Notulen raadsvergadering 2024-09-10

De heer VAN HATTEM: Ik snap het sentiment wel, maar aan de andere kant… Ik vind de opmerking van de VVD een klein beetje flauw want de gemeente 's-Hertogenbosch werkt volop samen in het BrabantStad-netwerk en de heer Van Creij zegt terecht dat er veel wordt samengewerkt. Is het misschien een idee om rechtstreekse pendelbussen vanaf Eindhoven Airport naar onze gemeente te laten rijden en misschien ook naar Rosmalen zolang dat station er nog niet is, om dat te bespoedigen, is dat misschien een alternatief, zodat we als gemeente daar ook gewoon direct profijt van hebben? De heer VAN CREIJ: Dank voor de vraag. Simpel gezegd heb ik daar helemaal niet over nagedacht. Ik kan hier ter plekke een antwoord verzinnen, maar ik denk dat dit geen recht aan de toeristische visie doet. Misschien kunt u dat straks in uw bijdrage inbrengen want daar heb ik geen antwoord op, dat is klip-en-klaar. Dan motie 5, mensen met levenservaring. Ik noem het expres niet 'ouderen' of '50-plussers' en het gaat ons er niet om doelgroepen uit te sluiten, wat in de commissie ook is ingebracht is. We gaan het niet hebben over het uitgaansleven, over de jongeren, maar het 15

gaat er eigenlijk om van maandag tot vrijdag mensen met levenservaring, met een camper en met een dikke portemonnee, te verleiden om naar Den Bosch te komen. De heer VAN RENS: Ik heb een korte vraag over deze motie want de heer Van Creij geeft eigenlijk aan het mensen met levenservaring te noemen omdat het anders stigmatiserend is en in 'overwegende dat' van zijn motie staat dat mensen met levenservaring geen overlast veroorzaken zoals drank en drugs. Dan is eigenlijk mijn vraag: is mijnheer Van Creij het met mij eens dat dit best stigmatiserend is voor juist mensen met andere levenservaring zoals mijnheer Van Silfhout en ik? . De heer VAN CREIJ: Als ik daarop mag reageren. Ik denk niet dat dit zo is omdat we weten dat mensen met levenservaring en mensen in het uitgaansleven een heel andere belevingswereld hebben met een heel andere impact. Ik heb de politiecijfers niet opgevraagd hoor, maar ik neem aan dat er op een camperplaats weinig politiecontrole is. De heer VAN RENS: Dan nog één vervolgvraag want ik vind het wel een belangrijk punt. Het komt nu op mij over alsof mijnheer Van Creij eigenlijk aangeeft dat iedereen die geen levenservaring heeft, jongeren, per definitie overlast door drank en drugs veroorzaken, maar ik kan me niet voorstellen dat mijnheer Van Creij dat bedoelt. De heer VAN CREIJ: Dank dat ik deze toelichting kan geven.

Dat is zeker niet de bedoeling, het gaat ons erom het uitdrukkelijk verschil te maken tussen het uitgaansleven, zoals het in de commissie eigenlijk even heeft gespeeld, en het andere. De heer VAN SILFHOUT: In het verlengde hiervan kunnen we dezelfde discussie voeren over het volgende punt in de motie. Daar staat namelijk dat mensen met levenservaring over het algemeen houden van een nette schone gemeente en als ik dat omdraai dan houden mensen met weinig levenservaring van een vervuilde gemeente, van een ranzige vieze omgeving. Hoe moet ik deze motie lezen? De heer VAN CREIJ: Dank voor deze vraag. Nee, het gaat ons erom dat mensen met levenservaring die hier gaan fietsen en gebruikmaken van onze gemeente het schoon, heel en veilig willen hebben. Dat is een beetje de insteek, daar kijken mensen met levenservaring meer naar dan 17- of 18-jarigen die hier in het weekend komen om een stapmiddagje te hebben. De heer VAN SILFHOUT: Voor mij zit er dan toch een waardeoordeel in over 17- en 18-jarigen die hier komen stappen dat ik niet deel met de heer Van Creij. Ik denk dat we geen stigmatiserende moties moeten opschrijven en ik raad de heer Van Creij daarom aan om de motie te herschrijven. De heer VAN CREIJ: Het gaat niet gebeuren, maar dank voor de tip. Dan motie 6, 'Fietsgemeente bij uitstek'. In 2011 was onze gemeente fietsgemeente van Nederland.

