RIS309230 Actieprogramma Preventie

gezondheidscentra bezig met het rookvrij maken van hun

hebben over hun eigen alcoholgebruik of dat van hun naasten is

woord gebruik van genotmiddelen en vroegtijdig signaleren van

praktijken.

er een spreekuur voor consulatie, advies en informatie. Als het

risicovol gebruik. Er zijn verschillende preventieve programma’s

nodig is kan toegeleid worden naar hulpverlening. We sluiten

voor verschillende doelgroepen en vindplaatsen om mensen te

B Stoppen met roken

bereiken met onze preventieve aanpak:

Hulp bij het stoppen met roken wordt vergoed vanuit de

A Rookvrije generatie

basisverzekering. In de praktijk blijkt dat een goede voorberei-

D Helder op school

B Stoppen met roken

ding, begeleiding en/of medicatie de kans van slagen vergroot.

Het preventieprogramma Helder op school is een niveau-

C Alcoholmatiging

Veel rokers hebben meerdere pogingen nodig om van het roken

(po, v(s)o, mbo, hbo en wo) en leeftijdsspecifieke aanpak om

D Helder op school

af te komen. Voor rokers die nog overwegen te stoppen of

leerlingen of studenten bewust te maken van de gevolgen van

E Begeleiding voor risicojongeren

wanneer er behoefte is aan meer ondersteuning bij het

genotmiddelen. Ze worden gestimuleerd om niet te roken of te

F Alcohol en drugs in het uitgaansleven

stoppen, is er extra informatie en advies. Er is ook toeleiding

drinken en geen drugs te gebruiken. Ook een lichter onderwerp

G Aanpak lachgasgebruik

naar specifieke ondersteuning mocht dit nodig zijn.

als verstandig omgaan met gamen kan aan bod komen.

H Alcohol en medicijngebruik bij ouderen

aan bij landelijke campagnes als IkPas en NIX18.

Ouders en opvoeders zijn betrokken om gebruik van genotmid-

C Alcoholmatiging

delen te voorkomen of in elk geval zo lang mogelijk uit te stellen,

A Rookvrije generatie

Sportverenigingen en clubs hebben een beleid voor alcohol­

zodat leerlingen het beste uit hun schooltijd kunnen halen en

We sluiten aan bij de Rookvrije generatie vanuit het landelijke

matiging en maken afspraken over alcoholgebruik, zoals

een goede basis kunnen leggen voor een waardevolle toekomst.

preventieakkoord. Het uitgangspunt is dat kinderen in elke fase

voorlichting over verantwoord schenken, niet schenken tijdens

Er is een oudercursus voor ouders met behoefte aan opvoe-

van het opgroeien worden beschermd tegen tabaksrook en niet

jeugdwedstrijden, geen alcoholreclame en geen prijsacties.

dingsondersteuning bij genotmiddelengebruik. Naast voorlich-

in de verleiding komen om te gaan roken. Het gaat daarbij om

Voor professionals in de gezondheidszorg en ondersteuning

ting en educatie is er bij deze aanpak ook aandacht voor het

een gezonde zwangerschap, rookvrije kinderopvang, speel­

is er een training waarbij informatie wordt gegeven over de

school­beleid. Signaleren en begeleiden van leerlingen die

tuinen, sportclubs en scholen. Scholen worden ondersteund om

effecten en risico’s van alcohol en informatie over de verschil-

problematisch alcohol of drugs gebruiken komt ook aan de

maatregelen te nemen gericht op een rookvrije school en een

lende stadia van het verslavingsproces. Ook het bespreekbaar

orde. Er is een spreekuur op school voor leerlingen.

rookvrij schoolplein voor het wettelijk rookverbod op school­

maken van alcoholgebruik en het motiveren van gedrags­

29

E Begeleiding voor risicojongeren

waarbij hen wordt geleerd hoe zij een bijdrage kunnen leveren

Ook is er een extra begeleiding met de training Take it Personal

aan een gezond en veilig uitgaansklimaat. Voor personeel van

voor jongeren die extra gevoelig zijn voor problematisch gebruik

coffeeshops is er een training in het signaleren en bespreekbaar

van alcohol en drugs. Daarvoor is er nauwe samenwerking met

maken van risicovol cannabis­gebruik. Het gaat vooral om het

de jgz, jeugdverslavingszorg en jeugdhulp. Drugskompas leidt

voorkomen en beperken van eventuele lichamelijke en

jongeren naar eHealth-hulpprogramma’s. Voor professionals die

psychische schade. Voor het Preventie- en Handhavingsplan

werken met deze doelgroep is er deskundigheidsbevordering.

wordt samengewerkt met de horeca om problemen rond

Jongeren in de jeugdhulp, welzijnswerk en jongeren met een

handhaving zo effectief mogelijk aan te pakken. Het gaat dan

licht verstandelijke beperking krijgen via speciale spreekuren

o.m. om checken van de leeftijden en niet doortappen. Alleen

voorlichting over genotmiddelen.

voorlichting is niet voldoende om ervoor te zorgen dat er minder alcohol en/of drugs worden gebruikt. Voorlichting heeft

