Verslag Commissie Omgeving 23-05-2023 vastgesteld

Commissie OMGEVING Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: (plv.) Commissieleden:

Collegeleden:

23 mei 2023 Raadzaal

F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, J. Broekmeulen, drs. L.L.F.M. Ciotti, M.C. Dupuis, J.M.A. van der Els, E.R.F. Esser, L.A.J. van Griensven, W.B.G. Hoeben, ing. J.Th.M. van Hoek, drs. P.E. Kagie, mw. J.M. Klerks, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg, mw. W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mw. mr. drs. R. Lipman, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mr. S.J.M. Peters, M.G.H. van Rens, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ing. J.P. Verhoef BEd, mw. N.R. Verreijt, K.M. Vossen, mw. mr. C.H.A. van den Wildenberg en mw. J.J.M. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc en P. Slikker

Afwezig:

M.P. Kagie, mw. W.A.M.H. Parijs

Verslaglegging:

mw. P.J. van Hoorn

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Er is bericht van verhindering van mevrouw Parijs van Bosch Belang en de heer Van Griensven komt iets later.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter meldt dat de jaarstukken, de actualisatie van de begroting en de voorjaarsnota als één agendapunt worden behandeld en dat de commissieleden daarvoor in de eerste termijn zes minuten en in de tweede termijn twee minuten spreektijd krijgen. Agendapunt 9 wordt behandeld voor agendapunt 5. De heer Van Silfhout (Volt) meldt dat Volt dan misschien een schriftelijke bijdrage aan dit agendapunt levert omdat zijn collega die bij dit onderwerp zou spreken er dan misschien nog niet is. De agenda wordt gewijzigd vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 18 april 2023 De voorzitter meldt dat mevrouw Korver en de heren Broekmeulen en Van Hattem opmerkingen over de notulen hebben gemaakt en dat die in het verslag zijn verwerkt. Het verslag van 18 april 2023 wordt gewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties a. Lijst bestuurlijke toezeggingen b. Overzicht openstaande moties De voorzitter meldt dat het college voorstelt motie 5 over de woningbouw in de Rosmalense Polder westelijk van de Grintweg, motie 6 over de kleine initiatieven in De Bossche Stadsdelta, motie 7 over de panden Havendijk in de Stadsdelta, motie 12, Ruim baan voor de fiets, motie 13 over de instandhoudingstermijn van betaalbare woningen en motie 17 over de participatie bij planvorming van de Stadsdelta, Spoorzone en andere grote gebiedsontwikkelingen als afgedaan te beschouwen. Mevrouw Korver (GroenLinks) is blij dat het college het eerste deel van motie 12 heeft uitgevoerd door het punt op de agenda zetten en ze begrijpt dat het college er niets aan kan doen 1

dat het overleg voorlopig is stilgelegd, maar ze wil motie 12 nog niet als afgedaan beschouwen omdat alles dan wel heel erg uit beeld raakt. De voorzitter stelt vast dat de commissieleden hiermee instemmen. Er zijn geen opmerkingen over de lijst met bestuurlijke toezeggingen. Raadsvoorstellen 9.

Zienswijze Ontwerpbegroting 2024-2027 en conceptbeleidsplan 2024-2027 GR Heesch West De heer Dupuis (SP) vraagt een toelichting op de forse stijging van de bijdrage per inwoner. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) ziet in de Grondexploitatie 2022-2023 dat de kosten voor de bouw- en woonrijp maken met ruim € 5 miljoen zijn toegenomen en dat het saldo op de eindwaarde een tekort van € 19.000 laat zien. Hij vraagt of Heesch West nog rendabel is. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat de procedure bij de Raad van State nog wat tijd in beslag nam, dat er nog een oplossing voor de energie wordt gezocht en dat daarna de uitrol kan starten. Het college gelooft nog steeds in de toegevoegde waarde van bedrijventerrein Heesch West, ziet nog steeds interesse in dit bedrijventerrein en heeft er daarom alle vertrouwen in dat de gronden tegen een goede prijs in de markt kunnen worden gezet en dat daarmee zoveel mogelijk geld kan worden terugverdiend en arbeidsplaatsen gecreëerd kunnen worden. Er lopen al voorbereidende werkzaamheden wat betreft grondaankopen en grondruil, de kosten daarvan worden geïndexeerd en leiden tot de onderliggende begroting. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) wil weten waarom de bijdrage van de gemeente zo hoog is en welke impact dat heeft.

Wethouder Ralph Geers legt uit dat dit heeft te maken met de indexatie van de te verwachten kosten en daarmee met de indexatie van de bijdrage van de gemeente. Hij ziet een enorme behoefte in de markt, de provincie heeft de regio niet voor niets opgeroepen om meer bedrijventerreinen te ontwikkelen, en hij denkt ook met de indexatie via de uitgifte geld te kunnen terugverdienen. De heer Dupuis (SP) neemt het terug in de fractie. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) neemt het terug in de fractie. Dit agendapunt wordt als hamerstuk doorgeleid naar de raadsvergadering.

5. 6. 7.

Jaarstukken 2022 Voorjaarsnota 2024 Actualisatie Begroting 2023 De voorzitter geeft aan dat in de commissie Omgeving de onderwerpen Ruimtelijke ordening, stedenbouw, wonen, grondzaken, mobiliteit en bereikbaarheid worden besproken. De heer Ciotti (VVD) is over het algemeen tevreden over de voorjaarsnota en de begroting aangaande woningen, inbreiding- en uitbreidingsprojecten, maar ziet graag wat meer ruimte en tijd voor innovatieve projecten zoals woonzorgprojecten omdat hier veel vraag naar is. Een mooi voorbeeld is het Alexanderven in Rosmalen waar niet alleen senioren met een beginnende zorgvraag wonen maar waar ook bijeenkomsten worden georganiseerd. Dat brengt mensen bij elkaar en dat bestrijdt eenzaamheid. Het is positief dat er ondanks allerlei belemmeringen zoals post-COVID, het tekort aan bouwmaterialen en personeel, stikstofdoelstellingen, hoge energierekeningen en hoge inflatie toch ambitieuze plannen voorliggen. Er wordt ingezet op diversiteit qua woningen, bijvoorbeeld op de grondgebonden woningen in Coudewater maar ook op kleine woningen en appartementen voor starters en kleine huishoudens. De rijksbijdrage van € 100 miljoen geeft de ontwikkeling van de Spoorzone, station Oost en de Stadsdelta een boost, maar ook de gemeente Den Bosch moet hier een grote bijdrage aan leveren.

De realisatie van flexwoningen in alle segmenten vermindert op de korte termijn de druk op de woningmarkt, maar deze blijven van belang. Voor de lange termijn liggen er plannen voor veel nieuwe 2

woningen. In 2022 zijn 1085 woningen gebouwd en dat is ondanks alle problemen rond de bouw meer dan de ambitie van 1050. Er kwam geen duidelijk antwoord op de vraag waarom de ambitie van de top 5 in de woonaantrekkelijkheidsindex niet is gehaald en waar de gemeente zich kan verbeteren om die top 5 wel te halen en hij vraagt een verklaring van de wethouder. De Bossche VVD is ook benieuwd naar de stand van zaken van de nieuwe Omgevingswet, of de gemeente genoeg op deze nieuwe wet is voorbereid en hoe de raad hierover wordt geïnformeerd en meegenomen in de inwerkingtreding. De heer Broekmeulen (VVD) las in het bestuursakkoord dat een prettig woon- en leefklimaat het fundament van de gemeente Den Bosch is en dat dit moet worden gekoesterd. De Bossche VVD staat daar helemaal achter en ziet een bereikbare gemeente als cruciaal onderdeel daarvan. De Bossche VVD ziet het liefst dat iedereen binnen een kwartier te voet, op de fiets, met het OV of met de auto van A naar B kan. Omdat verkeersveiligheid en een prettige leefomgeving ook een rol spelen, moeten keuzes worden gemaakt en daarom kijkt de VVD ook naar waarom maatregelen worden genomen en infrastructurele aanpassingen worden gedaan en voor wie.