De gemeente heeft graag van die stickers waarop staat wat we zijn en daar gaat dit eigenlijk om, om te kijken welke duurzame oplossingen we kunnen vinden om toerisme, natuur, monumenten en dergelijke locaties bij elkaar te harken om te kunnen kijken welke winstpunten dit heeft om dat te kunnen realiseren. De heer VAN HATTEM: Ik heb nog een constructieve opmerking bij deze motie want ik mis eigenlijk één ding namelijk de betrokkenheid van onze buurgemeenten. Heel veel fietsroutes lopen vaak net over het grondgebied van buurgemeenten waardoor bijvoorbeeld een fietspad, ik noem het voorbeeld van Kaathoven richting de Wamberg in Rosmalen, bij de gemeentegrens stopt en daardoor krijg je een onveilige situatie voor fietsers. Is de heer Van Creij het met me eens dat het ook heel nuttig is om onze buurgemeenten er nadrukkelijk bij te betrekken als je dit voor het buitengebied wilt uitwerken? De heer VAN CREIJ: Helemaal mee eens, maar net werd gezegd dat ik niet over Eindhoven ga en we gaan voor een deel over Heesch West, maar verder heb ik daar geen zeggenschap over. Verder deel ik uw mening helemaal dat dit in goed overleg moet. U gaf net zelf al aan dat dit in het BrabantStad-overleg kan worden meegenomen. Dan ga ik verder met de motie Uitbreiden transferia. Onbekend maakt onbemind en op transferia kan al heel veel, maar er zijn heel veel onduidelijkheden.

Bij het schrijven van deze motie bleek ook dat we al heel veel dingen kunnen en doen, maar de inwoners van onze gemeente weten vaak niet dat het kan en promoot dat soort zaken nou meer. Dan de laatste motie die we zelf hebben geschreven, die gaat over het actieplan. We geven de wethouder 16

straks onze wensen en bedenkingen mee, maar die worden getrechterd. Kijk nou eens in welke volgorde ze staan. Als de wethouder een opsomming maakt, hebben wij als gemeenteraad mogelijkerwijs andere prioriteiten. De wethouder gaf aan dat het zomaar zou kunnen zijn dat er bijna € 90.000 is om dit op te pakken en voor hetzelfde geld valt er een aantal zaken af die wij misschien met extra budget wel op de agenda willen hebben. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik las in het dictum van motie 8 van collega Van Creij dat het gaat om het informeren van de gemeenteraad. Ik ging er zelf van uit dat dit sowieso per raadsinformatiebrief zou gebeuren. maar dan vraagt u hiermee dan om er ook direct een bespreekstuk van te maken om dat ter instemming aan de raad voor te leggen, hoe moet ik het lezen, ook met uw toelichting nu erbij? De heer VAN CREIJ: Dank voor de toelichting. Op het moment dat wij worden geïnformeerd en er iets in staat wat wij niet willen dan kunnen wij het hier in de gemeenteraad allemaal zelf oppikken, maar dan hebben we wel een overzicht met eventueel ook de financiële impact nodig en dat is waar we eigenlijk om vragen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dan toch de vraag of dit per raadsinformatiebrief komt. Gaat u ervan uit dat wij niet per raadsinformatiebrief over het actieplan worden geïnformeerd? De heer VAN CREIJ: Dank voor de vraag.

Er staat nergens expliciet dat wij daar actief over worden geïnformeerd en vandaar dat wij actief willen worden geïnformeerd. U geeft zelf al aan dat het een raadsinformatiebrief wordt en dan zijn wij allemaal mans genoeg om te zeggen 'ik ben het met dat puntje niet eens' of 'ik wil daar een andere prioritering in', de gemeenteraad moet daarover worden geraadpleegd. De heer ALTENBURG-COLLIN: U hebt een motie over transferia en u geeft aan dat u die ook wilt gebruiken voor camperparkeerplaatsen. Die link zien wij niet helemaal, maar we juichen meer mensen op de fiets wel toe. Dus maak misschien een koppeling tussen transferia en fietsen. Bent u bereid om in ruil voor onze steun dat punt over camperparkeerplaats eruit te halen? De heer VAN CREIJ: Ik moet straks heel even kijken hoe het in de motie staat, ik durf het zo niet te zeggen. De heer GERSJES: De toeristische visie 2035 richt zich op een toekomst waarvan we niet weten hoe die eruitziet. Een visie is kijken naar een stip op de horizon, maar dan moet je ook doelen stellen en een bepaald resultaat willen bereiken. Ik dien een motie in omdat ik niet uit de visie kan halen wat precies de richting is en hoeveel toeristen we verwachten. Als je gaat groeien of als je niet gaat groeien, moet je wel weten waar je staat, waar je naartoe wilt en wat de mogelijkheden zijn in de zin van 'halen we het wel met die visie'.

