Verslag verkenners 's-Hertogenbosch 2026

Verslag van de verkenners

‘s-Hertogenbosch, 2 april 2026 Geachte leden van de gemeenteraad, Met deze brief doen wij verslag van de verkenningsfase en geven wij u een advies voor het vervolg. U vindt in deze brief inzicht in het proces, onze duiding van de verkiezingsuitslag door de partijen, de inhoudelijke thema’s die aan bod zijn gekomen in de diverse gesprekken, het advies voor de samenstelling van de coalitie en tot slot enkele aanbevelingen voor het vervolg.

Proces Na de verkiezingen van 18 maart 2026 zijn wij benaderd door D66 en GroenLinks-PvdA met een verzoek gezamenlijk te verkennen hoe de verkiezingsuitslag vertaald kan worden naar kansrijke inhoudelijke onderhandelingen. Wij hebben deze vraag graag positief beantwoord. Wij hebben begrepen dat dit verzoek ook besproken is in het overleg van de burgemeester met de lijsttrekkers op 20 maart. In het weekend van 21 en 22 maart hebben we het proces van de informatiefase uitgedacht. Op 23 maart heeft de griffier namens ons een uitnodigingsbrief aan de lijstrekkers gestuurd. Deze brief is als bijlage aan dit verslag toegevoegd. In de brief hebben wij de fracties om een schriftelijke reactie gevraagd op zes vragen. De bijdragen van de diverse fracties zijn toegevoegd aan dit verslag. De eerste gespreksronde heeft plaatsgevonden op 25 en 28 maart. In het aangekondigde tijdsblok voor tweede gesprekken op 30 maart hebben wij met de VVD gesproken en tot slot met D66 en GroenLinks/PvdA gezamenlijk. Wij hebben op 30 maart met name doorgevraagd op zaken die ons opvielen in de eerste gesprekken. Vervolgens hebben wij met zijn tweeën onze afwegingen gemaakt en conclusies getrokken. Op 31 maart hebben wij uw gemeenteraad laten weten dat wij verwachten ons verslag voor het Paasweekeinde naar u toe te zenden. Uw raadsvoorzitter heeft inmiddels het duidingsdebat ingepland op 9 april aanstaande.

Duiding Het is positief dat de opkomstcijfers met 51,8% iets hoger waren dan de vorige gemeenteraadsverkiezingen. Het is voor volksvertegenwoordigers fijn meer betrokkenheid bij het lokaal bestuur te voelen. Uit onze gesprekken bleek dat de gekozen partijen de ambitie vasthouden om de opkomst in de toekomst verder te verhogen. De uitslag laat een duidelijke verandering zien met wat de afgelopen jaren in ‘sHertogenbosch gebruikelijk was. In de periode na 2006 was er in toenemende mate sprake van een uitslag die bestond uit een groot aantal middelgrote partijen en een groot aantal kleinere partijen. Terwijl het aantal partijen toenam, werd het verschil in zetels tussen deze middelgrote partijen en binnen de groep kleinere partijen steeds kleiner. De huidige uitslag met twee partijen die in zetelaantal duidelijk boven de andere partijen uitstijgen, is in dat opzicht een nieuwe ontwikkeling. Ook is het totale aantal partijen van zestien afgenomen naar dertien. Deze ontwikkelingen zullen een andere dynamiek in raad en college met zich meebrengen. Ze brengen ook nieuwe uitdagingen met zich mee voor de vorming van een coalitie. Zowel voor de grotere als de kleinere coalitiepartijen is het essentieel dat ze binnen de afspraken

herkenbaar resultaten boeken. Dit alles binnen een gezamenlijke en herkenbare meerjarige koers die recht doet aan de verkiezingsuitslag als geheel.

Belangrijke opgaves Er is brede consensus binnen de raad over een behoorlijk aantal opgaves die de komende vier jaar een ambitieuze inzet vragen. Wij benoemen hier een niet limitatieve lijst met opgaves. Wij constateren dat de door de partijen genoemde opgaves grote overlap hebben met de inhoud van de brief die wij van uw burgemeester hebben ontvangen. De woningbouwopgave, met nadrukkelijk de bijbehorende voorzieningen, wordt door alle partijen genoemd. Grote inspanningen zullen nodig zijn om de lopende plannen tot een goed einde te brengen. Waar plannen steeds vaker binnen het bestaande stedelijke gebied liggen, neemt de complexiteit toe door onder andere de gewenste inpassing in de omgeving. De sociale basis van de samenleving is een thema dat breed leeft. Veel partijen noemen dit thema als essentieel om een kans te maken de samenleving nader tot elkaar te brengen. Mensen willen gekend worden in de zorgen rondom bestaanszekerheid, rond de zorg, en rond behoud van een sociaal vangnet. Er is vrees dat de Rijksoverheid financiële onzekerheid van gemeenten verder vergroot, zodat het moeilijker wordt deze opgaven goed georganiseerd te houden.