Hij is daarom blij met het voorstel om de brug over het spoor om de Stadsdelta te verbinden met het Innovatiekwartier en de daarbij behorende parkeergelegenheid in het Structuurfonds op te nemen. Bij een bereikbare Stadsdelta hoort ook voldoende parkeergelegenheid voor bezoekers. De Bossche VVD is ook blij met het voorstel om de rondweg rond De Groote Wielen in het Structuurfonds op te nemen omdat De Groote Wielen bereikbaar moet blijven, zeker met de plannen voor de bouw van 23 tot 3000 woningen in de Noordoosthoek. Hij is ook blij dat extra wordt geïnvesteerd in hoogwaardig OV. De Bossche VVD heeft ook enkele zorgen. Er is afgesproken dat het doorgaand verkeer om de binnenstad heen wordt geleid en de Magistratenlaan is een onmisbare doorstroom, maar in de plannen staat dat die wordt geschikt gemaakt voor verblijfskwaliteit, groen en langzaam rijdend verkeer. Hij vraagt of de wethouder kan aangeven hoe hij de plannen voor zich ziet en waarom en voor wie hij deze keuzes maakt. Het autoverkeer op de Zandzuigerstraat wordt afgewaardeerd. Hij is blij met meer woningen, maar de Zandzuigerstraat is een doorstroomas die cruciaal is voor een bereikbare gemeente. In de beantwoording van technische vragen staat een nuancering, maar hij wil toch nog een toelichting van de wethouder op waarom deze keuze is gemaakt en voor wie.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet genoeg ambities zoals het veiliger maken van de directe omgeving van de scholen, maar er is niet voorzien in de bijbehorende gelden. De VVD zei dat autoluw hetzelfde is als alleen bestemmingsverkeer, dat dit 'ik moet hier zijn, dus ben ik bestemmingsverkeer' is en het maakt blijkbaar niet uit of het daarbij gaat om een restaurant, een museum of een coffeeshop. Er bestaat niet de plicht om alle auto's op te slaan in de openbare ruimte en parkeergarages en een lage parkeernorm is niet om mensen de stad uit te jagen, maar verschillende partijen menen dat dit wel het geval is. De heer Broekmeulen (VVD) is het ermee eens dat niet alle auto's overal hoeven te kunnen komen, maar de VVD wil wel bestemmingsverkeer in de binnenstad toestaan en hij vraagt welke auto's de heer Hoeben niet in de binnenstad wil hebben. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil geen doorgaand verkeer en verkeer van mensen die komen winkelen of die naar een restaurant gaan in de binnenstad. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of bijvoorbeeld een taxi die gasten bij een hotel komt ophalen wel bestemmingsverkeer is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat deze nu ook door voetgangersgebied rijden.

De heer Broekmeulen (VVD) wil weten wat de heer Hoeben de gewenste situatie vindt en of bijvoorbeeld taxi's die in de binnenstad hotelgasten ophalen ook bestemmingsverkeer zijn. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) ziet een taxi als een soort openbaar vervoer die bij een hotel mag stoppen. Het toevoegen van asfalt is niet de enige oplossing voor verkeersdrukte, ook kunnen ook slimme oplossingen zoals een doseerlicht worden toegepast en hij noemt de rotonde in De Groote Wielen als voorbeeld waar zo'n doseerlicht kan worden toegepast. De Magistratenlaan hoeft niet tweemaal twee rijstroken te hebben, maar de middenbaan kan 's ochtends worden gebruikt door het verkeer dat de stad in rijdt en 's avonds door het verkeer 3

dat de stad uitgaat. Een autoluwe stad is de basis voor een goed bereikbare stad. In maart 2019 heeft de raad besloten dat de actualisatie stedelijke bereikbaarheidsstrategie de juiste weg is en in die studie kwamen belangrijke nieuwe inzichten naar voren zoals dat het binnenstedelijke autoverkeer in Den Bosch sinds 2000 niet meer groeit, dat de meeste verplaatsingen tot 2,5 kilometer te voet of op de fiets worden afgelegd en dat de derde fase van het doortrekken van de parallelweg naar de A59 niet effectief en nadelig voor de bereikbaarheid en de leefbaarheid van de stad is. Hij komt op grond hiervan tot twee stellingen, namelijk dat het doorstroomasmodel moet worden heroverwogen en dat flink in fietspaden moet worden geïnvesteerd, die moeten breder worden en meer wegen moeten een fietsstraat worden. Ook omdat er steeds meer fietsen en e-bikes zijn, stelt hij voor een plan te maken om de fietspaden in de hele stad te verbreden; meer ruimte voor de fiets en minder voor de auto. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Hoeben ervoor pleit dat de fiets in de hele gemeente het primaire vervoermiddel wordt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat fietsen binnen de ring van de snelwegen het populairst is, maar dat de auto daar de meeste ruimte heeft. Hij wil meer ruimte voor tweewielers en minder voor de auto.

De heer Broekmeulen (VVD) concludeert dat de heer Hoeben de fiets tot het primaire vervoermiddel binnen de gemeente Den Bosch wil maken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zei alleen dat de fiets steeds populairder en de auto steeds minder populair wordt. Hij wil daarom nu nadenken over meer ruimte voor de fiets, dat is ook goed voor de veiligheid van de fietsende jeugd. De heer Van Rens (D66) is het ermee eens dat de fiets meer ruimte moet krijgen, maar in de voorjaarsnota staat dat wordt geïnvesteerd in het versterken van het fietsnetwerk en hij vraagt of de heer Hoeben dat te weinig ruimte voor de fiets vindt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat het fietsnetwerk iets anders is dan fietsroutes en daar moet ook aandacht naartoe, maar hij bedoelt nu alle fietspaden. Veel fietspaden zijn nu erg smal, maar daar wordt het veel drukker, zeker waar fietsstroken niet van de rijbaan zijn gescheiden en daar kan de rijweg smaller en het fietspad breder worden gemaakt. Bovendien wil De Bossche Groenen veel meer centrumstraten in de dorpen omzetten naar fietsstraten. De Bossche Groenen is voor het idee van de heer Verbruggen om parkeerplaatsen te voorzien van vlonders om daar fietsen te kunnen stallen en komt samen met de heer Verbruggen met een voorstel hierover.

De Bossche Groenen wil tussen Vinkel en Nuland een nieuw dorp creëren omdat inbreiden gelijk staat aan het bouwen in parken en groen terwijl het de bedoeling was om oude rommel op te ruimen, te saneren en op die plekken te verplichten, maar dat kost geld en het gebeurt daarom niet, behalve in De Bossche Stadsdelta waar meer woningen en parkeergelegenheid komen, maar minder voorzieningen en kleinere woningen. Ook het feit dat veel mensen een grondgebonden woning willen pleit niet voor inbreiding. De heer Vossen (PvdA) denkt dat er juist meer kleinere woningen moeten komen omdat er al veel grotere woningen zijn en het aantal eenpersoonshuishoudens stijgt. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) heeft het woord 'grotere' niet gebruikt. Hij is het ermee eens dat er kleinere woningen moeten komen, maar er moet wel een balans zijn. De heer Vossen (PvdA) vraagt of de heer Hoeben denkt dat met niet-grondgebonden woningen de woningbehoefte in Den Bosch wordt opgelost. Hij denkt dat inbreiding en de hoogte in een goede optie is. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat in 'De Moerasdraak slaat zijn vleugels uit' openlijk wordt getwijfeld of inbreiding wel goed is. Hij wil niet alleen stenen stapelen, maar ook gemeenschappen bouwen, steeds meer mensen willen ook duurzame en ecologische bouw en hij wil dat een kans geven.