F Alcohol en drugs in het uitgaansleven

vaak pas effect in combinatie met andere interventies, zoals

Op grootschalige festivals, dance events en in het uitgaanscircuit

toezicht houden op de naleving en het beperken van de

zetten we peers van Unity in. Jongeren krijgen zo van leeftijd­

beschikbaarheid van alcohol, drugs en tabak. In het uitgaans­

genoten informatie over de effecten en risico’s van genot­

leven wordt daarom nauw samengewerkt met alle betrokken

middelen. We zijn verbonden aan het landelijke systeem voor

partijen vanuit zowel gezondheid als veiligheid.

drugsmonitoring van het Trimbos-instituut om te weten wat er

30

op de markt van uitgaansdrugs wordt aangeboden en om

G Aanpak lachgasgebruik

gevaren voor de volksgezondheid al in een vroeg stadium te

Het recent toegenomen gebruik van lachgas vraagt om een

signaleren. We bieden de trainingen Eerste Hulp Bij Drank- en

extra inzet. Jongeren die voor het eerst lachgas gebruiken,

drugsincidenten in het uitgangsleven (EHBDu). Samen met de

experimenterende gebruikers en feestgebruikers vragen ieder

Haagse ziekenhuizen is er een nazorgtraject voor jongeren die

een eigen aanpak in voorlichting en benadering. De eerste twee

bij de spoedeisende hulp terechtkomen met een alcohol­

groepen bereiken we via bestaande schoolpreventieprogram-

vergiftiging. Er is de Barcode training voor horecapersoneel

ma’s zoals Helder op School en via outreach op straat samen

met het jongerenwerk. Feestgebruikers bereiken we met peers

JMO-teams zetten in op tijdige informatie en advisering over de

van Unity in het uitgaanscircuit. We informeren ook de sociale

combinatie van alcohol en medicatie. Huisartsen en apothekers

omgeving van jongeren, zoals ouders, docenten en jongeren-

worden bij deze aanpak betrokken. Bij het voorschrijven en

werkers, over de risico’s zodat signalen van gebruik en misbruik

verstrekken van medicijnen kunnen zij ouderen direct informeren

snel opgepakt kunnen worden.

over de risico’s en effecten van verkeerd medicijngebruik en de

Hoewel in de Monitor Drugsincidenten (MDI) het aantal

combinatie met alcohol.

geregistreerde gezondheidsincidenten met lachgas in 2019 bij 2% bleef, zijn er risico’s verbonden aan het gebruik. Men weet bijvoorbeeld vaak niet dat het effect van lachgas kort is, maar de bijwerkingen langer door blijven werken. Dit kan leiden tot gevaarlijke situaties in het verkeer. Ook wordt er door het Trimbos-instituut steeds meer bekend gemaakt over de negatieve lange termijneffecten op de gezondheid door kortdurend en langdurig lachgasverbruik.

H Alcohol en medicijngebruik bij ouderen Professionals in de ouderenzorg, thuiszorg- en verpleeghuis­ personeel en medewerkers van de JMO-teams krijgen training om beter om te gaan met alcoholproblematiek en medicijn­ gebruik van ouderen. Zij leren hoe ze alcohol- en medicijn­ gebruik vroegtijdig kunnen signaleren en bespreekbaar maken. Waar nodig kunnen ouderen zelf advies en ondersteuning krijgen. Er is ook samenwerking met de valpreventietrainingen vanuit de eerstelijnszorg. Ouderenzorg en medewerkers van de

31

Ambitie 5 Mentale veerkracht en psychisch gezond

Analyse

optimale partici­patie van mensen. De focus ligt hierbij niet op

Depressie verkeert al jaren in de top vijf van veroorzakers van

de beperkingen, maar op de mogelijkheden en het benutten

de hoogste ziektelast, hoge ziektekosten en ziekteverzuim.

van de eigen veerkracht. We bereiken mensen met klachten op

Daarmee is depressie een belangrijk probleem voor de

verschillende plekken: in de wijk, op school, bij de huisarts en

volksgezondheid. Het ontstaan van depressieve en psychische

met spreekuren op locatie. Per leeftijdsfase zijn risicogroepen

klachten heeft verschillende factoren. Iemands kwetsbaarheid

voor psychische en depressieve klachten te vinden.

wordt bepaald door lichamelijke, psychische en omgevings­ factoren. Kwetsbaarheid leidt tot stress en de mate van stress

De preventieve inzet is vooral gericht op:

kan worden versterkt door ingrijpende gebeurtenissen. Dit is

A Kinderen van ouders met psychische of

weer van invloed op het ontwikkelen van psychische klachten,

32

verslavingsproblemen

waaronder depressie of angst. Deze klachten uiten zich in

B Mentale weerbaarheid voor kinderen

weinig energie, slecht slapen, concentratieproblemen, af- of

C Mentale veerkracht voor pubers en jongvolwassenen

juist toename van eetlust, verlies van interesse om deel te

D Praktijkondersteuner huisarts jeugd-ggz

nemen aan het sociale leven, misplaatste gevoelens van

E Suïcide Nazorg

waardeloosheid en terugkerende gedachten aan de dood of

F Volwassenen met spannings- en somberheidsklachten

suïcidaal gedrag.

