Verslag - Raadsbijeenkomst I&O Raadzaal

Raadsavond Informeren en Ontmoeten Datum:

10 oktober 2022

Locatie:

Bestuurscentrum, Raadzaal

Voorzitter:

mw. mr. drs. R. Lipman

Secretaris:

dhr. E. Kerkhoff

Insprekers:

dhr. A. Kuit, dhr. A. Bijl, mw. I. van Laake, dhr. J. Roosen, dhr. E. de Jong, dhr. H. van Loon, dhr. J. van Osta, dhr. B. Kuenen, dhr. E. Hendrickx, de heer A. Hoos, mw. P. Bertrums, mw. A. Kamoschinkski, mw. A. van Kerkhoven, mw. H Blok

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering en heet de aanwezigen welkom bij de raadsavond Informeren en Ontmoeten. Onderwerp: Aanbieden verslag Bossche Jeugdparlement Inspreker, mevrouw Kuit biedt het verslag van het Bossche Jeugdparlement aan. Dat is een parlement van groepjes leerlingen van middelbare scholen in en rond de gemeente Den Bosch. Deze leerlingen kiezen een maatschappelijk probleem waarover ze met elkaar in gesprek gaan om oplossingen te verzinnen. Tijdens het laatste jeugdparlement op 24 juli jl. kwamen de onderwerpen LHBTQAI+, zwerfafval en afvalscheiding, eenzaamheid onder jongeren en eenzaamheid onder ouderen, het gebruik van lachgas en online privacy aan de orde. Op 4 november a.s. is het volgende Bossche Jeugdparlement. Dit verslag is eerder al aangeboden aan het DOVO, het directeurenoverleg van alle middelbare scholen in Den Bosch omdat de bedachte oplossingen alleen kunnen worden gerealiseerd als het onderwijs en de gemeente samenwerken. Tijdens de vergadering van 12 november 2021 hebben leerlingen van het Stedelijk Gymnasium de gevaarlijke kruising bij de Van Berckelstraat en het Kardinaal van Rossumplein aangekaart. Wethouder Kâhya vertelde toen dat de gemeente al met dit kruispunt bezig was, de leerlingen mochten meekijken naar de eerste ontwerpen van een nieuw kruispunt en het kruispunt zal begin 2024 worden aangepast.

Dit is superleuk voor de leerlingen en het helpt de gemeente Den Bosch. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt wat de onveiligheid voor schoolgaande kinderen bij de Van Berckelstraat inhoudt. Mevrouw Kuit geeft aan dat het gaat om het kruispunt bij de Arena en dat het daar gevaarlijk was omdat er maar één stoplicht stond. Mevrouw Van Beers (Volt) vraagt waar ze de notulen van het jeugdparlement kan vinden. Mevrouw Kuit antwoordt dat die via griffier bij de raadsleden terechtkomt. Mevrouw Van Beers (Volt) vraagt of het mogelijk is om als niet lid toch aanwezig te zijn bij een vergadering van het jeugdparlement. Mevrouw Kuit beaamt dit, bezoekers kunnen dan op de tribune plaatsnemen.

1

Mevrouw Van Beers (Volt) vraagt of alle scholen in Den Bosch aan het jeugdparlement meedoen. Mevrouw Kuit geeft aan dat bijna alle middelbare scholen hieraan deelnemen. Mevrouw Van Beers (Volt) vraagt hoe de leerlingen aan het parlement kunnen deelnemen. Mevrouw Kuit geeft aan dit via de docenten verloopt, die stellen dit voor in de klassen. Onderwerp: begroting (algemeen) Inspreker, de heer Bijl spreekt in namens Bossche Milieugroep. Niemand zit te wachten op een belastingverhoging, maar veel mensen wel op een woning of op isolatie van hun woning. Er zijn veel sociale noden, zoals kinderen die zonder ontbijt naar school gaan en armoede. De gemeente moet die noden oppakken en het college wil dat ook. In de begrotingstoelichting staat dat de gemeente 's-Hertogenbosch op de gemeente Tilburg na de goedkoopste van de veertig grote gemeenten in Nederland is om in te wonen. Hij vindt daarom dat belastingverhoging gerechtvaardigd is. De eigenaren van woningen zagen de afgelopen jaren de waarde van hun woning stijgen en die brede schouders kunnen een ozb-verhoging dragen. Daarmee kan bijvoorbeeld een fonds worden gespekt om meer sociale huurwoningen te kunnen bouwen of om de woningbouw te versnellen. Daarnaast is kwijtschelding van gemeentelijke heffingen voor de laagste inkomens essentieel.

De wijken vragen ook om meer steun van de gemeente om hun wijk van het gas af te krijgen en ook daarvoor is geld nodig. Belastingverhoging moet de sociale onbalans verkleinen door kansarme kinderen in het onderwijs te steunen. Toen hij laatst door de stad liep, waren de terrassen overvol en toen dacht hij aan Ter Apel, daar brandt geen licht. Hij vindt ook daarom dat de belastingen in Den Bosch best wat omhoog mogen, om ook in Ter Apel en elders licht te brengen uit naam van de Bossche gastvrijheid. De heer Verbruggen (D66) vraagt of de heer Bijl de ozb-verhoging die nu in de begroting is opgenomen steunt. De heer Bijl beaamt dit. Hij denkt dat er zelfs nog meer geld aan de rijke Bossche burgers moet worden onttrokken om allerlei noden zoals het klimaat maar ook andere sociale doelen te lenigen. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt of de heer Bijl de nu voorgestelde verhoging van de ozb voldoende vindt of dat hij een grotere verhoging wil. De heer Bijl vindt dat er veel ruimte in de ozb zit. Hij heeft zelf zijn huis ooit gekocht voor ƒ 300.000 en het is momenteel meer dan € 1 miljoen waard. Een dergelijke vermogensstijging komt bij heel veel huiseigenaren voor en daarom pleit hij voor verhoging van de ozb voor die huiseigenaren om hiermee allerlei sociale noden op te lossen.