4

Mevrouw Muller (D66) merkt op dat bij inbreidingsplannen zoals bij station Oost ook zal worden vergroend. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt het voormalige transferium een asfaltvlakte, maar aan de andere kant van station Oost ligt een toevluchtsoord voor veel vogels en dat gaat verdwijnen. Rond de Aartshertogenlaan verdwijnt een park omdat daar een woonstraat wordt gecreëerd en op de parkeerplaats die mevrouw Muller bedoelt wordt de grote opgave gerealiseerd. De heer Van Silfhout (Volt) begrijpt dat naast inbreiding ook uitbreiding nodig is, maar daarbij zijn ook voorzieningen nodig omdat mensen anders met de auto naar de stad gaan wat leidt tot meer reisbewegingen en asfalt. Hij begrijpt daarom niet hoe De Bossche Groenen een nieuw dorp kan matchen met de klimaatdoelstellingen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt de heer Van Silfhout om 'De Moerasdraak slaat zijn vleugels uit' te lezen om daarna een goed gesprek te hebben, hij wil op plekken waar wordt verdicht meer ruimte voor ecologisch en circulair bouwen. De heer Van Silfhout (Volt) zegt dat in 'De Moerasdraak slaat zijn vleugels uit' staat dat uitbreiden tot problemen leidt omdat er voorzieningen moeten komen en het tot extra reisbewegingen leidt.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat op die plek landbouwgrond zonder goede natuurwaarden ligt en dat de afwaardering daarvan veel geld kost, maar dat er toch iets moet gebeuren. Uitbreiding is misschien ook ecologische gezien niet slim, maar mensen willen niet alleen in hoogbouw in verstedelijkt gebied wonen. De heer Van Silfhout (Volt) wil ook landbouwgrond omzetten naar natuur, maar wil dit loskoppelen van de uitbreiding. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) staat daar voor open. De heer Vossen (PvdA) is benieuwd wat de heer Hoeben vindt van het feit dat veel mensen in de stad en niet in de dorpen willen wonen. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) weet dat mensen naar de stad willen, maar dat wil niet zeggen dat ze in een appartement willen wonen, mensen willen dichtbij voorzieningen wonen, maar ook een tuin en hun auto voor de deur hebben. De heer Vossen (PvdA) denkt dat de inbreidingsopgave een opgave qua vergroening en sociale cohesie is en noemt Brabant Bad als voorbeeld. Hij vraagt hoe de heer Hoeben dit ziet. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) zegt dat Brabant Bad geen bouwlocatie was, maar dat daar middenin het park een zwembad stond en dat de Grobbendoncklaan dwars door dit park is aangelegd. Hij gaat in op de vraag van het college om een aantal uitspraken te doen.

4a, Verbinding over het spoor € 11,4 miljoen: die verbinding ligt er al, namelijk onder het spoor door. 4b, de rondweg De Groote Wielen voor € 10 miljoen: linksom of rechtsom, het verkeer komt nu op dezelfde rotonde en straks bij dezelfde stoplichten uit en dat moet anders. 5a, de verkaveling hoogspanningslijnen: dat vraagt € 2,3 miljoen uit het Structuurfonds en dat is weer een reden om de rotondes a, b en c bij De Groote Wielen anders aan te pakken. 5b, De Bossche Stadsdelta inclusief de Diezebrug voor € 2,5 miljoen: hij kan zich herinneren dat de VVD helemaal geen nieuwe brug wilde. Mevrouw J.J.M. van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) vindt het fijn dat het college fors inzet op woningbouw om alle groepen een kans op een woning te geven. Het college vindt het cruciaal dat Den Bosch aantrekkelijk als woon-, werk- en onderwijsstad blijft en ze vraagt of de wethouder inzet op het aantrekken van meer mensen van buiten. VOOR Den Bosch wil niet alleen bouwen voor mensen die in Den Bosch komen werken, maar ook voor de eigen jeugd en jongvolwassenen. De laatste groep komt niet aan bod voor middeldure huur, ook niet bij de woonservice, de wachttijden zijn langer dan tien jaar. In het hoofdstuk Mobiliteit staat dat het college 5

doorpakt op de mobiliteitsaanpak en met name op gedragsaanpak om sluipverkeer en onveilige situaties terug te dringen en ze vraagt of de wethouder ook de schoolomgevingen meeneemt. Veel inwoners hebben moeite met tweerichtingsrotondes omdat die onoverzichtelijk en onveilig zijn en ze vraagt de wethouder of het mogelijk is om middels één rijrichting deze rotondes overzichtelijk en veilig te maken. Mevrouw Muller (D66) zag in de woonaantrekkelijkheidsindex dat de woonaantrekkelijkheid in Den Bosch goed is, de inwoners zijn tevreden over het wonen en leven in Den Bosch. D66 kan zich helemaal vinden in ambitie op het gebied van verstedelijking en wonen zoals dat in de stadsmonitor Wonen in Den Bosch staat. D66 wil dat iedereen een woning kan vinden die aansluit op de eigen wensen en mogelijkheden, daarmee blijft de gemeente toekomstbestendig en bereikbaar voor iedereen. De nadruk ligt op inbreiding door de toevoeging van woningen binnen bestaand bebouwd gebied. D66 is enthousiast over de plannen in de Spoorzone waar door middel van hoogbouw spaarzaam met de ruimte wordt omgegaan en rond bestaande OV-knooppunten wordt gebouwd. Door die inbreiding wordt het groen in het buitengebied gespaard en komt er meer groen en biodiversiteit in de stad. Het is goed dat in deze voorjaarsnota ruimte voor de cofinanciering van de rijksmiddelen wordt vrijgemaakt.

Bij de woningbouwplannen worden verschillende belangen afgewogen, maar de stem van mensen die al een huis hebben wordt beter gehoord dan die van woningzoekenden. Doordat toekomstige bewoners niet aan participatietrajecten meedoen, raakt de belangafwijzing uit balans en worden niet alle stemmen gehoord. Woningzoekenden moeten een stem in het participatieproces krijgen en ze wil actief op zoek gaan naar de stem van woningzoekenden door het invoeren van een woonraad met woningzoekenden, in Amsterdam en Utrecht bestaat al zo'n woonraad. De heer Van Rens (D66) wil onorthodoxe maatregelen niet schuwen en bestaande plannen zo snel mogelijk uitvoeren omdat veel mensen in de gemeente Den Bosch een woning zoeken. D66 wil dat bij Brabant Bad de schop zo snel mogelijk de grond in gaat. Er zijn genoeg plannen zoals bij station Oost, Noordoosthoek De Groote Wielen, De Bossche Stadsdelta, Willemspoort en Weener XL, maar er zijn ook beperkende factoren. Het college springt in op de veranderende marktomstandigheden en het is goed om te zien dat alle zeilen worden bijgezet. Hij hoopt dat er snel een oplossing voor het stikstofprobleem komt, maar dat ligt bij het rijk en de provincie. D66 is blij met de raadsinformatiebrief over de autoluwe binnenstad beginnend bij de Hinthamerdriehoek, de plannen zien er goed uit en de eerder aangenomen moties zijn hierin goed vertaald.

Dit zijn echter nog plannen en D66 ziet in 2024 graag echt stappen en ziet dat ook graag terug in mobiliteitsparagraaf van de begroting. In 2024 wordt begonnen met de maatregelen op de Hinthamerdriehoek, maar het autoluwer maken van de Binnenstadsring vraagt meer onderzoek en daartoe dient hij samen met De Bossche Groenen een motie in. D66 kijkt uit naar de resultaten van het onderzoek en steunt tussentijdse kansen, de zogenaamde no-regret maatregelen. In het bestuursakkoord staat dat het verkeer over de doorstroomassen wordt geleid en dat betekent dat er opwaarderingsmaatregelen nodig zijn, zeker in combinatie met de wens van de raad wat betreft de Binnenstadsring en de Oude Vlijmenseweg. In 2023 komt het voorstel Hercategorisering Bossche wegen en hij kijkt graag hoe het Bossche wegennet zo kan worden ingevuld dat niet alleen het gemotoriseerde verkeer, maar vooral voetgangers, fietsers en het OV goed kunnen doorstromen. D66 is daarom blij met investeringen in hoogwaardig openbaar vervoer. D66 vindt goede fietsvoorzieningen, fietspaden en fietsenstallingen belangrijk, wil de tijdelijke stalling aan de westkant van het station zo snel mogelijk open hebben, kijkt uit naar de nieuwe fietsenstallingen in het Gasthuiskwartier en is tevreden met de voorgenomen investering in het versterken van het fietsnetwerk.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt de loopbrug over het spoor duur, ruim € 23 miljoen waarvan ruim € 14 miljoen voor rekening van de gemeente is. Vlak daarbij ligt de stationstunnel en bovendien zou de Boschdijkstraat een rustige straat moeten worden omdat wethouder Van der Geld heeft toegezegd dat doorgaand verkeer daar wordt geweerd. Dan is het logisch dat langzaam verkeer de ruimte in deze straat krijgt, dat was sowieso de insteek voor De Bossche Stadsdelta. Ze vraagt zich af waarom er miljoenen in een brug worden gestoken, terwijl die ook in bijvoorbeeld meer stadsnatuur kunnen worden geïnvesteerd. De rondweg rond De Groote Wielen leidt tot nog meer asfalt, onderzoek heeft aangetoond dat met iedere procent wegenuitbreiding het verkeer ook met 1% toeneemt. De verdeling van de middelen tussen asfalt en alternatieven voor de auto in De Groote Wielen is nog niet bekend, maar ze heeft wel een vermoeden naar welke kant de weegschaal zal doorslaan en zij wil investeren in alternatieven voor de 6