G Ouderen met depressieve klachten

Wat gaan we doen? Met depressiepreventie richten we ons op het verminderen

A Kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen

van risicofactoren en tegelijkertijd op het versterken van de

Kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen

mentale veerkracht. De mentale vitaliteit neemt toe door

(KOPP-KOV) lopen een groter risico om zelf ook deze problemen

sterkere emotionele, cognitieve en sociale vaardigheden.

te ontwikkelen. Met de KOPP-KOV- aanpak ondersteunen we

Het vergroot het gevoel van welbevinden en daarmee de

kinderen en ouders preventief. Opgroeien in een gezin waar

geestelijke gezondheid. Dit is een voorwaarde voor een

één of beide ouders psychische of verslavingsproblemen

hebben, is niet altijd gemakkelijk. Kinderen van deze ouders

samenwerking met Veilig Thuis, CJG, welzijn, ggz en het

kunnen daar vragen over hebben, zich extra verantwoordelijk

onderwijs.

voelen of onzeker zijn. Door dit te bespreken met leeftijds­

C Mentale veerkracht voor pubers en jongvolwassenen Voor preventie is, naast de focus op psychische klachten, het

genoten die hetzelfde meemaken, worden deze jongeren op

B Mentale weerbaarheid voor kinderen

algemeen functioneren en een beter bewustzijn van de mentale

weg geholpen om beter om te gaan met de situatie thuis. De

We blijven inzetten op het versterken van de mentale weerbaar-

gezondheid bij jongeren belangrijk. Daarbij is de digitale wereld

KOPP-KOV-aanpak bestaat uit advies en consultatie voor

heid met lichte psychische klachten. Door trainingen en

voor jongeren in veel opzichten van wezenlijk belang. Daarom

ouders, kinderen en hulpverleners. Ook zijn er verschillende

gesprekken krijgen zij meer inzicht in hun gedachten en

ontwikkelen we samen met jongeren een eHealth- en online

preventiegroepen:

gevoelens. Ook leren ze vaardigheden om zich beter in hun vel

aanpak. Deze aanpak richt zich op het vergroten van de eigen

• Ouder Baby Interventie voor goede interactie tussen

te voelen en het contact met anderen te verbeteren. Deze

regie. We kunnen jongeren in het onderwijs gemakkelijk

preventieve aanpak wordt zoveel mogelijk in de vertrouwde

bereiken. Professionals die met jongeren werken, worden

omgeving aangeboden: op school, in de wijk of bij huisbezoek.

ondersteund bij het signaleren van psychische klachten en het

moeder en kind; • Preventiegroepen voor kinderen van verschillende leeftijden;

versterken van veerkracht.

• Piep zei de Muis en Billie Boem voor gezinnen met veel spanning en stress; • Versterking van steunsysteem samen met vrijwilligers; • Gezinsgesprekken KOPP-KOV.

Er zijn verschillende preventieve trainingen: • Leer te Durven: voor kinderen met stress, angst en somberheidsklachten; • Power Kidzz, Alles Kidzz en Rots & Water: om sociale

Er is ook advies en consultatie voor hulpverleners die met deze

vaardigheden en weerbaarheid van kinderen te versterken;

gezinnen werken door het expertiseteam KOPP-KOV. Bureau

• Tim en Flapoor: om zelfvertrouwen en mentale weerbaarheid

Basiszorg zet zich hierbij in om hulpverleners beter samen te laten werken zodat de benodigde basiszorg voor deze kinderen gewaarborgd blijft. Ook is er aandacht voor ouders en kinderen die getuige zijn van huiselijk geweld of met een problematische echtscheiding te maken hebben. Hiervoor zijn groepen als

van kinderen te verbeteren; • Plezier op School: voor aanstaande brugklassers voor wie de overstap naar vervolgonderwijs extra spannend is.

De aanpak bestaat uit: • Advies op maat-gesprek voor jongeren en hun ouders; • Psycho-educatie over somberheid en depressieve klachten voor jongeren en professionals; • Een schoolprogramma Happyles voor vo en mbo voor mentale weerbaarheid; • Het op tijd signaleren van psychische klachten bij leerlingen met een verhoogd risico op depressie of angstklachten; • Sociale vaardigheidstraining voor kwetsbare jongeren over vaardigheden en weerbaarheid;

Storm en spetters, de Kidsclub en Herrie in huis. Er is een brede

33

• IkZeker training voor jongeren voor meer zelfvertrouwen en een beter zelfbeeld;

spraktijken in Scheveningen. Bij goede resultaten wordt de POH jeugd-ggz uitgerold naar meerdere huisartspraktijken.

• Voorkomen van burn-out training voor jongeren met burn-out en somberheid; • Ontpiekeren training voor jongeren die zich onzeker, somber of gespannen voelen.

E Suïcide Nazorg Met de aanpak Suïcide Nazorg (SuNa) willen we dat jongeren (12-27 jaar) na een suïcidepoging op de juiste plek in de zorg komen en daarmee het aantal nieuwe (fatale) pogingen laten