Dus alleen een enquête, een interview, een paar workshops en heel veel partijen niet benaderd, dan zeg ik: doe onderzoek om eens te kijken welk soort toerisme dan nog naar Den Bosch komt en met name de aantallen die we verwachten. Een visie is een doel met een bepaald te bereiken resultaat en vandaar dat ik verzoek om een onderzoek in te stellen. Ik zie allerlei moties en dat is goed en het is ook mooi dat we de kans hebben om wensen en bedenkingen in te dienen, die hebben we niet eerder gehad. Als dat niet het geval was geweest en het presidium daar niet zo op die manier naar had gekeken dan hadden we weer een stuk gehad waar we eigenlijk alleen maar ja en amen tegen hadden kunnen zeggen. Ik ben blij dat we nu hier een visie hebben waar we onze wensen en bedenkingen bij kunnen hebben, maar niet wij alleen als vertegenwoordigers van onze gemeenschap, we moeten ook goed luisteren naar wat er is gezegd tijdens I&O, in de brieven die we hebben gekregen en in de ingekomen stukken. Onze gemeenschap zegt 'wij zijn niet of nauwelijks of helemaal niet betrokken'. Dat vinden we wel een heel belangrijk punt om mee te nemen in het actieplan, zodat je iedereen die hier tegen die visie heeft geageerd serieus neemt. Het zijn punten van hen wat betreft wensen en bedenkingen die wij hier ook uiten.

Wij kunnen niet iedereen vertegenwoordigen en als ik dan al die moties zie dan denk ik dat iedereen zijn intentie en zijn goede perspectief wat betreft die moties heeft en of de ene of de andere insteek heeft… Ik zal even luisteren naar wat de wethouder van die moties vindt, buiten onze motie waar hij waarschijnlijk 'ja' tegen zegt. Nee, dat is flauwekul. Al met al is het een visie die bijna achter het bureau is geschreven met interviews en enquêtes, er is te weinig onderzoek gedaan, maar wel een positieve insteek en een goede grondhouding, maar maak hem scherper. Een visie is een vizier en dat vizier moet scherp zijn. 17

Mevrouw HERNÁNDEZ: Ik vraag me af wat u wilt bereiken met motie 9 over het onderzoek naar het aantal toeristen en waar zij vandaan komen, wat gaat u met die informatie doen? Het is prima om een onderzoek te laten doen, ik kan me daarin vinden en ik kan dat wel ondersteunen, maar ik vraag me af wat het doel daarvan is. De heer GERSJES: Ik wil met het onderzoek kijken of er een groei of een daling is. Eigenlijk zegt het al dat we eigenlijk helemaal niet weten wat we kunnen verwachten. Als je een visie hebt dan moet je toch proberen daar goed op in te spelen en moet je ook weten of we naar 1 miljoen, 500.000 of naar maar 10.000 bezoekers willen, daar moet je op sturen. Dat bedoel ik er eigenlijk mee te zeggen, doe onderzoek en dan weet je hoe je prognoses moet stellen. Mevrouw HERNÁNDEZ: Ja, maar vanavond geven wij onze wensen en bedenkingen mee, dus eigenlijk zou dat onderzoek al moeten hebben plaatsgevonden en niet in de toekomst nog moeten plaatsvinden. Dat is mijn mening, kunt u zich daarin vinden? De heer GERSJES: Bedoelt u een onderzoek naar de toekomst? Mevrouw HERNÁNDEZ: Vanavond gaan we onze bedenkingen geven op basis van de informatie die wij nu hebben. Dat betekent dat dit onderzoek eigenlijk niet meer nodig is, het is eigenlijk mosterd na de maaltijd.