auto. Er komt een grote ingreep in al bestaande infrastructuur zoals het herstructureren van de kruising Blauwe Sluisweg-Hooghemaal waarbij de rotonde wordt vervangen door de kruising met verkeerslichten. De PvdD ziet graag verkeerslichten bij de rotonde in plaats van alles op de schop te nemen met de daar bijbehorende energie- en kapitaalvernietiging. Ze hoorde onlangs dat lijn 90 naar Nuland en Vinkel 's avonds en in het weekend weer gaat rijden. De heer Van Rens (D66) vraagt waarom verkeerslichten bij een rotonde voor betere doorstroming zorgen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) zegt dat de verkeersstroom met een verkeerslicht wordt gedoseerd en dat het voordeel van verkeerslichten is dat die in de spits aan en buiten uit kunnen staan. De provincie zegt dat het nog niet zeker is dat lijn 90 's avonds en in het weekend weer gaat rijden omdat Gedeputeerde Staten nog niet akkoord is gegaan en ze hoopt op een geruststelling van de wethouder. In het bestuursakkoord staat dat de bereikbaarheid van Nuland en met een investering van € 130.000 in een Seniorenbus beter wordt en er zijn inmiddels twee nieuwe Seniorenbussen aangeschaft, maar het is niet duidelijk hoe deze de bereikbaarheid van Nuland en Vinkel verbeteren omdat een onderliggend plan ontbreekt en ze vraagt naar het plan van aanpak.

In de raadsinformatiebrief van januari 2023 stond dat er in Q1 van 2023 een bijeenkomst voor de raad over de Omgevingswet zou worden georganiseerd, maar dat is nog niet gebeurd, ook de gebiedspaspoorten hadden al klaar moeten zijn, maar zij nog niet terug te vinden en ze wil weten of de gemeente op schema zit. De heer Vossen (PvdA) vraagt of mevrouw Samshuijzen heeft gevraagd of dit door het uitstel van de Omgevingswet komt. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) heeft na de raadsinformatiebrief van januari jl. geen bericht over vertraging gehad, maar nu blijkt dat alles een paar maanden is opgeschoven. De monitoring van natuur en biodiversiteit die volgens de groen-blauwvisie moet plaatsvinden, vindt niet plaats en ze wil weten of de planning van de gebiedspaspoorten en de monitoring van natuur en biodiversiteit goed wordt opgenomen. Er wordt aangegeven dat inwoners vooraf middels een digitale enquête input op het koersplan hebben geleverd, dat ze ook online op het conceptdocument konden reageren en ze wil weten hoe dit toegankelijker en inclusiever wordt gemaakt. De omgevingsvisie is voor alle inwoners en moet ook van alle, menselijke en niet-menselijke, inwoners worden.

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) maakt uit reacties van de gemeenteraad op Dtv, bij Omroep Brabant, in het Brabants Dagblad van instanties en bewoners op dat veel mensen niet goed begrijpen dat er aan de ene kant miljoenen voor grote projecten worden gereserveerd en er aan de andere kant geen enkele ruimte lijkt te zijn voor kleinere of goedkopere initiatieven. Hij vraagt het hele college om hier in de toekomst empathischer mee om te gaan. Er is een geactualiseerd regionaal verkeersmodel voor de rondweg De Groote Wielen beschikbaar waarmee een nieuwe doorrekening wordt uitgevoerd en eind Q2 en eind Q4 2023 komen de resultaten beschikbaar en dan volgt een mobiliteitsaanpak. Hiermee wordt inzicht gegeven in de huidige en eventueel toekomstige situaties. Hij wil weten hoe het zit met de ontsluiting van de oostelijke gemeentedelen. Er staat dat die ontsluiting een eigen financieel kader kent en eigen voorwaarden heeft en dat daarvoor een apart traject loopt, dat wordt afgestemd op de onderzoeken en de maatregelen voor De Groote Wielen, maar dan is de rondweg toch alleen bedoeld om sneller bij het nu al geldende probleem Bruistensingel te komen? De rondweg lijkt op een overdreven rotonde met veel inprikkers, maar zonder uitschieters en hij wil geld vrijmaken voor een alternatieve 'out of de rondwegstudie' naar Oost, Zuid of Noord.

Mevrouw Verreijt (Rosmalens Belang) proeft uit de voorjaarsnota dat echt is geluisterd naar de visies van politieke partijen, maar ook naar die van de inwoners. De commissie Omgeving richt zich vooral op woningbouw en mobiliteit, maar het bouwen van een huis en het aanleggen van de weg ernaartoe maakt niet direct een thuis. Daarom maakt ze een zijsprong naar de plannen op het gebied van leefbaarheid waarbij elkaar ontmoeten in de openbare ruimte en elkaar treffen in wijkgebouwen en clubhuizen de aandacht moeten krijgen die ze verdienen, dat geeft meer mogelijkheden om van een eigen plek ook een eigen stek te maken. In de Noordoosthoek wordt met hoogwaardige flexwoningen een wijk gebouwd waar mensen naar elkaar omkijken en met elkaar wonen. Dat is voor de rest van de gemeente een voorbeeld van hoe flexwoningen 7

moeten worden gebouwd en ze houdt deze plek dan ook goed in de gaten en dat geldt niet alleen voor de woningen bij STEK, maar voor de hele De Groote Wielen. Een voorwaarde voor het vaststellen van het bestemmingsplan Noordoosthoek was dat per deelplan moet worden aangetoond dat na realisatie van de beoogde woningen sprake is van een aanvaardbare structurele verkeersafwikkeling, maar Rosmalens Belang maakt zich zorgen omdat de rondweg als p.m.-post in het Structuurfonds wordt opgenomen en de kosten nog ongedekt zijn. De € 10 miljoen die nu is opgenomen verbetert de huidige situatie, maar zal niet veel doen voor de nieuw te ontwikkelen woningen. Er worden bijvoorbeeld voor de brede Bossche binnenstad geen adhocmaatregelen genomen, maar er wordt vanuit een totaalplan gewerkt aan een definitieve robuuste oplossing en ze vraagt of de wethouder ook zo'n aanpak hanteert voor de bereikbaarheid van De Groote Wielen en de overlast in de omliggende kernen en of op korte termijn een goed onderzoek wordt gedaan zodat de p.m.-posten een daadwerkelijk getal krijgen en met de rondweg doorgepakt kan worden. Een andere oplossing om de overlast te beperken ligt in het stimuleren van het fietsgebruik en Rosmalens Belang wil wil een project zoals High Five, dat benoemd is door een andere partij, breder trekker over de hele gemeente.

