoede Relatief veel bewoners in Laak zijn financieel kwetsbaar. Een deel van hen heeft te maken met armoede en schulden. Een kwart van de huishoudens behoort tot de minimahuishoudens. Rond de 10 % is langdurig arm. Het gemiddeld besteedbaar inkomen van de inwoners van Laak is met € 32.449 relatief laag vergeleken met het Haags gemiddelde van € 43.400. Nog niet alle mensen met problemen rond armoede en schulden die dat nodig hebben, weten de beschikbare voorzieningen te vinden. Hierbij spelen onder meer taal, schaamte en isolement een rol. Niet iedereen die dat nodig heeft is in beeld bij de gemeente, welzijnswerk en hulpverlening.

Acties 7.1 We brengen de dienstverlening en voorzieningen op het gebied van armoede en schulden gerichter onder de aandacht bij de mensen die dit nodig hebben. Daarbij kijken we samen met de netwerken in de buurten en wijken hoe we de mensen die het nodig hebben, zo goed mogelijk kunnen bereiken. Er komt meer(talige) communicatie op maat en we gaan intensiever samenwerken met de partnerorganisaties in de wijk. Indien nodig intensiveren we de dienstverlening; 7.2 Door meer voorlichting en trainingen helpen we bewoners financieel weerbaar te maken; 7.3 We onderzoeken hoe we zelforganisaties als de weggeefwinkel, voedselbanken, de Kast voor Lotje en andere initiatieven (financieel) kunnen versterken.

19

Gezondheid Het bevorderen van de gezondheid van de inwoners van Laak blijft onze speciale aandacht houden. Want mensen die problemen hebben op het gebied van armoede hebben vaak een slechtere gezondheid dan mensen die niet in armoede leven. En uitgangspunt van de gemeente is dat iedereen in Den Haag recht heeft op een zo gezond mogelijk leven. Er zijn al veel verschillende activiteiten om de gezondheid van de inwoners van Laak te bevorderen. We gaan hiermee door en intensiveren deze waar mogelijk. Aandacht voor preventie is daarbij belangrijk. Het gaat onder meer om: • Haagse Aanpak Gezond gewicht voor kinderen: sport en spelactiviteiten voor kinderen, ondersteuning scholen voor gezonde voeding en bewegen, meer aandacht voor waterdrinken; • Leefstijlactiviteiten volwassenen: in overleg met de betrokkenen onder meer extra zwemuren en beweegactiviteiten voor vrouwen, informatiebijeenkomsten over gezonde voeding, extra inzet gezondheidsambassadeurs en voorlichters GGD voor leefstijladvies op maat en in co-creatie meer sport en spelactiviteiten kinderen en jongeren.

20

8. Meer groen Groen is belangrijk voor een fijne leefomgeving en kan de gevolgen van een veranderend klimaat opvangen (klimaatadaptatie). Volgens onderzoek hebben bomen, planten en parken een positief effect op de gezondheid en het welzijn van mensen. Bovendien draagt groen bij aan de biodiversiteit in de stad. De bewoners geven aan dat zij blij zijn met het bestaande groen in de wijk. Toch is Laak een relatief versteend stadsdeel, wat mogelijkheden biedt voor meer en permanent groen.

Acties 8.1 We zijn vorig jaar gestart met het vervangen van bijna al het groen in de plantsoenen, zodat dit jaar zeker 95 % is vernieuwd. Dit geldt niet voor de ecologische zones. De plantsoenen krijgen beplanting die snel dichtgroeit en er mooi uitziet. Dit heeft als effect dat mensen netter omgaan met de openbare ruimte als deze er verzorgd uitziet. Zo hebben we minder werk in het dagelijks beheer en dragen we bij aan een mooie verzorgde wijk; 8.2 Alle locaties in Laak die nog ‘groener’ kunnen worden, zijn in kaart gebracht. Er zijn zeker nog enkele tientallen plekken waar groen aangelegd kan worden, bijvoorbeeld de hofjes langs de Beetsstraat, Jonathanstraat en de trambanen. Het gaat dan om plantsoentjes, groenstroken of extra bomen. We onderzoeken de mogelijkheden om de Allard Piersonlaan mooier en nog groener te maken. Bewoners kunnen daarbij meedenken over bijvoorbeeld extra bankjes, sportvoorzieningen of meer bloemperken; 8.3 We monitoren de doelstellingen van het gemeentelijke groenbeleid met sensoren en enquêtes. Aan de hand van deze informatie kunnen we sturen op het bereiken van vooraf bepaalde doelen. Zo houden we in de gaten of we ook echt bereiken wat we vooraf communiceren met bewoners.

