Verslag Sociaal 19 10 2022 (vastgesteld)

Commissie SOCIAAL Verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

19 oktober 2022 Raadzaal

J.J.M. Gersjes drs. E.A.A. Kerkhoff mw. A.M.W. van der Aa, mw. I.E.F.M. van Beers, mw. M. Craste bc, J.J.E.L. van Creij, S.J.A. Elders BA, mw. N.I. Hamerslag, F.J. van Haren, S.C. van Hasselt, mr. F. Kabbouti, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, C.E.J.J. Koningstein, H.J.M. Mees, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, W.J. Plasmeijer, A.P.R.G.M van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, mw. C.K.J. Visscher, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg, mw. J.J.M. van den Wildenberg, mw. dr. Y. van Zaalen R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, U. Kâhya, P. Slikker, mw. mr. M.A.B. van der Sloot

Afwezig:

mw. mr. Y. Doǧan, F.G.F. van Genugten, A.W.J.A. van Hattem LLB, ing. J.N. Kieft, ir. P.K. Schuurmans

Verslaglegging

DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet de aanwezigen en kijkers thuis welkom. Mevrouw Coense heeft de commissie verlaten en mevrouw van Gool laat zich vervangen door de heer Kabbouti. Er is bericht van verhindering ontvangen van de heer Schuurmans, de heer Van Hattem, de heer Kieft en mevrouw Doǧan. De heer Koningstein moet wellicht de vergadering eerder verlaten.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter stelt voor dat agenda punt 6 Opnemen herhuisvesting Design Museum Den Bosch in verkenningsfase Structuurfonds wordt besproken onder agendapunt 5, Conceptbegroting 2023. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) spreekt namens de fractie zorg uit over de inkorting van de spreektijd ten gevolgen van het samenvoegen van genoemde agendapunten. De voorzitter zegt toe dat coulant zal worden omgegaan met de spreektijd. De agenda wordt gewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van 21 september 2022 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties De lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties worden zonder beraadslagingen vastgesteld.

1

Raadsvoorstellen 5. 6.

Conceptbegroting 2023 Opnemen herhuisvesting Design Museum 's-Hertogenbosch in verkenningsfase Structuurfonds De voorzitter benoemt de beleidsterreinen die in de vergadering van de commissie Sociaal behandeld mogen worden, zijnde zorg, welzijn, jeugd, werk en inkomen, onderwijs, diversiteit, wijkgericht werken, sport en cultuur. Hij wijst de aanwezigen erop dat andere beleidsterreinen tijdens deze commissievergadering niet besproken worden. Tijdens I&O op 10 oktober jl., hebben meerdere inwoners en organisaties hun mening gedeeld over onderwerpen uit de begroting. Het verslag hiervan is toegevoegd aan de agenda en kan worden betrokken bij behandeling indien gewenst. De spelregels van de behandeling zijn terug te vinden in het spoorboekje. De voorzitter wijst de aanwezigen erop dat technische vragen voorafgaand aan deze commissie gesteld hadden kunnen worden en vraagt dergelijke vragen niet tijdens deze commissievergadering voor te leggen. Hij vraagt de commissieleden interrupties kort te stellen en niet inleidingen te geven van standpunten. Die kunnen worden gebracht in de eigen termijn. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) benoemt de volgende punten. 1. De seniorenbus zou kunnen worden ingezet voor een bredere doelgroep, zodat ook de jeugdigen hiervan gebruik kunnen maken. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) merkt op dat de seniorenbus kampt met een chauffeurstekort.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) legt uit dat wanneer een bus niet volledig is gevuld met senioren, deze kan worden aangevuld met jeugdigen. Deze combinatie van doelgroepen vereist geen extra chauffeur. Hij vervolgt: 2. Van het revolverend fonds dat een aantal jaar geleden is ingesteld, voor energiezuinige maatregelen bij sportverenigingen, is nog niets terug te zien. Hierin is destijds € 250.000 geinvesteerd. 3. Van de Rijke Schooldag wordt verwacht dat dit een succesvol traject zal zijn. Dit traject kan binnen de gehele gemeente worden uitgerold. Meegenomen moet worden dat momenteel sprake is van circa achthonderd kinderen die zonder ontbijt naar school gaan. 4. Het is positief dat de Zuiderplas de huidige voorzieningen zal behouden. Er is een toezegging gegeven op het plaatsen van voorzieningen bij De Groote Wielen. Hierin wordt actie verwacht, zodat aankomende zomer de voorzieningen zijn geplaatst. 5. Het rijk stelt € 700.000 beschikbaar voor combinatiefunctionarissen. Uit de begroting blijkt dat op 1 november 2022 bekend zal worden of dit wordt gewijzigd. Zodra deze bekendmaking is gedaan wordt dit gecommuniceerd met de gemeenteraad. Dan kan dit zo nodig en indien gewenst nog voor de begrotingsbehandeling worden bijgestuurd. 6. Locatie Rodenborch in Rosmalen betreft een voormalige schoollocatie.

Opvallend is dat deze locatie is ingevuld voor 140 woningen zonder dat de gemeenteraad is meegenomen in dit besluit. 7. De fusie van TGG en OSC'45 in Orthen is in goede harmonie verlopen. Nog onbekend is wat met het terrein van TGG zal gebeuren. Dit behoeft duidelijkheid. 8. Toegezegd is dat de gemeente volop zal inzetten op het gebied van cultuur. Echter, voor de kleine muziekverenigingen zal de begroting niet gunstig zijn vanwege de verlaging van subsidies. Spreker meent dat het niet de juiste werkwijze is dat deze verenigingen zelf kunnen aangeven wanneer behoefte is aan meer subsidie. De fractie wil dit gerepareerd zien. 9. Dat geldt ook voor de toeristenbelasting. 10. Wat betreft De Bossche Zomer: het lijkt gewoon ge-DREVEN op deze manier geen optie dat dit doorgaat. Het bedrag van € 300.000 op jaarbasis voor De Bossche Zomer mag gecontinueerd worden, maar verder wenst de fractie dat wordt afgezien van zware subsidiëring hiervan. De gemeente 's-Hertogenbosch telt maar liefst 1850 ambtenaren. De fractie pleit ervoor dat de kartrekkersrol voor De Bossche Zomer ambtelijk wordt ingevuld en dat wordt afgezien van inzet van allerlei commerciële partijen. 11. De fractie staat niet positief tegenover het Design Museum. De gemeentelijke investering van viermaal € 250.000 wordt als totaal in de begroting voor 2023 opgenomen en niet uitgesmeerd over vier jaar.

2

12. Wat betreft het bedrag van € 30 miljoen, pleit de fractie voor het maken van slimmere keuzes. Het ruimtelijk beslag van het Noordbrabants Museum mag ook ter discussie worden gesteld. Spreker stelt vast dat in grote zalen soms slechts één schilderij hangt. Over de gewenste vervolgstap dient eerst een discussie plaats te vinden waarbij de alternatieve mogelijkheden in ogenschouw worden genomen. Op dit moment gaan de wensen nog te ver. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) refereert aan de gestegen energieprijzen en de inflatie, welke ontwikkelingen volgens deskundigen nog geruime tijd zullen aanhouden. Deze kostenstijging raakt niet alleen de laagste inkomens, maar ook steeds meer de middeninkomens. Daarnaast zijn de Bossche inwoners in 2023 meer geld kwijt aan de ozb en lokale heffingen. De uitkeringen en toeslagen zijn weliswaar verhoogd. Echter, dit dient enkel als inflatiecorrectie. Kijkend naar de begroting, is Leefbaar 's-Hertogenbosch van mening dat op een aantal onderdelen méér moet gebeuren. Dit betreft met name het armoedebeleid. Het bestuursakkoord, waaraan het college zich strak vasthoudt, lijkt niet meer actueel te zijn. Met de huidige prijsstijgingen raakt de groeiende armoede steeds meer mensen. Leefbaar 's-Hertogenbosch opteert voor meer intensivering vanuit het college.

