Verslag Commissie Omgeving 26 september 2023 vastgesteld

Commissie OMGEVING Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

26 september 2023 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen, M.C. Dupuis, S.J.A. Elders BA, E.R.F. Esser, L.A.J. van Griensven, mw. A. Hernández, drs. J. Hendrickx, W.B.G. Hoeben, ing. J.Th.M. van Hoek, drs. P.E. Kagie, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mw. mr. drs. R. Lipman, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, mw. E. Samshuijzen, ing. J.P. Verhoef BEd, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg en mw. J.J.M. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers en P. Slikker

Afwezig:

drs. L.L.F.M. Ciotti, J.M.A. van der Els, M.P. Kagie, mw. W.A.M.H. Parijs, M.G.H. van Rens, A.C. van Silfhout, mw. N.R. Verreijt

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Er zijn berichten van verhindering ontvangen van de heer Van Rens die wordt vervangen door de heer Elders, de heer Ciotti van de VVD, de heer Van der Els en mevrouw Verreijt van Rosmalens Belang, de heer Van Silfhout van Volt, de heer Roovers van de SP en de heer Maarten Kagie van Leefbaar 's-Hertogenbosch.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat hij er tijdig op terugkomt als niet alle geagendeerde bespreeknotities vanavond kunnen worden behandeld. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 5 september 2023 De voorzitter meldt dat de heer Roovers bij de opsomming van de aanwezigen ontbrak en dat de namen van de heer Van Rens en de heer Van Griensven op een bepaald punt zijn verwisseld. Het verslag van 5 september 2023 wordt met bovenstaande wijzigingen vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat het college geen moties als afgedaan beschouwt. De commissieleden stemmen hiermee in. Er zijn geen opmerkingen over de lijst met bestuurlijke toezeggingen.

5.

Werkplanning De voorzitter geeft aan dat tot op heden slechts één persoon zich heeft gemeld om het strategisch woondebat voor te bereiden. Om dit debat goed te kunnen voeren, roept hij de aanwezigen op om zich alsnog bij de commissiesecretaris te melden. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) brengt in herinnering dat op 30 september a.s. een werkbezoek aan Maliskamp staat gepland.

1

De voorzitter zegt dat dit gaat om een werkbezoek van de fractie van gewoon ge-DREVEN. Raadsvoorstellen 6.

Bestemmingsplan Brugstraat 36 Vinkel De heer Van Hoek (50PLUS) merkt op dat in de jaren '80 het toenmalige provinciaal opbouworgaan een dorpsplan heeft opgesteld waarin de kern Vinkel wordt gekarakteriseerd als een open lintbebouwing met doorzichten naar het achterland waarbij de bouwmogelijkheden zich beperken tot incidentele opdikking van het lint, maar dat er nu in ieder geval één tweekapper komt in het open deel tussen Brugstraat 36 en het naastgelegen transportbedrijf. Hij heeft geen moeite met dit plan en hij is voor ontwikkelingen, ook in dorpen, maar als dit voorstel betekent dat het principe van open doorzichten naar het achterland wordt losgelaten, kunnen veel extra bouwmogelijkheden in Vinkel worden gecreëerd en hij vraagt of de wethouder kan bevestigen dat deze doorzichten geen zwaar beletsel meer zijn om ontwikkelingen te kunnen doen. Dit voorstel gaat over de beëindiging van een veehouderij, maar er staat niets in over de vrijkomende stikstofruimte. 50PLUS ziet graag in alle ruimtelijke voorstellingen een hoofdstuk over de stikstofconsequenties. Er is sprake van kwaliteitswinst voor natuur, milieu en landschap, dat zijn gemeenschappelijke waarden voor de gemeenschap, er komt misschien zelfs een exploitatiebijdrage van de initiatiefnemer naar de gemeente, en dat geld is voor de gemeenschap.

Dit is opgenomen in een anterieure overeenkomst die de raad niet kent en hij wil graag dat dit soort aspecten ook in het voorstel staat. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) weet dat de stikstofrechten en de agrarische activiteiten van de veehouderij naar een agrarisch bedrijf in Bernheze gaan en dat die niet worden ingezet voor verbetering van de natuur of woningbouw. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt hoe mevrouw Samshuijzen dat weet omdat dit niet in het voorstel staat. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is het ermee eens dat dit in het voorstel zou moeten staan. Ze weet dit uit het antwoord op technische vragen. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt wanneer deze rechten zijn overgedragen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft geen concrete datum. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft bij andere bouwplannen ook gevraagd om transparant over de stikstofrechten te zijn en hij vraagt zich af hoe het kan dat dit niet is gelukt, hij wil weten waar de stikstofrechten naartoe gaan en wat hiermee wordt bespaard. Daarnaast wil hij dat in alle plannen staat of de stikstofrechten wel of niet bij de gemeente blijven. De heer Van der Leest (CDA) vindt het belangrijk dat er woningbouw in Vinkel plaatsvindt omdat daar veel vraag naar is en het belangrijk voor de leefbaarheid is omdat het direct invloed op de scholen, het verenigingsleven en de voorzieningen heeft als er een tijd niet wordt gebouwd.

De omgevingsdialoog is goed uitgevoerd, ook de dorpsraad Vinkel is daarbij betrokken en die heeft met dit plan ingestemd. Het CDA stemt in met het voorstel. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is het helemaal met de heer Van der Leest eens en stemt in met het voorstel. De heer Dupuis (SP) is blij met het bouwen van nieuwe woningen, maar maakt zich wel zorgen over de ontwikkelingen omdat hij in de dorpskern liever passende kleine woningen of appartementen ziet omdat zo met beperkte de bouwcapaciteit meer wooneenheden kunnen worden opgeleverd en er het meest behoefte is aan woningen voor een- of twee personen. De SP ziet graag een gemixte buurt terwijl er in Vinkel nu vooral grondgebonden koopwoningen staan waardoor er minder plek voor jongeren is en het doorschuiven van ouderen moeilijk is. Verder gaan er in de toekomst mensen op Heesch West werken en het zou goed als die dichtbij hun werk wonen, dat scheelt veel transport, infrastructuur en energie. Hij wil het liefst woningen via woningbouwcorporaties verhuren omdat dit meer gereguleerde huur is en er meer controle is op wie er gaat wonen, hij denkt daarbij aan met name jongeren en ouderen, maar ook mensen die 2

er werken en eventueel statushouders. Hij wil weten of deze argumenten zijn meegenomen in de totstandkoming van het bestemmingsplan en of de wethouder dit wil herbezien. Reactie college Wethouder Slikker is het met het CDA en gewoon ge-DREVEN eens dat het hoognodig is om in Vinkel woningen toe te voegen. Hij is het ook met de SP eens dat er in dorpen als Vinkel en Nuland ook betaalbare kleinere eenheden moeten komen, maar dat lukt niet overal. Het doorkijkbare lint blijft bestaan. Vanwege inpassing van groen en het verplaatsen van de agrarische functie lukt het niet om hele hoge eisen aan de betaalbaarheid te stellen. De stikstofruimte is een privaatrechtelijke aangelegenheden en die staat daarom niet in het plan. De heer Van Hoek (50PLUS) zegt dat de gemeente een onderhandelingspositie heeft en dat daarom ook over de stikstofruimte kan worden gesproken. Wethouder Slikker geeft aan dat iedere onderhandelingspositie maximaal kan worden benut, maar dat dan niet veel wordt gerealiseerd. De heer Van Hoek (50PLUS) wil weten wanneer de stikstofrechten zijn overgedragen omdat in de stal van deze boerderij al enige jaren een mantelzorgwoning is gesitueerd en het daarom mogelijk is dat het bedrijf al niet meer bestaat. Wethouder Slikker vindt dit een technische vraag. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de wethouder geen inspanningsverplichting voelt.