D Praktijkondersteuner huisarts jeugd-ggz

afnemen. Bij deze aanpak worden jongeren ondersteund en

Voor kinderen en jongeren met psychische klachten, opgroei-

gemotiveerd om hulp te aanvaarden na een suïcidepoging en/of

problemen en ouders met opvoedproblemen zetten we in op

zelfbeschadigend gedrag. Om zelfdoding te voorkomen wordt

tijdig passende zorg en het voorkomen van verergering van de

ook suïcidaal en zelfbeschadigend gedrag besproken met

problematiek. Met de pilot Praktijkondersteuner huisarts (POH)

verschillende professionals. Met de SuNa-aanpak bieden we

jeugd-ggz versterken we de eerstelijns jeugdhulp vanuit de

preventief casemanagement afgestemd op de risico’s en

huisartsenpraktijk. De POH-JGGZ is een verbindende schakel

problemen van deze jongeren. De ernst van de situatie wordt

tussen de huisartsenpraktijk, het CJG (jgz, jeugdteams) en de

ingeschat, er is nazorg en ondersteuning en als het nodig is

specialistische jeugdhulp. Daarmee ondersteunen we huisart-

toeleiding naar passende hulp. Voor de naasten en de sociale

sen bij het duiden van de hulpvraag, de triage (beoordelen

omgeving is er ook begeleiding. Daarnaast werken we samen

welke ondersteuning nodig is) en bieden van lichte jeugdhulp in

met 113 online en alle betrokken partijen om risicogroepen

de huisartsenpraktijk. De POH jeugd-ggz is een praktijkonder-

beter in beeld krijgen. Er zijn veel Haagse partijen betrokken bij

steuner met ggz-expertise bij de huisarts. Deze heeft kennis van

deze aanpak: ambulancediensten, Spoedeisende Hulp (SEH) van

het jeugdhulpnetwerk en werkt nauw samen met het CJG. Als

alle ziekenhuizen, JMO-teams, huisartsen, GGD Haaglanden,

het nodig is kan de POH jeugd-ggz verwijzen naar de specialisti-

ggz-instellingen en de crisisdienst.

sche jeugd-ggz. De pilot POH jeugd-ggz loopt in twee gezondheidscentra in Leidschenveen en in vijf zelfstandige huisart-

34

F Volwassenen met spanning- en somberheidsklachten

G Ouderen met depressieve klachten

depressieve klachten. Omgaan met verlies en verder na verlies

Bij ouderen worden depressieve klachten lang niet altijd

voor ouderen die met rouw te maken krijgen. Een leefstijl­

Voor volwassenen richt de aanpak zich op het bevorderen van

herkend. Klachten die gerelateerd zijn aan een depressie,

training Beter in je vel door bewegen en Meer geluk door

psychische gezondheid, welbevinden en veerkracht om

zoals geheugenproblemen en lichamelijke klachten, worden

geestelijk fit te blijven. Ook zijn er de trainingen Vrienden maken

(verergering van) licht depressieve klachten en psychische

vaak gezien als het gevolg van ouder worden of beginnende

en steunsysteem en Zin in je leven over zingeving. Dit sluit aan

problematiek te voorkomen. Vanuit preventief oogpunt zijn

dementie. Het gebruik van alcohol en medicijnen kan ook

bij het Actieprogramma Eenzaamheid.

ook familieleden en direct betrokkenen van mensen met een

invloed hebben. Oorzaken op psychosociaal gebied spelen op

ggz- en/of verslavingsprobleem een belangrijke doelgroep.

deze leeftijd eveneens een rol. Bijvoorbeeld gevoelens van

Er zijn spreekuren en er is deskundigheidsbevordering over

nutteloosheid, geen toekomstperspectief meer hebben, gebrek

signaleren, bespreekbaar maken en verwijsmogelijkheden voor

aan sociale contacten, eenzaamheid en verlies van dierbaren.

professionals en vrijwilligers. Er is ook Mental Health First Aid:

Een gedwongen isolement kan depressieve gevoelens extra

een training gericht op eerste hulp bij psychische problematiek

versterken. Daarnaast hebben ouderen ook vaker met verschil-

voor mensen die hier in hun werk of privé mee te maken krijgen.

lende ziekten of lichamelijke beperkingen te maken; dit kan

Er wordt samengewerkt met de huisartsen, POH-ggz, maat-

depressieve klachten uitlokken. Naast ouderen, zowel thuis­

schappelijk werk, wijkcentra, JMO-teams en sleutelfiguren van

wonend als in een verpleeg- of verzorgingshuis, zijn familie­leden

zelforganisaties en migrantengroepen, wijkcontactpersonen,

en professionals die werken met ouderen belangrijke doel-

Werkgeversservicepunt, thuiszorgorganisaties en familie-

groepen. Het gaat om huisartsen, POH-ggz, ouderen­

­ledenorganisaties.

consulenten, wijkverpleegkundigen, thuiszorgmedewerkers,

Vanuit de verschillende fitprogramma’s (Liever bewegen dan

professionals binnen de ouderenzorg en verzorgingshuizen

moe en hardloop- en wandelgroepen) is er samenwerking

en de JMO-teams.

met de buurtsportcoaches en de (buurt)sportverenigingen.

Voor de ouderen is een aanpak ontwikkeld met verschillende

De aanpak bestaat uit gezondheidsworkshops en trainingen om

thema’s. Er wordt gewerkt met voorlichting De kunst van het

de mentale weerbaarheid te vergroten voor mensen met angst,

ouder worden en de GO-IN training over gezond ouder worden.

spanning of somberheid en met weinig sociale contacten.