Mevrouw van Zaalen (CDA) merkt op dat in september een motie is ingediend voor het inzetten van meer actie op het thema energiearmoede. Het CDA is van mening dat de extra inzet, waar Leefbaar 's-Hertogenbosch voor pleit, momenteel al wordt verricht door het college. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) spreekt zijn vertrouwen in het college uit, maar zou graag meer zien van de actie van het college. Hij vervolgt: het Nibud constateert dat de minima-effectrapportages zijn gebaseerd op het prijspeil van januari 2022. Vanwege de hoge inflatie die hierop volgde, moet zich worden gerealiseerd dat een eventueel te positief ingeschatte bestedingsruimte kan omslaan naar een tekort. Geadviseerd wordt een ruimere vergoeding te verstrekken voor sociale participatie. Hiervoor bestaat momenteel een vergoeding vanuit de bijzondere bijstand van maximaal € 125 per jaar. Dit bedrag is sinds 2015 niet meer verhoogd, terwijl de prijzen van abonnementen, toegangskaartjes en dergelijke wel zijn gestegen. Daarnaast blijkt dat het aantal personen dat gebruikmaakt van de sociale participatie is gezakt van 942 in 2018 naar 561 in 2021. Bij de uitwerking van de Bossche Pas zal het bereik en de dekking moeten worden meegenomen door ervaringsdeskundigen. Door de gemeente wordt € 20 respectievelijk € 40 bijgedragen aan de collectieve zorgverzekering.

Deze bedragen zijn niet geïndexeerd ondanks de jaarlijkse stijging van de zorgverzekering. Leefbaar 's-Hertogenbosch vraagt aandacht voor de energietoeslag voor mensen die een hogere omgevingstemperatuur nodig hebben in verband met hun gezondheid. Daarnaast vraagt Leefbaar 's-Hertogenbosch aandacht voor kinderarmoede, de Voedselbank en de jeugdfondsen. Leefbaar 's-Hertogenbosch is van mening dat de doelgroep voor bijzondere bijstand moet worden uitgebreid van een sociaal minimum van 120% naar 130%. De investering van € 30 miljoen in het Structuurfonds voor het Design Museum is te kort door de bocht, zeker in deze tijd. Dit bedrag blijkt een aanvulling te zijn op de verkoop van De Mortel, wat betekent dat het totaalbedrag nog hoger zal worden. Leefbaar 's-Hertogenbosch mist een plan B, voor het geval het huidige plan niet haalbaar blijkt te zijn. Daarnaast is er het voorstel of eventueel gebruik kan worden gemaakt van reeds bestaande huisvesting. De heer Van Haren (VVD) vraagt of het niet beter is om het huidige beleid bij de juiste personen onder te brengen, in plaats van een nieuw beleid te formuleren. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) geeft aan dat de fractie niet vraagt om het formuleren van nieuw beleid. De bijzondere bijstand moet worden beoordeeld op de actuele omstandigheden.

Daarnaast hebben ook andere gemeenten hierin wijzigingen aangebracht in de vorm van noodfondsen of een stijging naar 130%. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) complimenteert de stellers van de begroting. Het gebouw voor de vrouwenopvang is toe aan verbouwing. Er is weinig privacy voor de moeders en kinderen die hier wonen. Een verbouwing staat in de planning en Rosmalens Belang vraagt een van de wethouders om een reactie op dit specifieke punt. De schulddienstverlening van de gemeente 's-Hertogenbosch is betrokken bij 1250 inwoners. Met de huidige energiecrisis en andere onzekerheden, zullen dit er waarschijnlijk meer worden. De hoop is dat gezinnen tijdig signaleren dat ze in de problemen dreigen te komen.

3

Rosmalens Belang is positief over het aantal projecten voor jongeren. In de jeugd mag veel worden geïnvesteerd. Ook is het belangrijk dat vervoer naar scholen betrouwbaar is. Mevrouw Visscher (SP) informeert naar de concrete voorstellen van Rosmalens Belang om een einde te maken aan bussen die niet op tijd arriveren. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) geeft aan hier geen concreet voorstel voor te hebben. Zij vraagt hiervoor aandacht in de hoop op het vinden van creatieve oplossingen. In de seniorenbussen is € 130.000 geïnvesteerd, maar het aantal chauffeurs wordt steeds schaarser. Rosmalens Belang is van mening dat moet worden geïnvesteerd op 'ontmoeten'. Dit kan worden gefaciliteerd door openbare ruimtes zo in te richten dat mensen hier graag zijn. Dit zal eenzaamheid bij ouderen, maar zeker ook bij jeugd tegengaan. Het beleid moet erop gericht zijn om kinderen naar buiten te laten gaan, in plaats van dat zij achter de computer zitten. Ook bij kinderen met 'rugzakjes', die vaak niet passen binnen bijvoorbeeld sportverenigingen, moet eenzaamheid worden tegengegaan. Jeugdleiders zijn geen maatschappelijk werkers, maar zij kunnen wel handvatten aangereikt krijgen om beter met deze kinderen om te gaan. De vernieuwing van drie toplagen op kunstsportvelden en de nieuwe sporthal in De Groote Vliet is zeer positief.

Met name voor Be Quick, die nu ook terechtkan in een sporthal. Er moet echter wel gesproken worden over de tariefverschillen. Be Quick betaalt het hoogste tarief (€ 39,60 in plaats van € 36,80), wat deze vereniging, uitgaande van de gehuurde vierhonderd uur, in totaal € 1.120 extra kost per seizoen. Daarnaast moet er duidelijkheid komen, over de vraag wanneer een evenement als een a-, b- of c-evenement wordt aangemerkt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wijst op het toegestuurde e-mailbericht, waarin de door mevrouw Van der Kallen gevraagde verduidelijking over evenementen wordt geboden. Mevrouw Van der Kallen heeft dat niet gezien en zal het gaan lezen. Zij heeft behoefte aan inzage, eerder dan in november, in de prognose van het aantal leerlingen op basisscholen, zodat duidelijk is of leegstand of juist overbezetting van schoolaccommodaties kan worden verwacht. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) ziet dat de nieuwe begroting veel ambities meebrengt, terwijl de huidige tijd juist om meer terughoudendheid vraagt. Deze terughoudendheid is met name nodig in het geval van het Design Museum. Belangrijk is dat het bestuur flexibel blijft, zodat kan worden ingespeeld op de veranderende omstandigheden.

Als stad wordt ingezet op Cultuurstad van het Zuiden, maar een belangrijke vraag die gesteld moet worden, is: voor wie wil Den Bosch Cultuurstad zijn? Iedereen zou - bij voorkeur gratis – aan cultuur mogen deelnemen. Echter, door hoge legeskosten zal het onvermijdelijk zijn dat een kleine bijdrage moet worden gevraagd aan bezoekers. VOOR Den Bosch vraagt breder in te zetten op het armoedebeleid en wijst specifiek op de groeiende stille armoede. Deze mensen hebben vaak nog geen schulden opgebouwd, waardoor zij moeilijker te traceren zijn. Prettig is dat de wethouder inzet op energietoeslagen en dat de grens hiervan niet heel erg vast staat. De heer Van Haren (VVD) geeft aan dat er afgelopen jaar sprake was van flinke kostenstijgingen die alle inwoners van de gemeente 's-Hertogenbosch raken. De VVD spreekt zorg uit over de komende wintermaanden. De brede aanpak van het college is een goed begin, maar de zorgen zijn breder dan deze aanpak biedt. De VVD is van mening dat deelname aan het arbeidsproces de beste sociale voorziening is die inwoners kan worden geboden. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen): merkt op dat de sleutel niet altijd zit in werken, aangezien niet iedereen kán werken. Zij vraagt om een ruimere opvatting van het begrip 'armoede'. De heer Van Haren (VVD) ziet dat er een grote groep is voor wie werken niet de oplossing is.