21

5. Prioriteiten in de wijken Naast de prioriteiten voor het hele stadsdeel zijn er ook specifieke prioriteiten voor de verschillende wijken. Deze zijn ook afgeleid van de wijkagenda’s.

5.1 Laak Centraal In Laak Centraal is in mei vorig jaar gestart met een gebiedsgerichte aanpak omdat dit de grootste wijk is met de meeste problemen. Op basis van de prioriteiten van de wijkagenda zijn acties geformuleerd die integraal met zowel interne- als externe stakeholders worden aangepakt. Het gaat om de thema’s wonen, leefomgeving, sociale verbondenheid en het winkelgebied. Acties wonen • Aanpak overbewoning; • Acties woningonderhoud en verduurzaming woningen; • Betere informatievoorziening, mogelijk via een fysiek loket met wooncoach, huurbalie, VvE balie, Hou van je Huis; • Aansluiting bij flexibel informatiepunt arbeidsmigranten; • Zie ook bij prioriteit 6 wonen; Acties leefomgeving • Zichtbaar schonere straten; • Verminderen parkeerdruk; • Betere communicatie (in meerdere talen) en campagnes en workshops gericht op gedragsverandering; • Zie ook bij prioriteit 2 afval; Acties verbondenheid • Meer ontmoetingsplekken. Hierbij kijken we samen met de bewoners op een creatieve manier naar mogelijkheden om bestaande plekken in de wijk op verschillende manieren te gebruiken.

Dit kunnen ook ontmoetingsplekken buiten zijn; • Professionele ondersteuning (bewoners)initiatieven; • Meer Lief & Leedstraten rond de Goeverneurlaan en Rijswijkseweg; • Extra geld (€ 50.000) voor het wijkbudget Laak Centraal; • Betrekken nieuwkomers; • Aanpak laaggeletterdheid; Acties winkelgebied • Ondersteunen en professionaliseren ondernemersvereniging Goeverneurlaan; • Leegstaande winkelpanden opknappen/pop up winkels Goeverneurlaan; • Aanpak ondermijning (lange termijn);

22

5.2 Spoorwijk Afval op straat, de verkeersveiligheid en te weinig parkeerplaatsen staan op de wijkagenda Spoorwijk als de belangrijkste verbeterpunten. Daarnaast is er overlast van hangjongeren en drugsgebruikers. Acties Spoorwijk • Specifieke aanpak jongerenoverlast (samen met politie en welzijnswerk); • Aanbod welzijnswerk versterken en beter onder de aandacht brengen; • Betere verlichting op donkere plekken (bijvoorbeeld station Moerwijk).

5.3 Molenwijk Ook voor de bewoners van Molenwijk zijn afval, parkeren en verkeersveiligheid de belangrijkste verbeterpunten. Verder is er overlast van daklozen en verslaafden en missen de bewoners een gevarieerd winkelaanbod aan de Rijswijkseweg. Acties Molenwijk • Welzijnswerk beter zichtbaar, specifieke inzet jongerenwerk en (nieuw) meidenwerk; • Onderzoeken mogelijkheden betere ondersteuning ondernemers Rijswijkseweg.

5.4 Schipperskwartier Veiligheid, afval en groen krijgen in de wijkagenda van het Schipperskwartier prioriteit. Verder willen de bewoners een goed en gevarieerd activiteitenaanbod vanuit buurtcentrum Vliethage, de enige voorziening in de wijk. Acties Schipperskwartier • Versterken activiteitenaanbod jongeren, specifiek de muziekbox, met accent op preventie om jongeren uit de criminaliteit te houden; • Nieuw aanbod meidenwerk met als doel de weerbaarheid en bewustwording te vergroten in verband met seksuele intimidatie en invloeden vanuit loverboys; • Versterken informele netwerken bewoners en ondersteunen bewonersinitiatieven.

5.5 Laakhavens Voor Laakhavens wordt de wijkagenda dit jaar gemaakt. Punt van aandacht daarbij is de zorg van het leefbaarheidspanel Laakhavens over de gevolgen van het drukke(re) verkeer voor de verkeersveiligheid, luchtkwaliteit en geluidsoverlast. Ook maken zij zich zorgen over het gebrek aan groen. Er is een verkeerschouw gedaan en er volgt dit jaar nog een tweede, waaruit acties komen. Daarnaast staat een groenwandeling gepland.