Er is de training Grip en Glans voor kwetsbare ouderen met

35

Ambitie 6 Seksueel gezond en weerbaar

Analyse

programma Preventie, maar ook vanuit de aanpak van geweld

Schadelijk seksueel gedrag is gedrag dat niet veilig, niet vrijwillig,

in afhankelijkheidsrelaties, jeugdbeleid en emancipatiebeleid

niet prettig of niet gewenst is. Dat kan tot gezondheids- of

wordt een bijdrage aan gezonde seksualiteit geleverd.

ontwikkelingsproblemen leiden zowel op lichamelijk als psychisch vlak. Het gaat hier niet alleen om het voorkomen van

De belangrijkste preventieve acties zijn:

seksueel overdraagbare aandoeningen (soa), ongewenste

A Surveillance voor zicht op soa en hiv

zwangerschap, maar ook om seksuele intimidatie, geweld,

B Seksuele vorming op scholen

misbruik of seksuele uitbuiting. Het versterken van seksuele

C Sense-spreekuren voor jongeren met vragen over seksualiteit

gezondheid en weerbaarheid is belangrijk voor iedereen.

D Gezonde seksualiteit bij volwassenen

Iedereen moet zelf seksuele keuzes kunnen maken en rekening

E Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg voor

houden met elkaars wensen en grenzen.

hoogrisicogroepen F PrEP om hiv te voorkomen

Wat gaan we doen?

G Soa-zorg voor sekswerkers

We blijven ons inzetten voor een goede seksuele en relationele

H Seksuele weerbaarheid

vorming, het voorkomen van seksueel overdraagbare aandoe-

36

ningen, ongewenste (tiener)zwangerschappen, seksueel geweld

A Surveillance voor zicht op soa en hiv

en seksuele uitbuiting. Met onze aanpak zetten we in

Het RIVM zorgt voor het verzamelen van informatie over soa

op meer inzicht in de stand van zaken en ontwikkelingen van

en hiv. Belangrijke bronnen van informatie zijn zorginstanties

soa, hiv (humaan immunodeficiëntie virus) en seksuele

die soa testen en/of behandeling aanbieden. Het Centrum

gezondheid en adequate seksuele en relationele vorming.

Seksuele Gezondheid (CSG) is daarbij een belangrijke toe­

We bieden laagdrempelige (gratis en anoniem) soa-zorg voor

leverancier. Daarnaast put het RIVM uit huisartsenregistraties

hoogrisico­groepen. We vergroten en ondersteunen de

en hiv-behandel­centra. Deze gegevens laten zien hoe vaak

weerbaarheid van jongeren om seksueel misbruik en uitbuiting

verschillende soa’s voorkomen, en of dit verandert over de tijd.

te voorkomen. De inzet gebeurt niet alleen vanuit het Actie­

Het doel van de surveillance en het onderzoek is om de

bestrijding van soa en hiv te verbeteren. Met de verzamelde

activiteiten georganiseerd om kennis, inzicht en vaardigheden

en het vergroten van kennis over soa en hiv. Het gaat om

gegevens volgt het CSG de ontwikkeling van soa en hiv in de

met betrekking tot gezonde seksualiteit te vergroten. Zo worden

deskundigheidsbevordering van voorlichters.

regio. Ook worden de determinanten van seksuele gezond-

onder meer door het Jongeren Informatie Punt (JIP), Centrum

heidsproblemen in kaart gebracht. Deze kunnen dienen als

1622, COC en GGD lessen gegeven over de onderwerpen

aanknopingspunten voor het formuleren van gezondheids­

sexting, veilig vrijen, diversiteit, grenzen en plezier in seks. We

E Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg voor hoogrisicogroepen

bevorderende interventies gericht op seksuele gezondheid.

informeren jongeren met theatervoorstellingen over seksualiteit

Het CSG van de GGD Haaglanden levert gegevens voor de

en gezondheidsthema’s die hier raakvlakken mee hebben. Deze

Regeling Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg (ASG). Deze

B Seksuele vorming op scholen

voorstellingen worden verzorgd door de theatergroep Drang die

regeling is aanvullend aan de reguliere zorg en bedoeld voor

Behalve ouders heeft ook het onderwijs een belangrijke taak

educatieve voorstellingen verzorgt over belangrijke actuele

personen met een verhoogd risico op soa. Dit gaat om mannen

in de seksuele vorming en opvoeding van kinderen en jongeren.

thema’s die passen binnen de jongerencultuur.

die seks hebben met mannen, personen die gewaarschuwd zijn

Het is sinds 2012 voor po, so en vo verplicht aandacht te

voor een soa, personen met klachten die wijzen op een soa,

besteden aan seksualiteit en seksuele diversiteit. In Den Haag

C Sense-spreekuren voor jongeren

personen jonger dan 25 jaar, personen die slachtoffer zijn van

lopen er vanuit GGD Haaglanden diverse activiteiten op het

Sense wordt in noordelijk Zuid-Holland uitgevoerd door het

seksueel geweld, personen uit een gebied waar veel soa

gebied.

CSG en het JIP. Zij bieden zorg op het gebied van seksuele

voorkomt of personen met een partner uit deze gebieden en

Zo coördineert de GGD De Week van de Lentekriebels, een

gezondheid in de regio Den Haag en Zoetermeer. Jongeren

sekswerkers. Deze groepen kunnen zich op laagdrempelige

nationale projectweek voor het speciaal- en basisonderwijs.

onder 25 jaar krijgen hulp bij hun vragen over seksualiteit.

wijze en gratis laten testen op soa. Het CSG verzorgt jaarlijks

De deelnemende scholen geven een week lang les over

Het gaat hierbij over seksuele gezondheid in brede zin, over

11.000 consulten.

weerbaarheid, relaties en seksualiteit. De projectweek helpt

het beleven van seksualiteit en over het bespreekbaar maken

om deze thema’s structureel in het schoolplan op te nemen.

van eventuele problematiek.