4

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat voor veel mensen werken geen aantrekkelijke oplossing is, in verband met de toeslagen, gemeentelijke ondersteuning en dergelijke tegemoetkomingen die zij verliezen zodra zij gaan werken. De heer Van Haren (VVD) meent dat een nieuwe aanpak van de gemeente wordt verwacht, voor een groeiende groep mensen die het niet redt met werken. De in de begroting opgenomen ambities zijn goed, maar moeten wel passend zijn voor zoveel mogelijk mensen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de heer Van Haren de verhoging van 120% naar 130% van het sociaal minimum een passende oplossing vindt. De heer Van Haren (VVD) stelt voor om niet uit te gaan van vaste percentages, maar naar de draagkracht van mensen te kijken en naar de vraag hoe gerichte hulp kan worden aangeboden. De VVD is van mening dat op dit moment maatwerk nodig is en niet een beleidswijziging. Mevrouw Visscher (SP) vraagt of dit wel werkt wanneer in de praktijk blijkt dat iedereen maatwerk aanvraagt. De SP meent dat het in dat geval meer zin heeft om deze maatregelen generiek uit te breiden. De heer Van Haren (VVD) wil graag een goede oplossing bieden voor deze grote groep mensen en meent dat hiervoor moet worden ingezet op de uitvoering, in plaats van op percentages.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) merkt op dat de groep tussen 120% en 130%, circa 600 huishoudens in 's-Hertogenbosch betreft. Wanneer de besproken beleidswijziging wordt doorgevoerd, kunnen direct heel veel mensen worden geholpen. De heer Van Haren (VVD) is op de hoogte van het effect van deze verruiming, maar een ander effect is dat dit hoge kosten voor de gemeente met zich meebrengt. Dit bevestigt voor de VVD het beeld dat met maatwerk beter kan worden geholpen. De heer Van Silfhout (Volt) benoemt de constatering van de Nationale ombudsman, namelijk dat de complete willekeur in welke gemeente je geboren bent en welke bijstandsnorm wordt gehanteerd, funest is voor de sociale minima in Nederland. De Nationale ombudsman pleit voor verhoging van de norm, wetende dat de VVD juist daartegen pleit. De heer Van Silfhout vraagt of de heer Van Haren zich kan vinden in de constatering van de Nationale ombudsman. De heer Van Haren (VVD) stelt dat de verschillen tussen Nederlandse gemeenten zoals geduid, voorvloeien uit de manier waarop Nederland is ingericht. Er gebeurt momenteel veel om de nodige hulp te kunnen bieden. Spreker stelt voor dat hier werk van wordt gemaakt en dat de discussie hierover op een later moment wordt gevoerd. De heer Van Haren (VVD) vervolgt zijn betoog.

Sport en gezondheid, de VVD heeft de afgelopen jaren vaak gepleit voor investeringen in sport en gezondheid. De fractie is tevreden deze ambitie terug te zien in de begroting. Echter, waar het plan is om ongeorganiseerde sport een boost te geven, moet de georganiseerde sport, namelijk de verenigingen, niet worden vergeten. Zij worden in deze tijd ook zwaar geraakt door de stijgende energiekosten en daarnaast is er ook sprake van leden en sponsors met minder middelen om te besteden. De VVD attendeert het college op dit zorgpunt. Daarnaast vraagt de VVD zich af of het verstandig is om de subsidieverlaging in 2024 door te zetten, wanneer de huidige situatie langer aanhoudt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de VVD een alternatief voorstel heeft wanneer de subsidieverlaging niet zou doorgaan. De heer Van Haren (VVD) stelt voor eerst de loop van de komende wintermaanden af te wachten. Wanneer de twijfels blijven groeien, kan op dit onderwerp worden teruggekomen bij de behandeling van de voorjaarsnota. Zorg en maatschappelijke ondersteuning. Spreker pleit ervoor om in te zetten op plannen voor een betere dienstverlening, het verkorten van wachttijden en het bestrijden van bureaucratie. De VVD is tevreden over de ambitie waarvan de begroting getuigt, zoals voor de ondersteuning van mantelzorgers. Deze ondersteuning draagt bij aan toegankelijke en betaalbare zorg. De

5

toezichthouder en de bijbehorende aanpak heeft sinds de motie van VVD en PvdA, goede resultaten behaald en de investering is inmiddels ruim terugverdiend in teruggevorderde zorggelden. Helaas wordt het onderliggend probleem niet minder. Andere gemeenten zetten een stapje extra in de capaciteit en werkwijze. Hierover zullen de fracties van VVD en PvdA in de loop van de komende maanden een nieuwe discussienotitie overleggen. De VVD is wel benieuwd om reeds te vernemen hoe de nieuwe wethouder naar dit onderwerp kijkt. Het Design Museum, de VVD is positief over de opname van de culture ambitie in de werkwijze van het Structuurfonds. De komende jaren zal dit proces volgens deze werkwijze worden gevolgd. Over het voorstel betreffende het voorbereidingskrediet zal inhoudelijk moeten worden gesproken. De heer Plasmeijer (50PLUS) geeft aan dat 50PLUS positief is over het voornemen, om de visie Wonen met zorg te ontwikkelen. Echter, het probleem van de ouderenzorg stapelt zich op. 50PLUS geeft mee aan het college dat de visie Wonen met zorg alleen effectief kan zijn, wanneer hier een toekomstbestendig programma aan wordt gekoppeld, waarin concreet is vastgesteld wanneer welke plannen worden uitgevoerd.

50PLUS betreurt het feit dat het college in de begroting geen actie wil vastleggen in relatie tot de forse woonlastenstijging in het huidige tijdsbestek van stijgende energiekosten en inflatie. In het coalitieakkoord is opgenomen dat de kwijtscheldingsregels voor de riool- en afvalstoffenheffing zullen worden veranderd. Voorheen werd dit vanuit de algemene middelen betaald. 50PLUS vraagt zich af, waarom dit het nieuwe voornemen is en dringt erop aan dat dit niet wordt doorgevoerd. 50PLUS zou graag zien dat de vergunningen voor evenementen worden uitgespreid over de komende jaren, in plaats van in één keer aan de orde komen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) merkt op dat dit een bezuiniging betreft die al is uitgesteld. In verband met corona is deze niet eerder ingegaan. De heer Plasmeijer (50PLUS) is nog steeds van mening dat spreiden in de tijd een goed idee is, zodat de organisatoren beter de kans krijgen hieraan te wennen. De heer Plasmeijer refereert aan een uitzending van de NOS, waaruit blijkt dat de energietoeslag aan 10.000 mensen voorbijgaat, omdat zij dit simpelweg niet aanvragen. De vraag hierbij is: hoe kunnen de mensen worden bereikt, die deze toeslag nodig hebben? 50PLUS geeft aan dat bijvoorbeeld in Rotterdam huis-aan-huis in de wijken wordt geïnventariseerd, ook om mensen duidelijk te maken dát en hóe de toeslag kan worden aangevraagd.

50PLUS vraagt aandacht voor het gegeven dat oudere personen moeilijk aan een baan kunnen komen. 50PLUS vindt het voorbarig om nu al over het Design Museum te praten omdat onder andere nog steeds niet bekend is hoeveel extra kosten de bouw van het Theater aan de Parade nog gaat meebrengen. 50PLUS stelt voor dat dit eerst wordt afgewacht. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) meldt dat voor De Bossche Groenen de gemeentelijke begroting in het teken van bestaanszekerheid staat. De fractie acht dit het juiste perspectief in deze tijd van energiecrisis, inflatie en oorlog. Geldtekort heeft impact op alles. De fractie van de Bossche Groenen zou in deze begroting graag meer geld vrijspelen voor een ondersteuningsfonds voor inwoners, vrijwilligersorganisaties, sportverenigingen en instellingen vanuit de gedachte 'elke euro die wij investeren in bestaanszekerheid, levert zeker € 2 op. Die baten gaan allereerst naar de burger zelf, want pas als je bestaan gegarandeerd is, kun je weer tot bloei komen.' De Nationale ombudsman heeft vastgesteld dat het minimumloon en de uitkeringen te laag zijn om financieel mee rond te komen. De overheid moet daar verandering in brengen door zich actiever en socialer op te stellen. Ook als lokale overheid kan daaraan worden gewerkt.

Dit kan worden gedaan, door van 120% naar 130% te gaan, wat een verschil zal opleveren voor ongeveer zeshonderd huishoudens in 's-Hertogenbosch. De heer Van Haren (VVD) merkt op dat wanneer je werkt met vaste percentages, er altijd mensen buiten de boot zullen vallen. De VVD is van mening dat maatwerk, in deze bijzondere tijd, voor de héle groep de beste oplossing is.