De initiërende partijen van deze verkenningsfase zijn ervan overtuigd dat de uitdagingen van de dubbele vergrijzing, de oplopende personele tekorten en de wachtlijsten in de zorg, gezondheidsverschillen en kansen voor jonge generaties om een robuust antwoord en een sterkere samenleving vragen. De doorontwikkeling van de economische positie van ’s-Hertogenbosch is een volgend thema. Toepassingen van data, food, bouw en handel/MKB geven de gemeente een sterke uitgangspositie in de Provincie Noord-Brabant op de as tussen Brainport en de Randstad. Er is ambitie om de positionering de komende jaren uit te bouwen om als motor voor welvaart en welzijn voor toekomstige generaties te dienen. De energietransitie is niet alleen vanwege klimaatverandering noodzakelijk. Het omschakelen naar duurzame energiebronnen is verstandig om zo onze afhankelijkheid van de grillige wereldpolitiek te verkleinen. Daarnaast kan slim investeren op het domein van de energietransitie verdere stijging van de energielasten voor inwoners beperken. Er is urgentie om de komende raadsperiode concrete resultaten op dit gebied te halen. Met verschillende bewoordingen onderschrijven de partijen het belang van de ondeelbare gemeente: een prachtig gebied waarin zowel stad als dorpen aandacht verdienen. Er leven wensen om de aandacht voor alle wijken, dorpen en het stadscentrum op een bewuste wijze te doorleven.

In het bijzonder is er aandacht gevraagd voor het gedeelte van de gemeente ten oosten van de A2. Mobiliteit is vaak genoemd als een thema dat de meningen heeft verdeeld in de vorige periode, maar ook als ambitie om de komende periode knopen door te hakken. Een gedragen route vinden om het STOMP-principe goed toe te passen op het centrum van de stad wordt hierbij het meest genoemd. Bijzondere aandacht verdient hierbij het risico op mobiliteitsproblemen aan de oostkant van ‘s-Hertogenbosch door het besluit van het Rijk om voorlopig de A2 niet aan te pakken. Er is een breed gevoelde urgentie om dat te voorkomen. Een thema dat op diverse manieren is benoemd, is het thema veiligheid. Enkele partijen benoemen hier een brede aanpak, maar er zijn ook partijen die een zeer specifieke insteek bepleiten. De partijen willen de komende tijd extra aandacht besteden aan veiligheidsbeleid

om tot een gedragen voortzetting en mogelijke doorontwikkeling te komen. De aandacht van de burgemeester voor dit thema wordt zodoende ondersteund. Veelgenoemd punt is ook de asielopgave. Waar enkele partijen daar het liefst mee zouden stoppen is bij een ruime meerderheid van de partijen draagvlak voor opvang naar Bosch model – gericht op kwaliteit, rust en perspectief voor nieuwkomers en de omgeving. Tot slot concluderen wij dat partijen bereidheid tonen tot het maken van heldere keuzes waarvan de optelsom financieel houdbaar is. Er is aandacht voor het feit dat niet alleen financiën nopen tot heldere keuzes, maar ook de beschikbare ambtelijke capaciteit.

Coalitievorming De twee grote partijen in de raad, D66 en GroenLinks-PvdA hebben aangegeven samen in een coalitie te willen stappen. Daarmee is de basis van een toekomstige coalitie gelegd. Een coalitie zonder deze twee partijen is, gelet op de verdere samenstelling van de gemeenteraad, niet echt denkbaar. Vervolgens is de vraag wat de meest wenselijke omvang van de coalitie is. Puur getalsmatig is een driepartijen coalitie mogelijk. Een dergelijke coalitie zou echter steunen op slechts twintig van de negenendertig raadszetels en dat wordt door bijna alle fracties als een te smalle basis gezien. Een coalitieomvang van vier partijen heeft het meeste draagvlak binnen de gemeenteraad. In de verhouding tussen de partijen zou dit betekenen dat de twee grote partijen twee wethouders leveren en de twee kleinere partijen één wethouder, zes wethouders in totaal. Voordeel van een vierpartijencoalitie is daarnaast dat in de praktijk alle coalitiefracties nodig zijn voor voldoende draagvlak. De meeste partijen merken daarbij ook op dat een vierpartijencoalitie de samenwerking tussen gemeenteraad en college bevordert. Vijf partijen zouden een te groot “blok” vormen in de gemeenteraad, een zevende wethouder vergen en samenwerking met andere raadsfracties minder noodzakelijk maken. Een deel van onze gesprekpartners is van mening dat ook een vijfpartijencoalitie een optie kan zijn.