F PrEP om hiv te voorkomen PrEP is een pil die een hiv-infectie kan voorkomen. De pil is

Ieder jaar staat een ander thema centraal. Dit brede thema gaat over informatie op het gebied van relaties en seksualiteit

D Gezonde seksualiteit bij volwassenen

bedoeld voor mensen die geen hiv hebben, maar die wel een

waar kinderen vragen over hebben.

Op aanvraag wordt voorlichting voor zelforganisaties, stichtin-

verhoogd risico lopen om geïnfecteerd te raken. In aanvulling op

In februari wordt de maand van Liefde georganiseerd. In die

gen en kerkelijke instellingen georganiseerd gericht op het

het bestaande preventie-aanbod, biedt PrEP een goede kans

maand worden in het voortgezet en praktijkonderwijs diverse

bevorderen en bespreekbaar maken van gezonde seksualiteit

om de hiv-epidemie te stoppen. In september 2019 is het

37

vijfjarige Nationaal PrEP-programma van start gegaan. GGD’en

H Seksuele weerbaarheid

in heel Nederland waaronder de GGD Haaglanden werken

Naast de activiteiten van de aanpak van geweld in afhankelijk-

hieraan mee en stellen PrEP beschikbaar. In 2022 is er een

heidsrelaties en jeugdbeleid wordt vanuit dit actieprogramma

tussentijdse evaluatie en wordt gekeken hoe het PrEP-beleid in

extra ingezet op seksuele weerbaarheid. In het kader daarvan

de praktijk werkt. Het CSG heeft speciale PrEP-spreekuren voor

wordt Girls’ Talk uitgevoerd. Dit is een programma voor

hoogrisicogroepen, waarbij samen met een arts wordt gekeken

groepscounseling voor meiden die verhoogde kans lopen op

of iemand in aanmerking komt voor begeleiding, counseling en

het meemaken van negatieve seksuele ervaringen. Voor jongens

monitoring van PrEP en soa.

wordt ‘Make a move’ uitgevoerd. Vanuit het Actieprogramma Mensenhandel worden verschillende activiteiten uitgevoerd om

G Soa-zorg voor sekswerkers

seksuele uitbuiting te voorkomen. Zo geeft SHOP Jeugd

Het is belangrijk dat sekswerkers zich regelmatig laten testen

informatie en advies aan jongeren en aan ouders en professio-

op soa. Het is belangrijk dat soa’s zo snel mogelijk gesignaleerd

nals over seksuele uitbuiting. Bij minderjarigen gebeurt dit via

worden, om zo verdere besmetting te voorkomen en mogelijke

telefonisch contact, spreekuren, trainingen, sociale media,

gezondheidsschade tegen te gaan. Sekswerkers vormen één

campagnes en de website van SHOP Jeugd. Ook geeft SHOP

van de risicogroepen van de ASG-regeling en kunnen terecht

Jeugd voorlichting op verschillende locaties, zoals hogescholen,

bij het CSG voor een soa-test. Daarnaast werkt CSG samen

schoolmaatschappelijk werk, jeugdinstellingen, zorginstellingen,

met Spot 46 van SHOP (Stichting Hulp en Opvang Prostitutie en

politie, balies en buurthuizen. Daarnaast geeft het JIP ook

Mensenhandel) met inzet in de raamstraten (Doublet-, Geleen-

voorlichting op scholen en in de wijken.

en Hunsestraat) en soa-spreekuren bij het dienstencentrum Spot 46.

38

Sturing

Het jaarplan geeft sturingsinformatie over de resultaten. Hierin zijn per levensfase voor de zes ambities de doelen, acties, setting, beoogde resultaten en het bereik vastgelegd. We evalueren jaarlijks het uitvoeringsprogramma met de organisaties waarbij de realisatie inhoudelijk en financieel wordt beoordeeld. Ieder jaar kunnen nieuwe preventieve accenten of een verschuiving van middelen worden doorgevoerd.

39

5

Samenhangende preventieve aanpak

Ambities Kansrijke start en een gezonde ontwikkeling

Haagse Kansrijke Start

Gezonde scholen

De Gezonde School Aanpak Week van de mediawijsheid

Voeding, bewegen en mondgezondheid jongeren

Versterken preventie in het CJG via: • Opvoedsteunpunt • Infant Mental Health • Integrale Vroeghulp

Jeugdpreventiemodel

Interventie Hoe lekker ga jij? Week van de opvoeding Puber-Ouderboekje 40

Haagse Aanpak Gezond Gewicht voor kinderen Ketenaanpak van: • Preventieve programma’s gezonde voeding, bewegen en gezonde mond • Vroegtijdige signalering professionals en preventieloket • Gezinsaanpak • Begeleidingsprogramma’s WIJS, Haagse Maatjes en Gezinsaanpak

Aanpak Verhogen Vaccinatiegraad

Preventieve mondzorg

Gezond gewicht in een gezonde omgeving

Voeding en mondgezondheid ouderen

DECENNIUMDOELEN • Verkleinen van gezondheidsverschillen • Inlopen van gezondheidsachterstanden • Verbeteren van de gezondheid van iedere Hagenaar