Wethouder Slikker gaat bij iedere bijeenkomst met de provincie of het rijk het gesprek over stikstof aan, maar hij vindt het niet verstandig om dit debat bij ieder individueel project met particuliere stikstofruimte tot het uiterste te voeren. Tweede termijn De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of vanaf nu wel of niet in de open stukken in het lint mag worden gebouwd. Wethouder Slikker zegt dat het doorzicht in het lint niet wordt doorbroken. De heer Dupuis (SP) wil zoeken naar waar iets wel kan en neemt het terug in de fractie. Dit raadsvoorstel wordt als licht bespreekpunt doorgeleid naar de raadsvergadering. 7.

Exploitatieplan Nuland Oost herziening 2023 Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

8.

Paraplubestemmingsplan en paraplubeheersverordening Bezorgfuncties afhaalzaken en ondersteunende horeca Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

9.

Paraplubestemmingsplan en paraplubeheersverordening Woningsplitsing, verkameren en parkeren Mevrouw Muller (D66) is warm voorstander van het faciliteren en stimuleren van woningsplitsing en verkamering omdat de wachtlijsten voor een woning gigantisch zijn en de woningnood niet alleen met nieuwbouw kan worden opgelost. Momenteel is 60%, ongeveer 45.000, van de woningen in de gemeente Den Bosch een eengezinswoning en is het aantal meerpersoonshuishoudens hier ongeveer 30%, 25.000. Dat betekent dat in ongeveer 20.000 eengezinswoningen een of twee personen wonen. Ten slotte merkt ze op dat het groenste gebouw het gebouw dat er al staat is. Mevrouw Klerks (Volt) vindt wonen een basisrecht, maar helaas is sprake van woningnood, lange wachtlijsten en onbetaalbare huren. Jongvolwassenen blijven langer thuis wonen omdat ze geen plek kunnen vinden en studenten zoeken langer dan ooit naar een kamer dicht bij hun studie. Mantelzorgwoningen zijn wel toegestaan, maar kangoeroewoning voor bijvoorbeeld niet3

hulpbehoevende ouderen zijn in de gemeente Den Bosch niet vanzelfsprekend en daarom keurt Volt het faciliteren van woningsplitsing en verkamering goed, maar maakt zich wel zorgen over splitsing of verkamering van vijftig corporatiewoningen en ze vraagt zich af of deze ambitie voortkomt uit onderzoek naar woonwensen en demografische gegevens en of het aantal door splitsing verkregen extra woningen ook in de prestatieafspraken staan. Het uitgangspunt is dat splitsing en verkamering niet mag leiden tot verslechtering van de leefomgeving. Een risico is dat bij splitsing niet aan de parkeernorm kan worden voldaan, maar verkamering leidt niet tot meer parkeerbehoefte omdat studenten vaak geen auto hebben. Ze vraagt of de wethouder minimaal groene parkeerplekken of parkeerplekken voor deelauto's realiseert. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt woningsplitsing een mooie toevoeging, maar ze sluit zich wel aan bij de opmerking van mevrouw Klerks over het parkeren, ze wil geen groen inleveren ten behoeve van parkeerplaatsen. De heer Broekmeulen (VVD) vindt het goed dat de gemeente kijkt naar alternatieve mogelijkheden om de woningvoorraad te vergroten, maar hij maakt zich zorgen over de hoeveelheid parkeergelegenheid.

Het college geeft aan de parkeernormering 2021 te hanteren, maar in de beantwoording van schriftelijke vragen staat dat deze norm niet per se geldt voor bestaande woonwijken, maar voor nieuwbouwprojecten en hij vraagt of de wethouder ook vindt dat het voor de hand ligt dat woningsplitsing en verkamering waarschijnlijk juist in bestaande wijken zal plaatsvinden, hoe de wethouder denkt daar voldoende parkeergelegenheid te waarborgen en of het een optie is om in wijken waar woningsplitsing en verkamering zal plaatsvinden extra parkeergelegenheid te creëren. Het zou goed voor de doorstroming zijn als mensen in een premantelzorgwoning in de tuin van hun kinderen zouden kunnen wonen, maar dit mag nu vaak niet en hij vraagt of de wethouder hiervoor binnen deze parapluregeling mogelijkheden ziet. De heer Vossen (PvdA) merkt op dat de meeste Bosschenaren alleen of met zijn tweeën wonen terwijl de meeste woningen voor grote huishoudens zijn en dat het daarom goed is om woningen beter te benutten. De PvdA geeft de voorkeur aan woningsplitsing boven verkamering omdat zo grotere woonruimtes worden gecreëerd. Hij ziet in deze visie ook kansen voor senioren omdat bij splitsing van een woning niet alleen nieuwe woonruimte ontstaat, maar ook een buurman of buurvrouw, een paar extra ogen en iemand om een praatje mee te maken.

Ten slotte geeft hij mee dat ook bijvoorbeeld friendsconcepten een optie zijn en hij vraagt het college om ook daar rekening mee te houden. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) is voor woningsplitsing en verkamering, maar maakt zich ook zorgen over het parkeren in dichtbewoonde gebieden zoals de binnenstad. Mevrouw Lipman (CDA) is positief over woningsplitsing en verkamering vanwege de woningnood, ook onder studenten. Ze begrijpt de zorgen over leefbaarheid en is blij dat in ieder geval wordt geprobeerd om daar grip op te krijgen en hierop te toetsen. Ze maakt zich zorgen over de leges, het CDA ziet het liefst dat dit geen kosten met zich meebrengt en ze is benieuwd of de wethouder signalen heeft ontvangen dat de legeskosten ertoe leiden dat minder woningen worden gesplitst De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt woningsplitsing een goede zaak, Leefbaar 's-Hertogenbosch wil dit gespreid over de stad doen en hij vraagt in hoeverre Zayaz en BrabantWonen hiertoe bereid zijn, met name in wijken als Maaspoort en Kruiskamp waar veel eengezinswoningen door een of twee personen worden bewoond.

Hij las in de toetsingscriteria dat verkameren geen onaanvaardbare inbreuk op het woon- en leefklimaat mag maken en dat er een grens wordt gesteld aan het aantal kamers in een woning, maar de vier verkamerde woningen in de Van Noremborghstraat hebben een negatieve invloed op de leefbaarheid en hij vraagt of de wethouder ook nadrukkelijk wil kijken naar hoe de al verkamerde woningen erbij staan. Wethouder Slikker zegt dat er steeds minder mensen in een huis wonen, dat 70 tot 80% van de woningzoekenden alleenstaand of met zijn tweeën is en dat dit betekent dat woningsplitsing niet altijd een probleem voor de leefbaarheid en het parkeren is. 25.000 van de 75.000 woningen in Den Bosch zijn van de vier corporaties en de afgelopen jaren zijn er elf, veertien en negentien splitsingen per jaar geweest. Dat moet meer worden, in december 2022 is in de prestatieafspraken opgenomen dat dit er minimaal vijftig per jaar worden en de corporaties zijn hier enthousiast 4

over. Splitsing gebeurt meestal bij mutaties, er komen ongeveer 2000 woningen per jaar vrij en er worden lijsten gemaakt met woningen die geschikt zijn om te splitsen, zodat dit snel kan gebeuren als zo'n woning vrij komt. Zayaz doet 28 weken over het splitsen van een vrijgekomen woning terwijl het bouwen van een woning zes jaar duurt. Hij wil daarom ook meer particulier bezit kunnen splitsen. Uit onderzoek van de vereniging Eigen Huis en het ministerie van BZK blijkt dat ook onder particulieren de behoefte bestaat om hun woning te splitsen, maar dat mensen vaak niet weten hoe dit moet. Er wordt geen groen voor een parkeervak opgeofferd, maar er wordt op basis van parkeerdrukmetingen gekeken of wordt voldaan aan de parkeernorm en of op grond daarvan een woning kan worden gesplitst. Ten slotte merkt hij op dat de werking van splitsing en verkamering wordt geëvalueerd en dat ook het parkeren daarin wordt meegenomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) merkt op dat, als een woning in een rijtje wordt gesplitst, de buurvrouw naar een van de nieuwe woningen kan verhuizen zodat er weer een woning kan worden gesplitst. Wethouder Slikker zegt dat de corporaties die mogelijkheid willen verkennen. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of het splitsen van woningen kan worden tegengehouden als er onvoldoende parkeerplaatsen zijn.

