Raadsvoorstel Bouwstenen Transitievisie Warmte 2

Raadsvoorstel Registratienummer

14062022

Raadsvergadering

4 oktober 2022

Onderwerp

Raadsvoorstel bouwstenen voor de Transitievisie Warmte 2.0 In dit voorstel vragen we de raad om keuzes te maken over rollen van de gemeente in buurten, criteria voor fasering van buurten en inwonersparticipatie in de warmtetransitie. Dit is noodzakelijk om bewoners(initiatieven) en woningcorporaties hierover meer duidelijkheid te geven, uitvoering te geven aan het Bestuursakkoord en om toe te werken naar een haalbaar realistisch plan in een TVW 2.0 in de eerste helft van 2023. Het voorstel dat nu voorligt biedt de benodigde richting op al deze onderwerpen en sluit aan bij de koers die in de TVW 1.0 is ingezet.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Voorgesteld besluit Het college van Burgemeester en Wethouders stelt de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. Vaststellen van de regierol van de gemeente ('grip') in buurten waar een collectief warmtenet haalbaar is of lijkt (de zogenaamde onderzoeks- en startbuurten). 2. In aansluiting op het Bestuursakkoord ‘energiearmoede’ als criterium toepassen bij de fasering van buurten en het vaststellen van de gedeelde rol van gemeente en woningcorporaties in buurten met een bovengemiddelde energiearmoede. 3. Vaststellen van de lichte rol van de gemeente in buurten waar een collectief warmtesysteem niet haalbaar is en geen sprake is van bovengemiddelde energiearmoede. 4. Vaststellen van de rol van een kopgroep van bewoners of bewonersinitiatief in afwachting van een gemeentelijke Participatienota. 5. Vaststellen van de aanpak om te komen tot een fasering van buurten in de Transitievisie Warmte 2.0 op basis van data-analyse van warmtebronnen, warmteprofielen, de mate van energiearmoede en koppelkansen.

Aanleiding In lijn met het Bestuursakkoord en de hierin opgenomen middelen, wil het college zo snel mogelijk aan de slag in de door de raad aangewezen onderzoeksbuurten. Daarnaast heeft de raad in de motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte het college verzocht om met een uitvoeringsplan te komen als bouwsteen voor de Transitievisie Warmte 2.0 en de raad hierbij te betrekken. Met het vaststellen van de Transitievisie Warmte 1.0 heeft de raad een belangrijke eerste stap gezet in de Bossche warmtetransitie. Op dit moment zijn we actief in één startbuurt en drie onderzoeksbuurten. Op termijn www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

komen er daar nog eens vier onderzoeksbuurten bij. Hiermee behoren we zowel binnen de regio noordoost Brabant als de B5-gemeenten tot de koplopers. Tegelijkertijd is er het besef dat wij nog geen antwoorden hebben op vragen als: Wanneer gaan we in welke buurt aan de slag? Wat is de rol en aanpak van de gemeente in de aangewezen onderzoeksbuurten? Welke rol en aanpak kiest zij in andere buurten? Welke rol krijgen bewoners? Hoe werken we samen met woningcorporaties? Welke rol speelt energiearmoede bij de fasering van buurten? Beoogd doel In dit voorstel vragen wij de raad om richting die nodig is (1) om snel aan de slag te gaan in de door de raad aangewezen onderzoeksbuurten en (2) voor de uitwerking van de Transitievisie Warmte 2.0. In het nationaal klimaatakkoord staat dat in 2050 zeven miljoen woningen en één miljoen andere gebouwen van het aardgas af moeten. Dat betekent een grote opgave op energiebesparing, maar ook het omschakelen naar duurzame warmte en elektriciteit. In het Bestuursakkoord heeft het college aangegeven hier serieus mee aan de slag te gaan. Te beginnen in de door de raad aangewezen onderzoeksbuurten. Tegelijkertijd willen we duidelijk maken met welke fasering in de andere buurten aan de slag gaan en wat onze rol en aanpak hierin is.