6

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) is van mening dat maatwerk kan worden toegepast, maar dan ná een grens van 130%. Zij vervolgt met de aandachtspunten van De Bossche Groenen. Belangrijk is dat moet worden tegengegaan dat geen gebruik wordt gemaakt van regelingen en voorzieningen. Hiertoe moeten meer mensen worden bereikt. Dit kan door wijkacties en huisbezoek. De fractie van de Bossche Groenen wil in de begroting middelen vrijmaken voor personele capaciteit teneinde dit te kunnen bereiken. De fractie is tevreden over het plan van de Bossche Burgerraad en zou hier graag per januari 2023 mee willen starten. In de huidige moeilijke financiële omstandigheden is het niet gepast om te investeren in het Design Museum. De heer Elders (D66) leest voor uit het verkiezingsprogramma van De Bossche Groenen dat kunst en cultuur niet afhankelijk mogen zijn van economische ontwikkelingen en vraagt waarom dat nu wel het geval zou moeten zijn. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) zegt dat De Bossche Groenen kunst en cultuur belangrijk vinden en ook de mening zijn toegedaan dat deze branche moet worden ondersteund, maar dat dat het initiëren van een nieuw Design Museum - hier en op dit moment – hier niet op de juiste manier aan bijdraagt.

De heer Van Haren (VVD) merkt op dat vanavond enkel een procedurevoorstel wordt gedaan voor het Design Museum en vraagt of De Bossche Groenen in de plannen hiervoor meegaan wat betreft de werkwijze van het Structuurfonds. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) geeft aan dat de fractie het momenteel nog te vroeg vindt voor een procedurevoorstel. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) merkt op dat vaker is aangegeven dat het niet de tijd is voor een investering in kunst en cultuur en vraagt wanneer het moment wel geschikt is. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) meldt nogmaals dat een dergelijke investering op dit moment in ieder geval niet gepast is. Mevrouw van Zaalen (CDA) meldt dat het CDA kiest voor oplossingen die bijdragen aan de langetermijndoelstellingen Alle fracties zijn verantwoordelijk voor 's-Hertogenbosch en haar inwoners. Daarom is ontmoeten en respect belangrijk. Het CDA denkt graag mee aan een brede invulling voor de Week van Respect. Maatwerk is vereist op dorps- en wijkniveau. Het CDA vraagt mensen verantwoordelijkheid te nemen voor zichzelf én voor iets wat groter is dan jezelf. Het CDA neemt verantwoordelijkheid voor de mensen die dat niet kunnen. Eenzaamheid is al jaren een belangrijk onderwerp voor het CDA en steeds meer mensen blijken zich eenzaam te voelen.

In 2020 voelde 47% van de volwassenen in 's-Hertogenbosch zich soms eenzaam en 11,2% voelde zich ernstig eenzaam. Dit kan worden tegengegaan, door mensen en organisaties bij elkaar te brengen en door het faciliteren van welzijns- en sportorganisaties. Het CDA heeft oog voor mantelzorgers en is tevreden dat er voldoende middelen beschikbaar zijn gesteld om dit te continueren. Het CDA wijst op het risico van tweedeling in de samenleving. Mensen met een 'normaal inkomen' komen niet vanzelfsprekend financieel uit met hun kosten. Het CDA is trots op de manier waarop de weg tegen armoede wordt doorgezet, maar ziet dat het noodzakelijk is om bijvoorbeeld Eerste Hulp Bij Geldzaken onder de aandacht te brengen. Voor Positieve Gezondheid is € 800.000 beschikbaar. Belangrijk is dat deze gelden ook worden ingezet voor de middengroep, om te voorkomen dat zij door de huidige crisis minder gezond worden. Hierover zal het CDA binnenkort een motie indienen. Talentontwikkeling, de Rijke Schooldag en Gelijke Kansen zijn prachtige initiatieven, maar ook hierbij vraagt het CDA aandacht voor de middengroep. Vrijwilligersorganisaties vormen een groot deel van het vangnet voor de inwoners. Op de subsidies hiervoor mag volgens het CDA niet worden bezuinigd. Echter, op seniorenorkesten wordt ernstig gekort. Het CDA overweegt op dit punt een motie in te dienen.

7

Het CDA vraagt de portefeuillehouder om verenigingen te helpen door de verduurzaming van sportclubs en -kantines naar voren te halen. In de begroting is € 300.000 opgenomen voor de culturele basis. Als Cultuurstad van het Zuiden is het essentieel dat makers een plek hebben om zich te kunnen ontplooien. € 30 miljoen voor het Design Museum is veel geld, maar dit is wel een langetermijninvestering. Een solide businesscase hiervoor is voor het CDA echter wel een vereiste. Daarnaast moeten mensen in armoede met de Bossche Pas gratis kunnen genieten van het museum. Mevrouw Hamerslag (Partij voor de Dieren) meldt dat de fractie de woordvoering heeft verdeeld over twee personen. De inbreng betreffende gezondheid neemt zij op zich, waarna mevrouw Samshuijzen zal spreken over het thema armoede. De gezondheid in Nederland gaat niet de goede kant op, aangezien 50% van de Nederlanders met overgewicht kampt. De Partij voor de Dieren pleit voor een nieuw systeem, waarbij het niet makkelijker en goedkoper is om ongezonde keuzes te maken. De Partij voor de Dieren is tevreden over de aandacht in de begroting voor thema's als eenzaamheid en mentale gezondheid, maar mist cruciale punten om deze systeemverandering uit te voeren. De gemeente kan een grote invloed uitoefenen op de maatschappelijke omgeving.

Het Schone Lucht Akkoord is ondertekend, Hierin is de belofte vastgelegd om te werken aan uitstootvermindering van fijnstof, ultrafijnstof en stikstofdioxide. De Partij van de Dieren acht noodzakelijk dat hier meer werk van wordt gemaakt, door in te zetten op minder autoverkeer en te snijden in industrie die niet thuishoort in de gemeente. Wat dit betreft, verwijst zij naar asfaltcentrales, biomassacentrales en de vee-industrie. Verder vraagt de Partij voor de Dieren aandacht voor het stimuleren van gezonde voeding. Een voorbeeld van een oplossing is dat minstens 50% van het voedselaanbod op evenementen gezond is. Dit is een budgettair neutrale oplossing die snel kan worden doorgevoerd. Een ander voorstel is het aanleggen van buurtmoestuinen en pluktuinen om groente en fruit toegankelijker te maken. Daarnaast moeten manieren worden gevonden om fastfoodrestaurants te weren van bepaalde locaties, zoals de omgeving van scholen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) verwijst naar het gestelde in de begroting dat hoge prioriteit wordt gegeven aan alles wat door de gemeente kan worden gedaan ten aanzien van de opgaven waarvoor de gemeente staat. Een van deze opgaven betreft armoede.

De Partij voor de Dieren is tevreden over de Bossche Pas en ziet dit als een kans om iedereen te laten deelnemen aan duurzame deelmobiliteit, zodat iedereen zich op een duurzame manier kan laten vervoeren. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt zich af hoe ook mensen met een laag inkomen kunnen deelnemen aan duurzaam vervoer. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) meent dat wanneer deelmobiliteit wordt opgenomen in de Bossche Pas, juist ook mensen die met vervoersarmoede te maken hebben hieraan kunnen deelnemen. Daarom stelt de Partij voor de Dieren de vraag aan de wethouder of duurzame deelmobiliteit kan worden meegenomen in het voorstel dat in 2023 wordt voorgelegd over de Bossche Pas. Armoede neemt steeds meer toe, ook onder huisdiereigenaren. Daarom pleit de Partij voor de Dieren ervoor om de Dierenvoedselbank op te nemen onder gezondheid, sociale structuur en maatschappelijke ondersteuning. Daarnaast vraagt de Partij voor de Dieren de mogelijkheden te onderzoeken voor opvang van dieren. anders dan honden en katten. De Partij voor de Dieren is van mening dat dit niet het juiste moment is voor een prestigeproject zoals het Design Museum, gezien de huidige tijd met veel maatschappelijke opgaven. Mevrouw Van Beers (Volt) ziet ambitieuze plannen in de begroting, die het welzijn van de inwoners moet gaan verbeteren.