Hij tekent daarbij wel aan dat moet worden gelet op huiseigenaren die het niet kunnen betalen. Onderwerp: Tariefaanpassing toeristenbelasting Inspreker, mevrouw Van Laake wil dat het college een nieuwe indeling maakt voor het heffen van de toeristenbelasting en afziet van de verhoging van € 2,40 naar € 4,40 voor iedere overnachtingsplek. Op 18 mei 2021 sprak toenmalig wethouder Hoskam voorafgaand aan de raadsvergadering de geruststellende woorden dat de vrienden van de fiets het tuinhuisje in Bokhoven als overnachtingsplaats mogen blijven gebruiken omdat dit adres niet commercieel was. Er moest wel een omgevingsvergunning worden aangevraagd en dat is gedaan, maar die is geweigerd. De gemeenteraad heeft in 2015 via een motie bepaald dat voor niet-commerciële initiatieven geen vergunning nodig is en daarom stelde een aantal fracties vragen over dit Bokhovens vrienden-op-de-fietshuisje met als resultaat de genoemde uitspraak van wethouder Hoskam. De overnachtingsprijs van dit huisje is slechts kostendekkend, een geheel verzorgde overnachting inclusief ontbijt kost € 22,50, exclusief toeristenbelasting. Dit overnachtingsadres 2

is vooral bedoeld voor mensen met een kleine beurs, maar helaas heeft de stichting Vrienden op de fiets de prijs voor 2023 op € 25 vastgesteld en dat is een te verdedigen verhoging van 11%. De toeristenbelasting gaat van € 2,40 naar € 4,40 en dat is een verhoging van ruim 83%. Ze vindt het oneerlijk dat de toeristenbelasting voor een fietser of wandelaar die in het huisje overnacht ruim 17,5% bovenop de overnachtingskosten wordt en voor iemand die veel geld heeft en € 200 of meer voor een overnachting betaalt nog geen 2,5%. Ze stelt voor te gaan werken met klassen en kinderen tot twaalf jaar gratis te laten overnachten. Daarbij denkt ze aan de volgende klassen per persoon per nacht: - Klasse 1: overnachtingen tot € 50 met € 2,50 toeristenbelasting. - Klasse 2: hotels, B&B's en vakantieparken van € 50 tot € 100 uur met bijvoorbeeld € 3,50 toeristenbelasting. - Klasse 3: hotels, B&B's et cetera van € 100 tot € 200 met bijvoorbeeld € 5,00 toeristenbelasting - Klasse 4: overnachtingsplekken vanaf € 200 met € 6,50 toeristenbelasting. Ze hoopt dat een dergelijke eerlijkere indeling wordt gemaakt, dan snijdt het mes aan twee kanten, de overnachtingsprijs is dan duidelijk en ze verwacht dat met deze simpele indeling de opbrengst voor de gemeente net zo groot is en misschien wel groter. Bovendien is het veel rechtvaardiger.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of mevrouw Van Laake haar voorstel over de klassen al ambtelijk heeft ingebracht en wat het antwoord was. Mevrouw Van Laake heeft dit nog niet ambtelijk ingebracht. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) denkt dat de toeristenbelasting geen € 2,40, maar € 3,65 is en € 4,40 wordt. Mevrouw Van Laake zegt dat het in 2022 voor de Vrienden op de fiets € 2,40 was. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of andere gemeenten al zo'n gedifferentieerd systeem hebben. Mevrouw Van Laake weet dat sommige andere gemeenten deze differentiatie al toepassen, maar ze kan niet aangeven welke gemeenten dat zijn. Inspreker, de heer Roosen spreekt in namens de Bossche B&B’s. Hij vindt het voorstel van mevrouw Van Laake prachtig en hij wil nog wat verdergaan. In het bestuursakkoord staat de wens om € 500.000 extra te genereren en hij maakt er ernstig bezwaar tegen dat dit voor een belangrijk deel bij kleinschalige accommodaties en B&B's wordt gehaald. Een verhoging van de toeristenbelasting van € 2,40 naar € 4,40 is exorbitant omdat dit bijna een verdubbeling is. De prijzen van kleinschalige accommodaties worden doorgaans inclusief toeristenbelasting gepresenteerd en dat betekent dat de toeristenbelasting feitelijk voor rekening van de B&Beigenaren komt.

Hun inkomsten staan al onder druk doordat het aantal bezoekers door corona is afgenomen en dat nauwelijks is hersteld. Ook in 2023 moet rekening worden gehouden met lockdowns en minder zakelijke gasten omdat die meer vanuit huis gaan werken. Daarnaast zal de consument de algemene prijsstijgingen in zijn portemonnee gaan voelen en minder uitjes plannen. De kosten voor B&B-eigenaren zullen de komende jaren, en zeker in 2023, zolang de oorlog in Oekraïne voortduurt, wel aanzienlijk stijgen, met name de kosten van energie die met een factor 4 omhooggaat. B&B's hebben te maken met stijgende kosten van onder andere voeding en energiegerelateerde inkoop zoals wasserijen. Het nemen van energiebesparende maatregelen gaat ook met flinke investeringen gepaard en dat komt in mindering op het bedrijfsresultaat van de B&B-eigenaren. Ten slotte vallen B&B'ers buiten iedere steunregeling van de overheid. Een B&B heeft maar drie kamers en daarmee zijn er weinig mogelijkheden om krimp in omzet en resultaat te compenseren, een hotel met dertig kamers heeft 27 kamers meer om de omzet op peil te houden, maar toch worden B&B'ers in het nieuwe voorstel over één kam geschoren met hotels. Bezoekers zullen door de stijgende lasten, zoals parkeerkosten en 3

