Raadsvoorstel IHP def

Registratienumme r Raadsvergadering

17366349

Onderwerp

Integraal huisvestingsplan onderwijs 2026 - 2041

1 april 2025

Wij willen dat alle kinderen en jongeren in onze gemeente het beste uit zichzelf kunnen halen. Dit doen we door hen in staat te stellen hun talenten te ontwikkelen en daarmee hun geloof in eigen kunnen te vergroten, zodat zij kunnen meedoen in de samenleving. Met onze onderwijshuisvesting zorgen we voor passende, duurzame en gezonde gebouwen waarin iedereen de kansen krijgt om zich met hedendaags onderwijs te ontwikkelen en waar we ontmoetingen in en met de buurt kunnen faciliteren. Met dit integraal huisvestingsplan leggen we vast hoe we de komende zestien jaar investeren in het vernieuwen van en in het bouwen van nieuwe scholen en kindcentra.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. 2.

Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2026-2041 vast te stellen op basis van scenario 2; Voor de uitvoering van de eerste termijn (periode 2026-2029) van scenario 2 de volgende financiële strategie te hanteren: € 57,3 miljoen investeringen voor € 17,1 te dekken uit bestaande investeringsruimte. De resterende € 40,2 miljoen te betrekken bij de integrale afweging van de Voorjaarsnota 2026 en te faseren over 6 jaren (periode 2026 t/m 2031). Daarnaast om uitvoering te kunnen geven aan het IHP vanaf 2026 jaarlijks € 750.000,- exploitatiebudget (waarvan € 300.000,- reeds gedekt) mee te nemen in de integrale afweging van de Voorjaarsnota 2026 ter dekking van bijkomende kosten.

Aanleiding We willen dat onze kinderen het best mogelijke onderwijs kunnen volgen om hun talenten te kunnen ontdekken en ontwikkelen. Onze scholen en kindcentra spelen hierin een belangrijke rol. Wij willen dat deze huisvesting kwalitatief en kwantitatief op peil blijft. Daarom zorgen we ervoor, in lijn met onze wettelijke zorgplicht hiervoor, dat in nieuwe wijken scholen komen en dat bestaande scholen aan het eind van hun levensduur vernieuwd worden. Deze opgave leggen we vast in een integraal huisvestingsplan onderwijs (IHP). Het voorliggend IHP, zie bijlage 1, stelden we samen met de experts van HEVO op. HEVO is een Bosch adviesbureau gericht op huisvesting en vastgoed dat landelijk veel IHP-trajecten begeleidt. Zij begeleidden ons bij de totstandkoming van het IHP en voerden voor ons de schouw uit van de schoolgebouwen van voor 2010. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Uit deze schouw kwam naar voren dat we er als gemeente ’s-Hertogenbosch landelijk goed voor staan als het gaat om het realiseren van adequate schoolgebouwen. De komende jaren bereiken verschillende van onze scholen en kindcentra het eind van hun levensduur. Ze zijn dan minimaal 40 jaar oud en toe aan vernieuwing. En we zien dat door in- en uitbreiding van onze gemeente nieuwe wijken ontstaan waar ook nieuwe scholen nodig zijn. Met het integraal huisvestingsplan onderwijs geven we voor deze opgave voor de komende 16 jaar invulling aan en duidelijkheid over de prioritering, het tempo en de benodigde middelen. We doen dit voor het eerst in lijn met de kaders van de aankomende wettelijke verplichting tot het hebben van een IHP. Op deze manier zorgen we ervoor dat we door vernieuwing van bestaande en het realiseren van nieuwe scholen ons huidige kwaliteitsniveau behouden. Met dit IHP geven we invulling aan het bestuursakkoord 2022-2026. We hebben als eerste stap in deze periode eenmalig middelen beschikbaar gesteld voor versnelling van vernieuwing van bestaande scholen en geïnvesteerd in frisse scholen. Met de ontwikkeling en vaststelling van het beleidskader en het IHP zetten we een noodzakelijke en robuuste stap voor de komende 16 jaar.

Beoogd doel We willen komen tot goede onderwijshuisvesting die past bij onze ambities op het gebied van kansengelijkheid en talentontwikkeling, diversiteit en inclusie, doorgaande leerlijnen, duurzaamheid en gezondheid. Met het beleidskader onderwijshuisvesting legde u de uitgangspunten vast voor hoe onze scholen en kindcentra de komende jaren hieraan bijdragen. Met het IHP geven we uitvoering aan dit beleidskader. We willen dat leerlingen in het primair, voortgezet en (voortgezet) speciaal onderwijs die in ’s-Hertogenbosch naar school gaan hun talenten kunnen ontdekken en ontwikkelen en dat ze nieuwe ervaringen kunnen opdoen. Onderwijs speelt hierin een belangrijke rol door het fundament te leggen voor persoonlijke groei om succesvol bij te dragen aan de maatschappij. Onze kindcentra en schoolgebouwen zijn hiervoor een belangrijke voorwaarde. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Onze schoolgebouwen en kindcentra dragen bij aan een gezonde leeromgeving door het binnenklimaat voor onder meer licht, lucht en geluid te laten voldoen aan klasse B van de norm Frisse Scholen. En we besteden aandacht aan de toegankelijkheid van de scholen en hun terreinen zodat elke leerling, ongeacht zijn of haar specifieke kenmerken, gebruik kan maken van deze gebouwen. Zo vergroten wij de diversiteit en inclusiviteit van onze scholen. Schoolgebouwen realiseren we voor minimaal 40 jaar. Maatregelen voor duurzaamheid van deze gebouwen dragen tijdens de gebruiksperiode bij aan het behalen van onze landelijke en gemeentelijke klimaatambities. Zo zal de energieneutraliteit en het gasloos worden van deze gebouwen bijdragen aan energiereductie en in het beperken van de CO2-uitstoot. En schoolgebouwen zijn de plek waar onze kinderen en jongeren kennis kunnen maken met deze maatregelen, kennis die ze later thuis of in hun werkomgeving weer kunnen toepassen. De opgave voor onze onderwijshuisvesting leggen we voor de periode 2026-2041 vast in het voorliggende IHP. Hiermee bepalen we in welke volgorde, in welk tempo en met welke middelen we onze doelen en ambities kunnen realiseren. Relevante besluitgeschiedenis Bestuursakkoord 2022-2026 Beleidskader onderwijshuisvesting Besluit inzet Aartshertogenlaan 108 voor ISK Programma 2023 Programma 2024 Programma 2025