Genotmiddelengebruik en gezondheid

Rookvrije generatie Stoppen met roken Alcoholmatiging Programma Helder op school Begeleiding voor risicojongeren

Mentale veerkracht en psychisch gezond

Aanbod voor kinderen van ouders met psychische of verslavingsproblemen Mentale weerbaarheid voor kinderen

Surveillance voor zicht op soa en hiv Seksuele vorming op scholen Sense-spreekuren voor jongeren

Mentale veerkracht voor pubers en jongvolwassenen

Gezonde seksualiteit bij volwassenen

Praktijkondersteuner huisarts jeugdggz

Aanvullende Seksuele Gezondheidszorg voor hoogrisicogroepen

Suïcide nazorg

Alcohol en drugs in het uitgaansleven

Aanbod voor volwassenen met spannings- en somberheidsklachten

Aanpak lachgasgebruik

Aanbod voor ouderen met depressieve klachten

Alcohol en medicijngebruik bij ouders

Seksueel gezond en weerbaar

PrEP om hiv te voorkomen Soa-zorg voor sekswerker Seksuele weerbaarheid

41

6

Monitoren

IN DIT HOOFDSTUK

Voortgang

Gezondheidsmonitor

• Voortgang

In dit Actieprogramma Preventie zijn de decenniumdoelen voor

GGD Haaglanden voert periodiek gezondheidsenquêtes uit

• Indicatoren voor gezondheid

gezondheid van Den Haag opgenomen. Dit zijn:

onder de Haagse bevolking. Deze enquêtes bestaan uit vragen

• Gezondheidsmonitor

• Het verkleinen van gezondheidsverschillen;

over gezondheid en leefstijl. De resultaten zijn een belangrijke

• Het inlopen van gezondheidsachterstanden;

bron voor deze Gezondheidsmonitor. De gegevens in de tabel

• Het verbeteren van de gezondheid van iedere Hagenaar.

hiernaast zijn opgenomen in deze monitor. Als er nieuwe cijfers

Hierna volgen een aantal indicatoren waarmee we de komende

bekend zijn, worden deze door de GGD in de monitor bijge-

tien jaar de gezondheidssituatie in Den Haag monitoren.

werkt. Zo zijn de trends en ontwikkelingen in de decennium­ doelen te volgen. De meest actuele gegevens zijn te vinden op

Indicatoren voor gezondheid

www.gezondheidsmonitor.ggdhaaglanden.nl/gemeenten/

Gezondheidsachterstanden proberen we te verkleinen door

den-haag/.

specifiek in te zetten op de risicogroepen voor gezondheids­ problemen, dat levert zoals eerder gezegd de grootste gezondheidswinst. Voor de monitoring kiezen we een set van indicatoren die zijn verbonden aan de meest voorkomende gezondheidsproblemen in Den Haag. Voor de startmeting hanteren we de cijfers afkomstig van de Gezondheidsenquête uit 2016, de JongerenPeiling schooljaar 2018/2019 en de Jongerenenquête 2015. Dit doen we omdat trends en ontwikkelingen in de gezondheidssituatie pas zichtbaar zijn op een langere termijn. De indicatoren met een trendrichting (gelijk blijven, toename of afname) zijn in de tabel weergegeven. Met monitoring van de doelstellingen geven we invulling aan de decenniumdoelen.

42

Tabel: Indicatoren voor gezondheid

Indicator

Doelgroep

Startwaarden

Trendrichting

Doelstellingen 2030

Overgewicht

Volwassenen*

49%

Stabilisering naar afname

Minder Hagenaars hebben overgewicht

Jeugd (2-15 jr)****

19,4%

Volwassenen*

60%

Gelijk blijven naar toename

Meer Hagenaars voldoen aan de NNGB**

Jeugd ***

16% 3 vmbo 21% 4 havo/vwo

Ombuigen naar toename

Meer jongeren bewegen minstens 1 uur per dag

Volwassenen*

25%

Voortgezette daling kans stoppen groter dan starten

Minder dan een kwart van de Hagenaars rookt

Jeugd***

3 vmbo: 10% ooit gerookt, 3% rookt regelmatig 4 havo/vwo: 18% ooit gerookt, 6% rookt regelmatig

Jongeren beginnen niet met roken

Rookvrije generatie

Volwassenen*

16%

Stabilisering naar afname

Alcoholgebruik onder Hagenaars is afgenomen

Jeugd***

3 vmbo: 10% 4 havo/vwo: 20%

Psychische klachten

Volwassenen*

52% matig of hoog risico (op angst/ depressieve stoornis)

Stabilisering en verbeteren vroege signalering; eerder hulp zoeken

Minder Hagenaars hebben een verhoogd risico op depressieve klachten

Perinatale sterfte per 1.000 geboortes

Risicogroepen in 3 lage SES-gebieden

Centrum Escamp Laak

Haags gemiddelde reduceren tot landelijk gemiddelde

Afname perinatale sterfte gelijk aan landelijk gemiddelde

Verhoging vaccinatiegraad en bereidheid

Meer Haagse kinderen zijn gevaccineerd

Naar stedelijk gemiddelde van alle Hagenaars

Afname verschil in (zeer) goed ervaren gezondheid tussen wijken

Naar stedelijk gemiddelde van alle Hagenaars

Verhoging aantal jaren gezonde levensverwachting

Voldoende bewegen

Roken

Overmatig alcoholgebruik

Hoge SES

Vaccinatiegraad Ervaren gezondheid Gezonde levensverwachting bij geboorte

10,0 11,6 9,9

Hogere startleeftijd Minder drinken

5,6

2-jarigen (alle vaccinaties)