Wethouder Slikker zegt dat een woning niet wordt gesplitst als uit een parkeerdrukmeting blijkt dat een bepaalde wijk het parkeren niet aankan. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of in de parkeerdrukmeting ook wordt meegenomen dat het bij verkamering vaak om studenten gaat en dat die meestal geen auto hebben. Wethouder Slikker zegt dat wordt ingeschat wat splitsing voor de parkeerdruk betekent, als dit positief is, wordt verkamerd en als dit negatief is niet. Ook dat wordt geëvalueerd. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of vooraf en achteraf een parkeerdrukmeting wordt gedaan en of de parkeerdrukmeting achteraf op basis van meldingen of van eigen gegevens wordt gedaan. Verder wil hij weten wat er gebeurt als uit de parkeerdrukmeting achteraf blijkt dat de parkeerdruk te hoog is geworden. Wethouder Slikker zegt dat er momenteel, buiten bedrijventerreinen, geen wijken of buurten zijn waar op basis van bijvoorbeeld de leefbaarheid en het parkeren in principe niet wordt gesplitst, maar als in een bepaald gebied te veel druk op de leefbaarheid of het parkeren ontstaat, wordt daar niet meer gesplitst. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat niet meer splitsen niet helpt als de parkeerdruk al enorm is toegenomen en hij vraagt of het dan een optie is om in zo'n buurt extra parkeergelegenheid te creëren. Wethouder Slikker denkt het zo'n vaart niet loopt.

De afgelopen jaren zijn elf tot negentien woningen per jaar verspreid over de hele stad gesplitst, de ambitie is om hiervan minimaal vijftig per jaar te maken en de kans dat er morgen in een wijk tegelijkertijd vijftien aanvragen binnenkomen is klein. Hij wil dit een jaar uitproberen en daarna evalueren. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) merkt op dat er een woonprobleem is en dat hier nu een parkeerprobleem van wordt gemaakt. Ze denkt dat mensen het belangrijker vinden dat ze een huis te hebben waarin ze kunnen wonen dan een auto die ze voor de deur kunnen parkeren en ze roept de wethouder op om enige creativiteit te betrachten en naar de parkeernorm te kijken. Wethouder Slikker zegt dat parkeerdrukmetingen worden gedaan om de reële parkeerdruk in een wijk leidend te laten zijn en herhaalt dat na een jaar wordt geëvalueerd. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt dat de parkeernorm kan worden verlaagd als blijkt dat in een bepaalde wijk te veel auto's staan. 5

Wethouder Slikker zeg dat de basis niet een parkeernorm maar een parkeerdrukmeting is en dat kan worden gesplitst of verkamerd als blijkt dat er geen probleem is. Als in 2024 uit de evaluatie blijkt dat door de parkeerdruk veel huizen niet kunnen worden gesplitst, kan op basis hiervan worden geschakeld. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil het woonverhaal niet loslaten op het moment dat er een probleem met het parkeren is. Wethouder Slikker wil de raad niet in iedere individuele woning meenemen, maar over een jaar evalueren. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de wethouder kan bevestigen dat er niet extra wordt verhard. Wethouder Slikker geeft aan dat er geen parkeerplekken worden toegevoegd. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt of de wethouder 'ja' of 'nee' kan zeggen. Wethouder Slikker herhaalt dat er geen parkeerplekken worden toegevoegd. Wat betreft de Van Noremborghstraat merkt hij op dat hier vier woningen naast elkaar zijn verkamerd tot in totaal 21 kamers en dat dit gezien de leefbaarheid niet wenselijk mis. Nu gaat het echter over nieuwe en niet over oude gevallen. De buurt ervaarde geen overlast toen er studenten in die woningen woonden, maar nu wel en er is onlangs een last onder dwangsom opgelegd omdat er meer mensen in een woning verbleven dan is toegestaan.

Ten slotte geeft hij aan dat de legeskosten voor woningsplitsing van € 332 kostendekkend zijn en dat dit niet veel is. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt naar mogelijkheden voor pre-mantelzorgwoningen. Wethouder Slikker zegt dat mantelwoningen in de basis vergunningvrij zijn, maar dat hier wel wat eisen aan zijn verbonden, iemand moet bijvoorbeeld wel echt een indicatie voor mantelzorg hebben. De voorzitter vraagt of er in de raad van 10 oktober a.s. moties of amendementen worden ingediend. De heer Broekmeulen (VVD) neemt het terug In de fractie. Mevrouw Klerks (Volt) neem het ook terug in de fractie. Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering. 10.

Delegatiebesluit Omgevingswet De heer Dupuis (SP) is tegen het passeren van de raad omdat hij er niet van overtuigd is dat delegatie aan het college voor een versnelling zorgt en dit ook niet nodig is als goede kaders worden gesteld. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) stemt in met het voorstel, maar vraagt zich wel af of het handig is om een carte blanche aan het college te geven omdat de raad hiermee buiten spel staat. Bij punt 2 staat 'de raad wordt geïnformeerd over genomen besluiten' en hij stelt voor om dit te wijzigen in 'de raad wordt geïnformeerd over voorgenomen besluiten'. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat binnen zes dagen in plaats van binnen vier weken beslissen waarbij de termijn van ter inzagelegging van zes weken in stand blijft geen versnelling aan de voorkant oplevert, maar dat de tijdwinst komt door het overslaan van de controlerende stap terwijl dit een cruciale rol van de raad is. De Omgevingswet is ingrijpend, maar de Overgangswet geldt tot 2032 en dat betekent dat er veel tijd is om een kwaliteitsslag te doen en ze vraagt welke zwaarwegende redenen het college ziet om nu al te versnellen en de raad buitenspel te zetten. Volt vindt controle van de raad fundamenteel voor een goede implementatie van de Omgevingswet en is daarom niet zonder meer voor dit Delegatiebesluit. Ze wil weten welke ruimte 6

de raad heeft om kaders mee te geven, voor welk type besluit delegatie wenselijk is en voor welk type besluit absoluut onwenselijk mocht dit Delegatiebesluit wordt aangenomen. De voorzitter heet de heer Esser welkom. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) las dat het Delegatiebesluit gaat over het wijzigen van het omgevingsplan ten behoeve van een ontwikkeling die volledig in lijn is met de beoordelingscriteria van een wijzigingsbevoegdheid of een uitwerkingsrichting uit een voormalig bestemmingsplan dat deel uitmaakt van het tijdelijke deel van het omgevingsplan en ze vindt het spannend om juist dat uit handen te geven omdat de vraag is wat volledig in lijn is, dat is een inschattingskwestie. Reactie college Wethouder Roy Geers geeft aan dat het voorliggende Delegatiebesluit vooral gaat over punten waarvoor de raad al eerder toestemming aan het college heeft gegeven om te handelen en hij noemt de wijzigingsbevoegdheid en de uitwerkingsbevoegdheid die in huidige bestemmingsplannen zijn opgenomen. Met de Omgevingswet is deze manier echter niet meer mogelijk en met dit voorstel wordt hersteld wat eerder is afgesproken. Dat geldt ook voor buitenlandse afwijkingen, dat is nu een soort uitgebreide afwijkingsprocedure waarvan de raad heeft aangegeven het goed te vinden dat het college hierover beslist.