De heer GERSJES: Ik snap u, maar aan de andere kant, hoe meer houvast je hebt en hoe meer informatie om een actieplan op te zetten… want als je acties wilt uitzetten, moet je ook weten waarop je die acties uitzet en of dat gaat over een klein of een groot gedeelte toerisme. We weten niet eens hoeveel toeristen we hier in de zomer van 2023 hebben gehad. Ik heb wel een indicatie maar je moet wel ergens op kunnen sturen. De heer MEES: We mogen trots zijn op een stad die populair is. Ik las in de stukken over 1,8 miljoen bezoekers en daarmee kan stadion De Vliert heel wat keren worden gevuld. We trekken hoofdzakelijk mensen aan die zich willen vermaken en we hoeven betrekkelijk weinig aan die groei te doen, maar we moeten wel de leefbaarheid bewaken. Wij zien dan ook alle reden om meer energie te steken in het spreiden in geografie, tijd en meerdaags bezoek, maar eerst onze bedenkingen. We lezen dat de toeristische strategie zou moeten zijn gericht op meerdaags verblijf, maar dat dit op gespannen voet komt te staan met de hotelcapaciteit in onze stad en hierover is nog geen overleg met onze hotelbranche geweest, dat moet nog komen. Ook moet er nog een onderzoek plaatsvinden naar hotelmogelijkheden en wij vinden het vreemd dat achteraf nog te doen als je tot een visie wilt komen.

We willen toch wel heel concreet inzetten op meerdaags bezoek en dan zou het handig zijn als we al een beeld van de hotelcapaciteit hebben. Diezelfde hotelcapaciteit wordt onttrokken door het COA, eerst het Mövenpick en nu lijkt Campanile in beeld te zijn. Het lijkt voor hoteluitbaters steeds aantrekkelijker te worden om hun hotel 24/7 te vullen met mensen die het COA wil plaatsen. Hoe moeten we die ontwikkeling plaatsen in relatie tot de richting die we hier geven? Wij zien kansen om ook het zakelijke toerisme een goede plek te geven, daar hebben we genoeg capaciteit voor, denk maar eens aan ons nieuwe theater, dat best wel wat toeloop kan gebruiken. Dat was overigens ook de bedoeling, dus benut die kans. Vandaar onze motie waarbij we nog opmerken dat zakelijk toerisme door het hele jaar heen kan en vaak op minder drukke werkdagen plaatsvindt. In de visie staan allerlei mogelijkheden om te sturen op de bezoekersstromen, waaronder anders beprijzen door middel van toeristenbelasting en dynamisch beprijzen op tijd en wij vragen ons af of het mogelijk is om bijvoorbeeld de toeristenbelasting in de tijd te differentiëren met verschillende tarieven. Dat is een knop waaraan we als gemeente kunnen draaien. Het actieplan geeft daar straks qua visie een verdere invulling aan en we vragen ons af hoe integraal we het bekijken.

Maken we een connectie met andere visies zoals die op de Brede Binnenstad, sfeergebieden, gebiedspaspoorten et cetera en hebben we daar uiteindelijk de nodige middelen voor? De heer ALTENBURG-COLLIN: Bent u ermee bekend dat de wethouder al heeft toegezegd dat er een discussienotitie over de toeristenbelasting komt waarin differentiatie aan de raad wordt voorgelegd? De her MEES: Ja, we lazen dat er een discussie over de toeristenbelasting komt, maar het kan geen kwaad om die optie nu al mee te geven. De vraag die wij ons stellen is of wij zo aan die knop 18

kunnen draaien dat we bijvoorbeeld de toeristenbelasting in de tijd kunnen differentiëren. Het is voor de wethouder handig om te weten dat die vraag in ieder geval bij ons leeft en dat wij dat als een optie zien. De wensen en bedenkingen van deze raad worden verwerkt in de visie, op welke termijn wordt die visie vastgesteld? Daarna wordt er een actieplan uitgewerkt, is er iets te zeggen over de planning in de tijd daarvan? Tot zover. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Mijn fractie vindt het een prima idee om een plan te maken over hoe om te gaan met de autonome groei van het toerisme om te sturen hoe we dit in goede banen gaan leiden en dat te doen in plaats van het ons te laten overkomen met alle risico's van dien, maar voor mij geldt wel dat het niet het doel mag zijn om meer toeristen te trekken. Hiermee gaat voor ons hand in hand dat het in de binnenstad al jarenlang piept en kraakt onder de drukte. We hebben een prachtig centrum, laten we dat ook gewoon zo prachtig houden en laten we ook de bewoners die hier wonen behouden. Die bewoners geven eigenlijk al jaren aan dat sommige zaken niet goed gaan en dat de leefomgeving onder druk staat. Laat dit dan juist een kans zijn om samen met hen die leefomgeving te verbeteren en te herstellen en wat ons betreft dan ook absoluut geen marketing gericht op bezoek aan het centrum, maar lok toeristen juist het centrum uit.