Met het vaststellen van de voorgestelde kaders geeft de raad de richting die het college nodig heeft om aan de slag te gaan in de zeven onderzoeksbuurten en een voorstel voor de Transitievisie Warmte 2.0 uit te werken. Dit voorstel wordt in de eerste helft van 2023 aan de raad voorgelegd. Relevante besluitgeschiedenis

 

Raadsbesluit Transitievisie Warmte, 7 december 2021 Motie Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte, 7 december 2021 www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Argumenten 1.1

Met een regierol in onderzoeks- en startbuurten pakt de gemeente een rol die anderen (nog) niet oppakken Op dit moment is de kans zeer klein dat in een buurt waar een collectief warmtenet (technisch, financieel en maatschappelijk) haalbaar is, een dergelijk systeem door buurtbewoners, woningcorporaties en/of de markt wordt gerealiseerd. Een sterke, regisserende rol van de gemeente is dan noodzakelijk om een collectief warmtenet te realiseren. Bij deze rol hoort een relatief grote inzet van mensen en middelen, zoals aangegeven in het Bestuursakkoord. Daarnaast is het mogelijk dat de gemeente een rol neemt in het op te richten warmtebedrijf. Voor dit laatste wordt een apart raadsvoorstel uitgewerkt.

1.2

Met een regierol in onderzoeksbuurten maakt de gemeente duidelijk welke rol en aanpak zij in deze buurten kiest Op dit moment leven er twee belangrijke vragen bij de bewoners van de huidige onderzoeksbuurten en de woningcorporaties die in deze buurten actief zijn: Wat is de rol van de gemeente? Welke aanpak kiest zij? Met het vaststellen van de regierol in onderzoeksbuurten maakt de gemeente duidelijk welke rol en aanpak zij in deze buurten kiest.

2.1

Met een gedeelde rol in buurten met een bovengemiddelde energiearmoede, maakt de gemeente duidelijk dat zij ook in deze buurten een opgave heeft Energiearmoede is een belangrijk maatschappelijk probleem geworden en komt verreweg het meeste voor in buurten met corporatiewoningen met lage energielabels. Woningcorporaties hebben extra geld van het Rijk gekregen om uiterlijk in 2028 alle lage energielabels uit de sector te laten verdwijnen. In deze buurten zijn echter vaak ook woningen aanwezig die eigendom zijn van particuliere eigenaren. We noemen dit ‘gespikkeld bezit’. Ook de huishoudens in deze woningen hebben veelal te maken met energiearmoede. Door in deze buurten een gedeelde rol samen met de woningcorporaties te nemen, www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

maakt de gemeente duidelijk welke rol en aanpak zij in buurten met een bovengemiddelde energiearmoede kiest. De inzet van mensen en middelen die bij deze rol hoort verschilt per buurt en is afhankelijk van de hoeveelheid ‘gespikkeld bezit’ in een buurt. 3.1

De gemeente krijgt/houdt een lichte rol in buurten waar een collectief warmtesysteem niet haalbaar is en geen sprake is van bovengemiddelde energiearmoede In buurten waar een collectief warmtesysteem niet haalbaar is en die niet worden gekenmerkt door energiearmoede, zijn particuliere woningeigenaren en verhuurders zelf verantwoordelijk voor het verduurzamen van hun woningen en het realiseren van een warmteoplossing. De mogelijkheden die het Nationaal Isolatieprogramma hen biedt zijn hiervoor in principe toereikend. De gemeente ondersteunt de gebouweigenaren in deze buurten door hen te informeren over de bestaande advies- en financieringsmogelijkheden binnen de gemeentebrede besparingsaanpak en het Nationaal Isolatieprogramma. Daarnaast ondersteunt de gemeente bij het opzetten/versterken van buurtinitiatieven, met name gericht op de collectieve inkoop en (ontzorging bij de) realisatie van verduurzamingsmaatregelen. De inzet van mensen en middelen die bij deze rol hoort is relatief beperkt: maximaal 150 uur ondersteuning voor maximaal 1 jaar en een budget van eenmalig €5.000.