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Argumenten 1.1 We dragen bij aan het behalen van onze gemeentelijke doelstellingen Met de uitvoering van het IHP dragen we bij aan het behalen van gemeentelijke doelstellingen en ambities. Het IHP draagt eerst en vooral bij aan Gelijke Kansen en Talentontwikkeling. We streven naar de beste omgeving waarin het talent van de toekomst leert, samenleeft en ontwikkelt. We realiseren voor onze jeugd een uitdagende en stimulerende leeromgeving die passend is bij de onderwijsvraag en die ook inclusief, toegankelijk voor iedereen en thuisnabij is. Daarbij hechten we aan een veelzijdig aanbod van scholen met eigenheid op het gebied van signatuur en onderwijsconcept. Scholen waarin talentontwikkeling gestimuleerd kan worden en kansenongelijkheid teruggedrongen kan worden. We realiseren scholen met ruimte voor leerlijnen met optimale ontwikkelkansen voor alle Bossche kinderen: we bouwen kindcentra met plek voor jonge kinderen en mogelijkheden voor multifunctioneel gebruik ook buiten de schooltijden.

Daarnaast geven we met het IHP ook invulling aan andere doelstellingen en ambities:  We dragen bij aan een hoogwaardige leeromgeving door onze schoolgebouwen te laten voldoen aan de norm Frisse Scholen klasse B op de onderdelen licht, lucht en geluid;  We zorgen voor schoolpleinen die groen zijn in plaats van versteend en zo bijdragen aan een positieve beleving van buitenspelen en aan de gezondheid van de leerlingen. Bijkomend voordeel is dat ze bijdragen aan de waterbergingsopgave;  We realiseren energie neutrale (ENG) en gasloze gebouwen waardoor we inzetten op energiereductie en zo dragen we bij aan het behalen van de gemeentelijk klimaatdoelstellingen;  Tot slot realiseren we toekomstbestendige schoolgebouwen door in de basis te zorgen voor gebouwen die in de gebruiksperiode flexibel inzetbaar en bruikbaar zijn. We voorkomen onnodige sloop en herbouw, stellen per nieuw gebouw materialenpaspoorten op en dragen zo bij aan de circulariteit van onze schoolgebouwen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

1.2 Scenario’s voor de vernieuwing afgestemd op onze duurzaamheidsambities en op wat kan In het beleidskader vertaalden we onze gemeentelijke duurzaamheidsambities naar wat die betekenen voor onze onderwijshuisvesting. Met dit IHP leggen we nu de volgorde en het tempo vast waarin we deze ambities gaan behalen. Volgorde vernieuwingsopgave Adviesbureau HEVO voerde volgens een beproefde aanpak een schouw uit bij de scholen en kindcentra van voor 2010. Daarbij beoordeelden en scoorden zij de gebouwen op 6 kwalitatieve aspecten. Dit leidde tot een prioriteringslijst van vernieuwing van schoolgebouwen voor de komende 16 jaar, verdeeld in blokken van 4 jaar. Deze prioriteringslijst geeft aan in welke periode welke scholen voor vernieuwing aan de beurt zijn op basis van ‘gebouwelijke noodzaak’. Daarnaast geven de resultaten van de schouw de schoolbesturen ook aanknopingspunten voor verbetermaatregelen gedurende de gebruiksperiode tot aan de vernieuwing. Naast de prioriteringslijst voor vernieuwing van bestaande schoolgebouwen en kindcentra is er een verwachte tijdlijn voor investeringen in nieuwe schoolgebouwen en kindcentra die nodig zijn voor geplande uit- en inbreiding van onze stad. Ook deze tijdlijn is opgedeeld in blokken van 4 jaar. De gemeentelijke ambities en financiële mogelijkheden bepalen het tempo waarmee het IHP uitgevoerd kan worden.

Tempo De prioriteringslijst is input voor het bepalen van het vernieuwingstempo in relatie tot de investeringsbehoefte en -mogelijkheden. Voor het tempo van onze vernieuwingsopgave voor bestaande schoolgebouwen en kindcentra hebben we 3 scenario’s afgewogen. In onze afweging namen we draagvlak bij het onderwijs, het moment dat we voldoen aan het beleidskader inclusief duurzaamheidseisen, bouwtempo en effect op de begroting mee. Scenario

Draagvlak

Voldoen aan

Tempo

Effect op begroting tov huidig www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

onderwijs

beleidskader

1.

Huidig Tempo

--

2080

1 school pj

2.

Voorgesteld tempo ++

2060

1,5 school pj

3.

Verhoogd tempo

2045

3 scholen pj

+/-

tempo Investeringen Desinvesteringen Investeringen Desinvesteringen Investeringen Desinvesteringen

= = ▲ = ▲▲ ▲▲

Tabel 1: Afwegingskader scenario's Alles overwegend stellen we uw raad voor om in te zetten op scenario 2 en de daarbij voorgestelde prioritering van scholen en tempo. Met dit tempo voeren we een door alle betrokken partijen gedragen plan uit. Hieronder zijn de scenario’s nader toegelicht. De invulling van onze klimaatambities voor onderwijshuisvesting zijn in argument 1.3 nader toegelicht. 1. Huidig vernieuwingstempo – 1 school per jaar – voldoen aan beleidskader 2080 De afgelopen jaren vernieuwden we gemiddeld genomen 1 school per jaar. In dit scenario zetten we dit tempo voort. Financieel heeft dit tot gevolg dat we het investeringsvolume niet hoeven te vergroten en geen versnelde afschrijvingen hoeven toe te passen. Met dit vernieuwingstempo neemt in de loop van de tijd de gemiddelde gebouwkwaliteit van onze scholen en kindcentra echter af. Verminderde gebouwkwaliteit heeft een negatief effect op de leeromgeving en prestaties van onze leerlingen. Scholen komen in dit scenario later voor vernieuwing in aanmerking dan volgens de schouw nodig is. Hierdoor zal de gemiddelde leeftijd van de schoolgebouwen verder oplopen naar boven de 30 jaar, daar waar we streven naar een gemiddelde leeftijd van onze portefeuille van 20-25 jaar bij een afschrijvingsperiode van 40 jaar.