Deze optie heeft als consequentie een zevende wethouder met bijbehorende extra kosten. Een ander nadeel is dat in een vijfpartijenvariant alleen de twee grote fracties onmisbaar zijn voor meerderheden. Er kan een dynamiek ontstaan waarbij de andere coalitiepartijen in de verleiding komen zich meer ruimte te permitteren ten opzichte van de gemaakte afspraken. Dit kan afbreuk doen aan een meerjarige koers en levert spanning op met de doelstelling van een daadkrachtig, stabiel en crisisbestendig bestuur. Alles overziend is onze conclusie dat een coalitie met vier partijen het meest recht doet aan de verkiezingsuitslag en op de meeste steun kan rekenen van de partijen in uw raad. We hebben vervolgens verkend wie naast D66 en GroenLinks-PvdA deel uit zou kunnen maken van de coalitie. We zijn hier met een open blik ingestapt. Vanuit de zetelaantallen zijn er meerdere opties denkbaar en ook besproken tijdens onze verkenning. In de gesprekken is gebleken dat naast partijprogramma’s de stijl van partijen en de opvattingen die uit daadwerkelijk stemgedrag naar voren kwamen van belang zijn voor de voorkeuren voor coalitiepartners. Onze conclusie uit deze verkenning is dat coalitiedeelname van Leefbaar ’s-Hertogenbosch en de Bossche Groenen op te weinig draagvlak kan rekenen. Deze opties vallen in dit stadium af.

Ons is gebleken dat de samenwerking tussen de collegepartijen van de afgelopen jaren door alle partijen als effectief, collegiaal en prettig is ervaren. Wij merken op dat partijen worstelen met de gevolgen van de voorkeur voor een coalitie-omvang van vier partijen. Wij hebben

afgewogen welke variant de meeste kans heeft op een robuust en daadkrachtig bestuur in de aankomende bestuursperiode. Dit was voor ons de meest lastige stap in dit verkenningsproces. Na zorgvuldige afweging en onderling beraad adviseren we de formatie te starten met de VVD en Rosmalens Belang. Onze conclusie uit de gesprekken, de verslagen en de inbreng van partijen is dat de representatie van alle inwoners van de gemeente, de gewenste onderlinge dynamiek en het probleemoplossend vermogen in deze samenstelling het grootst zijn.

Opmerkingen over de verdere onderhandelingen Zoals gezegd zijn over veel thema’s partijen behoorlijk eensgezind. Dat betekent natuurlijk niet dat er helemaal geen verschillen, nuances of wensen rond fasering of flankerend beleid zijn. Afgelopen periode is bijvoorbeeld gebleken dat over de invulling van het begrip autoluwe binnenstad de meningen uiteenlopen. Ook over de wijze van financiering van plannen zal er ongetwijfeld verschil van mening zijn. Onze verwachting is dat deze verschillen overbrugbaar zijn. De nieuwe constellatie brengt ook de opdracht met zich mee om alle coalitiepartners herkenbaar te laten zijn binnen een gemeenschappelijke, ambitieuze en daadkrachtige koers gericht op vooruitgang voor alle inwoners van ‘s-Hertogenbosch. Alle toekomstige collegepartijen zullen daar verantwoordelijkheid voor moeten nemen. Partijen brachten daarnaast verschillende wensen naar voren over het gewenste detailniveau in het coalitieakkoord. Sommigen zien meer in een akkoord op hoofdlijnen. Anderen hebben behoefte om concreet in beeld te hebben wat de consequenties zijn van bepaalde afspraken. In het huidige akkoord werden bepaalde punten als multi-interpretabel gezien; je kon er in lezen wat je er graag in wilde lezen. Het juiste niveau van duidelijkheid vraagt aandacht van de onderhandelende partijen. Te veel detail, en alles zit in beton gegoten.

Te weinig en het kan alle kanten opzwabberen. De juiste balans zal er wat ons betreft ook toe bijdragen, dat het voor partijen makkelijker wordt om aan de inwoners en de achterban uit te leggen welke concessies zijn gedaan en wat daar tegenover staat.