Den Bosch Partners informeerde ons vandaag met een reclamespotje gericht op de binnenstad, waarin expliciet wordt gesproken over dé stad, de visie spreekt over spreiding en durf dan ook gewoon echt te kiezen voor die spreiding en niet weer zoals altijd te gaan targeten op alleen de binnenstad. Daarom dienen wij de motie 'Koester de binnenstad en haar bewoners' in. We lezen in de visie dat wordt ingezet op natuurtoerisme. Wat ons betreft kan natuurtoerisme ervoor zorgen dat mensen duurzamer recreëren en ook de natuur meer gaan koesteren, maar het is wel van belang dat dit in lijn is met de draagkracht van de natuur en dat die niet wordt overschreden. Bij het opstellen van het toeristische visie en de keuze voor dat natuurtoerisme is nog niet met natuurorganisaties gesproken en daarom pleiten wij er nu voor om ervoor te zorgen dat natuurorganisaties nu wel een leidende rol krijgen bij de vaststelling van het actieplan voor de vaststelling van de ecologische mogelijkheden en de draagkracht van de natuur om overbelasting en daarmee ook schade aan flora en fauna te voorkomen. Daartoe dienen we de motie 'Natuurlijk verantwoord natuurtoerisme' in. Toerisme kan wat ons betreft echt wel een waardevol element zijn op weg naar een nieuwe economie waarin het draait om beleven en niet om spullen.

Dat vindt dan plaats in de rijkdom van al het moois dat onze gemeente kent en waarmee we onze aarde niet uitputten. Dat kan bijvoorbeeld zijn lekker fietsen over de dijk langs de Maas, onderweg een kopje koffie drinken, dan door de polder en misschien wel helemaal doorfietsen tot Vinkel of wandelen, dan begin je op de Pettelaarse Schans en loop je door het Bossche Broek, een uitstapje naar Vught, een stop bij Isabella, door het Gement en dan terug naar Den Bosch, naar de Moerputten of de andere kant van de gemeente. Je kunt ook starten op Coudewater, dan richting de Hooge Heide en op een terras in Nuland eindigen. Er kan zo veel, je kunt ook van het water genieten, op het strand bij het Engelermeer liggen, het supboard op, zeilen of kanoën, er is zoveel te doen of bezoek het Hooghemaal, het museumgemaal Caners of Vinkelse molen, daar is hij toch weer. In Den Bosch is heel veel te doen en te beleven, ook buiten het stadscentrum. Er is zoveel moois te doen waarmee we geen roofbouw op de aarde plegen en het is van belang dat we dat uitwerken in het actieprogramma, dat wordt ingezet op minimale impact op klimaat en milieu als gevolg van het toerisme. Dat kan en daarom dienen we samen met GroenLinks hiertoe de motie 'Toerisme met voldoende nadruk op een duurzame leefomgeving' in.

Kortom, het is goed om de regie te nemen op wat er op ons afkomt qua groei en toerisme om ons dit niet te laten overkomen en we kiezen ervoor om deze keuzes te maken gericht op een fijne leefomgeving en een duurzame toekomst voor mens, dier, natuur en milieu. Ik roep u op om hier ook voor te kiezen. In die lijn zullen wij motie 1 niet steunen, de Pettelaarse Schans als een permanente evenementenlocatie staat daar wat ons betreft haaks op. Motie 2 dienen we mee in en dan motie 3 over het loslaten van de groeidoelstellingen. Ja, daar staan wij zeker achter. In lijn met duurzaam omgaan met de wereld: Eindhoven Airport, nee. Ik zet ook wel een beetje mijn vraagtekens bij die levenservaring en de motie over de fietsstad dienen we mee in. Wat betreft de andere moties wachten we de rest van het debat af. De heer KOUWENBERG: Zoals ik al eerder in de commissie aangaf, biedt deze toeristische visie van onze gemeente een prachtige kans om niet alleen de binnenstad, maar ook onze dorpen, wijken en het buitengebied te laten profiteren van de toenemende aantrekkingskracht van onze gemeente. We zijn verheugd dat de wethouder actief werkt aan het betrekken van de toeristische locaties in deze gebieden, zodat die ook kunnen meeprofiteren van de groeiende aantrekkingskracht van onze hele gemeente. De eerste motie van de VVD, die we mede indienen, draagt hier direct aan bij.