Verder gaat het om kleine omissies en voorbereidingsbesluiten waarvan er in de afgelopen vijf jaar drie zijn genomen. Soms moet snel worden gehandeld, daarna wordt het besluit aan de raad voorgelegd die dit besluit dan eventueel kan herzien. Het gaat niet om het afnemen van bevoegdheden van de raad, maar om bevoegdheden die de raad eerder al bij het college heeft ondergebracht. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of de raad het Delegatiebesluit snel kan intrekken als het college de gedelegeerde taken niet naar de zin van de gemeenteraad uitvoert. Wethouder Roy Geers zegt dat de raad over zijn eigen beleid en beslissingen gaat en gestelde kaders ook weer kan intrekken. Tweede termijn De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) herhaalt dat hij 'voorgenomen besluiten' in plaats van 'genomen besluiten' in de tekst wil opnemen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt of de gemeente klaar is om de Omgevingswet op 1 januari 2024 ter hand te nemen. Wethouder Roy Geers geeft aan dat de gemeente 's-Hertogenbosch met de juiste procedures aan de transitie van de Omgevingswet werkt en dat er alles aan wordt gedaan om dit zo soepel mogelijk te laten verlopen, maar dat er op 1 januari 2024 ongetwijfeld veel onduidelijkheid zal zijn omdat veel nieuwe wetgeving nog onduidelijk is en daar nog geen jurisprudentie over bestaat. Binnenkort zal er tijdens I&O meer informatie worden gegeven.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vraagt om tijdens I&O ook de al in de gemeentelijke organisatie gesignaleerde risicovolle plekken na 1 januari 2024 op tafel te leggen. Wethouder Roy Geers wil dat zeker doen. Alle gemeenten in Nederland stoeien met de onbekendheid van de Omgevingswet, er bestaat onzekerheid omdat de nieuwe regels nog via jurisprudentie vorm moeten krijgen en het rijk op basis daarvan ongetwijfeld met allerlei aanpassingen zal komen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) pleit ervoor om open kaart te spelen over waar Den Bosch staat in de operatie. Wethouder Roy Geers zegt toe deze openheid te geven. Wat betreft de vraag van de heer Verhoef verwijst hij naar de eerdere discussie over het adviesrecht waarin is aangegeven dat de raad zaken proactief kan volgen via de reguliere bekendmakingen. Als er een ontwerp ter inzage wordt gelegd, kan de raad kijken wat er speelt en kan het college achteraf aangeven

7

welke besluiten zijn genomen. Als het gaat om een voorbereidingsbesluit kan de raad dit ook agenderen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) komt met een amendement. Dit raadsvoorstel wordt als een licht bespreekstuk doorgeleid naar de raadsvergadering. 11.

Verordening uitvoering en handhaving omgevingsrecht gemeente 's-Hertogenbosch Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

12.

Verordening nadeelcompensatie 's-Hertogenbosch 2024 De heer Bos (GroenLinks) stemt in met de techniek van de verordening, maar hij heeft wel een vraag. Uit de beantwoording van technische vragen blijkt dat de verordening niet in het DSO, Digitaal Stel Omgevingswet, wordt opgenomen en hij wil weten waarom dat niet het geval is en of de wethouder het ermee eens is dat deze koppeling wel relevant is bij de aanvraag van vergunningen en voor de overzichtelijkheid van de kaart. Wethouder Roy Geers geef aan dat er momenteel een planschadeverordening is die ook niet in een digitaal stelsel is opgenomen en dat hierin met de Omgevingswet feitelijk de regels met ruimtelijke effecten worden opgenomen. Het gaat hier echter niet om regels met een ruimtelijk effect, maar om regels die mogelijk leiden tot een compensatie. Deze regels horen niet in het DSO, maar worden wel bekendgemaakt op de website waarop alle regels van de overheid staan. Dit raadsvoorstel wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

Overige onderwerpen ter bespreking 13.

Bespreeknotitie Uitvoeringsagenda prestatieafspraken 2023 Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat er ondanks het tekort aan woningen en de meerjarenafspraken die de wethouder met de corporaties heeft gemaakt toch vijftig sociale huurwoningen per jaar kunnen worden verkocht. De Bossche Groenen wil, in ieder geval tot de wachtlijsten zijn weggewerkt, dat deze uitverkoop van sociale huurwoningen stopt omdat daken thuislozen een woning zoeken, studenten thuis moeten blijven wonen, alleenstaanden bijna geen woning meer kunnen kopen en met name de onderkant van de woningmarkt muurvast zit. Omdat de verhuurdersheffing is afgeschaft, ontbreekt de financiële noodzaak voor de woningbouwcorporaties om woningen te verkopen en het is momenteel onvoldoende mogelijk om betaalbaar te bouwen. De gemeente en de corporaties willen ook woningen verkopen vanwege de Bossche Mix wat betekent dat bepaalde wijken gemêleerd moeten zijn, maar De Bossche Groenen is niet blij dat bijvoorbeeld de Muntel daardoor inmiddels is veranderd in een yuppenwijk met torenhoge huizenprijzen. Er worden wel nieuwe huizen voor mensen met een smalle beurs gebouwd, maar dat gebeurt op minder aantrekkelijk plekken zoals bij de A2 waar mensen last hebben van geluid, uitstoot en andere problemen en De Bossche Groenen wil deze segregatie niet.

Mevrouw Klerks (Volt) deelt de zorgen over het aantal betaalbare woningen in Den Bosch. Het is wrang dat aan de ene kant wordt gestuurd op het splitsen of verkameren van vijftig woningen per jaar en dat diezelfde corporaties aan de andere kant vijftig woningen mogen verkopen omdat verkochte corporatiewoningen niet meer terugkomen. Er kunnen zwaarwegende redenen zijn om bepaalde woningen te willen verkopen, bijvoorbeeld door veranderende woonwensen, maar ze zou dergelijke woningen liever willen splitsen. Ze antwoordt bevestigend op de eerste vraag in de bespreeknotitie. Volt vindt het tijdelijk huisvesten van urgent woningzoekenden in flexwoningen of andere tijdelijke woningen op zich niet negatief omdat het beter is een tijdelijk dak boven het hoofd te hebben dan geen dak boven het hoofd, maar een flexwoning is geen alternatief voor een sociale huurwoning en zeker niet voor gezinnen met kinderen. Volt is tegen verkopen omdat een deel van de woningen al is verkocht en zeker niet als naar de Bossche Mix wordt gestreefd. Ze noemt als voorbeeld delen van de Maaspoort die ooit zijn ontstaan rond het principe leefbaarheid en de Bossche Mix, maar waar nu vooral dure koopwoningen staan. Ten slotte geeft ze aan het eens te zijn met stelling 4.

8

De heer Broekmeulen (VVD) las in de discussienotitie dat de prestatieafspraken niet worden gehaald, maar in de beantwoording van technische vragen dat die, met uitzondering van 2017 elk jaar ruimschoots worden gehaald en hij wil weten wat klopt. In de discussienotitie staan alleen cijfers over onttrekking, sloop en verkoop, maar in de beantwoording op de technische vragen staat ook een saldo per jaar van de totale realisatie en dat saldo is de laatste jaren netto positief. Hij wil weten waarom deze cijfers niet in de notitie staan en waarom daarin alleen de cijfers tot 2021 staan en niet die van 2022. Verder wil hij weten of de opsteller van de notitie heeft uitgezocht of nagedacht over wat de redenen van woningbouwcorporaties zijn om sociale woningen te verkopen, zo ja wat deze redenen zijn en wat de opsteller daarvan vindt en zo nee waarom niet. De heer Vossen (PvdA) vindt een betaalbare en passende woning een sociaal grondrecht en hij onderschrijft de stellingen dat er betaalbare huizen moeten zijn en dat moet worden vereffend en dat er leefbare wijken moeten zijn. In de discussienotitie wordt echter ook gesproken over de uitverkoop van woningen en dat klopt niet. In de laatste afspraken met de corporaties staat dat in de periode van 2021 tot 2030 niet 2100 sociale huurwoningen worden gebouwd, maar dat wordt gestreefd naar daadwerkelijk 3150 sociale huurwoningen.