In sommige andere gemeenten wordt bijvoorbeeld gewerkt met verschillende apps zoals Ring-Ring of Go Velo om inwoners te motiveren de fiets te pakken en ze vraagt wat het college van dergelijke initiatieven vindt. Ze wil ook weten wat het college vindt van een concept als de Herenboeren die graag in Den Bosch willen starten. Ten slotte merkt ze op dat deze voorjaarsnota oog heeft voor de mens, de omgeving, de ruimte die wel of niet wordt ingenomen en de weg er naartoe. De heer Dupuis (SP) merkt op dat de wachttijd bij Woonservice gemiddeld negen jaar is, maar dat veel mensen vanwege loting en directe bemiddeling langer dan tien jaar moeten wachten, dat is met name een probleem voor jongeren, nieuwe werkenden in de gemeente en mensen die zich vanwege mantelzorg voor dierbaren in Den Bosch willen vestigen omdat zij nog geen inschrijftijd hebben opgebouwd. De mobiliteit staat onder druk, er wordt met name veel verkeersdruk ervaren en er zijn zorgen over de verkeersveiligheid, met name de scholen hebben daarover ingesproken, maar ook de parkeerdruk is groot. De gemeente blijft investeren in de groei van bedrijvigheid en promoot de stad en dat leidt tot meer woningzoekenden en meer verkeer. Dat kan niet alleen worden opgelost door meer bouwen, er moet ook worden gekeken naar wat kan worden gedaan aan de toenemende vraag en de toenemende verkeersdruk vanwege alle nieuwe inwoners.

De heer Broekmeulen (VVD) wil weten of de heer Dupuis wil dat er geen mensen meer naar Den Bosch komen en welke maatregelen hij daartoe wil nemen. De heer Dupuis (SP) heeft dat niet gezegd, hij zei alleen dat de vraag toeneemt als Den Bosch meer bedrijven trekt en meer aan promotie doet. Hij wil dit een halt toeroepen tot er genoeg voorzieningen zijn. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Dupuis bedoelt dat er geen promotie meer moet worden gemaakt omdat hij niet meer mensen naar de stad wil halen omdat dit niet past. De heer Dupuis (SP) zegt dat het niet zo is dat hij niemand naar Den Bosch wil laten komen, maar dat de voorzieningen nog niet op orde zijn en dat daarom de aantrekkingskracht niet moet worden gestimuleerd. Bij inbreiding moeten er ook buurtvoorzieningen komen en ook de bestaande wijken moeten genoeg goede buurtvoorzieningen hebben. Met betrekking tot het OV wil hij weten hoe groot het gebruik daarvan is, wat de belemmeringen zijn en hoe het OV verder kan worden gestimuleerd. Hij wil een goed onderzoek naar waarom dit niet loopt zoals het zou moeten lopen en hoe het beter kan zodat mensen minder met de auto gaan. De projecten in het Structuurfonds voegen niet echt iets toe aan oplossingen voor de woningnood en de mobiliteitskrapte en hij noemt als voorbeeld het Design Museum en het bezoekersparkeren.

Hij wil meer inzetten op betaalbare woningbouw, met name samen met de woningbouwcorporaties, en dat zo snel mogelijk wordt gestart met de voorbereiding van woningbouw op de Meerendonk. In De Groote Wielen krijgt de auto een grote rol en hij wil meer aandacht voor het openbaar vervoer en carpoolen in deze wijk in plaats van voor het verbeteren van de wegen omdat het laatste niets oplost omdat de auto's vervolgens bij de Bruistensingel in de rij staan.

8

De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of de heer Dupuis nog weet dat bij het vaststellen van het bestemmingsplan voor de Noordoosthoek een motie is aangenomen waarin aandacht voor de bereikbaarheid via OV is gevraagd en dat dit bij de OV-concessie wordt besproken. De heer Dupuis (SP) is zich hiervan bewust. Hij ziet nu wel een voorstel om de auto meer ruimte te geven, maar hij wil eerst afwachten wat er met het OV gebeurt. In andere wijken en buurten krijgen de auto's niet te veel middelen omdat er dan meer auto's komen terwijl er in De Groote Wielen meer autocapaciteit komt. Bij een ontsluiting naar het westen voegt een oostweg niets toe, dan zou er ook een ontsluiting naar de A59 moeten komen. Er is ook een verbinding via de Veemarkt weg naar de spoorbrug en hij vindt daarom een langzaamverkeerbrug over het spoor niet nodig en als die er wel komt, is de vraag hoe met mindervaliden wordt omgegaan en of er een aansluiting op de perrons komt omdat een spoorbrug voor alleen voetgangers en fietsers niets toevoegt. De heer Van Rens (D66) vraagt of er ook zaken zijn in de voorjaarsnota waarvan de SP blij wordt. De heer Dupuis (SP) heeft geen kritiek, maar hij legt accenten.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) leest in het bestuursakkoord dat de ambitie is om comfortabel, veilig en duurzaam van A naar B te kunnen komen, mensen een dak boven hun hoofd te bieden door meer sociale huurwoningen te realiseren en woningbouwcorporaties steviger in positie te brengen ten opzichte van projectontwikkelaars. Hij wil werk maken van de autoluwere brede binnenstad, er ligt een motie van het CDA van juni 2020 en een van D66 van juni 2021 met heldere richtinggevende uitspraken, de wethouder droomt daar inmiddels ook van en dat moet niet bij dromen blijven. Verder wil hij voortvarend aan de slag met het ontwikkelen van een selectief toegangssysteem. De heer Broekmeulen (VVD) is benieuwd hoe de heer Kagie de autoluwe binnenstad concreet voor zich ziet en welk verkeer daar wel en niet zou mogen komen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat mensen de binnenstad met de auto, op de fiets en wandelend moeten kunnen bereiken waarbij mensen aan de rand van de binnenstad uit het OV kunnen stappen en auto's in de Parkeergarage St.-Jan, Maijweg Parkeergarage of een parkeerkrat achter de Vogelstraat staan. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de heer Kagie alleen bijvoorbeeld bewoners, mensen met een beperking, taxi's en OV de binnenstad in wil laten.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) vindt dat auto's bij parkeervoorzieningen in de binnenstad moet kunnen komen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of de heer Kagie het ermee eens is dat parkeerplaatsen zoals die aan de Vughterstraat niet zijn bedoeld voor mensen die winkels bezoeken, maar voor bewoners. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil de openbare ruimte schoonmaken en in 2024 mag de Hinthamerstraat slechts zeer selectief door auto's worden gebruikt door middel van selectief toegangssystemen om de verloedering van de Hinthamerstraat en het rijden van rondjes te voorkomen. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wie naast de bewoners nog meer toegang krijgen met dat selectieve toegangssysteem. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) noemt de hulpdiensten. Verder moeten er spelregels komen, bezorgdiensten mogen bijvoorbeeld niet meer dwars door de stad rijden, maar moeten pakketten op bepaalde plekken bezorgen waarna mensen die daar ophalen. Hij wil het gebruik van de Maijweg Parkeergarage bevorderen en de Parkeergarage St-Josephstraat nog maar van één kant toegankelijk maken.

9

De heer Van Griensven (PVV) vraagt of de heer Kagie het ermee eens is dat de parkeerlast flink moet worden verlaagd omdat de stad wel aantrekkelijk moet blijven voor mensen van buiten de stad. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil de parkeertarieven niet te ver verhogen, maar de investering in een nieuwe parkeergarage bij het Design Museum moet wel ergens vandaan komen. Hij wil kwaliteit en comfort leveren en ervoor zorgen dat mensen hun auto aan de rand van de stad kwijt kunnen. In het bestuursakkoord staat 'om het extra verkeer van de Zandzuigerstraat richting de Nelson Mandelalaan goed te kunnen afwikkelen investeren we in een optimale opwaardering van de Magistratenlaan' en dat kan 's morgens twee banen naar binnen en twee naar buiten en 's avonds andersom zijn. De heer Broekmeulen (VVD) zegt dat het niet zo in het voorstel staat als de heer Kagie het nu doet voorkomen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dit wel in het bestuursakkoord staat. Hij wil de Magistratenlaan opwaarderen met slimme datasystematieken. De heer Van Silfhout (Volt) wil weten wat de heer Kagie van het doorstroomassenmodel vindt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil het autoverkeer van voor naar achteren brengen en de Magistratenlaan is dan een van de routes die daarvoor kan worden gebruikt.