Met dit lager tempo creëren we naar de toekomst toe een boeggolf aan investeringen door een te trage vernieuwing van onze schoolgebouwen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Daarnaast behalen we de duurzaamheidsambities van de gemeente pas veel later dan 2045. In 2045 is ongeveer 1/3 van de schoolgebouwen in ‘s-Hertogenbosch klimaatneutraal door vernieuwing. En naar verwachting zijn de Bossche schoolgebouwen dan pas rond 2080 volledig klimaatneutraal. Om in dit scenario bestaande schoolgebouwen die nog geen onderdeel uitmaken van het IHP toch in 2045 klimaatneutraal te maken zijn, aanvullend op het IHP, veel extra middelen nodig. Deze investeringen zijn geen onderdeel van het IHP. Het IHP gaat over de vernieuwing van onze bestaande en investeringen in nieuwe schoolgebouwen en kindcentra, zie verder argument 1.3. Bij de schoolbesturen is er geen draagvlak voor dit scenario. Zij krijgen in dit scenario schoolgebouwen die steeds minder goed aansluiten op de ambities die we als gemeente en schoolbesturen hebben voor het onderwijs. Schoolbesturen zien zich met dit vernieuwingstempo gesteld voor oplopende onderhoudskosten. En we verwachten met dit scenario toenemende verschillen te zien tussen nieuwe en oude schoolgebouwen met een effect op de instroom van leerlingen. 2. Voorgesteld vernieuwingstempo – 1,5 school per jaar – voldoen aan beleidskader 2060 Het voorliggende IHP is gebaseerd op dit scenario. In dit scenario verhogen we de vernieuwing van onze schoolgebouwen naar gemiddeld 1,5 school per jaar. Het investeringsvolume verhogen we navenant.

Met dit tempo komen de gebruiks- en afschrijvingstermijnen met elkaar in balans. Met dit scenario werken we ernaartoe dat door vernieuwing in 2045 ruim de helft van de schoolgebouwen en kindcentra voldoen aan het door u vastgestelde beleidskader. Hiermee verhogen we stap-voor-stap de kwaliteit van deze gebouwen. En we dragen zo bij aan het verbeteren van de leeromgeving en daarmee ook de leerprestaties van onze leerlingen. We voorzien dat met dit vernieuwingstempo de Bossche onderwijshuisvesting rond 2060 door vernieuwing voldoet aan het beleidskader en zo bijdraagt aan de klimaatneutraliteit van onze gemeente. Buiten het IHP zijn in dit scenario extra middelen nodig om ervoor te zorgen dat bestaande schoolgebouwen, die nog geen onderdeel uitmaken van het IHP, in 2045 klimaatneutraal kunnen zijn. Deze investeringen zijn geen www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

onderdeel van het IHP. Het IHP gaat over de vernieuwing van onze bestaande en investeringen in nieuwe schoolgebouwen en kindcentra, zie verder argument 1.3. Bij de schoolbesturen, die veelal bouwheer1 en opdrachtgever zijn van de projecten, is draagvlak voor het voorgestelde tempo. Samen met hen hebben we de inschatting gemaakt dat dit tempo haalbaar is voor alle partijen. Dit tempo sluit aan op de resultaten van de schouw, waarin is aangegeven wanneer gebouwen voor vernieuwing in aanmerking zouden moeten komen. 3. Verder verhoogd vernieuwingstempo – 3 scholen per jaar – voldoen aan beleidskader 2045 We verhogen in dit scenario het vernieuwingstempo naar 3 scholen per jaar, hierdoor zullen de Bossche schoolgebouwen in 2045 voldoen aan het beleidskader onderwijshuisvesting. Hiermee dragen we zorg voor het versneld verhogen van de kwaliteit van de leeromgeving en leerprestaties van de leerlingen. In lijn hiermee verhogen we het investeringsvolume. Als gevolg van dit scenario zullen we ook gebouwen die daar functioneel, technisch en economisch nog niet aan toe zijn gaan vernieuwen. Dit leidt tot kapitaalvernietiging omdat we dan versneld gaan afschrijven op functioneel nog goede gebouwen met een restant boekwaarde. We voorzien met het verhogen van het vernieuwingstempo naar 3 scholen per jaar ook een knelpunt ontstaan op de haalbaarheid.

Zo zal dit tempo leiden tot capaciteitsvraagstukken voor wat betreft inzet van de scholen en schoolbesturen, ambtelijke inzet, beschikbaarheid van tijdelijke huisvesting en capaciteit van de bouwende partijen. 1.3 Gemeentelijke duurzaamheidsambitie stap-voor-stap realiseren Met dit IHP zetten we een grote stap op het gebied van duurzaamheid. Via het beleidskader onderwijshuisvesting bepaalden we dat scholen bij vernieuwing onder meer energieneutraal en gasloos moeten zijn. Via het IHP verduurzamen we via vernieuwing op basis van de resultaten van de schouw de oudste en slechtst presterende schoolgebouwen en kindcentra het eerst. Met dit IHP-voorstel op basis van scenario 2 1

Bouwheer: opdrachtgever voor de bouw

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

verhogen we het tempo van vernieuwing ten opzichte van nu. Nieuwe scholen voor in- en uitbreidingswijken bouwen we meteen volgens onze duurzaamheidsambities. We kunnen met het voorgestelde scenario 2 niet alle schoolgebouwen door vernieuwing verduurzamen voor 2045, maar naast het IHP zetten we een aantal aanvullende stappen. Zo verduurzamen we, naast de schoolgebouwen en kindcentra in het IHP, ook voor 2045 de Brede Bossche Scholen (BBS’en) en Multifunctionele Accommodaties (MFA’s). Dit zijn samen 10 locaties, waar ook onderwijs in zit en waarvan wij als gemeente eigenaar zijn. De meeste van deze gebouwen zijn nu jonger dan 20 jaar en komen daardoor niet voor 2045 in aanmerking voor algehele vernieuwing. Per gebouw bekijken we welke maatregelen daarvoor nodig zijn. De investeringen die daarmee gemoeid zijn, nemen we mee in de plannen voor verduurzaming (en gasloos maken) van al ons maatschappelijk vastgoed. We zullen u hierover separaat informeren. Als gemeente hebben we de ambitie om in 2045 klimaatneutraal te zijn. Deze ambitie geldt voor alle gebouwen. Zo ook voor de schoolgebouwen en kindcentra waarvan de schoolbesturen eigenaar zijn en die niet op het IHP 2026-2042 zijn opgenomen. Deze schoolgebouwen vallen gedurende de gebruiksperiode voor wat betreft onderhoud en verduurzaming onder de verantwoordelijkheid van de schoolbesturen.