In het verleden moesten corporaties bouwen en rekening houden met de verhuurdersheffing en dat verklaart deels waarom toen meer woningen werden verkocht, maar zelfs toen werden er bijna 1000 sociale huurwoningen toegevoegd. De huidige ambitie is dat corporaties maximaal vijftig woningen per jaar verkopen en dat is minder dan 1 procentpunt van het totaal aantal sociale huurwoningen en roept op om niet pessimistisch naar het verleden te kijken, maar verder te gaan met een blik op de toekomst. De corporaties moeten rekening houden met de verduurzamingsopgave, de ambitie om gemixt te wonen en het feit dat steeds meer mensen alleen wonen. Er is ongeveer € 40.000 per woning nodig om die te verduurzamen en dat geld moet ergens vandaan komen. Hij ziet de woningnood en begrijpt de urgentie, maar hij is het er niet mee eens dat sprake is van uitverkoop van sociale huurwoningen. Hij vindt dat de gemeente op de goede weg is en complimenteert het college. De heer Dupuis (SP) kreeg op de vraag hoeveel sociale huurwoningen er in Den Bosch zijn als antwoord dat dit niet bekend is. Sinds 2015 neemt het aantal corporatiewoningen elk jaar af en neemt de vraag bij Woonservice toe, dat betekent dat er een gigantisch probleem bestaat. Voormalige sociale huurwoningen worden slecht onderhouden, daar wordt een hoge huur voor gevraagd en hier is sprake van uitbuiting van arbeidsmigranten.

Verder zijn er woonblokken waarvan niet alle woningen naast elkaar in het bezit van corporaties zijn wat bij renovatie tot problemen leidt en tot verloedering van woonblokken. Jongeren, studenten, mensen met problemen, statushouders en nieuwe werkenden kunnen moeilijk aan een geschikte en betaalbare huurwoning komen en daarnaast doet het de bewoners vaak veel verdriet als hun sociale huurwoning wordt gesloopt omdat ze hun huis uit moeten en in een andere woning meestal meer huur moeten betalen. De heer Broekmeulen (VVD) merkt op dat starters toegang tot de koopmarkt kunnen krijgen door een sociale huurwoning van een corporatie te kopen. De heer Dupuis (SP) vindt dat zij dan maar een andere koopwoning moeten kopen omdat de huurmarkt daar niet voor is bedoeld. De SP is tegen het slopen en verkopen van huurwoningen omdat mensen hierdoor ontheemd raken en het niet duurzaam is. In antwoord op de in de bespreeknotitie gestelde vragen geeft hij aan geen sociale huurwoningen te willen verkopen. Verder ziet hij flexwoningen op ongeschikte locaties niet als hulp aan mensen in nood, deze mensen zullen deze mogelijkheid alleen aangrijpen omdat ze geen andere keuze hebben. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is het ermee eens dat het verkopen van woningen in een tijd van druk op de woningvoorraad niet is uit te leggen. De heer Vossen (PvdA) vraagt wat de PvdD van de bruto-nettosystematiek vindt.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt deze systematiek een papieren werkelijkheid, ze vindt iedere woning die wordt verkocht een te veel.

9

De heer Vossen (PvdA) vraagt wat mevrouw Samshuijzen ervan vindt dat het gaat om minder dan 1 procentpunt van de woningen die niet kunnen worden verduurzaamd en of ze voorrang wil geven aan oude woningen die niet meer bij de markt passen boven duurzame woningen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat het probleem dan is dat deze sociale huurwoningen niet voldoende kunnen worden verduurzaamd en dat daarop moet worden ingezet. Ze vindt flexwoningen aan de randen van de stad geen goede zaak, dat moet alleen aan de orde zijn als het echt niet anders kan, beter een vorm van een huis dan helemaal niet. Het is vreemd dat de Bossche Mix een reden zou zijn om corporatiewoningen te verkopen en het is ook bijzonder dat erop wordt gewezen dat er in de Muntel te veel sociale huur zou zijn omdat de botte bijl ook niet wordt gehanteerd als ergens te veel koopwoningen zijn. Ze is het volmondig eens met de stelling in vraag 4. De heer Van Hoek (50PLUS) is voor betaalbare woningen en leefbare buurten en wijken, maar wil geen moratorium op het verkopen van huurwoningen omdat hij niet de bedrijfsvoering van woningbouwcorporaties in beton wil gieten. Het klopt niet dat er een woning verdwijnt als er een sociale huurwoning wordt verkocht omdat die woning gewoon als goedkope woning blijft bestaan.

Hij is er niet voor dat woningen worden verkocht aan exploitanten die er dan een hoge huur voor gaan vragen en hij geeft mee dat de gemeente er in overleg met de corporatie voor kan zorgen dat een verouderde eengezinswoning aan een gezin wordt verkocht dat dan zelf deze woning kan verduurzamen. De heer Broekmeulen (VVD) denkt dat de opkoopbescherming daarin een rol kan spelen. De heer Van Hoek (50PLUS) vindt het prima als dit daaronder zou vallen. 50PLUS vindt dat de betaalbaarheid van woningen langs andere sporen kan worden gevonden, wil geen moratoria of een ban op gespikkeld bezit en gaat mee in het huidige gemeentelijke beleid. De heer Dupuis (SP) zeg dat de opkoopbescherming slechts tijdelijk werkt. Als huizenblokken van woningbouwcorporaties door de verkoop van een woning worden onderbroken, ontstaan bij renovatie problemen en hij vraagt of de heer Van Hoek dat erkent. De heer Van Hoek (50PLUS) is voor opkoopbescherming als daarmee profiteurs buiten de deur worden gehouden. In Den Bosch bestaat al gespikkeld bezit en hij weet dat dit problemen bij renovatie geeft en dat dit aanleiding voor verkoop kan zijn, maar ook dan blijven deze woningen als goedkope woningen bestaan.

Mevrouw Muller (D66) merkt op dat maar weinig sociale huurwoningen worden verkocht en dat D66 niet op de stoel van de corporaties wil gaan zitten omdat die goed functioneren en er soms goede redenen zijn om te verkopen, maar D66 is niet voor het verkopen van een sociale huurwoning aan een belegger. Bij gespikkeld bezit zou het mooi zijn als de eigenaren van voormalige corporatiewoningen aanhaken bij het verduurzamen van sociale huurwoningen in de wijk. In 2023 is gestart met een aanpak waarbij de Bossche woningbouwcorporaties de procesondersteuning van particuliere woningeigenaren op zich nemen en ze wordt hier graag van op de hoogte gehouden. Een flexwoning is een tijdelijke noodoplossing en de sturing op de Bossche Mix moet op wijk plaatsvinden. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat geen corporatiewoningen kunnen worden verkocht omdat er in 2023 75.246 woningen zijn ten opzichte van 67.260 tien jaar geleden, een plus van ongeveer 8000 en 24.966 respectievelijk 24.460 corporatiewoningen, een plus van 506 woningen. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of de woningen in Vinkel en Nuland ook bij de 8000 woningen horen die er sinds 2013 zijn bij gekomen. Als dat zo is, geeft dit een vertekend beeld omdat daar maar weinig corporatiewoningen zijn. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft zowel de corporatiewoningen in de nieuwe als in de oude gemeente meegenomen.