23

6. Communicatie Goede communicatie is essentieel en heeft twee doelen: 1) Bewoners, ondernemers en andere partners informeren over wat we doen om de leefbaarheid in Laak te verbeteren. 2) Bijdragen aan het herstel van het vertrouwen tussen bewoners en gemeente. Dat betekent voor ons als gemeente concreet dat we luisteren, handelen en terugkoppelen. Uitgangspunt in onze communicatie is dat we toegankelijk, eerlijk en transparant zijn en dat we communiceren in duidelijke taal. Waar nodig doen we dat in andere talen zoals Pools, Bulgaars en Roemeens. Om de aanpak voor Laak zichtbaar te maken, willen we alle betrokkenen zo goed mogelijk informeren over de verschillende acties. Dat doen we via gesprekken met vertegenwoordigers van bewoners en ondernemers, bewonersbijeenkomsten, wijkbladen, social mediakanalen en vaste partners/ambassadeurs.

6.1 Vertrouwen Onze communicatie moet bijdragen aan het herstel van het vertrouwen van de bewoners in de gemeente. Als stadsdeel hebben we daarin een belangrijke rol. De stadsdeelwethouder neemt daarbij een prominente plaats in. Uitgangspunt is dat we zichtbaar – benaderbaar en bereikbaar zijn. Wij zijn en blijven in gesprek met bewoners en ondernemers. En we betrekken hen bij de aanpak voor Laak. Naast de al bestaande overlegstructuur met de bewoners, stellen we een klankbordgroep in. Deze monitort onze aanpak en kan ons gevraagd en ongevraagd advies geven. Dit gebeurt wel binnen bestaande gemeentelijke kaders. Om beter zichtbaar in de wijk te zijn, gaan we op zoek naar een geschikte werkruimte voor de stadsdeelmedewerkers én ketenpartners, zoals de wijkagenten. Dit moet een uitnodigende ruimte zijn, waar mensen zomaar even kunnen binnenlopen met een vraag of een idee. Of gewoon voor een kop koffie. Voor het actieplan Laak is een strategisch communicatieplan uitgewerkt. Plannen van aanpak voor de verschillende thema's en wijken zijn in de maak. We kijken daarbij ook naar de mogelijke inzet van gedragscampagnes, bijvoorbeeld voor het onderwerp afval.

24

6.2 Dienstverlening Een betrouwbare overheid is een bereikbare overheid. Met andere woorden: om het vertrouwen van de bewoners in de gemeente te vergroten, is een goede bereikbaarheid belangrijk. Dit wordt volmondig door de medewerkers van het stadsdeel Laak onderschreven. Uitgangspunt is dat iedereen op het stadsdeel goed bereikbaar is en dat de bewoners en de verschillende organisaties in het stadsdeel vaste contactpersonen bij het stadsdeel hebben. Vanuit de ambities van de Haagse Dienstverlening onderzoeken we de verdere mogelijkheid om laagdrempelig contact met de bewoners te verbeteren.

7. Borging van de integrale aanpak Het actieplan Laak heeft een looptijd van 4 jaar. Elk jaar evalueren we de voortgang en sturen we waar nodig bij. Het streven is om na deze periode alle acties te borgen bij de betrokken gemeentelijke diensten. Met het oog op de toekomstige integrale opgaven moet het gebiedsgericht werken binnen alle gemeentelijke diensten een structurele plaats krijgen en zich ontwikkelen tot een meer vanzelfsprekende manier van werken.

8. Governance Het Integraal Directeurenoverleg (IDO) geldt als uiteindelijke landingsplaats voor het op- en afschalen van het actieplan. Gegeven de context van de maatschappelijke urgentie, brede bestuurlijke betrokkenheid, gevraagde samenwerking over de diensten en de (opstart)fase waarin het actieplan Laak zich bevindt, richten we hiervoor een specifieke governance in. We trekken daarbij lessen uit vergelijkbare gebiedsaanpakken zoals het Actieplan Scheveningen. De governance ziet er als volgt uit: een ambtelijke stuurgroep zal sturen op de integrale samenwerking en ook op de inzet vanuit de betrokken diensten. Een bestuurlijke stuurgroep die bestaat uit de meest betrokken wethouders, draagt bestuurlijke en budgettaire verantwoordelijkheid. Met een vertegenwoordiging van bewoners en ondernemers uit Laak, richten we een klankbordgroep op. Met deze klankbordgroep bespreken we op regelmatige basis de voortgang van het actieplan. Daarnaast kan de klankbordgroep gevraagd en ongevraagd advies geven.

25