Hun verduurzaming hangt samen met onder meer het tempo van aardgasvrij maken van wijken en van hun (financiële) mogelijkheden. Daar gaan we ze bij helpen, we informeren u hier later over via de nota duurzaam. Wij gaan met de gebouweigenaren en andere betrokken partijen, waaronder kinderopvangpartners en andere medegebruikers, aan tafel om samen te bekijken hoe we de duurzaamheidsambitie slim kunnen vormgeven de komende jaren. En hoe ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid en ambitie hieraan bijdraagt. Met het IHP en bovengenoemde aanvullende stappen zullen we de gemeentelijke duurzaamheidsambitie in 2045 voor nagenoeg alle schoolgebouwen en kindcentra via gefaseerde besluitvorming per stap concretiseren en haalbaar maken. 1.4 Er is draagvlak voor het integraal huisvestingsplan bij de schoolbesturen en kinderopvang Het IHP is tot stand gekomen in overleg met de schoolbesturen in het basis, voortgezet, (voortgezet) speciaal onderwijs en met een afvaardiging van de kinderopvang. We hebben samen met hen het hele IHP-traject www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

doorlopen. Adviesbureau HEVO heeft dit traject inhoudelijk en procesmatig begeleid. HEVO interviewde de schoolbesturen en de kinderopvang en voerde de schouw van de schoolgebouwen (gebouwd voor 2010) uit. De resultaten van de schouw, de leerlingenprognoses, de woningbouwplanning en de ontwikkelingen op het gebied van onderwijs/talentontwikkeling en koppelkansen zijn besproken in werksessies. De prioritering van welke schoolgebouwen wanneer aangepakt worden (in de periode 2026-2041) die hieruit voortvloeide, is afgestemd en besproken in periodieke bestuurlijke overleggen met de schoolbesturen en kinderopvang. Er is vanuit deze partners draagvlak voor het voorliggende IHP. 1.5 De gemeente heeft de wettelijke zorgplicht voor voldoende onderwijshuisvesting, zowel in kwantitatief als kwalitatief opzicht De verantwoordelijkheden van de gemeente en de schoolbesturen voor de onderwijshuisvesting zijn vastgelegd in de Wet op Primair Onderwijs (WPO), de Wet op Voortgezet Onderwijs (WVO) en de Wet op Expertise Centra (WEC). Hierin is onder meer belegd dat de gemeente verantwoordelijk is voor (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding. Schoolbesturen worden in deze wetgeving eigenaar van het schoolgebouw en hebben vanaf het moment van ingebruikname de verantwoordelijkheid voor beheer, onderhoud en exploitatie van deze gebouwen.

Deze verantwoordelijkheid hebben zij in de basis tot aan het einde van de levensduur van deze gebouwen (40 jaar of meer). Met de door HEVO uitgevoerde schouw van de schoolgebouwen/kindcentra van voor 2010 brachten we in kaart welke gebouwen wanneer in de komende 16 jaar voor vernieuwing in aanmerking komen vanuit onze zorgplicht. Schoolbesturen hebben hiermee inzicht in tot wanneer zij het gebouwonderhoud in ieder geval op niveau moeten behouden. En zo kunnen zij bepalen welke duurzaamheids- en onderhoudsmaatregelen zij vanuit hun verantwoordelijkheid moeten treffen en welke maatregelen op basis van een businesscase interessant zijn om aanvullend door te voeren. En zo hebben ze de mogelijkheid om onderhoudsmiddelen te reserveren om extra te investeren in de vernieuwing, zie ook argument 1.6. Met het voorliggend IHP kunnen zowel de gemeente als de schoolbesturen ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid besluiten wat het beste www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

past met betrekking tot de huisvestingsopgave zodat talentontwikkeling en gelijke kansen optimaal gestimuleerd worden. 1.6 Met het IHP anticiperen we op aanpassingen in de wetgeving omtrent onderwijshuisvesting Naar verwachting treedt in de tweede helft 2025 aangepaste wetgeving voor onderwijshuisvesting in werking. In deze aangepaste wetgeving krijgen gemeenten de verplichting om minimaal eens per vier jaar een IHP vast te stellen voor een periode van 4 jaar met een doorkijk van 12 jaar. Ook voegt het wetsvoorstel renovatie als alternatief voor vervangende nieuwbouw toe als een van de mogelijke voorzieningen. Wij vertalen dit naar het vernieuwen van bestaande schoolgebouwen en kindcentra voor een periode van minimaal 40 jaar. Het beschikken over een vastgesteld Meer Jaren Onderhoudsplan (MJOP) wordt verplicht voor de schoolbesturen en in het primair onderwijs wordt het investeringsverbod in huisvesting gedeeltelijk opgeheven. Dit laatste maakt het voor schoolbesturen mogelijk om te investeren in voor hen kostenbesparende maatregelen, zodat een gebouw bijvoorbeeld voldoet aan nul-op-de-meter. Met het voorliggende IHP sluiten we aan op deze aankomende wetswijzigingen. 1.7 We gaan over op een gestructureerde, integrale en inzichtelijke aanpak van de onderwijshuisvesting Tot nu toe stelden we jaarlijks een Programma onderwijshuisvesting vast.

Schoolbesturen dienden hiervoor aanvragen in. Over deze aanvragen vond, op basis van op dat moment beschikbare informatie, individuele beoordeling en besluitvorming plaats. Daarin zat het risico dat keuzes gemaakt worden die goed passen bij een individuele school, maar suboptimaal zijn in relatie tot het gehele scholenlandschap. We konden als gemeente hierdoor minder goed sturen op onze wettelijke taak voor onderwijshuisvesting, ook u als gemeenteraad had beperktere sturingsmogelijkheden. Het hebben van een IHP en periodiek herijken ervan ondervangt dit. Het voorliggende IHP is opgesteld vanuit de meerjarige en integrale benadering van de behoefte aan onderwijshuisvesting. Dit IHP geeft onszelf en de schoolbesturen voor het eerst meerjarig inzicht op het noodzakelijke programma van vernieuwing van bestaande en bouw van nieuwe scholen. We kijken hierbij naar de bekende en toekomstige ontwikkelingen in onze gemeente. Zo houden we onder meer rekening met de uitkomsten van de tweejaarlijkse leerlingenprognoses, de bekende woningbouwplanningen en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

gebiedsontwikkelingen. En we kijken breder naar andere opgaven. We nemen onder meer vernieuwingsopgave voor het bewegingsonderwijs mee en kijken naar de stedelijke ontwikkelingen zoals demografische ontwikkelingen en de realisatie van in- en uitbreidingswijken. En we kijken ook naar hoe de bouw van scholen kan bijdragen in leefbaarheidsvraagstukken als ontmoeting en vergroening. Daarmee kan het IHP ook een bijdrage leveren aan andere gemeentelijke doelstellingen en hebben we deze koppelkansen vroegtijdig in beeld. 2.1 Gemeente en partners in onze kindcentra en scholen hebben belang bij duidelijkheid over volgorde, prioritering en tempo van de vernieuwingsopgave We stellen – in lijn met aankomende wetgeving – een IHP op voor de periode van 16 jaar. We leggen hierin de prioritering van gebouwen/projecten, het tempo van vernieuwing van bestaande en nieuwe scholen en de daarbij benodigde investeringen vast. Het IHP geeft voor de eerste vier jaar (2026-2029) inzage in de omvang van de verwachte investeringen. We werpen ook een blik vooruit naar de tweede termijn van vier jaar (20302033). En we geven een doorkijk op de 8 jaar daarna. Dit doen we elke vier jaar zoals hieronder schematisch weergegeven.