De 8000 woningen plus de 506 corporatiewoningen erbij en het splitsen van woningen betekent dat het niet-verkopen van vijftig woningen pure winst is. 10

De heer Vossen (PvdA) heeft van de ambtelijke organisatie begrepen dat er tussen 2016 en 2022 969 woningen zijn opgeplust en hij wil weten waar de heer Kagie zijn informatie vandaan heeft, die wil hij ook graag tot zich nemen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil de cijfers na de vergadering met de heer Vossen naast elkaar leggen om er dan in de raad op terug te komen als onderbouwing van een eventuele vervolgmotie van De Bossche Groenen. De heer Vossen (PvdA) wil weten waar de heer Kagie zijn cijfers vandaan heeft. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) heeft deze cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Van de ongeveer veertig woningen op het Muntelplein zijn de afgelopen tien jaar 22 woningen verkocht en deze zijn inmiddels niet meer te betalen voor mensen met een kleine portemonnee; een woning die in 2015 voor € 155.000 is verkocht, kostte in 2022 € 405.000. De heer Vossen (PvdA) stelt dat deze woningen waarschijnlijk aan de voormalige huurders zijn verkocht en hij vraagt of de heer Kagie voor prijsregulering vanuit de overheid is. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat de meerderheid van deze woningen niet aan de oorspronkelijke bewoners zijn verkocht. Hij vindt dat de sociale huurder hiermee niet wordt bediend, maar dat een sociale huurwoning wordt weggegeven aan yuppen.

Hij vindt dat de populaire wijken rond de binnenstad ook beschikbaar moeten blijven voor mensen met een kleine portemonnee. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt waar de heer Kagie denkt dat de corporaties het geld van de verkochte woningen voor gebruiken. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) denkt dat in ieder geval de € 155.000 die in 2015 naar Zayaz is gegaan in de exploitatie terecht is gekomen en dat het driedubbele dat zes jaar later voor die woning is betaald niet naar de samenleving en Zayaz is gegaan. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) wil blijven streven naar 30% woningen in de categorie Sociaal, maar beseft dat de verkoop van corporatiewoningen hier niet aan bijdraagt. Gewoon ge-DREVEN ondersteunt daarom de stelling van De Bossche Groenen dat er een tijdelijke stop op de uitverkoop van sociale huurwoningen moet komen. Mevrouw C.H.A van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) maakt zich zorgen over de lange wachtlijsten bij woningcorporaties, maar ze denkt dat het probleem niet ligt bij de verkoop van sociale huurwoningen. De woningmarkt zit momenteel op slot en scheefwoners kunnen niet weg omdat er voor hen geen betaalbare koopwoningen zijn en ouderen gaan niet verhuizen omdat ze dan veel meer huur of hypotheeklasten moeten gaan betalen.

De redenen van woningbouwcorporaties om woningen te verkopen staan niet in de voorliggende notitie, vaak is het te duur om woningen te renoveren en als corporaties daarin investeren, blijft er geen geld over voor de bouw van nieuwe huurwoningen. Mevrouw Korver (GroenLinks) wil terughoudend zijn met de verkoop van sociale huurwoningen en ze is daarom blij dat het college in december 2022 prestatieafspraken voor 2023 heeft gedaan waarin die terughoudend terug is te zien. Ze gaat ervan uit dat er voor 2024 geen wezenlijk andere afspraken worden gemaakt en als dat wel zo is, hoort ze dit graag vooraf. De absolute groei van het aantal sociale huurwoningen in de komende periode is met de prestatieafspraken voor 2023 een nettogroei geworden en er mogen jaarlijks nog maar vijftig sociale huurwoningen worden verkocht. Omdat corporaties verschillende redenen kunnen hebben voor de verkoop van sociale huurwoningen vindt GroenLinks dat een acceptabel aantal. Het lijkt of De Bossche Groenen in deze bespreeknotitie aanneemt dat een verkochte sociale huurwoning niet zal worden bewoond door mensen die ook woningzoekend waren, maar dat is wel het geval. Met de andere in de raad aangenomen maatregelen wordt geborgd dat niet met de woningen wordt gespeculeerd en dat ze beschikbaar blijven voor woningzoekenden met een passend en niet te hoog inkomen.

Uit de antwoorden op in april 2023 gestelde technische vragen blijkt dat het wat de Bossche Mix betreft, wat anders ligt dan in de bespreeknotitie staat en wat 11

GroenLinks betreft, mag ook in buurten waar veel sociale huurwoningen staan iets aan de Bossche Mix worden gedaan, maar ook in villawijken, de Bossche Mix geldt overal. Zolang het de Bossche Mix niet schaadt vindt GroenLinks het geen probleem om rijtjeswoningen te verkopen. Dat is gezien de duurzaamheidsopgave logisch omdat duurzaamheidsmaatregelen voor woningbouwcorporaties te omslachtig en kostbaar zijn en dat voor huiseigenaren veel minder een probleem is. GroenLinks is niet voor een moratorium en is tevreden met het huidige beleid dat ze via het binnenkort op te leveren woondashboard nauwlettend zal volgen. Een vergelijkbare bespreeknotitie is in april 2023 en eigenlijk ook eind 2022 al ingebracht. Deze is in april teruggetrokken omdat de antwoorden op technische vragen al vier dagen beschikbaar waren, maar De Bossche Groenen zich daar niet op mee had voorbereid. GroenLinks vindt dat schuren met hoe de raad met elkaar omgaat. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) maakt zich ook zorgen over de kansen op wonen, maar ze denkt niet dat de gemeente Den Bosch zich niet voldoende inzet voor voldoende woningen en steunt het voorstel om te stoppen met de verkoop van woningen dan ook niet. Ze gaat ervan uit dat de corporaties redenen hebben om woningen te verkopen die niet in het stuk staan.

Er wordt niet genoeg gebouwd vanwege milieueisen, stikstofproblemen, een tekort aan bouwpersoneel en een wisselend politiek beleid en investeerders worden weggejaagd door landelijk beleid. Wonen is voor iedereen belangrijk, zeker ook voor de middenklasse die buiten de boot valt voor toeslagen en subsidies, die steeds meer betaalt en steeds minder overhoudt, mogelijk kan deze groep deze woningen net betalen. Bosch Belang is tevreden met het huidige beleid van de gemeente. Mevrouw Lipman (CDA) ziet het belang van sociale huurwoningen en ze vindt het daarom belangrijk dat er in Den Bosch voldoende sociale huurwoningen zijn, maar ze is niet voor een moratorium omdat er gegronde redenen kunnen zijn om sociale huurwoningen te verkopen. Het is wel van belang dat de voorraad sociale huurwoningen op peil blijft en ze vertrouwt erop dat de wethouder zich hiervoor inzet. Reactie college Wethouder Slikker merkt op dat er in 's-Hertogenbosch een tekort aan betaalbare woningen in het sociale en middeldure segment is en dat het college daarom bij de start van deze periode afspraken heeft gemaakt over 70% betaalbare woningen waar dat daarvoor 40% was.

Er is met de corporaties afgesproken dat er in plaats van 2000 sociale huurwoningen tot 2030 minimaal 3000 sociale huurwoningen worden gerealiseerd en de corporaties gaan ook voor 500 tot 1000 extra woningen in de middenhuur, daarvoor halveren ze de verkoop, en verder zijn er forse ambities op het gebied van verduurzaming en kost de huurverlaging de corporaties miljoenen per jaar. Dat betekent dat de corporaties sinds het afschaffen van de verhuurders niet op een enorme zak geld zitten. Hij zag veel onjuistheden in de voorliggende discussienotitie, zo is het aantal sociale huurwoningen de afgelopen jaren niet afgenomen, maar toegenomen en blijft de nieuwbouw in 's-Hertogenbosch niet achter, maar ligt die op schema. De heer Dupuis (SP) kreeg als antwoord 'dat weten we niet' toen hij in een technische vraag naar het aantal sociale huurwoningen in Den Bosch vroeg. Volgens het CBS neemt het percentage corporatiewoningen af en hij hoort graag hoe de wethouder deze twee punten duidt. Wethouder Slikker zegt dat alle cijfers keurig in het woondashboard komen, ook dat de prognose is dat het aantal sociale huurwoningen in 's-Hertogenbosch de komende jaren ook procentueel weer toeneemt.