Zo zien we bijvoorbeeld kansen in een wijk als De Groote Wielen waar in het nieuw te ontwikkelen gebied een evenementenlocatie zou kunnen worden toegevoegd. Het is goed dat we met deze motie 19

alvast voorsorteren op de toekomstige ontwikkeling en de toeristische potentie van deze wijk benutten. We zijn niet bang voor de groei van het toerisme, integendeel. Uit de cijfers blijkt dat wij wat betreft het aantal toeristen per inwoner ruim onder de norm zitten en daarom zien wij geen noodzaak voor moties die pleiten voor allerlei maatregelen die de aantrekkingskracht van onze gemeente kunnen belemmeren, dat is in onze optiek onnodig. We zien toerisme juist als een kans voor economische groei waarvan iedereen in onze gemeente kan profiteren, zowel financieel als in termen van leefbaarheid. Meer inkomsten betekent immers meer middelen om te vernieuwen, te verduurzamen, te onderhouden en onze wijken en dorpen verder te verbeteren. Dan de moties, ik zal ze niet allemaal behandelen. Motie 4, Eindhoven Airport. We hebben even snel iets ingevuld, 25 minuutjes met de trein, 20 minuten met de bus en wij vinden die verbinding op zich prima, dus die zullen we niet steunen. De motie over de fietsstad, daar neigen we voor te stemmen, maar we wachten het antwoord van de wethouder over de uitvoerbaarheid af. Wij neigen er ook naar om de motie over het zakelijke toerisme te steunen, maar dat moet natuurlijk allemaal uitvoerbaar zijn. Motie 11 van de PvdD, 'Koester de binnenstad'.

Ja, een prachtig verhaal net en daarin kunnen we ons prima vinden, de gemeente is meer dan alleen de binnenstad, maar de intentie om de binnenstad helemaal te willen ontzien en dat het echt overlast veroorzaakt… Die mening delen wij niet, dus dat maakt het voor ons lastig om deze motie te steunen. De rest wachten we even af. Tot zover. De heer VAN HATTEM: Zoals u wellicht weet, ben ik niet in deze mooie gemeente, maar elders in deze mooie provincie geboren. Dientengevolge kwam ik in mijn jeugd vooral als toerist in deze gemeente en als je het over levenservaring hebt, moet ik wel vaststellen dat ik als toerist meer in de toenmalige gemeente Rosmalen kwam dan in de gemeente 's-Hertogenbosch en dat had twee redenen. In Rosmalen was toen nog een prachtig pretpark gevestigd, het Autotron wat heel aantrekkelijk was en de tweede reden dat ik iets minder in de Bossche binnenstad kwam was dat hier toen al overal eenrichtingsverkeer was ingevoerd en mijn vader het verschrikkelijk vond om met de auto naar de binnenstad te rijden, hij zei 'ik ga niet naar Den Bosch toe'. Dientengevolge ben ik daar vroeger veel te weinig geweest, maar dat heb ik inmiddels ruimschoots kunnen inhalen.

Dat is ook direct een oproep richting het college want als je een toeristische visie hebt, zorg dan ook dat je binnenstad bereikbaar blijft voor automobilisten en dat die hier gemakkelijk en betaalbaar kunnen parkeren, zodat ze hier ook hun geld kunnen uitgeven. De moties die over de fiets zijn ingediend, zijn ook zeer sympathiek en als we het toch over levenservaring hebben, mijn grootouders gingen in 1947 min of meer op huwelijksreis vanuit Eindhoven op de fiets naar Den Bosch. Dat is op die manier ook prima te doen als er tenminste goede fietspaden in het buitengebied liggen. Deze toeristische visie zit op zichzelf goed in elkaar, maar ik mis wel één ding en daaraan is zojuist ook al gerefereerd, het hotelaanbod. Ik doel dan met name op de risico's van het asieltoerisme. We zien de hotelactie van het COA zoals ze het zelf noemen, waarbij steeds hotelcapaciteit wordt opgesoupeerd voor de huisvesting van asielzoekers en statushouders. We hebben het bij het Mövenpick als azc gezien, Van der Valk wordt regelmatig ingezet voor de opvang van asielzoekers en alleenstaande minderjarige vluchtelingen en statushouders, het Fletcher Hotel in Rosmalen en nu komt ook het Campanile Hotel ter sprake. Ik hoor graag van het college wat er dan eigenlijk terecht gaat komen van deze toeristische visie als die hotelcapaciteit door dit asieltoerisme steeds onder druk komt te staan.