IHP-termijnen IHP-periodes 2026-2029 2030-2033 2034-2037 2038-2041 2042-2045 2046-2049 2026-2041 2030-2045 2034-2049 2038-2053 1e IHP-termijn, jaar 1-4, "in beton gegoten" 2e IHP-termijn, jaar 4-8"uithardend beton" 3e IHP termijn, jaar 8-16, doorkijk Vergezicht, jaar 16en verder

Figuur 1: schematische weergave IHP-volgorde

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Het IHP geeft ons financieel inzicht. Zo hebben en houden we zicht op de benodigde investeringsruimte en de effecten ervan op het meerjarig investeringsplan (MIP) en de begroting. Ook kunnen we zo de planning voor vernieuwing van de schoolgebouwen afstemmen op de andere stedelijke ontwikkelingen, zoals het gasloos maken onze wijken, het verduurzamen van ons maatschappelijk vastgoed, onze uitvoeringsplanning openbare ruimte en onze gebiedsontwikkelingen. Omdat we het IHP eens in de vier jaar vaststellen zorgen we ervoor dat het IHP en de meerjarenbegroting op elkaar afgestemd blijven. De schoolbesturen en scholen krijgen met het IHP ook de door hen zeer gewenste duidelijkheid. Zo weten ze in welke tijdsperiode hun schoolgebouwen in aanmerking komen voor vernieuwing. Zij kunnen zo afwegingen maken ten aanzien van het onderwijs(concept), de investeringen in hun gebouwen en hun onderhoudsstrategie afstemmen op het IHP. Dat komt de talentontwikkeling en kansengelijkheid ten goede. 2.2 Financiële flexibiliteit inbouwen bij de reservering van middelen Het IHP is opgesteld vanuit een integrale benadering van de behoefte aan onderwijshuisvesting. Gymzalen gekoppeld aan onze schoolgebouwen hebben we hierin ook meegenomen.

Grotere sportvoorzieningen zoals sportzalen en sporthallen blijven buiten beschouwing aangezien ze naast bewegingsonderwijs ook voorzien in een stedelijke sportbehoefte. We hebben ook financiële middelen opgenomen voor bijkomende kosten, zoals tijdelijke huisvesting, kosten voor vooronderzoeken en sloop- en bouwrijp maken van locaties. Dat is in de financiële paragraaf verder uitgewerkt. Het IHP voorziet in een prioritering van projecten verdeeld over periodes van 4 jaar. In de praktijk zullen sommige projecten, als gevolg van project of locatie specifieke omstandigheden, sneller en sommige langzamer tot stand komen. De bijkomende kosten zijn per project ook verschillend. Sommige projecten gaan tot en met oplevering mogelijk over IHP-periodes heen. Om wendbaar te zijn bij de uitvoering voorzien we daarom in een gemiddeld investeringsbedrag per jaar, gekoppeld aan de uit te voeren projecten per IHP-periode. Kredieten voor onderwijshuisvesting stellen we gefaseerd beschikbaar. Door de uitgaven over meerdere jaren te spreiden (en via een voorbereidings- en een uitvoeringskrediet) beschikbaar te stellen, zorgen we ervoor dat www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

de benodigde middelen op het juiste moment beschikbaar zijn, niet te vroeg en niet te laat. Zo voorkomen we onnodige druk op onze begrotingsruimte en zorgen we voor een zo stabiel mogelijk begrotingsbeeld. Kanttekeningen en risico’s 1. Het hebben van een IHP ontslaat ons niet van onze zorgplicht bij veranderende behoefte aan onderwijshuisvesting. We baseren onze behoefte aan onderwijshuisvesting op de nu bekende ontwikkelingen, zowel demografisch als voor wat betreft de woningbouw. Hieruit is een prioritering gevloeid waarvoor bij alle partijen draagvlak bestaat. Onvoorziene afwijkingen op eerdergenoemde uitgangspunten hebben invloed op de omvang van de opgave, de planning en daarmee ook op de investeringsbehoefte. In voorkomende gevallen informeren we u hierover. Ook is in de onderwijswetgeving de mogelijkheid tot het stichten van nieuwe scholen uitgebreid. Het is hierdoor voor initiatiefnemers, zoals schoolbesturen of ouders, eenvoudiger geworden om een nieuwe school te stichten. Bij toekenning van een nieuw schoolinitiatief door de minister van OCW hebben we als gemeente de zorgplicht om onderwijshuisvesting beschikbaar te stellen. Het is niet mogelijk om ruimte voor deze nieuwe initiatieven te voorzien in ons IHP. We informeren u tijdig over levensvatbare initiatieven voor nieuwe scholen.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

2. Het woningbouwtempo is van invloed op het investeringstempo in nieuw op te richten scholen Bij de planning van de nieuwe scholen voor in- en uitbreidingswijken zijn we uitgegaan van de nu bekende woningbouwplanningen. Wijzigingen in aantallen of typologie van woningen of verandering van het bouwtempo leiden tot een verandering in de toestroom van bewoners. Dit heeft ook effect op het moment waarop en de omvang waaraan behoefte is aan nieuwe scholen. Dit kan leiden tot een verschuiving van de nu verwachte investeringsmomenten voor of investeringsomvang in nieuwe scholen. We nemen dit mee in de vierjaarlijkse herijking van het IHP. 3. Het realiseren van onderwijshuisvesting kent lange doorlooptijden De praktijk van de afgelopen jaren laat zien dat het tempo van het realiseren van bouwplannen afhankelijk is van veel factoren. Zo is de beschikbaarheid van materiaal, materieel en personeel van groot belang voor het kunnen behalen van onze ambities. Dit geldt zowel aan de zijde van de bouwheer als aan de kant van de bouwende partijen. Uit recente bouwprojecten blijkt tot slot dat het doorlopen van de benodigde procedures veel tijd kost. Het bouwen van een school kost vanaf het moment van initiatief tot ingebruikname gemiddeld genomen 4-5 jaar.