87,9%*****

HPV (14 jr meisjes)

42,1%

Wijken met achterstand

59%

Wijken zonder achterstand

74%

Wijken met achterstand

man 49,8 jaar vrouw 49,3 jaar

Wijken zonder achterstand

man 62,2 jaar vrouw 63,1 jaar

* Gezondheidsenquête (volwassenen 19 jaar en ouder), ** Nederlandse Norm voor Gezond Bewegen, *** Jongeren Peiling schooljaar 2018/2019 (jongeren 3 vmbo en 4 havo/vwo), **** Jongerenenquête 2015 (jongeren 12 t/m 18 jaar), ***** Maart 2019, SES – sociaal economische status

43

7

Financiën

IN DIT HOOFDSTUK

Overzicht financiën 2020-2023

De uitvoering van de ambities 2, 3 en 6 valt onder de

• Overzicht financiën 2020-2023

In dit hoofdstuk staat een overzicht van de financiering voor de

GGD Haaglanden. Ambitie 1 wordt deels uitgevoerd door

• Inzet per ambitie

periode 2020-2023. De financiering van dit actieprogramma

GGD Haaglanden en deels door de jgz. De uitvoering van de

bestaat uit middelen voor volksgezondheid, jeugdpreventie

ambities 4 en 5 ligt bij private instellingen. Bij de subsidie­

vanuit het coalitieakkoord en Gezond in de stad-middelen

verlening is de Algemene Subsidieverordening en bijbehorende

(GIDS-middelen). De laatste twee hebben een looptijd van twee

begrotingssubsidie van toepassing. De wijze waarop de

jaar. Voor de GIDS-middelen is, bij het schrijven van dit

gemeente haar wettelijke taken voor publieke gezondheid

Actieprogramma, nog niet bekend of en hoeveel er beschikbaar

bekostigt is hier niet in opgenomen.

komt voor de periode na 2021. Daarom zijn deze middelen niet opgenomen voor de jaren 2022 en 2023.

44

Inzet per ambitie 2020

2021

2022

2023

2020-2023

1 Kansrijke start en een gezonde ontwikkeling

1.314.685

1.314.685

13.458

13.458

2.656.286

2 Gezonde scholen

254.367

254.367

254.367

254.367

1.017.468

3 Gezond gewicht in een gezonde omgeving

817.230

817.230

0

0

1.634.460

4 Genotmiddelengebruik en gezondheid

896.043

896.043

896.043

896.043

3.584.172

5 Mentale veerkracht en psychisch gezond

1.361.766

1.566.541

1.289.849

1.289.849

5.508.004

6 Seksueel gezond en weerbaar

562.019

562.019

562.019

562.019

2.248.076

Jaarlijks

5.206.110

5.410.885

3.015.736

3.015.736

16.648.466

Beleidsperiode Actieprogramma Preventie 2020-2023 Ambities

45

8

Lijst van afkortingen

ASG

Regeling Aanvullende Gezondheidszorg

LUMC

Leids Universitair Medisch Centrum

CJG

Centrum voor Jeugd en Gezin

MBO

Middelbaar Onderwijs

CSG

Centrum Seksuele Gezondheid

NPA

Nationaal Preventieakkoord

FC

Football Club

PO

Primair Onderwijs

GGD

Gemeentelijke Gezondheidsdienst

POH

Praktijkondersteuner Huisarts

GGDH

Gezond en Gelukkig Den Haag

RIVM

Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu

GGZ

Geestelijke gezondheidszorg

RVP

Rijksvaccinatieprogramma

GIDS

Gezond In De Stad

SEH

Spoedeisende Hulp

GLI

Gecombineerde Leefstijl Interventie

SES

Sociaal Economische Status

HAGG

Haagse Aanpak Gezond Gewicht

SHOP Stichting Hulp en Opvang Prostitutie en

HBO

Hoger Beroepsonderwijs

HIV

Humaan Immunodeficiëntie Virus

SO

Speciaal Onderwijs

IMH

Infant Mental Health

SOA

Seksueel Overdraagbare Aandoeningen

IVH

Integrale Vroeghulp

SOHOS

Sociaal Hospitaal

JGGZ

Jeugd Geestelijke Gezondheidszorg

SUNA

Suïcide Nazorg

JGZ

Jeugdgezondheidszorg

VO

Voortgezet Onderwijs

JIP

Jongeren Informatie Punt

VSO

Voortgezet Speciaal Onderwijs

JMO

Jeugd en Maatschappelijke Ondersteuning

VWS

Volksgezondheid, Welzijn en Sport

JOGG

Jongeren op Gezond Gewicht

WIJS

Wat Is Jouw Stijl

KOPP-KOV Kinderen van Ouders met Psychische of Verslavingsproblemen

46

Mensenhandel

Colofon

Het Actieprogramma Preventie is een uitgave van de gemeente Den Haag Eindredactie Caroline Ludwig / Tekstlab / Den Haag

Ontwerp en vormgeving CieremansVanReijn

Foto wethouder Martijn Beekman

Druk 11 mei 2021

47