toeristenbelasting, niet meer naar Den Bosch gaan maar naar plaatsen waar deze lasten lager zijn. In deze zware economische tijden zou afschaffen van de toeristenbelasting eerder een stimulans voor toeristisch verkeer naar Den Bosch zijn dan de geplande verhoging van de leges. Uit overzichten van https://www.lookingforbooking.com blijkt dat ongeveer een kwart van alle gemeenten in Nederland geen toeristenbelasting heft en 's-Hertogenbosch zou goede sier maken door in de Nederlandse media aan te kondigen geen parkeerkosten en toeristenbelasting meer te heffen zolang de crisis aanhoudt. Daarmee steunt de gemeente de Bossche middenstand en het toerisme in Den Bosch. Hij vraagt om de toeristenbelasting te schrappen en geeft mee dat 's-Hertogenbosch zich pas echt op de kaart zou zetten als transferia en vervoer vanaf daar naar de stad gratis zou worden. Het is vreemd om alleen de beste gasten van Den Bosch, mensen die meerdere dagen komen, voor hun verblijf aan te slaan en bezoekers die maar een dag naar Den Bosch komen niet. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) denkt te horen dat de heer Roosen de transferiumbussen wil afschaffen. De heer Roosen bedoelde dat Den Bosch pas echt gastvrij zou zijn als de transferia en het vervoer naar de binnenstad gratis zouden zijn omdat er in de stad bijna geen plek is om te parkeren en dat parkeren erg duur is.

De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) zegt dat hiermee een gat van € 1,5 miljoen in de begroting wordt geschoten en hij vraagt of de heer Roosen een idee heeft over welke inkomsten daar tegenover kunnen staan. De heer Roosen denkt dat de raad dat moet verzinnen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vindt dat de heer Roosen hierover kan meedenken. De heer Roosen merkt op dat B&B-eigenaren niet alleen te maken hebben met de verhoging van de toeristenbelasting en hij vindt dat toeristen en andere consumenten moeten worden verleid om naar Den Bosch te komen. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt wat de heer Roosen van differentiatie van de toeristenbelasting vindt. De heer Roosen vindt dit een goed voorstel, maar hij vindt het nog beter om de toeristenbelasting te schrappen. Onderwerp: Legesverhogingen 2023 Inspreker, de heer De Jong spreekt in namens de Bosch Parade, Festival Boulevard, het Bevrijdingsfestival Brabant, Jazz in Duketown, de Vestingloop en Swim to Fight Cancer die tegen het verhogen van de leges voor de evenementenvergunning zijn. Afhankelijk van het soort evenement en het type vergunning verdubbelen tot vertienvoudigen de leges voor de evenementensector en daarnaast stijgen de prijzen, zijn er personeels- en materiaaltekorten en herstelt de sector van corona.

Hij vindt dat de leges laag moeten blijven omdat de evenementensector de Cultuurstad van het Zuiden zo aantrekkelijk mogelijk wil maken voor zo veel mogelijk inwoners en nationale en internationale bezoekers. Inwoners van de hele stad en alle omliggende dorpen en kernen verdienen de toegang tot de evenementen en culturele activiteiten en daarom is het erg belangrijk dat het gemakkelijk is om evenementen te organiseren zonder grote bedragen te moeten betalen voor een vergunning. Veel evenementen worden gesteund door de gemeente en daar is hij erg blij mee, maar nu moeten die evenementen een deel van de subsidie aan de gemeente terugbetalen om de leges te dekken, terwijl dat geld eigenlijk nodig is voor programma's en artiesten. Bij kleinere evenementen met een A-vergunning gaat het vaak om startende initiatieven en die moeten letterlijk iedere € 100 omdraaien. Veel evenementen zijn uit zo'n passie ontstaan en deze evenementen moeten niet direct worden ontmoedigd door verdubbeling van de leges. Hij staat voor een bruisende 4

gemeente waar zo veel mogelijk mensen uit de gemeente aan evenementen kunnen deelnemen en daarom is het essentieel dat de kosten van evenementen zo laag mogelijk blijven zeker nu veel kosten hoger worden. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de leges voor Jazz in Duketown en Bosch Parade van € 296 naar € 1.546 gaan. De heer De Jong geeft aan dat dit klopt en dat en ook geluidsvergunningen en alcoholontheffingen moeten worden aangevraagd en dat dit betekent dat het te betalen bedrag van € 385,60 naar € 1.861,20 gaat, een stijging van 483%. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of het risico bestaat dat de stichting stopt als die deze verhoging echt moet gaan betalen. De heer De Jong geeft aan dat er hierdoor minder geld is voor de programmering. Bij de Bosch Parade is er één werk minder vanwege het geld dat nodig is voor de omgevingsvergunning en de evenementenvergunning. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt of de verwachting is dat er in 2023 een verbetering komt in de evenementensector. De heer De Jong is blij dat er na de coronaperiode weer evenementen kunnen worden georganiseerd, maar er is veel veranderd; bij sommige onderdelen die succesvol waren is het nu wat rustiger en bij andere onderdelen komen nu ineens heel veel mensen. Het is niet duidelijk wat er de komende winter gebeurt en daarom is het te vroeg om nu de leges te verhogen.

Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt welke verhoging voor evenementensector redelijk zou zijn. De heer De Jong zou de leges vergelijkbaar houden met de huidige leges. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) vraagt of er afstemming over de legesverhoging is geweest. De heer De Jong antwoordt dat hij door dit voorstel is verrast. Hij is wel uitgenodigd om tijdens de inspreekavond op 3 oktober jl. een toelichting te geven. Toen werd uitgelegd dat de leges worden verhoogd vanwege de hogere werkdruk, maar het gaat erom dat alle evenementen belangrijk zijn voor de Cultuurstad van het Zuiden. Inspreker, de heer Van Loon maakt bezwaar tegen de verhoging met 500% van de legeskosten voor de stichting Nuland Promotie. Na twee coronajaren heeft de stichting weer de kerstmarkt en de jaarmarkt georganiseerd, maar er was dit jaar veel onbegrip bij de gemeente. Hij vroeg op 1 februari een vergunning aan voor een evenement op 12 juni, op 1 mei had hij een gesprek met een medewerker van de gemeente en hij heeft toen alle benodigde papieren persoonlijk overhandigd, maar twee weken later kreeg hij een mail waarin stond dat de desbetreffende persoon de stukken nog niet had. Toen heeft hij ze nogmaals gemaild, maar twee maanden voor het evenement werd weer per mail om de stukken gevraagd en heeft hij ze nogmaals gemaild.

Twee dagen voor het evenement was er nog geen vergunning en toen hij de gemeente belde bleek de behandelende ambtenaar op vakantie te zijn. Een andere ambtenaar is toen naar hem toegekomen en regelde binnen een kwartier de vergunning. Hij vindt een verhoging van 500% bij iets wat in een kwartier geregeld kan worden schandalig. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) vraagt of de heer Van Loon een klacht heeft ingediend.

5

De heer Van Loon heeft dat nog niet gedaan. Als het zo doorgaat bij de gemeente Den Bosch stopt hij me de organisatie. Mevrouw Van der Kallen (Rosmalens Belang) vraagt welke impact de verhoging van de leges op het evenement heeft. De heer Van Loon geeft aan dat er met vrijwilligers wordt gewerkt en dat hij ermee stopt als er een verhoging van 500% wordt doorgevoerd. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of de kerstmarkt en de jaarmarkt onder de Bcategorie vallen en of de stichting nu € 1.546 aan leges moet betalen. De heer Van Loon antwoord dat dit B-evenementen zijn en dat er € 1.550 in plaats van € 300 aan leges moet worden betaald. Inspreker, de heer Van Osta steunt het betoog van de voorgaande sprekers. Ook Jazz in Duketown is voor 100% een vrijwilligersorganisatie en daarom zou het erg fijn zijn als al het geld dat binnenkomt daadwerkelijk naar het festival zelf gaat. De legesverhoging betekent één optreden minder en dat is jammer voor de bezoekers, maar ook voor de muzikanten. De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of de leges voor Jazz in Duketown ook van € 300 naar uren €1.500 gaat De heer Van Osta zegt dat Jazz in Duketown ondanks dat er 100.000 bezoekers komen ook een B-evenement is en dat de leges met 500% wordt verhoogd. Alle leges bij elkaar opgeteld en daar het gemiddelde van betekent een verhoging van ruim 300%.

De heer Altenburg-Collin (VVD) vraagt of de heer Van Osta ideeën heeft over waar het geld dan wel vandaan moet komen als de leges iets minder worden verhoogd. De heer Van Osta geeft aan dat hij hier is voor het belang van Jazz in Duketown. Mevrouw Hernández (50PLUS) is benieuwd waar de grens voor Jazz in Duketown ligt; of dit evenement blijft bestaan als de leges nog eens met bijvoorbeeld 500% worden verhoogd. Verder wil ze weten wat de heer Van Osta wel een redelijke verhoging zou vinden. De heer Van Osta geeft aan dat het festival kleiner wordt met deze verhoging, maar dat de vrijwilligers alleen maar harder gaan werken en het festival zo groot mogelijk blijft met kwalitatief goede artiesten. Als iedere leverancier de kosten met 500% verhoogt, houdt het echter wel op. De heer Gersjes (VOOR Den Bosch) hoorde de heer Van Osta terloops zeggen 'dan maar een optredentje minder bij een legesverhoging' en hij vraagt hoe hij er tegenaan kijkt dat veel organisaties die een evenement aanvragen helemaal geen subsidie krijgen. De heer Van Osta heeft niet terloops gemeld dat het één optreden minder is, hij vindt het erg genoeg dat er één optreden minder is. Inspreker, de heer Hendrickx spreek in aanwezigheid van de heer Kuenen in namens de stichting Koningsdag, Bourgondisch Den Bosch, Het Levenslied, Opera Op de Parade, het Wijnfestival en het Winterparadijs.

Den Bosch pretendeert de Cultuurstad van het Zuiden en een evenementstad te zijn, dat is een groot goed voor de stad en dat moet zo blijven. Dat heeft economische waarde, omzet voor de horeca, de hotels, de retail en het parkeren, daar drijft Den Bosch op en dat betekent dat dit grote goed, cultuurstad en evenementenstad, goed moet worden bewaard. Als de leges met gemiddeld 390% worden verhoogd, zet dat zaken onder druk. Er zijn bijna twee jaar geen evenementen in Den Bosch geweest en wellicht heeft de gemeente budget om de niet-aangevraagde evenementen voor de komende jaren nog in te 6

vullen, zodat er spreiding mogelijk is. Dan kan wellicht worden gekeken of de huidige buitenproportionele stijging van de leges anders kan worden ingevuld. Hij wil niet zeggen dat Koningsdag niet doorgaat, maar het is wel duidelijk dat het minder frivool wordt. De gemeente wil ook dat bij evenementen naar duurzaamheid wordt gekeken en dat betekent niet alleen dat het goed is voor het milieu, maar het is ook duur en hij wil samen met de gemeente kijken hoe dit kan worden opgepakt. Hij begrijpt dat dingen duurder worden, maar hij vindt een stijging van gemiddeld 390% fors. Mevrouw J. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vraagt of de heer Hendrickx erover denkt om entree te gaan heffen. De heer Hendrickx zegt dat Koningsdag een volksfeest is en dat de opdracht van de gemeente is om dit openbaar te houden voor mensen van 0 tot 88 jaar en daarom kan geen toegangsprijs worden geheven. Onderwerp: Seniorenverenigingen/seniorenorkesten/seniorenkoren Inspreker, de heer Hoos is secretaris en muzikant bij seniorenorkest Da Capo en Herzogenwälder Blasmusik en voorzitter van biljartvereniging De Bergen, onderdeel van HEVO Rosmalen, de grootste seniorenvereniging van 's-Hertogenbosch. Hij maakt zich grote zorgen over het bestaansrecht van alle seniorenverenigingen in Den Bosch.