Om deze doorlooptijd te verkorten volgen we landelijke ontwikkelingen op het gebied van het standaardiseren van bouwprocessen en onderwijshuisvesting. 4. Stijgende bouwkosten als gevolg van aankomende wet- en regelgeving De afgelopen jaren zijn we geconfronteerd met stijgende bouwkosten als gevolg van tekorten aan materiaal, materieel en personeel. Maar ook nieuwe wet- en regelgeving kan invloed hebben op de bouwkosten. Ook de komende jaren verwachten we verdere aanpassing van wet- en regelgeving met een effect op de bouwkosten. We monitoren deze gevolgen en nemen deze mee in de P&C-cyclus en in de indexatie van onze normbedragen voor onderwijshuisvesting. Het Rijk geeft gemeenten te weinig geld voor de opgave die we landelijk hebben voor de onderwijshuisvesting. Daarom lobbyen we actief naar het Rijk voor een uitkering uit het gemeentefonds passend bij de opgaven www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

waarvoor we staan. We doen dit via de VNG, samen met de sectorraden, via onze eigen lobby en via andere samenwerkingen op landelijk niveau. 5. Netcongestie heeft effect op de planning, uitvoering en kosten van bouwprojecten Ook de aansluitcapaciteit van de netbeheerders speelt een belangrijke rol bij het kunnen behalen van onze ambities. Zo is bekend dat het elektriciteitsnet vol zit. Energieneutrale en gasloze gebouwen vragen zwaardere aansluitingen. Hiervoor is mogelijk onvoldoende capaciteit beschikbaar. We zijn hierover al in gesprek met de netbeheerder en ook zoeken we naar alternatieve oplossingen om de effecten van netcongestie op onze bouwprojecten tot een minimum te beperken. Financiën Het voorliggende IHP bestrijkt de periode 2026 t/m 2041 en is opgedeeld in drie termijnen. Lopende projecten zijn aanvullend opgenomen als termijn 0. De totale geraamde investeringsbehoefte inclusief gymzalen en lopende projecten bedraagt voor de komende 16 jaar naar verwachting:  € 209 miljoen, vernieuwing van bestaande onderwijshuisvesting  € 8 miljoen vernieuwing van gymzalen  € 26 miljoen voor nieuwe scholen, uitbreiding van de onderwijshuisvestingsportefeuille, voor zover de behoefte aan nieuwe scholen redelijkerwijs in te schatten is. Bovenstaande investeringen spreiden we over een periode van 16 jaar. Het effect op de gemeentebegroting van deze investeringen is kleiner.

Voor de eerste vier jaar van het IHP verwachten we dat bij de keuze voor scenario 2 de extra kapitaalslasten in de meerjarenraming oplopen naar + € 1,2 miljoen in 2031. We lichten dit verderop in deze paragraaf nader toe.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voor de vaststelling van de investeringsomvang zijn we uitgegaan van het door u vastgestelde beleidskader onderwijshuisvesting. Dit beleidskader hebben we vertaald naar de financiële impact op de normbekostiging. Het overgrote deel vloeit voort uit kosten gerelateerd aan het landelijke bouwbesluit en eerder vastgesteld gemeentelijk beleid. Circa 3% van de normbekostiging heeft betrekking op aanvullend onderwijshuisvestingsbeleid in het kader van talentontwikkeling van de Bossche leerlingen zoals vastgelegd in het beleidskader. We zetten met Frisse Scholen klasse B in op een beter binnen- en daarmee leerklimaat voor de leerlingen. En we dragen met het toevoegen van flexibiliteit in het gebouw bij aan een betere inzetbaarheid van de schoolgebouwen voor andere onderwijsconcepten of gebruiksdoelen. We maken zo gebouwen voor meerdere doeleinden geschikt. Omdat we voor talentontwikkelingen gaan kiezen we bewust voor het kwaliteitsniveau uit het door u vastgestelde beleidskader. We hebben dit daarom vertaald naar dit meerjarig IHP. Alle bedragen zijn berekend op basis van het prijsniveau per 2025. Voor de stichtingskosten gaan we uit van onze normbekostiging ter hoogte van € 4.400,- per m² bruto vloeroppervlak (BVO) voor onderwijshuisvesting. We indexeren jaarlijks zowel onze begroting als de normbedragen.

Uitgaande van het prijspeil van 2025 resulteert dit in de volgende investeringsbehoefte per IHP-termijn: Vernieuwing Scholen

Nieuwe scholen

Bewegingsond.

Scholen

Bewegingsond.

Al gedekt*

Termijn 0 (lopend)

29,2 mln (5 bo)

Termijn 1 (2026 t/m 2029)

41,5 mln (5 bo, 1 so)

6 mln (3 gymzalen)

9,8 mln (1 bo)

MIP (opgenomen)

29,2 mln 15,9mln

Termijn 2 (2030 t/m 2033)

38,1 mln (5 bo)

2 mln (1 gymzaal)

16,4 mln (2 bo)

n.t.b.

1,2 mln

Termijn 3 (2034 t/m 2041)

100,6 mln (6 bo, 2 vo) n.t.b.

n.t.b. (4 bo)

n.t.b.

* Voor termijn 1 en 2 is in totaal al € 17,1 mln begroot. De € 1.2 miljoen in termijn 2 is gealloceerd voor het HUB.

Tabel 2: Investeringsbehoefte per IHP-termijn www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Dekking investeringen Termijn 0: Dit zijn onze lopende projecten. Deze investeringen hebben we al verwerkt in ons MIP. Voor de volledigheid zijn deze bedragen opgenomen, we nemen hierover dus geen nieuw besluit. De verwachting op dit moment is dat de projecten die vallen binnen termijn 0 binnen de bestaande investeringsruimte kunnen worden gerealiseerd. Gedurende de afronding van termijn 0 verwachten we incidenteel voordelen door vrijval van kapitaallasten. In 2025 € 0,7 miljoen en in 2026 € 0.9 miljoen. Termijn 1 (IHP periode 2026-2029): De totale investeringsruimte die nodig is voor deze periode bedraagt ongeveer € 57,3 miljoen. We verwachten dat het afronden van alle projecten die in deze periode starten, in totaal 6 jaar zal duren (2026 t/m 2031). Dit betekent dat jaarlijks € 9,6 miljoen investeringsruimte nodig is voor termijn 1 van het IHP. Binnen de huidige begroting is al ongeveer € 17,1 miljoen beschikbaar voor onderwijshuisvesting, aanvullend is hierdoor € 40,2 miljoen nodig. Via de Voorjaarsnota verwerken wij de investeringen en bijbehorende kapitaalslasten van termijn 1 in het meerjarig investeringsprogramma 2026-2029 van de conceptbegroting 2026. Termijn 2 (IHP periode 2030 t/m 3033): Voor de tweede periode is ongeveer € 56,5 miljoen aan investeringsruimte nodig.