De Rijke Schooldag is een prachtig initiatief, waardoor alle leerlingen in Nederland zichzelf kunnen ontplooien. Op 22 september jl., is de motie Dassen aangenomen in de Tweede Kamer, ter aanvulling op de Rijke Schooldag, waarbij € 100 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor gratis schoollunches. Een gevulde maag is van belang voor de concentratie en ontwikkeling van kinderen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of Volt niet van mening is dat ontbijt hierin de eerste stap vormt.

8

Mevrouw Van Beers (Volt) vindt het met name van belang dat kinderen tijdens de schooldag een gevulde maag hebben. Volt had verwacht dat de wethouder het onderwerp 'gratis lunch' zou meenemen in de Rijke Schooldag, aangezien het probleem van kinderen met honger op school, steeds groter wordt. Volt zal hierop terugkomen met een motie. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt zich af of Volt bekend is met de brief van de minister van Armoede, die ingaat op het onderwerp 'ontbijt op school'. Mevrouw Van Beers (Volt) vervolgt haar betoog. Volt begrijpt dat het Design Museum een meerwaarde heeft op economisch en cultureel gebied. Echter, in de begroting wordt om een bedrag van € 250.000 gevraagd voor de verkenningsfase, die uitsluitend start wanneer het Design Museum voldoet aan bepaalde voorwaarden. Welke voorwaarden dit zijn, is bij Volt echter niet bekend. Daarnaast voelt Volt enige schaamte voor het grote bedrag in deze begroting voor het Design Museum en stelt voor deze investering op te schuiven naar 2024. De heer Elders (D66) vraagt of Volt dit bedrag opnieuw wil uitstellen wanneer de economische situatie volgend jaar niet is veranderd. Mevrouw Van Beers (Volt) bevestigt dat hier in dat geval opnieuw over moet worden gesproken.

De heer Van Haren (VVD) vraagt zich af of Volt van menig is dat ook de andere investeringen die worden genoemd in de begroting, een jaar moeten opschuiven. Mevrouw Van Beers (Volt) geeft aan dat Volt aan de burgers wil kunnen uitleggen waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt. De besteding van een dergelijk groot bedrag aan het Design Museum, is niet een keuze waar Volt achter kan staan, aangezien dit niet passend is in de huidige tijd. De heer Van Silfhout (Volt) citeert een uitspraak van de heer Van Haren uit het debat van heden: “Dat is nou eenmaal het systeem dat we in Nederland hebben”. Dit zijn de woorden vanuit een partij, die meer dan tien jaar aan de macht is in Nederland en daarmee ook voldoende kans heeft gehad om dit aan te passen. De heer Van Haren (VVD) stelt dat de meest ambitieuze begroting op het gebied van armoede hier wordt gepresenteerd. Daarom vindt de VVD het frappant dat Volt een beeld schetst alsof iets asociaals wordt gepresenteerd. Hij vraagt of Volt van mening is dat de ambitie die vanavond wordt getoond, zijn weerga niet kent op het gebied van armoede. De heer Van Silfhout (Volt) ziet een ambitieus programma, maar denkt dat dit beter kan. Armoede is geen gebrek aan karakter, maar een gebrek aan geld. Door de norm te verhogen kan hier lokaal iets aan worden gedaan en wordt meer ruimte geboden aan mensen om te werken.

De heer Koningstein (Bosch Belang) vraag aandacht voor Bossche sportclubs en -verenigingen in verband met de stijgende energieprijzen waarmee zij hebben te maken. Veel verenigingen zien zich genoodzaakt om de contributie te verhogen met het risico dat leden hun lidmaatschap opzeggen. Bosch Belang vraagt, hoe het college de Bossche sportverenigingen gaat helpen. In de begroting valt het op dat bij het tegengaan van armoede een programma wordt opgesteld voor integraal samenwerken met nieuwe en bestaande partners. Daarnaast wordt gesteld dat zal worden ingezet op vroegsignalering. Volt vraagt zich af wat de aanpak van het college in dezen is. Bosch Belang stelt voor een voorbeeld te nemen aan andere gemeenten, zoals Rotterdam, waar € 4,5 miljoen beschikbaar wordt gesteld om inwoners met geldzorgen te helpen. De gemeente Arnhem heeft een Wintertoeslag ingebracht en Gouda komt met een Winterplan. Bosch Belang vraagt het college wat gemeente 's-Hertogenbosch extra gaat doen om de inwoners de winter door te helpen. Bosch Belang wijst op de tekorten in het Sociaal Domein. Het college is voornemens twee cultuurverkenners in het leven te roepen. Cultuur staat hoog in het vaandel bij Bosch Belang, maar de fractie vraagt zich af of dit wel de juiste tijd is hiervoor.

9

Mevrouw Craste (D66) geeft aan dat D66 blij is met de begroting en complimenteert het college. Vastgesteld wordt dat het college scherpe keuzes blijft maken op de korte en lange termijn. Bestaanszekerheid, D66 ziet dat dit belangrijke item momenteel enorm speelt. Er moet een balans worden gevonden tussen wat het rijk doet en wat de gemeente zelf kan doen. Nodig is dat lokaal intensief wordt ingezet, wat zich uit in een ambitieuze begroting. De toegankelijkheid van regelingen moet verbeterd worden en de mate van gebruik van mogelijkheden moet omhoog. Daarnaast vraagt D66 aandacht voor de middeninkomens, die vaak net buiten de verschillende regelingen vallen. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) merkt op dat actief wordt ingezet op vroegsignalering, maar dat hiermee nog steeds een groep van 30% bestaat die geen gebruik maakt van de diverse regelingen. Zij vraagt zich af welke extra middelen D66 nodig vindt om dit percentage omlaag te brengen. Mevrouw Craste (D66) geeft aan dat na de laatste motie direct actie is ondernomen op de toegankelijkheid van de formulieren. Daarnaast kan veel worden geleerd van andere gemeenten waar de aanspraak op regelingen hoger ligt en dit dus goed verloopt, zoals bijvoorbeeld de gemeente Tilburg. D66 wil de wethouder de tijd geven te bekijken of het lukt met de huidige acties.

De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat mevrouw Craste het begrip 'middeninkomens' gebruikt en vraagt zich af welke specifieke subgroepen D66 als belangrijk ziet binnen de groep 'middeninkomens'. Mevrouw Craste (D66) erkent de segmentatie binnen de middeninkomensgroep, waarbij helder is dat bepaalde groepen meer hulp nodig hebben. Dit zijn bijvoorbeeld studenten, de groep aan de onderkant van de middeninkomens, maar ook mensen die medische hulpmiddelen nodig hebben. Zij is van mening dat dit slechts een klein deel is en dat de lijst met belangrijke subgroepen erg lang is. Zij vervolgt haar betoog. Gelijke kansen, D66 is verheugd over de landelijke voorlopersrol, wat bewijst dat 's-Hertogenbosch de afgelopen jaren fors heeft geïnvesteerd op gelijke kansen. Hiervan is de Rijke Schooldag een goed voorbeeld. Daarnaast vraagt D66 aandacht voor huiswerkbegeleiding en meent de fractie dat dit voor alle kinderen beschikbaar zou moeten zijn. D66 ziet ook dat er ruimte is voor laagdrempelige en succesvolle pilots die investeren in de eerste 1000 dagen. Dit zijn bijvoorbeeld de peuterplusgroep en de peuterinloop. Wat betreft Wonen en zorg ziet D66 een sterk groeiende groep ouderen, personen met een handicap en/of psychische kwetsbaarheid.