In de discussienotitie wordt de indruk gewekt dat er alleen maar tijdelijke woningen worden gebouwd, maar dat is niet zo, het overgrote deel van de 600 huurwoningen die in 2022 zijn gerealiseerd zijn permanente woningen verspreid over alle wijken in Den Bosch en bij tijdelijke woningen gaat het niet om tijdelijke huurcontracten zoals in de bespreeknotitie staat. In deze notitie staat ook dat er de komende jaren 1050 woningen worden gesloopt of verkocht en ook dat klopt niet, dat aantal is gehalveerd. Ook wordt gedaan of het percentage gelijk is aan wat er in Nederland gebeurt, maar na de prestatieafspraken is er 70% minder verkoop dan gemiddeld in heel Nederland. Verder wordt de indruk gewekt dat de corporaties huizen aan huisjesmelkers verkopen, maar die worden verkocht aan zittende huurders, anders bij voorkeur aan andere huurders en juist niet aan huisjesmelkers, sterker nog er staat een boete op als een woning binnen een jaar met winst wordt verkocht. De teneur van deze notitie is dat wordt gesloopt om huizen weg te halen maar dat is niet zo, er wordt gesloopt om nieuwe woningen te 12

kunnen bouwen en extra woningen toe te voegen. Er kan van mening worden verschild over wat er in de toekomst moet gebeuren, maar niet over de feitelijke werkelijkheid, dat is niet goed voor het debat in de raad en ook niet voor de inwoners. Het vertrouwen in de politiek daalt en daarom is het extra belangrijk dat inwoners ervan kunnen uitgaan dat wat politici zeggen waar is. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat alle technische antwoorden los van de bespreeknotitie staan en dat in de notitie alleen staat dat het percentage woningen wellicht wordt gehaald, maar dat de absolute aantallen achterblijven. Ze vraagt of de wethouder ook vindt dat er een stop op de verkoop van sociale huurwoningen moet komen. Wethouder Slikker is het ermee eens dat de technische beantwoording weinig met de bespreeknotitie heeft te maken omdat er zo veel inhoudelijke fouten in staan. De voorzitter roept iedereen op te discussiëren over de vragen die zijn gesteld. Wethouder Slikker zegt dat dit gemakkelijker wordt als de feiten in een discussienotitie leidend zijn. Hij zag vandaag een post van De Bossche Groenen op Facebook en Instagram waarin staat 'woonproject Amadeiro, nul sociale woningen' terwijl daar in 2022 zeventig van zijn verhuurd. Hij maakt er bezwaar tegen dat in de raadzaal en daarbuiten beelden worden opgeroepen op basis van dingen die niet kloppen.

Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) ontkent dat in de genoemde posts iets over het aandeel sociale huurwoningen staat, daarin staat alleen dat er weer vijf sociale huurwoningen in de uitverkoop staan. De Bossche Groenen wil in deze tijd van schaarste aan sociale huurwoningen stoppen met de uitverkoop van de sociale huurwoningen. Ze vindt dat er geen fouten in de bespreeknotitie staan. Wethouder Slikker constateert dat De Bossche Groenen zegt dat de komende jaren minimaal 1000 woningen worden verkocht. In de prestatieafspraken staat echter dat dit aantal wordt gehalveerd. Verder constateert hij dat De Bossche Groenen zegt dat er woningen aan investeerders worden verkocht en dat is feitelijk onjuist. De voorzitter: Ik wil geen welles-nietesdiscussie over de cijfers. Wethouder Slikker geeft aan dat de corporaties samen met de gemeente voor de enorme taak staan om nieuwe woningen te bouwen, de huren laag te houden, bestaande woningen om te katten en te renoveren om de veranderende vraag naar woningen terug te brengen in het woningbestand en om te verduurzamen. Wat het college betref, moet het mogelijk zijn om een enkele woning per jaar te verkopen om ervoor te zorgen dat dit mogelijk blijft als dit in gespikkeld bezit is en bijdraagt aan de Bossche Mix. De heer Dupuis (SP) vraagt zich af in hoeverre woningbouwcorporaties worden gesubsidieerd om woningen te kunnen verduurzamen.

Wethouder Slikker weet dat Zayaz de komende zes jaar € 315 miljoen uitgeeft aan verduurzaming van hun woningen. De gemeente heeft niet zulke diepe zakken en de corporaties moeten dit doen met eigen middelen. De huren verhogen is geen optie omdat huurders die de huur niet meer kunnen betalen terecht een huurverlaging hebben gekregen. Daarnaast zijn de bouwprijzen en de onrendabele toppen erg hoog, maar de corporaties zetten samen met de gemeente hun beste beentje voor en hij werpt het beeld dat corporaties pandjesverhuurders zijn die graag uitponden in plaats van bouwen voor de mensen in Den Bosch verre van zich. De heer Dupuis (SP) zegt niet dat de woningbouwcorporaties uitbuiters zijn. Hij concludeert dat de overheid geen subsidies aan woningbouwcorporaties geeft voor de verduurzaming van hun woningen terwijl bedrijven en woningbezitters die wel krijgen en hij vraagt of die conclusie klopt. Wethouder Slikker geeft aan dat Aedes prestatieafspraken met het rijk heeft gemaakt waarin de verhuurdersheffing eraf is gegaan in ruil voor een aantal ambities die corporaties moeten invullen, waaronder deze. 13

Mevrouw Klerks (Volt) herhaalt haar vraag of de vijftig woningen die de corporaties mogen verkopen gesplitst kunnen worden. Wethouder Slikker zegt dat de woningen die op de lijst met woningen die in aanmerking voor splitsing staan, worden gesplitst op het moment dat ze vrijkomen en dat een woning die wordt verkocht al ongeschikt voor splitsing is bevonden. Mevrouw Klerks (Volt) concludeert dat een corporatie eerst kijkt of splitsing mogelijk is en pas daarna een woning mogelijk verkoopt. Wethouder Slikker zegt dat de woningbouwcorporaties zo veel mogelijk sociale huurwoningen willen creëren en beschikbaar houden en dat alleen versnipperd bezit dat niet meer bijdraagt aan de huidige woningvraag zeer beperkt wordt verkocht. Als woningen op goede plekken kunnen worden gesplitst, heeft dat de voorkeur. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) stelt vast dat niemand van de aanwezigen diskwalificerende termen naar de woningbouwcorporaties heeft gebruikt. Hij wil de feiten onder ogen zien om daarna wel of niet woningen te verkopen, maar wel op basis van argumenten en harde cijfers.

Wethouder Slikker geeft aan dat als in de discussienotitie dingen staan als 'de uitverkoop van sociale huurwoningen, onder andere aan investeerders die daar winst op maken', maar dat feitelijk niet klopt, er verschil van inzicht bestaat over de vraag of de corporaties deze bijdrage als een bondgenoot of als een criticaster beschouwt. De heer Esser (PVV) heeft behoefte aan een uitleg bij I&O. Wethouder Slikker zegt dat alle gewenste informatie kan worden opgevraagd en dat die dan direct wordt aangeleverd. Mevrouw Muller (D66) vraagt of het technisch gezien mogelijk is dat corporatiewoningen aan beleggers worden verkocht omdat de opkoopbescherming wel koopwoningen, maar niet huurwoningen beschermt. Wethouder Slikker geeft aan dat corporaties verkopen aan zittende huurders of aan andere huurders en dat er een boeteclausule van toepassing is als iemand die een woning koopt die binnen een jaar met winst verkoopt. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zegt dat deze regeling alleen geldt voor particuliere woningen. Ze citeert uit de brief aan de raad over de meerjarenafspraken met de corporaties van 13 december 2022: 'voor de Meerjarenprestatieafspraken 2021-2025 heeft de gemeente de woonvisie als basis genomen. Dat betekent dat de gemeente met de corporaties invulling wil geven aan de ambitie om minimaal 3150 sociale huurwoningen te realiseren in de periode 2020 tot 2030.