We verwachten ook hier 6 jaar nodig te hebben om de projecten die in deze periode starten (2030-2035) te realiseren. Rekening houdend met de afronding van termijn 1 verwachten we in de periode 2030 t/m 2033 in totaal gemiddeld € 12,6 miljoen per jaar nodig te hebben. In de eerste helft van de volgende bestuursperiode passen we de benodigde investeringsruimte aan, onder andere op basis van de dan actuele leerlingenprognoses, woningbouwplannen en voortgang van de projecten uit termijn 1. In 2029 leggen we dit vast in het IHP 2030-2046. Termijn 3 (IHP periode 2034 t/m 2042): Het IHP geeft een globale doorkijk. Op dit moment is het te vroeg om een volledige raming te kunnen maken, zo hebben we nog geen zicht op het tempo van realisatie in de eerdere termijnen of op dat van de gebiedsontwikkelingen. Maar we houden nu voor termijn 3 rekening met een investering van € 12,5 - 15 miljoen per jaar. Bij het opstellen van het IHP voor de periode 2030-2045 kunnen we met de dan www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

bekende informatie een calculatie maken van de verwachte jaarlijkse investeringsbehoefte. We verwachten de herijking van het IHP in 2029 aan uw raad voor te leggen. Samenvattend betekent scenario 2 het volgende voor het meerjarig investeringsplan (MIP): Termijn 0 t/m 2 Investeringen adviesscenario t.o.v. meerjarig investeringsprogramma prijspeil 2025 x € 1.000.000,-

Termijn Jaar Al beschikbare investeringsruimte Benodigde investeringsruimte Verschil beschikbare en benodigde investeringsruimte

Termijn 0 Afronding termijn 0 en start Termijn 1 Afronding termijn 1 en start termijn 2 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2031 2032 2033 8,7 15,4 8,6 9,6 9,6 9,6 9,6 12,6 12,6 12,6 12,6 -0,1 -5,9 9,6 9,6 9,6 12,6 12,6 12,6 12,6

Tabel 3: Effect van het IHP op het MIP Bijkomende kosten Bij het vernieuwen van een school hebben we ook te maken met bijkomende kosten. Hieronder verstaan we onder meer: sloop bestaande bebouwing, bouwrijp maken, tijdelijke huisvesting en uiteenlopende onderzoekskosten zoals haalbaarheids- of flora en fauna onderzoeken. Bijkomende kosten proberen we te beperken tot wat noodzakelijk is om een project te kunnen realiseren. Bij het beschikbaar stellen van tijdelijke huisvesting kennen we meerdere afhankelijkheden die zich over een langere periode lastig laten voorspellen, zoals beschikbaarheid van bestaande gebouwen en mogelijkheden om bijvoorbeeld gefaseerd te bouwen. Binnen de exploitatiebudgetten van de programmabegroting houden we daarom rekening met bijkomende kosten van onderwijshuisvesting. Concreet is ons voorstel per termijn: Termijn 0: Onze inschatting is dat de meerjarenbegroting voldoende ruimte heeft voor de dekking van bijkomende kosten. We stellen op dit moment dan ook geen wijziging voor. Concreet is in de begroting van 2025 is € 2,58 miljoen incidentele ruimte voor tijdelijke huisvesting beschikbaar en € 0,87 miljoen in de begroting 2026. Voor de afronding van fase 0 is tijdelijke huisvesting nodig voor KC de Hobbit (afronding), KC de Zuiderster, EC Sparrenbos, Mariaschool en KC Stadshart.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Termijn 1: Een globale inschatting is dat voor deze periode € 3 miljoen nodig is, € 750.000,- per jaar. We verwerken deze gefaseerd in onze begroting in de periode van 2026 tot en met 2029. Binnen de bestaande begroting is € 0,3 miljoen structureel beschikbaar. Voorbereiding van (ver)nieuwbouw van onderwijshuisvesting kent een lange doorlooptijd. Het is vooraf lastig in te schatten wanneer en hoe we invulling kunnen geven aan de tijdelijke huisvesting. We maken hierbij een integrale afweging tussen het inzetten van bestaande huisvesting of het huren van tijdelijke huisvesting. Naar mate een project concreter wordt, worden invulling en impact duidelijker. We maken een volgende inschatting bij de voorjaarsnota 2027. We informeren u over de inzet van de middelen via de reguliere P&C cyclus. Termijn 2: Een globale inschatting is dat voor deze periode € 3 miljoen nodig is, € 750.000,- per jaar. We maken een eerste inschatting bij de herijking van het IHP die we in 2029 aan u voorleggen. Termijn 3: Voor deze IHP-termijn maken we geen inschatting van de bijkomende kosten omdat er nog te veel onbekende variabelen zijn. Effect op de begroting We kijken ook naar het effect van de investeringen in de onderwijshuisvesting op de jaarlijkse begroting. Daarbij zijn drie zaken van belang om rekening mee te houden: 1.

De investeringen vertalen zich naar jaarlijkse kapitaallasten (afschrijvings- en rentelasten). Iedere jaarlijkse investering in de onderwijshuisvesting met een omvang van € 1 miljoen leidt tot verhogen van de kapitaallasten met structureel € 35.000,- in toekomstige jaren. 2. Bijkomende kosten dekken we met exploitatiebudgetten. In tegenstelling tot investeringen activeren we deze kosten niet. 3. We verwachten we gedurende de afronding van termijn 0 vrijval van kapitaallasten doordat de afronding van lopende projecten in ieder geval tot en met 2026 doorloopt. Bij elkaar opgeteld hebben deze ontwikkelingen het volgende effect op de meerjarenbegroting www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Effect van Termijn 0 t/m 2 op de meerjarenbegroting prijspeil 2025 x € 1.000.000,-

Jaar 1. Ontwikkeling kapitaallasten t.o.v. bestaande begroting 2a Dekking voor bijkomende kosten beschikbaar in begroting 2b Bijkomende kosten geraamd 3. Prognose vrijval kapitaallasten termijn 0 Per saldo