Zojuist verscheen er een artikel in het Brabants Dagblad over het Campanile Hotel waarin staat dat het daar één grote puinhoop zou zijn, bedwantsen, schimmels en andere onsmakelijkheden zijn in dat hotel aan de orde van de dag, en dan vraag ik ook aan het college of er in deze toeristische visie aandacht voor de kwaliteit van hotels is, of kan worden ingezet op kwalitatief goede hotels in plaats van zulke rotzooi die uiteindelijk bij het COA belandt of voor andere activiteiten wordt gebruikt. Gelet op deze vraag overweeg ik om in de tweede termijn de motie 'Stop asieltoerisme' in te dienen. Ik krijg eerst graag een reactie van het college op dit punt. Dan heb ik nog een andere vraag over de effecten van deze toeristische visie. Gaat die ook doorwerken op de vakantieparken die er al zijn, zoals Dierenbos, en de permanente bewoning daar, kan dit gevolgen hebben voor de mensen die al op dit park wonen? Daar krijgt ik graag een reactie van het college op. Tot slot, wij zullen alle voorstellen die per motie worden gedaan om onze toeristische ondernemers zoveel mogelijk ruimte te bieden van harte steunen, we moeten niet naar minder maar naar meer toerisme om in deze stad een goed belegde boterham te kunnen verdienen want toerisme is zeker in deze cultuurhistorische stad heel belangrijk. Tot zover voorzitter.

De heer VOSSEN: Vanavond staat met de toeristische visie en de economische visie in het teken van reuring, levendigheid en bedrijvigheid. De Bossche PvdA is voor die reuring, die levendigheid en die bedrijven, maar natuurlijk wel met oog voor de inwoners want daar doen we het voor, met oog voor de leefbaarheid want dat is belangrijk in een stad die ook voor een woonstad is. 20

Onzes inziens voldoet dit idee van de toeristische visie aan die voorwaarden, zowel de reuring als de leefbaarheid. We moeten het toerisme versterken met het oog op de inwoners en de leefbaarheid en dat doen we in deze eerste visie. Wij zijn blij met de toezegging van het college over het letten op de Airbnb's en het gebruikmaken van de Bossche Pas. Mijn collega, de heer Peters, had het ook over een hostelmotie waarmee wij zouden willen komen, maar deze passeren wij op een later tijdstip omdat we dit op een ander dossier meer gepast vinden, dus die kunt u nog van ons verwachten. Wij steunen de duurzaamheidsmotie van GroenLinks van harte omdat je ook daarin ziet dat toerisme en leefbaarheid en duurzaamheid hand in hand kunnen gaan, zaken die voor ons van belang zijn. Wij zijn zeer genegen om naar motie 6 over het fietspad te kijken, we zijn ook benieuwd naar de reactie van het college daarop en dat geldt ook voor de motie van de VVD over het spreiden omdat spreiden inderdaad een belangrijke stap is om die leefbaarheid te garanderen. We moeten hier niet van die bordjes krijgen met 'Tourist go home'. Er moet mij wel iets van het hart. Ik hoorde de heer Van Creij zojuist spreken over de motie en mensen met leeftijd en ik weet dat wij een wethouder hebben die ook sociale structuren in haar portefeuille heeft en graag bubbels wil doorbreken.

Hoe mooi zou het zijn als we een soort weekendpas krijgen voor Masters of Hardcore, op vrijdagavond een feestje en op zaterdagmiddag lekker naar de Sint-Jan, dat zou toch een hele mooie stap zijn, het zou tof zijn als we dat weten te bereiken. Tot zover. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Het lijkt me sowieso een fantastisch uitje, dus ik meld me alvast aan. Ik ben benieuwd want collega Vossen geeft aan dat spreiding belangrijk is. Den Bosch Partners heeft ons vandaag geïnformeerd over de start van de campagne die nu alleen aftrapt met enkel focus op het centrum, wat vindt uw partij ervan dat die campagne nu eigenlijk al op deze manier is gestart? De heer VOSSEN: Heel simpel, if you have it, flaunt it. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dan toch even een vervolgvraag na deze korte reactie. U geeft aan dat u voor spreiding bent, maar vervolgens wordt er alleen getarget op het centrum waarvan de inwoners juist aangeven dat het piept en kraakt en dat de leefomgeving onder druk staat. Kunt u toch iets meer tekst en uitleg geven over wat u van deze insteek vindt? De heer VOSSEN: Inderdaad een kort antwoord zojuist, maar daar ben ik wel heilig van overtuigd. We hebben hier in de stad iets prachtigs en dat moeten we koesteren, daar moeten we goed mee omgaan. U haalt nu één voorbeeld aan van een activiteit, hoe wij hier Den Bosch in de markt zetten en daar PR rondom neerzetten.