Hij feliciteert de voormalig wethouder van Woningbouw met de 1085 woningen die er in 2022 bij zijn gekomen en hij vindt ook de € 1,4 miljoen voor flexwoningen een goede zaak, maar er moeten nog locaties worden gevonden en hij stelt voor zo snel mogelijk De Kruithoorn op Minitopia aan te sluiten om tot een groter aandeel sociale huurwoningen te komen. De heer Vossen (PvdA) weet dat er bij Minitopia bodemverontreiniging en overlast van de snelweg is en dat daar pas na 2030 kan worden gebouwd. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) gaat ervan uit dat de wethouder dit wel onderzoekt. De vervuiling zit niet onder het deel van Utopia maar verderop en de afstand tot de snelweg is groot genoeg, zeker bij tijdelijke woningen. Er zijn de afgelopen vier jaar 462 sociale huurwoningen bijgeplust op enkele duizenden nieuwbouwwoningen en hij wil zwaarder inzetten op sociale huurwoningen waarbij de woningbouwcorporaties en de gemeente steviger in positie komen ten opzichte van de projectontwikkelaars en de grondprijzen verlagen. Hij wil weten wanneer de wethouder de eerste steen van EKP-Noord gaat leggen. Ten slotte merkt hij op dat hij woningen in plaats van bruggen wil. Mevrouw Lipman (CDA) dacht dat het probleem was dat het alleen ontwikkelen van sociale huurwoningen te duur was en dat daarom een mix van woningen wordt gebouwd.

De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat dit de mening van projectontwikkelaar is. Hij wil met het geld van de Bossche belastingbetaler dat over is een plus op de kernvoorraad sociale huur woningen zetten en dan is er een hoge onrendabel top, maar ook woningen die er dertig tot veertig jaar staan en die sociale huurwoningen moeten niet worden verkocht. De heer Van Silfhout (Volt) is het ermee eens dat de grondexploitatie omlaag moet, maar de heer Kagie zegt ook vaak dat de belastingen omlaag moeten en hij vraagt hoe de gemeente dan wel structureel aan geld komt. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) wil met incidentele overschotten onrendabele toppen verlagen. De heer Van Silfhout (Volt) vraagt hoe de heer Kagie lagere grondexploitaties structureel wil oplossen. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat een incidenteel overschot kan worden gebruikt om de grondprijs van een bepaalde kavel te verlagen.

10

Mevrouw Lipman (CDA) is tevreden over de vele projecten die de komende periode worden gestart en ze hoopt dat deze projecten niet te veel vertraging oplopen door bijvoorbeeld de rentestijging, de stijging van de bouwkosten en het stikstofdossier. Het college zet in op inbreiding en ze vertrouwt erop dat tijdig met de omwonenden wordt gesproken om een gang naar de rechter te voorkomen of te beperken. Ze is ook blij dat de verbinding over het spoor met de bijbehorende lift in het Structuurfonds wordt opgenomen, maar ze hoopt wel dat er ander soort ligt dan in het Paleiskwartier komt omdat die vrijwel altijd stilstaat. Ze maakt zich zorgen over de verloederde samenleving met zwerffietsen en afval dat op straat of in de natuur wordt gedumpt en over een maatschappij waarin het draait om het individu en waar 'samen' uit samenleving wegvalt, maar het is nog niet te laat. Ontmoetingen kunnen zorgen voor meer wederzijds begrip en het CDA pleit voor een ontmoetingsnorm om ervoor te zorgen dat die mogelijk blijven. Ieder bouwproject kan daaraan worden getoetst. Ze hoort graag van de wethouder of de huidige bankjes zoals die in het Mariënburg voldoen aan de behoefte aan ontmoeting en het CDA ziet zeker ruimte voor meer bankjes of multifunctioneel straatmeubilair.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt een ontmoetingsnorm sympathiek en ze vraagt wat mevrouw Lipman ervan vindt om dit te doen in combinatie met het verder onder handen nemen van de buitenruimte. Ze denkt daarbij aan vergroenen, meer speelruimte voor kinderen en meer algemene voorzieningen. Mevrouw Lipman (CDA) vindt dat een goed idee. Veel starters uit Nuland en Vinkel zoeken een woning in die dorpen en ze vraagt welke inbreiding of uitbreiding in Nuland en Vinkel mogelijk is en hoe ervoor wordt gezorgd dat de kernen vitaal en leefbaar blijven zodat jongeren daar kunnen blijven wonen. De ontwikkeling van de Meerendonk moet snel worden opgepakt en ze hoort graag van de wethouder of hij dit enthousiasme ontvangt en dit voortvarend gaat oppakken. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt of mevrouw Lipman met de Meerendonk de Campina of Groot Meerendonk bedoelt. Mevrouw Lipman (CDA) bedoelt Groot Meerendonk en ze wil de Campina daarin meenemen. Er moet ook aandacht voor seniorenwoningen zijn, de huidige seniorenwoningen sluiten niet aan bij de behoefte en bij I&O gaf een inspreker aan een soort Knarrenhofje te willen. Ze vraagt aandacht voor die Knarrenhofjes en hoopt dat de wethouder hier meer mee gaat doen. Ze vraagt ook aandacht voor het buitengebied waar veel crises spelen en veel opgaven landen.

Het Bossche buitengebied is schaars en dat vraagt om een goede balans en goede afwegingen, maar in de voorjaarsnota staat maar weinig over het buitengebied. Ze komt daar met een discussienotitie op terug. De heer Van der Leest (CDA) vraagt aandacht voor de ontsluiting van De Groote Wielen op de A59, waarbij de veiligheid van fietsers voorgaat omdat daarmee meer mensen op de fiets zullen gaan. Hij wil daarom vrijliggende fietspaden maken voordat de rondweg wordt aangelegd. Ook het sluipverkeer in Rosmalen en Nuland verdient aandacht, dit kan tijdens en na de bouw van de rondweg in goede banen worden geleid door doseersystemen en camera's. Ook bij de ontsluiting van Heesch West moet de veiligheid van fietsers door middel van een fietstunnel voorrang krijgen en moeten doseersystemen worden aangebracht om sluipverkeer door Vinkel en Nuland te voorkomen. De heer Van Griensven (PVV) ziet veel uitgaven voor deugprogramma's zoals snelfietsroutes, de afwaardering van de auto-infrastructuur en andere autopesterijen. De PVV wil dit geld, zeker in deze dure tijden, liever besteden aan de inwoners door middel van lastenverlaging, bijvoorbeeld een lagere afvalstoffenheffing, parkeerbelasting en hondenbelasting en hij vraagt of de wethouder de lasten voor de burgers wil verlagen door sommigen lusten van deze coalitie uit te stellen.

Er is € 14,2 miljoen opgenomen voor de verbinding over het spoor, maar de PVV ziet liever meer parkeerplaatsen op het project zelf zodat de parkeerdruk niet elders terechtkomt zoals nu in Deuteren gebeurt. Daar zetten bewoners van de binnenstad op vrijdagmiddag hun auto neer om daarna op de fiets de stad in te gaan, waardoor de bewoners van Deuteren onvoldoende parkeerplaatsen overhouden. De PVV wil dat de stad per auto bereikbaar blijft, zeker voor mensen die slecht ter been zijn en bewoners van de dorpen zoals Nuland en Vinkel. Een autoluwe binnenstad zorgt ook voor verdichting van het verkeer net buiten de ring en hij wil 11

weten hoe de wethouder deze verdichting gaat voorkomen. De PVV was, is en blijft tegen hoogbouw en ziet liever dat wijken bij herbouw worden voorzien van laagbouwappartementen waarbij ook moet worden gekeken naar verzorgingshuizen zoals de vroegere bejaardenhuizen waar mensen worden verzorgd. Dat zorgt ook voor doorstroming en hij vraagt wat de wethouder daarvan vindt. De PVV wil dat de vrijkomende woningen eerst naar de eigen inwoners en niet naar immigranten gaan. Hij wil weten waarom het college niet eerst de oostelijke weg bij De Groote Wielen aanpakt. Door dit niet te doen, worden de A2 en A59 nog meer belast, daar werken de aanpakken a, b en c niet tegen, daarmee wordt € 10 miljoen verspild. Op dit moment staan op de secundaire weg ter hoogte van Nuland files terwijl Heesch West nog niet is ontwikkeld en hij vraagt hoe de wethouder dit gaat aanpakken. De PVV ziet de punten 5a en b graag uit het Structuurfonds verdwijnen en hij vraagt of die kaveling kan worden uitgesteld om op de kosten te besparen. De woningprijzen dalen en nieuwbouw staat langer leeg en hij vraagt of voor leegstand wordt gebouwd en of er een Bossche spookstadsdelta zal ontstaan.