2025 -0,1 -2,6 2,6 -0,7 -0,8

2026 -0,1 -0,9 0,9 -0,9 -1,0

2027 -0,3 -0,3 0,8 0,2

2028 0,1 -0,3 0,8 0,5

2029 0,4 -0,3 0,8 0,9

2030 0,7 -0,3 0,8 1,2

2031 1,2 -0,3 0,8 1,6

2032 1,6 -0,3 0,8 2,1

2033 2,1 -0,3 0,8 2,5

Tabel 4: Effect van het IHP op de begroting In 2025 en 2026 houden we bij het verwerken van adviesscenario 2 in onze begroting geld over. Dit komt omdat termijn 0 tot minstens 2026 duurt om af te ronden en toekomstige investeringen beter gespreid worden voor een stabielere begroting. Om te komen tot toekomstbestendige huisvesting voor onze scholen en kindcentra zijn de komende jaren investeringen noodzakelijk. Deze zijn niet voorzien in onze meerjarenbegroting. In belangrijke mate zijn deze investeringen als onvermijdelijk aan te merken vanwege de wettelijke zorgplicht die de gemeente heeft voor (vervangende) nieuwbouw en uitbreiding van de scholen. Op onderdelen is echter sprake van inhoudelijke keuzes, denk in het bijzonder aan het vernieuwingstempo. Deze keuzes leggen wij nu aan uw raad voor of zijn vastgelegd in het beleidskader onderwijshuisvesting, dat uw raad eerder vaststelde. Het voornemen om de investeringen en jaarlijkse lasten die voortvloeien uit het voorkeursscenario te verwerken in de meerjarenbegroting, leggen wij u voor in de voorjaarsnota. Dat is in onze P&C-cyclus het moment om integraal af te wegen of, en op welke punten, uw raad nieuw beleid wenst op te nemen in de nieuwe (meerjaren)begroting. Deze afweging maakt u op dan op basis van het dan voorliggende actuele financiële meerjarenbeeld.

Het is onze wens om de extra lasten die voortvloeien uit het voorkeursscenario 2 structureel op te nemen in de begroting. Het integraal huisvestingsplan onderwijs actualiseren wij vervolgens elke vier jaar, waarbij wij toetsen of de meerjarig opgenomen budgetten en investeringskredieten nog steeds passend zijn. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Kinderopvang en BSO De voorgenoemde investeringen betreffen uitsluitend onderwijshuisvesting. In lijn met ons beleidskader investeren we daarnaast ook rendabel in kinderopvang en BSO in onze kindcentra. Rendabel houdt in dat de toekomstige lasten van onze investeringen worden gedragen uit huurinkomsten. Dit betekent dat we kinderopvang en BSO budgettair neutraal verwerken in onze begroting. Wijzigingsvoorstellen rondom investeringen in kinderopvang en BSO leggen we periodiek aan u voor via de P&C-cyclus. Duurzaamheid Duurzaamheid is een belangrijke pijler in het beleidskader onderwijshuisvesting. Samen met talentontwikkeling en gelijke kansen vormt duurzaamheid het DNA van dit voorstel. Zo zetten we, om de gemeentelijke klimaatdoelstellingen te kunnen behalen, in op het realiseren van gasloze en Energie Neutrale (school)Gebouwen, vergroenen we schoolpleinen, hebben we aandacht voor natuurinclusiviteit en dragen we in onze bouwprojecten bij in de waterbergingsopgave. Maar ook op andere fronten besteden we aandacht aan duurzaamheid door in te zetten op duurzaam en flexibel gebruik van de gebouwen en circulariteit. En we willen met onze onderwijshuisvesting zorgen voor bewustwording bij leerlingen, personeel en ouders bijvoorbeeld op het gebied van duurzame mobiliteit en afvalvrije scholen.

Met het voorliggend IHP en met de verduurzaming van ons eigen maatschappelijk vastgoed, waarin ook onderwijs is gehuisvest, zetten we een grote stap op weg naar onze duurzaamheidsambities. Dit vullen we aan door met de schoolbesturen en overige partijen in onze gemeente in gesprek te gaan over de verduurzaming van de gebouwen die niet voor 2045 worden vernieuwd en in het kader van onze warmtetransitie. Op deze manier werken we toe naar volledige klimaatneutraliteit van de Bossche onderwijshuisvesting.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Participatie en communicatie Bij de totstandkoming van het IHP hebben we uitgebreid en meermaals gesproken met de betrokken schoolbesturen en met een afvaardiging van de kinderopvang. Dit deden we via:  Werksessies per wijk en over de stad als geheel over de prioritering van de vernieuwing en investering in nieuw op te richten scholen;  Dataverzameling waarbij we zoveel als beschikbare relevante gegevens over de schoolgebouwen hebben verzameld;  Interviews met de afzonderlijke schoolbesturen;  Schouw van de schoolgebouwen en een gesprek met de schoolleiders van de afzonderlijke locaties;  Verificatie van de resultaten van de schouw door de schoolbesturen;  Vier bestuurlijke overlegmomenten tussen schoolbesturen, kinderopvang en ons als gemeente. In deze overleggen hebben de deelnemers uitgesproken zich te kunnen vinden in de resultaten van de schouw en de voorgenomen planning conform scenario 2.

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Bijlagen 1. Rapport IHP van HEVO, januari 2025 Registratienummer Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

17366349 Budgettair H.M.M. Vermin Sociaal: 19 maart 2025 MO/JEUGD/O&R B. Raemaekers b.raemaekers@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 17366349 Raadsvergadering 1 april 2025 Onderwerp

Integraal huisvestingsplan onderwijs 2026 - 2041

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van : 11 februari 2025 besluit: 1. 2.

Het Integraal Huisvestingsplan Onderwijs 2026-2041 vast te stellen op basis van scenario 2; Voor de uitvoering van de eerste termijn (periode 2026-2029) van scenario 2 de volgende financiële strategie te hanteren: € 57,3 miljoen investeringen voor € 17,1 te dekken uit bestaande investeringsruimte. De resterende € 40,2 miljoen te betrekken bij de integrale afweging van de Voorjaarsnota 2026 en te faseren over 6 jaren (periode 2026 t/m 2031). Daarnaast om uitvoering te kunnen geven aan het IHP vanaf 2026 jaarlijks € 750.000,- exploitatiebudget (waarvan € 300.000,- reeds gedekt) mee te nemen in de integrale afweging van de Voorjaarsnota 2026 ter dekking van bijkomende kosten.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 1 april 2025 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704