Vanwege de personeelstekorten is het cruciaal om wonen en zorg met elkaar te verbinden, zodat inwoners zo lang mogelijk gezond zelfstandig kunnen wonen. De heer Elders (D66) neemt het betoog over. D66 is tevreden over de investeringen die zijn opgenomen in de begroting, aangezien uit vorige crisissen het belang is gebleken van het blijven investeren, ook in moeilijke tijden. De fractie is tevreden over de inzet op gelijke kansen, met daarin met name het onderwerp 'onderwijs'. D66 vraagt wel nog aandacht voor het lerarentekort. Daarnaast heeft de fractie een vraag betreffende de onderwijshuisvesting. Uit de technische vragen blijkt dat hierop een versnelling zal komen, maar dat dit is gebaseerd op het prijspeil van 1 januari 2022. D66 vraagt zich af, of dit nog steeds realistisch is. D66 maakt zich zorgen over de stijgende energiekosten voor sport- en cultuuraccommodaties en vraagt hier aandacht voor. In de begroting wordt gesproken over een actief en gericht anti-discriminatie- en racismebeleid. Dit was echter niet concreet en D66 zou graag horen hoe dit specifiek wordt aangepakt. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt hoe de heer Elders kijkt naar het feit dat kleine muziekgezelschappen worden gekort op subsidies. De heer Elders (D66) constateert dat er ruimte blijft voor kleine verenigingen om zo nodig hulp te vragen.

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) merkt op dat mevrouw Craste aangeeft dat er niet genoeg wordt gedaan aan de lopende maatschappelijke opgaven, waarna de heer Elders vervolgens betoogt dat investering in bijvoorbeeld het Design Museum wél moet worden doorgezet. Zij

10

vraagt hoe dit zal worden uitgelegd aan degenen voor wie niet genoeg wordt gedaan volgens mevrouw Craste. De heer Elders (D66) is van mening dat dergelijke investeringen de samenleving juist rijker maken en niet armer. D66 ziet het belang van investeren in de toekomst, zodat over tien jaar van deze keuzes kan worden geoogst. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vindt dat de vergrijzing de komende jaren een grote uitdaging vormt. Daarbij komt het probleem van ouderen die langer thuis moeten wonen in woningen die daar niet geschikt voor zijn en zorg die niet geschikt of niet betaalbaar is. Daarom is het goed dat het college een visie op wonen en zorg zal voorleggen. GroenLinks vraagt aandacht voor mensen die een woning zoeken in de huidige woningmarkt en duidt hierbij op de woonbehoefte van specifieke doelgroepen zoals daklozen of mensen die vanuit zorginstellingen komen en weer een eigen plek zoeken. Spreker geeft aan dat armoede alleen kan worden opgelost met meer geld. De uitkeringen en de minimumlonen zijn momenteel te laag om fatsoenlijk te kunnen leven. Echter, inkomenspolitiek is aan de rijksoverheid en niet aan de gemeente. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) vraagt wat GroenLinks dan wel de rol van de lokale overheid vindt hierin. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vindt dat mensen in problemen zo goed mogelijk moeten worden gesteund.

Dit is echter niet makkelijk binnen de ingewikkelde wetgeving en het niet functionerende toeslagenstelsel. Dit vraagt niet om algemene maatregelen en het oprekken van percentages, maar om maatwerk, zodat de juiste mensen adequaat worden geholpen. Mevrouw Visscher (SP) vraagt of GroenLinks voor het afschaffen van de huidige 120% is. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) geeft aan dat dit niet het geval is. GroenLinks is op zoek naar oplossingen die mensen écht helpen. Als best practice verwijst hij naar de gemeente Wageningen, waar bij het tegengaan van de energiecrisis niet het inkomen, maar het type huis en energielabel als uitgangspunt wordt genomen. Mevrouw Visscher (SP) stelt dat de factor inkomen hierbij niet kan worden verwaarloosd. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) erkent dit, maar tegelijkertijd mag het inkomen hierin niet leidend zijn. Mevrouw Visscher (SP) merkt op dat ook bij een verhoging naar 130%, maatwerk zal blijven bestaan. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) is van mening dat een verhoging van het percentage niet specifiek genoeg is. Om zoveel mogelijk mensen te helpen die écht hulp nodig hebben, is maatwerk nodig. Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) meldt dat hiermee dubbel werk wordt gedaan. Verhogen van het percentage zorgt voor efficiency dat kan worden aangevuld met maatwerk.

De heer Van Rosmalen (GroenLinks) is het hier niet mee eens, aangezien bij het verhogen van het percentages ook veel mensen worden geholpen die het niet echt nodig hebben. Mevrouw Visscher (SP) verwacht dat het grootste deel van de groep tussen 120% en 130% hulp nodig heeft. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) vervolgt zijn betoog. De kansen voor jeugd om talenten te ontwikkelen zijn momenteel niet gelijk. Met de Rijke Schooldag kan ervoor worden gezorgd dat meer jongeren hiertoe de kans krijgen. GroenLinks is van mening dat het uitgangspunt hierin moet zijn om te investeren in datgene waar een investering het meest nodig is en waar dit het meeste gaat opleveren. Dat betekent dat in bepaalde wijken moet worden geïnvesteerd. Dit geldt ook voor de aanpak van Positieve Gezondheid.

11

Mevrouw van Zaalen (CDA) vraagt of GroenLinks in het Gelijke Kansenbeleid ook aandacht wil voor kinderen met ontwikkelingsbeperkingen. De heer Van Rosmalen (GroenLinks) geeft aan dat er zeker aandacht voor deze kinderen moet zijn, maar wil graag kinderen met allerlei beperkingen zoveel mogelijk laten meedoen in het reguliere onderwijs. Hij geeft aan dat het noodzakelijk is dat scholen goed samenwerken om jongeren de optimale mogelijkheden te bieden, in vernieuwde schoolgebouwen waar de leerlingen graag heen gaan. Ook mensen met een handicap hebben het recht mee te doen in de samenleving. De Lokale Inclusie Agenda is hiervoor opgesteld door 's-Hertogenbosch. GroenLinks attendeert erop dat het nu zaak is deze agenda goed uit te voeren. GroenLinks gaat akkoord met het opnemen in de begroting van de verkenningsfase voor het Design Museum. Bij de behandeling van het raadsvoorstel, zal worden ingegaan op waarom het een goed idee is en waarom – ook in deze tijd – moet worden geïnvesteerd in de toekomst. De heer van Hasselt (SP) constateert een trotse toon in de begroting en vindt deze niet gepast, gezien het weinige initiatief dat wordt genomen door de gemeente in deze tijd waar de bestaanszekerheid van mensen onder druk staat. De afgelopen jaren zijn er veel klachten binnengekomen over de werkomstandigheden bij Weener XL.

De SP constateert dat uitkeringsgerechtigden structureel worden gewantrouwd en het gevolg hiervan is zichtbaar: mensen worden zonder loon aan het werk gezet. De SP pleit voor een hervorming van Weener XL, waarbij niet wordt gewerkt zonder loon, maar mensen actief worden ondersteund in het vinden van nieuw werk en passende omscholing. De energiecrisis is het gevolg van kapitalisme en dit is niet nieuw sinds de oorlog. Ook daarvoor durfden veel mensen hun verwarming niet aan te zetten. Daarom zal de SP een motie indienen om de inkomensgrens voor energietoeslag van 120% naar 130% te verhogen. Uit de beantwoording van de technische vragen blijkt dat dit binnen het huidige budget mogelijk is. Mevrouw Visscher (SP) refereert aan een debat dat vlak voor de verkiezingen heeft plaatsgevonden. Hierin is uitgebreid gesproken over het heersende wantrouwen en hoe moeilijk het mensen wordt gemaakt om van regelingen gebruik te maken. Destijds is besproken dat hierin verandering moet komen. Nu is dat meer nodig dan ooit, zodat energietoeslag beter bereikbaar wordt. De SP is tevreden over de intentie om de zogenaamde 'zorgcowboys' aan te pakken, maar ziet dat er in de zorg sprake is van meer problemen. Bijvoorbeeld zijn in de jeugdzorg de jeugdpsychologen door hun budget heen en kunnen zij geen nieuwe cliënten aannemen. De SP vraagt hier aandacht voor.