De heer Peters (PvdA) trekt uit gesprekken met de Bossche samenleving, de algemene beschouwingen en alle analyses en scans de conclusie dat hard moet worden gewerkt, en dat gebeurt gelukkig ook, aan een goed leven voor alle Bosschenaren. Er is sprake van schwung, reuring en dynamiek in Den Bosch, maar er is ook oog voor alle mensen die op de woningmarkt maar geen voet tussen de deur krijgen. 16.000 mensen wachten op een betaalbare huurwoning en door de woningcrisis worden grote levenskeuzes zoals het krijgen van kinderen uitgesteld. Den Bosch moet daarom een rechtvaardige stad zijn, vormgegeven met de 30-40-30-norm wat betreft bouwen, door het langer betaalbaar houden van nieuwbouw, de invoering van een opkoopbescherming en door bij dak- en thuislozen uit te gaan van wonen eerst. In Den Bosch is oog voor iedereen, ook voor mensen met een kras op de ziel en mensen met een kleine beurs. De heer Vossen (PvdA) merkt op dat jongeren, laaggeschoolden en mensen met een migratieachtergrond minder tevreden met het leven zijn dan andere groepen en daarom is de vraag hoe dat thuisgevoel en gevoel van tevredenheid in Den Bosch kan worden vormgegeven. De nu te maken keuzes hebben effect op de komende vijf decennia en daarom moeten er flexwoningen komen en moet er worden ingebreid waarbij op die plekken woningen, groen, mobiliteit en gemeenschapszin kunnen landen.

De heer Van Silfhout (Volt) weet dat de heer Nijboer van de PvdA in de Tweede Kamer heeft gezegd dat tijdelijke huurcontracten niet leiden tot gemeenschapszin en hij vraagt wat de heer Vossen daarvan vindt. De heer Vossen (PvdA) zegt dat een flexwoning niet hetzelfde is als een tijdelijk contract, maar dat mensen voor een flexwoning een vast huurcontract voor vijftien jaar krijgen en ze daarna ergens anders in diezelfde woning kunnen wonen. Op die manier kan wel gemeenschapszin ontstaan. Niet alleen omwonenden van inbreidingsprojecten, maar ook woningzoekenden moeten een stem krijgen en de PvdA is benieuwd naar het voorstel over een woonraad. Het is goed dat in deze wooncrisis nieuwe woningen worden gebouwd en dat ook wordt gekeken naar bijvoorbeeld woningsplitsing of het optoppen van woningen omdat de opgave ook in de bestaande stad moet worden gerealiseerd. De Bossche corporaties zijn momenteel aan het verduurzamen en hij ziet daarin een koppelkans, dan kunnen ook aan de voorkant van de woningen meer groen en speeltoestellen en aan de achterkant parkeerplekken worden gerealiseerd.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vindt het een goed idee om alles direct mee te nemen en ze vraagt of dat een verantwoordelijkheid van de corporaties of van de gemeente is, wie dat moet betalen en of het in de begroting staat als de gemeente het moet betalen of dat daarvoor een extra potje moet worden gemaakt. De heer Vossen (PvdA) zegt dat de financiering een vervolgstap is. De gemeente en de corporaties moeten samen kijken of het mogelijk is en hoe dit kan worden gefinancierd. Hij hoort het graag als de PvdD hier ideeën over heeft. Voor een goed leven hebben Bosschenaren niet alleen een dak boven hun hoofd nodig, maar moeten ze ook vrij kunnen bewegen. Het college werkt aan een autoluwe binnenstad, betere bereikbaarheid en mobiliteitshubs, maar veel mensen zijn niet mobiel omdat ze niet het juiste vervoersmiddel hebben en hij is blij dat wethouder Van der Sloot ook mobiliteit in de Bosch Pas meeneemt. Hij vraagt of de wethouder ideeën heeft over de aanpak van mobiliteitsarmoede en noemt minimaregeling die ook worden gebruikt 12

om mobiliteitsarmoede op te lossen, 'ik doe mee'-fondsen waaruit ook het vervoer naar activiteiten wordt gefinancierd en bijzondere reiskostenregelingen als voorbeelden. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) vraagt aandacht voor de gevolgen van het autoluw maken van de binnenstad in combinatie met het transformeren van winkelpanden tot woningen, woningen die worden gesplitst in meerdere appartementen en woningen die geschikt worden gemaakt voor kamerbewoning. Deze veranderingen leiden tot meer bewoners en bezoekers en dus ook tot meer fietsers die her en der in de stad staan, ze vraagt daarom om naast voldoende parkeerplaatsen voor auto's ook voldoende stallingsplekken voor fietsen te realiseren en daarbij denkt ze aan fietsparkeervakken bij de toegangswegen naar de stad en in de stad en meer fietskelders. De heer Van Hoek (50PLUS) gaat in op het duale model Elzinga waarmee volksvertegenwoordigers meer invloed op het bestuur en het beleid konden uitoefenen om daarmee ook de kloof tussen burgers en overheid te verkleinen. Een van de instrumenten in dat model was de programmabegroting die de raad in het voorjaar moest opstellen, dat was het fundament voor de uiteindelijke begroting in het najaar.

Nu presenteert het college een voorjaarsnota waarmee de raad geen bemoeienis heeft gehad, al zou het kunnen de coalitiepartijen hier wel bij zijn betrokken en ook het bestuursakkoord erin is meegenomen, maar hij heeft zelf geen enkele inbreng kunnen leveren. Hij begrijpt het nut van algemene beschouwingen niet en 50PLUS wacht de begroting af om dan een inbreng te leveren. De heer Van Silfhout (Volt) merkt op dat in de Tweede Kamer is gesproken over wonen, wijkbinding en woononzekerheid en dat de heer Nijboer van de PvdA de Huurwet heeft aangepast en daarmee de onzekerheid een klein beetje kleiner heeft gemaakt. Spreker ziet flexwoningen als onderdeel van het segment sociale huur in plaats van permanente sociale huur niet als duurzame oplossing. Ook omdat deze woningen niet bovenop de Bossche mix komen kan Volt niet instemmen met de € 1,4 miljoen voor flexwoningen, zeker niet omdat dit geld wordt gebruikt omdat Den Bosch de rijksbijdrage misloopt. De heer Vossen (PvdA) vraagt of Volt tegen kwalitatief de hoogwaardige flexwoningen die in plaats van containerwoningen worden gebouwd, is. De heer Van Silfhout (Volt) hoort dat hem weer woorden in de mond worden gelegd, hij steunt flexwoningen als deze bovenop de Bossche mix komen, maar Volt is tegen flexwoningen binnen het segment sociale huur.

De heer Vossen (PvdA) concludeert dat Volt de woningbehoefte van mensen die daar bewust voor kiezen niet serieus neemt. De heer Van Silfhout (Volt) merkt dat hem nogmaals woorden in de mond worden gelegd, dit heeft hij niet gezegd. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) deelt de analyse van de heer Van Silfhout en vraagt welk percentage flexwoningen er op de totale sociale huuropgave bij is gekomen. De heer Van Silfhout (Volt) kan hier geen antwoord op geven. De heer Kagie (Leefbaar 's-Hertogenbosch) zegt dat er een min op het aantal harde sociale huurwoningen ontstaat als de flexwoningen een-op-een in de categorie Sociale huur vallen. De heer Van Silfhout (Volt) geeft aan dat flexwoningen worden gebruikt als middel om de productie in 2024 op peil te houden. Hij vraagt zich af hoe groot het stikstofprobleem is en wat de gemeente kan doen om meer en sneller te kunnen bouwen. Hij leest in de stukken dat zodra dit mogelijk is geld opzij wordt gezet om koers te kunnen houden en hij het overschot van € 30 miljoen kan besteden aan het bijstellen van die koers. Hij wil óf accepteren dat de Magistratenlaan geen doorstroomas meer is of een heen-en-terugbaan in plaats van tweemaal twee banen creeren. Hij vindt het niet goed om een taxi die de binnenstad moet bereiken op het hele probleem van de binnenstad te projecteren.