In november 2020 heeft de toenmalige gemeenteraad besloten om de subsidieregeling voor de sector Cultuur wegens tekort aan budgetten te wijzigen en gelijk te trekken met de regeling die op dat moment voor de sector Sport van kracht was omdat vrijetijdsbesteding voor volwassenen in eerste instantie de verantwoordelijkheid van de burger zelf zou zijn. Hij vindt dit een denkfout omdat veel volwassenen geen groot inkomen hebben waarvan ze iedere week kunnen gaan padellen, golfen of tennissen, maar zij wel moeten kunnen deelnemen aan het verenigingsleven en na het bereiken van de pensioengerechtigde leeftijd wordt de financiële situatie er echt niet beter op. Bij de presentatie van de plannen leken die geen verkeerd idee omdat het belangrijk is dat de jeugd naar het verenigingsleven wordt getrokken, maar hij en zijn medebestuursleden gingen steeds meer twijfelen en die twijfel werd na het uitbreken van corona omdat berekeningen uitwezen dat zijn vereniging over enkele jaren geen bestaansrecht meer zou hebben. Diverse andere verenigingen trokken dezelfde conclusie en Karel van den Heuvel, bestuurslid van HEVO, is achter de schermen al met diverse politici in gesprek. Op een bijeenkomst van de seniorenraad 's-Hertogenbosch in Perron 3 werden de Bossche politici aan de tand gevoeld over het huidige beleid en de uitvoering daarvan na de verkiezingen.

Daar ging het vooral over de woningnood en armoedebestrijding en dat zijn belangrijke onderwerpen, maar cultuur kwam niet aan de orde. Hij heeft daarom in de nazit de heer Slikker en mevrouw Opdorp daarop aangesproken en die adviseerden pas na de verkiezingen actie te ondernemen en toen is aan de contactpersoon bij de gemeente verzocht om aan de beslissingsbevoegde ambtenaar een reparatie van de regeling voor te stellen en zijn brandbrief aan de seniorenraad zou aan diverse politieke partijen worden doorgestuurd. Daarop kreeg hij een mail van mevrouw Van Gool die met hem van gedachten wilde wisselen, adviseerde om in te spreken en een gesprek met enkele andere politici regelde. Hij geeft de gemeente mee meer vrijwilligers voor projecten in te zetten om de jeugd te stimuleren zich bij een vereniging aan te sluiten en de zilveren kaart te trekken. Senioren hebben de kennis en de tijd en Da Capo heeft een kant-en-klaarplan voor gratis muziekonderwijs op alle basisscholen in de gemeente, al twee scholen hebben met een dergelijke constructie resultaat geboekt omdat drumfanfare Amantius en de Orthense Harmonie hierdoor jeugdleden hebben binnengehaald. Als de huidige situatie zich doorzet, zullen diverse seniorenverenigingen in de nabije toekomst omvallen.

Het leven wordt steeds duurder en veel mensen die vroeger van hun inkomen konden sparen, zien nu aan het eind van de maand de rode streep steeds dichterbij komen. De contributie kan nog wat worden verhoogd, maar het moet niet zover komen dat leden hun lidmaatschap opzeggen omdat ze moeten kiezen tussen een warme maaltijd en muziek maken. Het omvallen van de seniorenverenigingen in Den Bosch kan worden voorkomen als het aantal optredens aantrekt als corona nog verder verdwijnt en de gemeenteraad besluit deze onzalige maatregel te repareren en anders wordt het bestaan of niet bestaan. 7

De heer Van Haren (VVD) vraagt of de heer Hoos voornamelijk spreekt over de cultuursubsidies voor volwassen die in 2019 zijn gelijkgetrokken met de sportsubsidies waardoor zijn verenigingen in de problemen komen. De heer Hoos beaamt dit. De heer Van Haren (VVD) vraagt of de verenigingen waar de heer Hoos voor spreekt ook gebruikmaken van de 'Goed voor Elkaar'-regeling of van andere inkomstenbronnen. De heer Hoos kent die regelingen niet. Hij weet alleen dat de subsidieregeling langzaam is afgebouwd van 75% in 2021, naar 50% en nu naar € 850 per jaar en daar kunnen de seniorenverenigingen niet van bestaan. De contributie kan enigszins worden verhoogd, maar als het aantal optredens niet groter wordt, bestaat een aantal seniorenverenigingen over drie tot vijf jaar niet meer. De heer Van Haren (VVD) heeft het idee dat er meer is dan alleen de cultuursubsidies. De heer Hoos hoort hier na de vergadering graag meer over. Hij stelt voor geld te genereren door de jaarlijkse vrijwilligersavond af te schaffen. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt het plan om muziek meer naar de scholen te brengen met de gemeenteraad te delen. De heer Hoos is bereid dit plan met de raad te delen. Daarin staat onder andere dat senioren muzieklessen op scholen kunnen geven, waarbij wordt begonnen met zingen.