Tot slot We hebben met veel genoegen deze verkenningsfase uitgevoerd. De gesprekken waren constructief, inhoudelijk en getuigden van grote betrokkenheid bij alle aspecten van de Bossche samenleving. Er blijkt een grote bereidheid om over de verschillen heen -tussen partijen, coalitie en oppositie- te zoeken naar gemeenschappelijkheid. Wij bevelen juist daarom aan hier extra aandacht aan te besteden aan het begin van deze raadsperiode door samenwerkingsvormen en verwachtingen verder te verdiepen. De bestuurscultuur in een gemeente is niet enkel een aangelegenheid van B&W. Het gemeentebestuur wordt immers gevormd door zowel college als gemeenteraad. Wij wensen u van harte een plezierige en effectieve samenwerking toe. Paul de Beer Liesbeth van Tongeren

Bijlage Uitnodigingsbrief aan de lijsttrekkers

’s-Hertogenbosch, 23 maart 2026

Beste lijsttrekkers, D66 en GroenLinks-PvdA hebben ons gevraagd om de verkenning naar een daadkrachtige coalitie voor de nieuwe raadsperiode gezamenlijk uit te voeren. Wij hebben graag gehoor gegeven aan dit verzoek en zien uit naar de gesprekken. In deze brief geven wij u inzicht in het proces dat we met u willen doorlopen.

Opzet verkenningsfase We starten met een gespreksronde met alle partijen met een gesprek van maximaal 45 minuten. In deze gesprekken worden wij ondersteund door de (plaatsvervangend-) griffier. Iedere lijsttrekker wordt van harte uitgenodigd een secondant mee te nemen bij dit gesprek. In de gesprekken zullen een aantal vragen centraal staan: 1. Hoe duidt u de eigen verkiezingsuitslag en de totale verkiezingsuitslag? 2. Ziet u voor uw partij een rol in de coalitie? 3. Zo ja, heeft u kandidaten voor het wethouderschap beschikbaar die naar uw inschatting kunnen rekenen op acceptatie door de andere partijen? 4. Welke coalitiesamenstelling heeft uw voorkeur? 5. Wat zijn voor uw partij inhoudelijk eventuele punten waarvan u verwacht dat die bij andere partijen gevoelig kunnen liggen? 6. Welke hoofdopgaven ziet uw partij voor de komende bestuursperiode? Wij vragen u ons een schriftelijke reactie te sturen die wij van u ontvangen uiterlijk 24 uur voorafgaand aan het gesprek. Gelieve hiervoor het mailadres raadsondersteuning@s-hertogenbosch.nl te gebruiken. Vanzelfsprekend kunnen bij het gesprek ook andere punten aan de orde komen die u wilt meegegeven. Van de gesprekken zal een verslag op hoofdlijnen worden gemaakt. Om het proces zo transparant mogelijk te laten verlopen worden deze verslagen openbaar gemaakt als bijlage bij het informatieverslag.

Vanzelfsprekend krijgt u de verslagen voorafgaand aan de openbaarmaking ter controle toegestuurd en bepaalt u welke inhoud u openbaar wilt maken. Als afsluiting van het verkenningsproces zullen wij schriftelijk verslag uitbrengen aan de gemeenteraad. Desgewenst zijn wij beschikbaar om voorafgaand aan een debat over dit verslag een toelichting te geven en vragen te beantwoorden. Indien wij dat nodig achten, zullen wij de burgemeester tussentijds over de voortgang van het proces informeren.

Planning Wij starten de gesprekken op korte termijn en hebben daarbij de volgende planning voor ogen. Gespreksronde met alle partijen Woensdag 25 maart 18.30 uur 19.15 uur 20.00 uur 20.45 uur 21.30 uur 22.15 uur

D66 GroenLinks-PvdA Leefbaar ’s-Hertogenbosch VVD CDA Rosmalens Belang

Zaterdag 28 maart

9.45 uur 10.30 uur 11.15 uur 12.30 uur 13.15 uur 14.00 uur 14.45 uur

SP FvD De Bossche Groenen PvdD gewoon ge-DREVEN 50-plus PVV

De gesprekken vinden plaats in fractiekamer 4 van het Bestuurscentrum (Achter het Stadhuis 6-8). Eventuele tweede gesprekken Maandag 30 maart 16.30 uur – 19.00 uur Het is mogelijk dat u wordt uitgenodigd voor een tweede gesprek. Gelieve dit tijdvak alvast te reserveren in uw agenda.

Tenslotte De ervaring leert dat in een verkenning naar een nieuw college een zekere terughoudendheid richting de pers bijdraagt aan een voorspoedig proces. Wij willen u dan ook vragen slechts extern te communiceren nadat het verslag over de informatie-fase afgerond is. Met hartelijke groet,

Liesbeth van Tongeren en Paul de Beer