4.1

Door aan te geven welke rol inwoners in het proces krijgen, wordt duidelijk hoe zij kunnen participeren in het proces van het aardgasvrij(gereed) maken van hun buurt. We willen dat inwoners in het proces van het aardgasvrij(gereed) maken van hun buurt kunnen participeren. In afwachting van een gemeentelijke Participatienota moet dan wel duidelijk zijn wanneer en in welke mate zij kunnen participeren. Daarom krijgt een kopgroep van inwoners of een bewonerscollectief gedurende het hele proces een adviserende rol. Bij het opstellen van onderzoeksopdrachten in een onderzoeks- of startbuurt krijgt de kopgroep een zwaardere, coproducerende rol. Voorwaarde is wel dat er sprake is van een minimale organisatiegraad en de kopgroep aantoonbaar een significant deel van de buurt vertegenwoordigt. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

5.1

Door het vaststellen van een aanpak om te komen tot een fasering van buurten, kan het college in de Transitievisie Warmte 2.0 hiertoe een concreet voorstel doen. De voorgestelde aanpak bestaat uit data-analyse van beschikbare warmtebronnen en warmteprofielen van alle buurten in onze gemeente, aangevuld met verdiepend onderzoek door een gespecialiseerd extern bureau. Daarnaast analyseren wij de mate van energiearmoede in alle buurten in onze gemeente. Hierbij kijken we naar het percentage woningen in een buurt met een laag inkomen en een hoog gasverbruik. Op basis van deze analyses stellen we een concept fasering op die we afstemmen met de woningcorporaties en met hen zoeken naar koppelkansen. Vervolgens bepalen we een prioriteit per buurt. De hoogste prioriteit wordt gegeven aan buurten waar een collectief warmtenet haalbaar is EN sprake is van een bovengemiddelde energiearmoede. Nadere prioritering vindt plaats aan de hand van drie criteria: de mate van energiearmoede in een buurt, de aanwezigheid van koppelkansen met andere plannen in de buurt (van gemeente en/of partners) en de aanwezigheid van een buurtinitiatief of kopgroep van inwoners. Een belangrijke toevoeging in vergelijking met de Transitievisie Warmte 1.0 is ‘de mate van energiearmoede’ als extra criterium bij de fasering van buurten.

Door het vaststellen van de aanpak om te komen tot een fasering van buurten, kan het college snel aan de slag met een data-analyse van beschikbare warmtebronnen, warmteprofielen en mate van energiearmoede van alle buurten. Deze analyse vormt de basis een fasering van buurten. Deze fasering nemen wij op in ons voorstel voor een Transitievisie Warmte 2.0.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Kanttekeningen en risico’s 1.

Het Rijk is nog bezig met het uitwerken van het Nationaal Isolatieprogramma (NIP) Als gevolg van de snel stijgende energieprijzen, de behoefte om minder afhankelijk te worden van Russisch aardgas en de verscherpte CO2-reductiedoelstellingen van het kabinet en Europa, heeft het Rijk een Nationaal Isolatieprogramma ontwikkeld. In het Nationaal Isolatieprogramma wordt gesproken over een flink pakket maatregelen gericht op het aardgasvrij(gereed) maken van de gebouwde omgeving: prestatieafspraken, isolatienormen, financiële ondersteuning voor verhuurders en woningeigenaren en (warmte)wetgeving. Nog niet alles is uitgewerkt. Het risico bestaat dat wij als gemeente taken naar ons toe trekken die het Rijk op termijn (geheel of gedeeltelijk) zelf gaat oppakken. Wij verwachten wel dat het Nationaal Isolatieprogramma eind dit jaar is uitgewerkt. Eventuele aanpassingen op dit kader kunnen we dan meenemen in de uitwerking van de Transitievisie Warmte 2.0.

2.