Na verloop van tijd kunnen samen met de school bijvoorbeeld blokfluiten worden gekocht waarmee de kinderen blokfluitles kunnen krijgen om later over te stappen op een ander instrument zoals een klarinet of een trompet. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt wat de heer Hoos een redelijk bedrag vindt waarmee de verenigingen nog kunnen functioneren. De heer Hoos legt de door hem gemaakte rekensom voor. Als veertig leden per maand € 2,50 meer contributie betalen, levert dat € 1.200 op en als het aantal optredens aantrekt, levert dit € 1.000 tot € 1.500 per jaar op. Als de gemeente dat bedrag verdubbelt, blijft zijn vereniging bestaan. Inspreker, mevrouw Bertrums is voorzitter van het seniorenorkest MCC en ze sluit zich aan bij de woorden van de heer Hoos. De gemeente heeft twee jaar geleden besloten verenigingen met jeugdleden meer subsidie te geven en seniorenvereniging minder. Seniorenverenigingen en met name de muziekverenigingen zijn belangrijk omdat het maken van muziek het brein en de zintuigen stimuleert en mensen tot op hoge leeftijd muziek kunnen maken. Ouderen verlenen ook medewerking aan muziekonderwijs, bijvoorbeeld door op inloopochtenden van de Harmonie kinderen te laten kennismaken met een instrument en door muziekles op scholen.

De jeugd heeft de toekomst en als zij ouder worden, willen ze muziek blijven maken en daarom is het belangrijk dat er ook verenigingen voor ouderen blijven bestaan om samen muziek te kunnen maken en nog belangrijker om contacten te onderhouden. Niet iedere senior wil bij een harmonie omdat dit te veel verplichtingen met zich meebrengt of omdat ze slecht ter been zijn en dan is een seniorenorkest een mooi alternatief. Deelname aan een orkest is goed voor de sociale contacten omdat er iedere week repetities zijn en er eenmaal per maand of per twee maanden een optreden in een bejaarden- of verzorgingshuis wordt verzorgd. Zo'n optreden in een verzorgingsinstelling is erg dankbaar werk omdat de bewoners er zichtbaar van genieten en soms zelfs meezingen of -dansen. De leden van de vereniging zorgen ook voor elkaar, mensen die slecht ter been zijn worden opgehaald en thuisgebracht, voor slechtzienden wordt de bladmuziek vergroot, voor mensen met wie het fysiek wat minder gaat worden de stoelen en 8

instrumenten klaargezet en mensen die wat depressief of eenzaam zijn kijken naar de repetitie uit en worden door de medemuzikanten opgepept. In coronatijd werd duidelijk wat het is om binnen te moeten zitten en een hobby niet te kunnen uitoefenen. De subsidie is hard nodig voor het voortbestaan van het orkest. Het orkest heeft onlangs de contributie verhoogd en er werd al gevraagd dit niet te vaak te doen omdat alles zo duur wordt en de angst bestaat dat mensen moeten afhaken. Er zijn gemeentelijke regelingen voor deze mensen, maar deze generatie schaamt zich als ze hun hand moeten ophouden. De uitgaven van het orkest bestaan uit dirigeerkosten, verplichte abonnementskosten aan de KNMO en Buma, de kosten van voor het aanschaffen van muziekstukken, een bloemetje voor zieken, jubilarissen of mensen die veel voor het orkest gedaan hebben, kantoorartikelen, de verzekering van de instrumenten, een potje voor onverwachte uitgaven en eenmaal per jaar iets doen voor de leden zoals een nieuwjaarsborrel. Ze vraagt de seniorenverenigingen niet in de steek te laten omdat ze erg belangrijk zijn en waarschijnlijk moeten stoppen als ze niet meer kunnen rondkomen. Als dat gebeurt, zitten de senioren thuis en hebben ze waarschijnlijk eerder zorg nodig, wat ook een kostenpost voor de gemeente is.

Ze hoopt dat de subsidie wordt gehandhaafd of dat in ieder geval de € 850 wordt verdubbeld, zodat het voortbestaan van het orkest gegarandeerd is. De heer Van Creij (gewoon ge-DREVEN) vraagt of mevrouw Bertrums € 850 extra vraagt. Mevrouw Bertrums beaamt dit. De heer Van Haren (VVD) is benieuwd welke subsidie het orkest eerder kreeg. Mevrouw Bertrums antwoordt dat dit ging om het Sectorcultuurfonds. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt of er naast contributie en subsidie andere inkomstenbronnen zijn. Mevrouw Bertrums geeft aan dat er ook inkomsten zijn door optredens, maar dat hier niet veel van overblijft omdat de kosten voor de dirigent ervan afgaan. Inspreker, mevrouw Kamoschinkski is voorzitter van smartlappenkoor Rond en Blond. Dit koor bestaat 23 jaar, heeft zestig leden van boven de zeventig jaar en repeteert met heel veel plezier in De Biechten. Ook dit koor is een groot deel van de subsidie kwijt, daarom is de contributie verhoogd en veel leden waren daar niet blij mee ook al begrijpen alle leden wel dat dit moet. Een koor is een erg belangrijke sociale gemeenschap die regelmatig bij elkaar komt, in coronatijd zijn bijna alle koorleden bezocht of gebeld en er is geen enkel koorlid afgehaakt.