De SP vraagt aandacht voor het chauffeurstekort, hetgeen leidt tot schoolverzuim/leerplichtverzuim doordat leerlingen te laat op school komen. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) informeert naar het voorstel van de SP om genoemd probleem op te lossen. Mevrouw Visscher (SP) geeft aan dat mogelijke oplossingen kunnen zijn, taxikosten te vergoeden of een ploegendienst van ouders te vergoeden. De SP ziet dat de cultuursector het moeilijk heeft en waardeert de ondersteuning die wordt geboden, maar vindt het uittrekken van € 250.000 voor het Design Museum niet gepast in de huidige tijd. Dit in tegenstelling tot andere investeringen die zijn opgenomen in de begroting. De heer Kabbouti (PvdA) stelt vast dat de huidige tijden 'bizar' zijn. De grote lijn die de heer Kabbouti uit het afgelopen debat heeft gehaald, is dat niemand wil dat er mensen buiten de boot vallen en dat mensen de mogelijkheid hebben om gebruik te maken van regelingen. Het vangnet is ingericht vanuit een redelijk stabiele situatie en deze bizarre tijden vragen een andere manier van kijken. Hierbij stelt de PvdA voor om niet het beleid om te gooien, maar creatief oplossingen te zoeken voor de mensen die dit nodig hebben.

Mevrouw Van Opdorp (De Bossche Groenen) merkt op dat 30% geen gebruik maakt van de voorzieningen en vraagt of de PvdA van mening is dat extra budget moet worden gereserveerd om extra te kunnen inzetten. In vervolg op haar eerdere vraag wil ze het niet over kleine regelgeving hebben, maar over de vraag of de PvdA eveneens van mening is dat extra budget gereserveerd moet worden om extra gelden te kunnen inzetten.

12

De heer Kabbouti (PvdA) antwoordt dat door het structureel reserveren van € 1 miljoen extra voor armoedebestrijding, als ook € 1 miljoen voor de verduurzaming van woningen, een stevige stap vooruit wordt gezet. Het zal echter niet voldoende zijn en dus zullen verdere stappen voorwaarts genomen moeten worden. Daarbij zal op creatieve manieren naar oplossingen gezocht moeten worden, met name op het gebied van het bereiken van een percentage van 30% van diegenen die het recht hebben om van regelingen gebruik te maken, maar dat niet doen. Het college wordt uitgedaagd om daarin mee te denken en mee te werken. Mevrouw Visscher (SP) merkt op dat er inderdaad meer wordt gedaan dan in de jaren hiervoor. Dat is een zeer goede ontwikkeling. Echter, het zijn bizarre tijden en dit is geen stevige stap vooruit, maar werkt uit als een iets kleinere stap achteruit. De heer Kabbouti (PvdA) hoort een nuancering bij de SP die hiervoor niet werd benoemd en is daar blij mee. Natuurlijk kan de hele begroting worden omgegooid, maar dan nog blijven er uitdagingen. Voor nu is het belangrijk om op zoek te gaan naar die mensen die de hulp het hardste nodig hebben, maar moeilijk zijn te bereiken. Dat is de grote opgave.

Mevrouw Visscher (SP) geeft aan moeite te hebben met de suggestie dat als het sociaal minimum wordt opgetrokken naar 130% dan niet op zoek wordt gegaan naar de mensen die het nodig hebben. Dat is juist bedoeld voor die mensen die het nodig hebben, maar moeilijk te bereiken zijn. Daarnaast wordt het maatwerk en kan altijd worden gekeken naar de mensen die het nodig hebben en boven het genoemde percentage zitten. De SP is van mening dat al diegenen die tot 130% van het minimuminkomen verdienen hulp nodig hebben. De heer Kabbouti (PvdA) stelt dat het enige meningsverschil hieruit bestaat dat de SP van mening is dat het percentage moet worden aangepast en de PvdA samen met GroenLinks – hij verwijst naar het betoog van de heer Van Rosmalen - van mening is dat op zoek moet worden gegaan naar andere oplossingen, waardoor diegenen die het nodig hebben, aan bod kunnen komen. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt dat daar waar eerst werd gesproken over een ondergrens van 120%, nu geconstateerd wordt dat ook de lagere middeninkomensklasse (veel) harder worden geraakt dan eerder aangenomen. Vandaar het verzoek van Leefbaar 's-Hertogenbosch, als ook andere partijen, om die ondergrens op te rekken, omdat de mensen die in het verleden goed rond konden komen, nu extra kwetsbaar zijn geworden.

De heer Kabbouti (PvdA) constateert dat in dit debat dezelfde vraag door diverse partijen wordt gesteld en geeft aan dat het standpunt van de PvdA ter zake helder is: er mag niemand buiten de boot vallen. De heer Kabbouti (PvdA) vervolgt dat ook andere partners in het armoedebestrijdingsnetwerk zoals Voedselbanken, het Jeugdfonds Sport en Cultuur, Stichting Leergeld - de hulpvraag explosief zien stijgen. Het is belangrijk om ervoor te zorgen dat dit netwerk zijn rol kan blijven vervullen. De schuldenproblematiek is reeds aangekaart, waarbij het goed is om te kunnen constateren dat het college hierin stevig het voortouw neemt. Kijkend naar het uitgangspunt dat eenieder moet kunnen blijven meedoen ongeacht de dikte van de portemonnee, is de introductie van een Bossche Stadspas een uitstekend idee. Daarbij moet ook worden gekeken naar (deel)mobiliteit, zodat mensen die bijvoorbeeld gebruik moeten maken van de Voedselbank, daar ook naartoe kunnen gaan. Het kan niet zo zijn dat mensen wegblijven van de Voedselbank of andere hulpinstellingen omdat ze geen vervoer hebben. Wellicht zou deze problematiek kunnen worden aangepakt door een link te leggen tussen de Bossche Stadspas en commerciële partijen die mobiliteit aanbieden voor hen die dat kunnen betalen.

Dit onderwerp zal komend jaar verder worden uitgewerkt en de PvdA-fractie roept het college op om dit creatief te bekijken en open te benaderen. Kijkend naar 'positief gezond' en 'talentontwikkeling' in de begroting, doet het de PvdA-fractie deugd dat hierin stevige stappen gezet zullen gaan worden en dat daarvoor het benodigde budget wordt vrijgemaakt. Vooruitkijkende stelt de heer Kabbouti vast dat de gemeente 's-Hertogenbosch voor veel uitdagingen staat, zowel financieel als qua problematiek. Deze uitdagingen zullen niet kleiner gaan

13

worden. Dat geldt ook voor het wonen en de zorg. De PvdA ziet dan ook de woon-zorgvisie van het college met belangstelling tegemoet. De PvdA vindt het pijnlijk om te moeten constateren dat bepaalde initiatieven om te voorkomen dat ouderen in een isolement geraken en om ouderen te blijven betrekken bij het sociale leven, de dupe dreigen te worden van keuzes uit het verleden. Graag gaat de PvdA-fractie de uitdaging aan om samen met andere partijen voor deze specifieke groep oplossingen te vinden en te bekijken in hoeverre de in het verleden gemaakte keuzes teruggedraaid kunnen worden. Inzake de zorgfraude geeft spreker aan dat hieraan de komende tijd handen en voeten moet worden gegeven. Belangrijk daarbij is om inzicht hierin te hebben, met name in wat de kosten en de opbrengsten zijn van fraudebestrijding. Daarbij kan naar andere steden worden gekeken. Het college wordt gevraagd om dit inzicht te verstrekken. Voor wat betreft het Design Museum staat de PvdA-fractie op het standpunt dat dit passend is in de afgesproken systematiek en derhalve een investering betreft die op dit moment moet worden gedaan. De voorzitter stelt vast dat de heer Kabbouti de laatste spreker van de raad was en stelt tevens voor om de vergadering voor tien minuten te schorsen, waarna de wethouders hun betoog zullen voeren.