De verwachtingen van bewonersinitiatieven in de huidige onderzoeksbuurten verschilt op onderdelen van dit kader De huidige onderzoeksbuurten, waarvan sommigen daarvoor al een paar jaar ‘proefbuurt’ waren, wachten al enige tijd op een antwoord van de gemeente op de vraag: Wat gaat de gemeente nu concreet doen? Enkelen hebben in de loop der tijd – al dan niet zelfstandig – ideeën uitgewerkt. Zo zijn er onderzoeksbuurten die geen onderzoek naar een collectief warmtenet willen, maar verwachten dat de gemeente (mee)investeert in onderzoek, verduurzamingsmaatregelen en/of warmteoplossingen die (gelet op de aard van de buurt) niet passen bij de in dit kader voorgestelde aanpak.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Financiën Na het vaststellen van de bouwstenen gaat het college aan de slag met het uitwerken van een TVW 2.0. In een volgend raadsvoorstel geven we naast een fasering van buurten en de bijbehorende gemeentelijke rollen, ook aan welke financiële middelen hiervoor de noodzakelijk zijn en met welke dekking. Hierbij gaan we uit van de budgetten uit het bestuursakkoord, aangevuld met de budgetten die het Rijk ter beschikking stelt ten behoeve van de uitvoering van het Klimaatakkoord en het Nationaal Isolatieprogramma. We hanteren deze budgetten als kaderstellend. Dat betekent dat we onze ambities steeds afstemmen op de beschikbare middelen.

Duurzaamheid De CO2-uitstoot als gevolg van het aardgasverbruik in de gebouwde omgeving van ’s-Hertogenbosch bedraagt ruim 130 kiloton per jaar. Dat is bijna 20% van onze jaarlijkse CO2-uitstoot. De warmtetransitie levert daarmee in potentie een belangrijke bijdrage aan onze doelstelling om klimaatneutraal te zijn in 2045. Participatie en communicatie Het voorgestelde kader is besproken met de woningcorporaties en vertegenwoordigers van de vier actieve onderzoeksbuurten. Na besluitvorming door de raad gaat het college in gesprek met de onderzoeksbuurten en de woningcorporaties om nadere afspraken te maken. Daarnaast gaan wij gemeentebreed communiceren over alle mogelijkheden (advies, subsidie, financiering en ontzorging) die voor alle bewoners beschikbaar zijn en meer specifiek over de aanpak in de onderzoeksbuurten.

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,

De burgemeester,

drs. B. van der Ploeg

drs. J.M.L.N. Mikkers

Bijlagen Registratienummer

14062022

Bevoegdheid raad Portefeuillehouder Commissie Sector/Afdeling Inlichtingen

kaderstellend Van der Geld Bedrijvigheid: 19 september 2022 SO/ECONOMIE & ENERGIE R.J. van der Zee r.vanderzee@s-hertogenbosch.nl

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

Besluit van de raad Registratienummer 14062022

Raadsvergadering

4 oktober 2022

Onderwerp Bouwstenen voor de Transitievisie Warmte 2.0

De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, gezien het voorstel van college van : 19 juli 2022 besluit: 1. 2.

3. 4.

Vaststellen van de regierol van de gemeente in buurten waar een collectief warmtenet haalbaar is of lijkt (de zogenaamde onderzoeks- en startbuurten). In aansluiting op het Bestuursakkoord ‘energiearmoede’ als criterium toepassen bij de fasering van buurten en het vaststellen van de gedeelde rol van gemeente en woningcorporaties in buurten met een bovengemiddelde energiearmoede. Vaststellen van de lichte rol van de gemeente in buurten waar een collectief warmtesysteem niet haalbaar is en geen sprake is van bovengemiddelde energiearmoede. Vaststellen van de rol van een kopgroep van bewoners of bewonersinitiatief in afwachting van een www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704

5.

gemeentelijke Participatienota. Vaststellen van de aanpak om te komen tot een fasering van buurten in de Transitievisie Warmte 2.0 op basis van data-analyse van warmtebronnen, warmteprofielen, de mate van energiearmoede en koppelkansen.

Aldus besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch van datum 4 oktober 2022 De gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch, De Griffier,

De voorzitter,

drs. W.G. Amesz

drs. J.M.L.N. Mikkers

www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704