De koorleden helpen elkaar, bijvoorbeeld als iemand een partner verliest, door te zingen, maar ook door mensen op te halen en naar huis te brengen en te zorgen dat ze de spullen hebben, maar het wordt knijpen met het geld. De zaalhuur van De Biechten wordt waarschijnlijk behoorlijk verhoogd en dat geldt ook voor de dirigent die leeft van het dirigeren van koren en die ook meer kosten heeft. Het koor heeft eigenlijk twee functies, een interne functie, een sociale gemeenschap, en een externe functie, optredens in verzorgings- en verpleeghuizen en voor mensen met een verstandelijke handicap. In het verleden kreeg het koor daar soms geld voor, maar dat kunnen de verzorgingshuizen niet meer betalen. Ze vraagt de subsidie met minimaal € 850 te verhogen zodat het koor kan blijven bestaan. Mevrouw Hernández (50PLUS) vraagt of het risico bestaat dat het koor over een of twee jaar niet meer bestaat als de subsidie niet wordt verhoogd. Mevrouw Kamoschinkski denkt te kunnen voortbestaan omdat er in betere tijden een reserve is opgebouwd. Als die op is, kan het koor alleen voortbestaan door de contributie te verhogen, maar de meeste leden van het koor zijn niet rijk. Onderwerp: Onveilige verkeerssituatie rond KC Het Stadshart

9

Inspreker, mevrouw Van Kerkhoven is directeur van Kindcentrum Het Stadshart en ze geeft aan dat de verkeerssituatie rond het kindcentrum erg gevaarlijk is omdat het bevoorradingsverkeer naar de binnenstad hierlangs komt terwijl ook kinderen met de auto naar school worden gebracht. Er gebeuren vaak kleine ongelukjes en ze is bang dat het een keer echt misgaat. Voor het kindcentrum is een parkeerplaats waar auto's moeten keren om eraf te komen en kinderen hebben nog niet voldoende verkeersinzicht, maar hebben wel te maken met die achteruitrijdende auto's. Verder is sprake van tegengestelde verkeersstromen en als de kinderen worden gebracht en ook als de school uitgaat, is het hier een chaos. Het verkeersbesluit van de gemeente blijft uit, maar er is ongeveer twee jaar geleden wel een visieplan Zuidwalkwartier opgesteld met een prachtig plan voor het plein voor de SintCatharinakerk en die kerk steunt haar inspraak. Ze wil weten wanneer dit plan wordt gerealiseerd, zodat de kinderen weer veilig naar het kindcentrum kunnen komen. Het kindcentrum roept ouders maandelijks in de nieuwsbrief op om hun kinderen niet met de auto naar school te brengen en zeker niet aan de voorkant of de zijkant van het kindcentrum te stoppen, ouders die dat wel doen worden daarop aangesproken.

Het kindcentrum werkt samen met Handhaving die regelmatig controleert, boetes uitdeelt en mensen wijst op het belang van verkeersveiligheid bij een school. Het Stadshart doet mee met de 'Lekker Anders Dag', de dag waarop wordt gestimuleerd om niet met de auto naar school te komen. Verder wordt met de wijkraad samengewerkt, is er regelmatig overlegd met verkeersdeskundigen van de gemeente en heeft een ouder die verkeerskundige is een mooi plan opgesteld. Dat plan is voorgelegd, maar was te duur. Ten slotte hebben het kindcentrum en de ouders een noodbrief aan de gemeente gestuurd. Naast deze pogingen om tot gedragsverandering te komen is ook een andere inrichting van de omgeving nodig. Om ervoor te zorgen dat kinderen veilig naar school kunnen en dat ouders en kinderen een veilig gevoel hebben pleit voor een definitieve en het liefst groene oplossing en niet alleen het plaatsen van een paaltje of de straat met hekken afsluiten, dat is al geprobeerd. Ze ziet het liefst dat het Kruisbroedershof weer een echt hof wordt en geen onveilig verkeersplein. Dat hof zou een prachtige groene ontmoetingsplek zijn voor de kerk, de scouting, Bij Katrien, Het Stadshart en de omwonenden. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt wat het verkeersbesluit is en hij wil ook weten wat haar noodkreet is.

Mevrouw Van Kerkhoven zegt dat de noodkreet is dat de kinderen veilig naar school moeten kunnen komen, maar dat zich daar iedere dag weer gevaarlijke situaties voordoen. Met betrekking tot het verkeersbesluit geeft ze aan dat de gemeente Den Bosch auto's zo veel mogelijk uit de binnenstad wil weren, maar dat er wel een parkeerplaats voor Het Stadshart is. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt of dit verkeersbesluit impliceert dat er geen verkeer meer bij het Stadshart komt. Mevrouw Van Kerkhoven zegt dat dit de ideale situatie zou zijn, maar dat de parkeerplaats aan twee kanten ontsluiten ook een oplossing kan zijn. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) wil graag langskomen om de situatie ter plekke te bekijken en hij vraagt in hoeverre de nieuwbouwplannen voorzien in een verkeersveilige oplossing. Mevrouw Van Kerkhoven weet dat de nieuwbouwplannen niet binnen nu en vijf jaar worden uitgevoerd en dat betekent dat de kinderen in ieder geval nog vijf jaar op een onveilige manier naar school moeten komen. De heer Verbruggen (D66) vraagt hoe de ouders die hun kinderen met de auto bij de school blijven afzetten reageren als ze daarop worden aangesproken. Mevrouw Van Kerkhoven zegt dat die aangeven dat ze dit doen om daarna naar hun werk te kunnen doorrijden. 10

Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt wat mevrouw Van Kerkhoven verwacht van de uitvoering van het visiedocument. Verder vraagt ze of het idee van een mooie groene hof hoort bij het plan dat een ouder heeft gemaakt en of het mogelijk is om dat plan met de raad te delen. Ten slotte vraagt ze hoe duur dat plan is. Mevrouw Van Kerkhoven geeft aan dat er veel opties in dit plan zitten en ze daarom niet één bedrag kan noemen. Ze zal aan de maker van het plan vragen of dit mag worden doorgestuurd. Mevrouw Samshuijzen (Partij voor de Dieren) vraagt welke invloed de uitvoering van het visieplan Zuidwalkwartier op omgeving van het kindcentrum zou hebben. Mevrouw Van Kerkhoven zegt dat het idee is om een plein voor de kerk met zicht op het Bossche Broek te maken, waarbij de kerk vrij komt te liggen. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt hoe de contacten met de gemeente zijn verlopen. Mevrouw Van Kerkhoven heeft samen met de directie van Kanteel, die ook in het kindcentrum zit, met de gemeente gesproken en toen is gezegd dat dit plan financieel een te ingrijpende oplossing is. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de gemeente met een alternatief voorstel is gekomen. Mevrouw Van Kerkhoven zegt dat de gemeente met pleisters op wonde kwam zoals het tijdelijk afsluiten van een straat, maar niet met structurele oplossingen.