Schorsing De voorzitter heropent de vergadering met de mededeling dat de wethouders hun reactie zullen geven. Wethouder Van der Geld zal als eerste namens het college het woord voeren. Wethouder Van der Geld gaat in op het thema cultuur. De begroting bevat een forse cultuurimpuls. Spreker duidt op Huis73, het Design Museum, meer ruimte voor makers, amateurkunst en de Bossche Zomer. Voor wat betreft het Design Museum is het gevoel naar voren gekomen dat het plan niet gerealiseerd gaat worden. Als op dezelfde wijze over het theater was gedacht, dan was het theater er ook nooit gekomen. Het tonen van lef en ambitie ten aanzien van het realiseren van het Design Museum werkt hopelijk aanstekelijk, ook naar andere overheden. Volgende maand wordt op dit onderwerp teruggekomen, waarbij de provincie haar ondersteuning zal verlenen voor een impuls aan het Noordbrabants Museum en ook aan het Design Museum. Voorts merkt hij op dat, gelet op het zware weer dat op komst is, het goed mogelijk is dat de aanwezigen over een jaar aangeven dat anticyclisch moet worden geïnvesteerd en bepaalde investeringen naar voren gehaald moeten worden, terwijl op dit moment een deel van diezelfde aanwezigen wil dat de investering inzake het Design Museum een jaar wordt uitgesteld in plaats van naar voren wordt geschoven.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) wil graag weten of het geplande Design Museum op de locatie Tramkade niet conflicteert met de voorgenomen bouw van 1300 woningen. Wethouder Van der Geld antwoordt dat hij op de consequenties en plaatsing van het Design Museum naar alle waarschijnlijkheid volgende maand terugkomt, wanneer over het voorbereidingskrediet wordt gesproken. De situering van het Design Museum zal geen consequenties hebben voor het aantal woningen dat in de Bossche Stadsdelta gerealiseerd gaat worden. De heer Silfhout (Volt) kan zich vinden in de woorden van de wethouder over anticyclisch investeren, maar de vraag is waarin dan wordt geïnvesteerd. Het lijkt alsof een valse tegenstelling wordt gecreëerd door de oppositie nu te verwijten dat de oppositie niet anticyclisch wil investeren. Voor wat betreft Volt is dat niet het geval. Echter, de fractie van Volt zou andere keuzes maken. Wethouder Van der Geld is van mening dat de fractie van Volt dan niet met de schijntegenstelling moet komen om dit niet te doen omdat het slecht weer is, terwijl het meer een wilsvraag vanuit de fractie van Volt lijkt te zijn omdat men het überhaupt niet zo'n goed idee vindt. Daarin verschillen de partijen van mening. Het college vindt dit wel een goed idee.

De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) legt twee vragen voor: 1, Zijn de genoemde € 30 miljoen inzake het Design Museum aanvullend op de al bestaande begroting?

14

2. Elke investering betekent een verhoging van de exploitatielast en dat geld kan niet aan armoedebeleid worden uitgegeven. Hoe wordt daarnaar gekeken? Wethouder Van der Geld antwoordt dat momenteel inhoudelijk wordt ingegaan op het voorstel dat waarschijnlijk volgende maand voorligt. In dat voorstel zal ook het totale investeringsoverzicht van het Design Museum zijn opgenomen als ook welke eisen aan de exploitatie worden gesteld. Tijdtechnisch gezien is het niet verstandig om daar op dit moment reeds op in te gaan. Voorts geeft hij aan dat het bedrag van € 30 miljoen bestaat uit twee componenten, namelijk een bedrag dat de provincie gaat bieden plus grosso modo het bedrag dat door het Structuurfonds wordt opgevoerd. Hierop wordt volgende maand uitgebreid teruggekomen. Dit is het technische verhaal om het Structuurfonds aan te wenden en vormt tevens de beantwoording van de wilsvraag. De heer Mees (Leefbaar 's-Hertogenbosch) constateert dat de wethouder toezegt om in november met een voorstel te komen ten aanzien van het Design Museum. Voorts stelt hij vast dat de wethouder bevestigt dat genoemde € 30 miljoen nu nodig zijn voor het Structuurfonds en dat het waarschijnlijk meer gaat worden. Wethouder Van der Geld geeft aan dat de werkwijze is dat tijdens de behandeling van de begroting projecten voor het Structuurfonds worden opgevoerd, hetgeen nu ook het geval is.

Daarbij is dan sprake van een raming, hetgeen nu ook het geval is. Vervolgens wordt bij de gemeenteraad een concreet voorbereidingskrediet aangevraagd, waarvoor een afzonderlijk raadsvoorstel moet volgen. Het raadsvoorstel inzake het Design Museum volgt zeer waarschijnlijk in november of december a.s. en biedt het gevraagde inzicht in de kostenopbouw. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt waarom het noodzakelijk is om het project nu op te voeren terwijl pas in november of december inzicht in de kosten wordt verschaft: de noodzaak om het dit jaar op te voeren ontbreekt volgens de fractie. De vraag is waarom het niet kan worden opgevoerd nadat inzicht is verkregen in de duiding van de kosten en de onderbouwing. Wethouder Van der Geld antwoordt dat deze wijze van handelen conform de door de gemeenteraad opgestelde spelregels is. Er is afgesproken dat tijdens de bespreking van de Voorjaarsnota of tijdens de begrotingsbehandeling een nieuw project op het Structuurfonds wordt opgevoerd. Een project kan altijd op een raming zijn gebaseerd en deze raming kan naar boven of naar beneden worden bijgesteld. Dat zal blijken als het college het eerste voorstel voorlegt, als het gaat om zoals in dit geval, een voorbereidingskrediet. Er dient daarna altijd een raming te volgen hoe de onderbouwing in de volgende fase eruitziet. Dat wordt conform het Structuurfonds in drie fases gedaan.

Hij vervolgt dat het in de begroting opgenomen bedrag van € 250.000 ervoor is bedoeld om het Design Museum te laten toegroeien naar een nieuwe situatie. Dit betreft dus niet het voorbereidingskrediet, want dat wordt volgende maand aan de raad voorgelegd. Nog voor de jaarwisseling krijgt de raad een nieuwe voortgangsrapportage inzake het theater. In geval sprake is van een update van de kosten van het theater, dan wordt dat direct aan de raad doorgegeven. Voor wat betreft de kleine verenigingen, stelt wethouder Van der Geld dat het college zich niet herkent in het beeld dat de kleine verenigingen de dupe zijn van het gevoerde beleid. In de voorliggende begroting wordt juist geïnvesteerd in amateurverenigingen, bijvoorbeeld door het beschikbaar stellen van € 100.000,00 voor campagnes, zodat verenigingen er weer bovenop kunnen komen. De knelpunten bij met name de seniorenverenigingen hebben te maken met de ingezette transitie. Dit was echter geen bezuiniging, maar een kostenneutrale operatie, waarbij middelen zijn verschoven van het subsidiëren van leden in het algemeen naar jeugdleden, zoals dat ook bij sportverenigingen wordt gedaan. Dit is door de raad goedgekeurd door middel van de Regeling Amateurkunsten. In geval het voorgaande niet correct is, kunnen daarop uiteraard amendementen worden ingediend tijdens de behandeling van de begroting.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) verwijst naar de stelling inzake de budgettair neutrale verschuiving. Als nu wordt voorgesteld om de voorgestelde verandering teniet te doen, blijft het toch budgettair neutraal? Zijns inziens is dan een amendement met bijbehorende financiële dekking niet nodig.

15

Wethouder Van der Geld antwoordt dat het door de heer Van Creij gestelde correct is en zou het vreemd vinden om een regeling, die slechts enkele jaren geleden is ingevoerd, nu weer terug te draaien; zeker gelet op het feit dat deze regeling raadsbreed is aangenomen. Wethouder Van der Geld gaat in op het onderwerp 'cultuurverkenners'. Na de coronaperiode bestaat behoefte aan cultuurverkenners. Deze inzet dient niet alleen om partijen te verbinden, maar ook om talent verder te helpen en te ondersteunen als ze vastlopen. De wethouder gaat in op het uitgangspunt van een duurzaamheidslabel voor voeding bij evenementen. In het algemeen, maar ook voedingsspecifiek wordt dit sterk gestimuleerd. Mevrouw Hamerslag (PvdD) acht het goed dat over duurzaamheid wordt gesproken bij het organiseren van evenementen, maar stelt dat het wat de fractie van PvdD betreft juist om gezondheid gaat, waarbij evenementen worden gebruikt om het belang van gezond eten te benadrukken en mensen die evenementen bezoeken ook meer keuze te geven dan de ongezonde vette hap. Volgens de fractie is het wel mogelijk om hiervoor dwingende regels op te stellen en doet een aantal gemeenten dat al.