13

De heer Broekmeulen (VVD) noemde de taxi als een concreet voorbeeld en hij vraagt hoe de heer Van Silfhout binnenstad voor ziet en welke auto's daar volgens hem wel en niet mogen komen. De heer Van Silfhout (Volt) denkt aan een selectief toegangssysteem en de hele binnenstad voor vergunninghouders maken, zodat alleen bewoners en mensen met een beperking daar met de auto kunnen komen. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wat voor de heer Van Silfhout de grens is tot waar auto's kunnen komen. De heer Van Silfhout (Volt) antwoordt dat dit de binnenstad, de binnenring, is. De heer Van Griensven (PVV) vraagt of de heer Van Silfhout ook vindt het desastreus voor de ondernemers in de binnenstad is als daar helemaal geen auto's meer mogen komen. De heer Van Silfhout (Volt) denkt dat dit niet zo is omdat uit onderzoek blijkt dat het weren van auto's uit de binnenstad juist goed voor de lokale middenstand is omdat dit leidt tot meer levendigheid. Horecaondernemers zetten meer planten op hun terrassen omdat meer groen ervoor zorgt dat er meer wordt verkocht, laat staan waartoe minder auto's leidt. In de jaren '80 is in Utrecht de kortste snelweg van Nederland aangelegd omdat toen het idee was om de auto rechtstreeks het centrum in te laten rijden, maar dat is nu de singel van Utrecht en Den Bosch kan daar heel veel lering uit trekken.

Mevrouw Klerks (Volt) ziet in de stadsmonitor dat de ambitie van Den Bosch is dat mensen vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen en dat is een belangrijk statement met betrekking tot toegankelijke van onder andere de bij voorkeur vergroende openbare ruimte en de mobiliteit. Met name het inzetten op alternatieven voor de auto en het stimuleren van de minst milieubelastende vervoersmiddelen kan op de goedkeuring van Volt rekenen. Duurzame bereikbaarheid en leefbaarheid van en naar de dorpen is een punt van zorg en dat geldt ook voor openbaar vervoer, verkeersveiligheid en parkeerdruk. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt hoe mevrouw Klerks concreter kan uitleggen aan welke vorm van vervoer zij denkt en of die voldoende is om de auto te vervangen. Mevrouw Klerks (Volt) ziet meerwaarde in bijvoorbeeld coöperatief deelvervoer en in versterking van het openbaar vervoer en van het fietsnetwerk. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt wanneer Volt de bereikbaarheid van bijvoorbeeld Vinkel voldoende vindt en of dit is gekoppeld aan de reistijd of aan de frequentie van het rijden van de bus. Mevrouw Klerks (Volt) is tevreden als het vervoer dusdanig goed is dat de inwoners van Vinkel de binnenstad daarmee kunnen bereiken. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt of reistijd hier geen onderdeel van is. Mevrouw Klerks (Volt) zegt dat reistijd er ook bij hoort.

De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of mevrouw Klerks denkt dat er in Vinkel een streekvervoer bus komt. Mevrouw Klerks (Volt) noemde de bus als voorbeeld, er zijn ook andere vormen van alternatief vervoer mogelijk. Volt maakt zich zorgen over de doelgroep waarvoor de algehele bereikbaarheid niet vanzelfsprekend is, namelijk inwoners met een beperking, mensen die in een rolstoel zitten, hulpbehoevend zijn of slecht ter been zijn. In verband met bijvoorbeeld door fietsen geblokkeerde voetpaden, aflopende voetpaden, steile hellingen, obstakels in de openbare ruimte en niet adequate infrastructuur is te voet of de fiets door het centrum manoeuvreren al een uitdaging voor mensen zonder een beperking, laat staan voor mindervalide inwoners, maar hiervoor zijn in de voorjaarsnota geen duidelijke maatregelen opgenomen en dat geldt ook voor 14

plannen voor bestaande voorzieningen, zoals een oplossing voor de eeuwig stilstaande lift. Ze wil dat alle inwoners vlot, comfortabel en veilig op hun bestemming kunnen komen en ze vraagt de wethouder om een reflectie hierop. Mevrouw Korver (GroenLinks) is groot voorstander van participatie en kijkt uit naar het voorstel over een woonraad. GroenLinks is blij dat de gemeente ondanks alle uitdagingen op schema ligt wat betreft de woningbouwopgave. Een van de grote uitdagingen is de stikstofproblematiek en ze denkt dat Den Bosch daar ook zelf iets aan kan doen en dat begint met duurzamere woningen en niet alleen duurzamer qua verbruik, maar vooral ook door het gebruik van duurzame materialen, machines, gereedschappen en technieken. Ze heeft onlangs bij het Groot Tuighuis gezien welke verduurzamingsmogelijkheden er zijn en het is goed dat de gemeente daar afspraken met de ontwikkelaars over maakt. Momenteel worden vaak alleen de wettelijke vereiste duurzaamheidsmaatregelen toegepast, maar er is veel meer mogelijk en ze vraagt of er plannen zijn om daar ambitieuzer in te zijn, wat beter past bij in 2045 klimaatneutraal te zijn.

Er zijn steeds meer mogelijkheden om biobased, circulair en met natuurlijke materialen te bouwen, dat kost steeds minder en als dit al duurder is dan worden die hogere kosten terugverdiend omdat het onderhoud goedkoper is en omdat er op de lange termijn minder aanpassingen hoeven te worden gedaan om klimaatproblematiek op te lossen, te zorgen voor schone lucht en de gezondheidsverschillen te verminderen. GroenLinks ziet wel bezwaren tegen inbreiden, maar ziet dat ook als de enige mogelijkheid om de woningbouwopgave goed te kunnen uitvoeren en daarbij hoort ook hoogbouw waar groene gevels kunnen worden toegepast. Die groene gevels zijn goed voor het klimaat, zorgen voor schone lucht en gezondheid en dragen bij aan een bewezen prettige leefomgeving. Ze vraagt de wethouder naar de ambities op dit gebied. De heer Bos (GroenLinks) vindt vergroening niet alleen een thema bij de woningbouwopgave, maar ook bij duurzame mobiliteit omdat er ook schone lucht ontstaat door de uitstoot te verminderen en het wegennet te vergroenen. Daarmee wordt direct een slag wat betreft gezondheid gemaakt omdat de schone lucht in Brabant achterblijft bij de rest van het land. GroenLinks wil de focus meer leggen op de fiets, het OV en de benenwagen, op duurzame mobiliteit.

Dat was de inzet van GroenLinks bij de onderhandelingen over het bestuursakkoord en de eerste vertaling daarvan is in de voorliggende voorjaarsnota te zien. Bij focus op duurzame mobiliteit hoort ook ruim baan voor de fiets en wordt het autoverkeer zoveel mogelijk om de stad heen geleid. GroenLinks is daarom blij dat wordt doorgepakt wat betreft de mobiliteitsaanpak voor de brede binnenstad. De heer Broekmeulen (VVD) vraagt hoeveel verlies aan reistijd GroenLinks bij een bepaald vervoermiddel acceptabel vindt. De heer Bos (GroenLinks) wil altijd inzetten op duurzame alternatieven zoals het OV, de fiets en de benenwagen. In de voorjaarsnota is geld voor de snelfietsroute naar Zaltbommel gereserveerd en hij vraagt een toelichting van de wethouder op de plannen voor de snelfietsroute richting de zuidelijke gemeenten zoals Veghel en Eindhoven en die voor de fietsverbindingen in de eigen gemeente en wanneer deze plannen naar de raad komen. Bij de omschakeling naar duurzame mobiliteit hoort vaak ook herinrichting van de omgeving wat gepaard gaat met vergroening zoals bij de Oranjeboulevard, de Zuid-Willemsvaart en de plannen voor de herinrichting van de Zandzuigerstraat.