Daarbij geldt een inspanningsverplichting om twee derde van de gerealiseerde huurwoningen netto toe te voegen aan de sociale huurvoorraad. De afspraak is dat het college zich inspant om twee derde van de nieuwbouwproductie als toevoeging van de voorraad te realiseren, uitgaande van 3150 woningen, en maximaal 1050 woningen gesloopt en verkocht mogen worden in de komende tien jaar'. Dat betekent dat wat De Bossche Groenen aangeeft klopt. Bovendien heeft iedereen in de raad het recht om een eigen afweging en eigen keuzes te maken. De Bossche Groenen heeft deze notitie geagendeerd omdat dit een relevant en belangrijk onderwerp is en in de meerjarenafspraken met de corporaties een aantal keuzes wordt gemaakt zoals de verkoop van sociale huurwoningen en de segregatie van wijken zoals de transitie van onder andere de Muntel als volkswijk naar een wijk voor de rijken. De Bossche Groenen vindt dat ook mensen met een smalle beurs in de binnenstad en andere aantrekkelijke wijken moeten kunnen wonen. Het derde punt is dat ook flexwoningen op aantrekkelijke plekken en niet naast snelwegen en gemeentewerven moeten komen. Het streefpercentage wordt gehaald, maar de absolute aantallen blijven achter en er is een probleem wat betreft betaalbare sociale huurwoningen. Er wordt gezegd dat er wordt gebouwd, maar De Bossche Groenen vindt dit te weinig.

Verder zijn ambities mooi maar in papier kunnen mensen niet wonen, mensen hebben behoefte 14

aan een woning en daarom moeten de huidige woningen behouden blijven voor mensen die deze nodig hebben en dat zijn mensen die weinig te makken hebben. Mevrouw Klerks (Volt) vraagt of De Bossche Groenen er iets in ziet om de woningen die op de nominatie staan om te slopen te nomineren voor splitsing. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) vindt dit een goed idee omdat hiermee meer woningen voor mensen met een smalle beurs worden gecreëerd. De heer Broekmeulen (VVD) heeft enkele vragen gesteld. De eerste ging erover dat in de discussienotitie alleen de cijfers over onttrekking, sloop en verkoop staan en dat in de beantwoording op technische vragen ook de cijfers over de totale realisatie en het saldo per jaar staan. Dit is de laatste jaren een netto positief getal en de vraag was waarom de opsteller van deze notitie deze cijfers niet heeft meegenomen, of deze niet relevant worden geacht, en waarom in de notitie alleen de cijfers van 2021 en niet die van 2022 staan. Verder heeft hij gevraagd of de opsteller van de notitie heeft uitgezocht of nagevraagd wat de redenen van woningbouwcorporaties zijn om sociale woningen te verkopen, zo ja wat deze redenen zijn en wat de opsteller daarvan vindt en zo nee waarom deze redenen niet zijn uitgevraagd. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) heeft de cijfers van 2022 wel opgevraagd maar niet gekregen.

Ze weet dat corporaties verkopen in verband met gespikkeld bezit, als in een rijtje woningen al een aantal woningen is verkocht, is het efficiënt om de rest van de woning in zo'n rijtje ook te verkopen en dat vindt ze een slecht argument. Een ander argument is de Bossche Mix, maar in sommige wijken is de bevolking totaal veranderd en zijn de huizen erg duur geworden. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat mevrouw Hendricks ervan vindt dat sociale huurwoningen worden verkocht om de doorstroming te bevorderen zodat ook starters een huis kunnen kopen en omdat de corporaties cashflow nodig hebben. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) is erg benieuwd naar de cashflow omdat ze weet dat sommige corporaties erg veel geld hebben omdat er jarenlang niet is gebouwd en ze wel woningen hebben verkocht en maar weinig hebben verduurzaamd. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) zou willen dat de genoemde cijfers naast elkaar worden gelegd om te kijken wie er gelijk heeft. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) zal de raad tijdig informeren over de door De Bossche Groenen te nemen initiatieven. De voorzitter schorst de vergadering. Schorsing 14.

Bespreeknotitie Op weg naar 0 verkeersdoden De voorzitter heropent de vergadering. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) ontvangt veel berichten van inwoners over zorgelijke verkeerssituaties in Den Bosch en De Bossche Groenen wil nu oplossingen en niet wachten tot het een keer misgaat. Ze noemt kindcentrum Het Stadshart als voorbeeld van een erg onveilige situatie waaraan tot op heden niets is gebeurd. De school heeft een verkeersdeskundige ingeschakeld en een aantal onveilige situaties aan de gemeente doorgegeven, maar die gaf aan geen budget te hebben. De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch willen meer 30km-zones en in het buitengebied 60km-zones, meer veilige oversteekplaatsen en veilige schoolroutes en daarvoor moet extra geld worden vrijgemaakt. Ze wil bij de bespreking van de Strategische Agenda de inhoud aan bod laten komen, maar bij de behandeling van de begroting in november a.s. al proberen extra middelen vrij te maken om de Strategische Agenda te kunnen realiseren. Ze wil weten of wordt erkend dat er stappen moeten worden gezet en of daarvoor extra middelen beschikbaar kunnen worden gesteld.

15

De heer Broekmeulen (VVD) ging ervan uit dat deze discussienotitie vanwege het strategische debat en de expertmeeting was doorgeschoven en hij vraagt De Bossche Groenen om bij de begroting met een dekkingsvoorstel te komen om daarna in december a.s. bij de bespreking van de Strategische Agenda hierover in debat te gaan. Mevrouw Hendrickx (De Bossche Groenen) wil de werkgroep niet voor de voeten lopen, maar zou het wel jammer vinden als na de vaststelling van de begroting blijkt dat er geen budget is. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat mevrouw Hendrickx hem mag bellen met een voorstel inclusief een dekkingsvoorstel om bij de behandeling van de begroting te bespreken. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) kijk uit naar de strategische behandeling van het thema verkeersveiligheid, te beginnen met de expertmeeting op 25 oktober a.s. De aanleiding daarvoor vormen de door de opstellers van de bespreeknotitie genoemde onderwerpen. Het gaat vaak om ogenschijnlijk eenvoudige maatregelen om het gevoel van onveiligheidsgevoel weg te nemen zoals een zebrapad op de Dorpsstraat in Rosmalen. Hij kan zich volledig vinden in deze bespreeknotitie en beantwoordt de daarin gestelde vragen allemaal met 'ja'. Mevrouw Klerks (Volt) is positief over het voorstel om budget vrij te maken en wil daar graag over meedenken.

Het is goed dat De Bossche Groenen en Leefbaar 's-Hertogenbosch zich net als Volt laten inspireren door oplossing in Europa en ze is het ermee eens dat iedere verkeersdode er een te veel is. In Zweden is aangetoond dat minimale technische oplossingen slachtoffers kunnen voorkomen en ze vindt dat de gemeente het aan de inwoners verplicht is om deze minstens te onderzoeken, maar er moet ook actief worden gestuurd ook grote oplossingen zoals meer 30km-zones, woonerven, het herinrichten van 50km-wegen met volledige gesplitste wegdelen en bij nieuwe wegen een fietsverkeer-eerstinrichting. Volt zegt volmondig 'ja' op vraag 1 en 3 en kijkt uit naar eventuele vervolginitiatieven. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) wil graag meedenken, maar ziet ook een grote maatschappelijke rol. In woonwijken rijdt het woon-werkverkeer te hard, het is bij scholen niet veilig omdat kinderen met de auto worden gebracht, mensen houden zich niet aan de regels, zebrapaden worden genegeerd en er ontstaat een huftermaatschappij. Ze ziet daarom graag dat meer wordt geïnvesteerd in eigen verantwoordelijkheid. Mevrouw Muller (D66) vindt dat ieder slachtoffer er een te veel is, maar vindt het lastig om nu aan te geven of extra geld moet worden vrijgemaakt en ze wil het strategische debat afwachten.