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt hoelang het Stadshart al bezig is om deze situatie op te lossen. Mevrouw Van Kerkhoven weet dat dit in ieder geval al gebeurt sinds ze drie jaar geleden hier kwam werken en dat het ook hoog op de agenda bij haar voorgangers stond. Onderwerp: Doorstroming woningmarkt, zorgzame en duurzame buurten Inspreker, mevrouw Blok spreekt in namens Plaatsmakers, zij legt uit wat haar droom is: ze past op haar buurmeisje en speelt met haar in de gemeenschappelijke tuin. Als ze naar buiten kijkt bedenkt ze hoe fijn het is dat de gemeente Den Bosch vijftien jaar geleden werk heeft gemaakt van duurzame, maar vooral zorgzame gemeenschappen. Ze woont met tachtig jonge en oudere mensen, gezinnen en alleenstaanden in koopwoningen en sociale huurwoningen, op de Tramkade die ervoor hebben gekozen bij elkaar te wonen, voorzieningen te delen en naar elkaar om te zien. Er wonen veertien ouderen die een veel te groot koophuis achterlieten en zo voor vier verhuisbewegingen zorgden: haar huis is gekocht door een gezin met twee kinderen, hun sociale huurwoning kwam vrij voor een jong stel en die lieten een appartement achter waarin een net afgestudeerd meisje kwam wonen. Haar studentenkamer die vrijkwam was direct weer verhuurd. Iedereen heeft een klein duurzaam privéappartement en de tuin, ook de moestuin wordt gedeeld.

Er is een gezamenlijke fietsenberging, een klussenschuurtje en deelauto's. Verder zijn er enkele logeerkamers, zodat niet iedereen zelf een logeerkamer nodig heeft en er is een grote woonkeuken waar voor een grote groep gekookt kan worden, zodat de bewoners niet altijd alleen hoeven te eten. Ook zijn er tien woningen voor bewoners die hier via een zorginstelling wonen en die professionele begeleiding krijgen. Het voorgaande was echter een droom, ze woont nog steeds in haar veel te grote huis waarin een heel gezin zou kunnen wonen en daarom heeft ze samen met zes anderen plannen gemaakt en met de woningbouwverenigingen gesproken, maar ze moesten eerst zelf grond hebben. De gemeente heeft een overzicht van dergelijke initiatieven, maar reageerde niet op de vraag om die initiatieven met elkaar in contact te brengen. In de woonvisie staat het strategisch innovatief woonprogramma als een van de woonopgaven genoemd. In dit programma wordt gesproken over duurzaam, circulair, flexibel en levensloopbestendig bouwen, het stimuleren 11

van wooncollectieven en woonvormen tussen thuis en verpleeghuis en ruimte geven aan zelfbouw en CPO. Dat zijn mooie woorden, maar nu nog de praktijk. Op dit moment wordt één kavel per jaar voor CPO uitgegeven en alleen voor bewoners die zelf willen bouwen of verbouwen. Het zou mooi zijn als in een wijk verschillende opgaven zoals duurzaamheid, langer thuis wonen en doorstroming tegelijkertijd zou kunnen worden gerealiseerd en dat vraagt naast visie ook lef. Ze vraagt de gemeente om dit lef te tonen, met de verschillende groepen die zich hebben gemeld in gesprek te gaan en in de planvorming voor gebieden als de Tramkade en de station Oost te kiezen voor een dergelijke buurt. Veel steden gingen Den Bosch voor en de gemeente hoeft daarom het wiel niet opnieuw uit te vinden. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vraagt of mevrouw Blok een plek zoekt om samen met een aantal initiatiefnemers te kunnen bouwen. Mevrouw Blok wil niet zozeer zelf bouwen, maar dat de gemeente of de woningbouwcorporaties zo'n plek realiseren en het liefst in de binnenstad, zodat ouderen gemakkelijk aan cultuur kunnen deelnemen en met de trein kunnen gaan. De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) weet dat veel mensen dit willen. Mevrouw Blok denkt dat veel mensen willen meewerken aan het realiseren van zo'n wijk, het probleem is dat die mensen niet zelf de grond kunnen aankopen.

De heer Pennings (gewoon ge-DREVEN) vraagt of zo'n initiatief een taak van de gemeente of van de woningbouwstichting is. Mevrouw Blok denkt dat het samen moet, woningcorporaties zorgen voor huurwoningen en de gemeente voor koopwoningen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of mevrouw Blok op een ontwikkellocatie structureel ook CPO wil zien. Mevrouw Blok denkt niet per se aan CPO, maar aan koopwoningen en sociale huurwoningen in een wijk waar voorzieningen worden gedeeld en mensen langer thuis kunnen blijven wonen omdat er jongeren in de buurt zijn die ouderen kunnen ondersteunen. De heer Van de Pol (Partij voor de Dieren) vraagt of er contacten zijn met groepen met dezelfde ideeën. Mevrouw Blok ontkent dit, vanwege de privacywetgeving kan de gemeente haar niet in contact brengen met andere groepen en daarom vraagt ze de gemeente om alle initiatieven bij elkaar te brengen om samen te kunnen optrekken. De voorzitter bedankt iedereen voor hun aanwezigheid en zijn of hoe al sluit de vergadering.

12