We hebben hier een toeristische visie die wordt vertaald in een actieplan en ik ben het met u eens dat we niet alleen maar PR rondom de binnenstad moeten hebben, maar als wij met deze visie een handtekening onder het spreiden zetten dan ga ik ervan uit dat Den Bosch Partners en deze wethouder hard aan de slag gaan om zowel in te zetten op het spreiden als op de binnenstad, dan hoeven we niet alleen te kijken naar één specifiek voorbeeld dat u nu aanhaalt. Ik ben het met u eens dat je dat soms even omhoog moet halen, maar ik heb er vertrouwen in dat we gaan spreiden. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Nou ja, één specifiek voorbeeld. Vandaag is de aftrap van die campagne en ik ben daarom toch wel benieuwd of u en mogelijk ook andere collega's met mij de oproep willen doen. Die campagne is nu zo afgetrapt en dat kan, maar kunnen we de rest van die campagne dan anders gaan insteken? Nu is de binnenstad er helemaal uitgelicht, maar nu tijd voor al die andere zaken. Wat er gebeurt is al gebeurd, maar nu die spreiding echt gaan waarmaken. De heer VOSSEN: Ik vind dat een stukje uitvoering waarop we zeker moeten controleren en ik ben benieuwd naar het antwoord van de wethouder over hoe deze campagne verder wordt ingestoken. U kunt ons aan uw zijde vinden, dat we spreiden zeker ook in de PR moeten meenemen. De heer VAN RENS: 's-Hertogenbosch bruist en dat laten we graag zien.

Met carnaval hebben we een echt Oeteldonks feestje met Oeteldonkers onder elkaar waarbij we als Oeteldonkers het liefst de stadspoorten voor een paar dagen sluiten en dat zeg ik natuurlijk met een knipoog want 'sHertogenbosch is te mooi om niet te delen, de waterwegen, de mooie straatjes in het centrum, de musea, horeca en onder andere de fietspaden in ons buitengebied om maar een paar voorbeelden te noemen. Graag nodigen wij mensen uit om deze pracht en praal van Den Bosch met ons te zien, te delen en te ervaren. Tegelijkertijd is het belangrijk om dat in goede banen te leiden en daarom is mijn fractie blij met de voorliggende visie op toerisme. Spreiding van toerisme bevordert een soort lagere druk op de binnenstad en is een impuls voor de gebieden om de binnenstad heen. Je zou bijna 21

kunnen zeggen een soort georganiseerde solidariteit met bijvoorbeeld ons mooie buitengebied. Door ook activiteiten buiten het stadscentrum te stimuleren, helpen we ondernemers in 's-Hertogenbosch en laten we de toerist zien dat 's-Hertogenbosch meer is dan een Bossche bol en de Binnendieze. We hebben ook de Moerputten, de zandverstuiving bij Rosmalen en bijvoorbeeld de bolwoningen in de Maaspoort. Als we de stad helpen, spreiden we de drukte en andersom en zo kunnen ook onze dorpen en wijken profiteren. Wij zullen daarom de motie 'Ruimte voor ondernemers in het buitengebied' steunen. Ook toerisme op een duurzame manier is belangrijk want de groei van toerisme mag niet per definitie ten koste gaan van de klimaatambities die wij als gemeente hebben. Sterker nog, we moeten nadenken over vormen van toerisme die onze klimaatdoelen ondersteunen en dat betekent het stimuleren van duurzaam vervoer, milieuvriendelijke accommodaties en natuurvriendelijke activiteiten en wij zullen de motie 'Toerisme met voldoende nadruk op een duurzame leefomgeving' dan ook mee indienen. Ik heb nog een korte aanvulling, ook zakelijk toerisme kan belangrijk zijn voor 's-Hertogenbosch en wij zullen ook de motie van Leefbaar 's-Hertogenbosch daarover steunen.

Er is ook een aantal andere moties ingediend die in onze ogen afbreuk doen aan de ambities die Den Bosch moet hebben en die zullen wij dan ook niet steunen. Tot zover. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Om het heel kort te doen even dezelfde vraag als ik ook aan collega Vossen stelde over de promotiecampagne die nu is ingezet. U spreekt zich heel hard uit voor spreiding ter ontlasting van de binnenstad, hoe kijkt u aan tegen de campagne die is gestart? De heer VAN RENS: Volgens mij sluit het een het ander niet uit. Het is een feit dat Den Bosch een prachtige binnenstad heeft die we graag met andere mensen delen zodat zij hier kunnen kijken, genieten en hier een dag en het liefst langer kunnen doorbrengen, maar op dit moment focussen we ons alleen op de binnenstad en wat ons betreft is het goed om ook daarbuiten te kijken en vandaar ook steun voor de motie van GroenLinks, dat mensen die bijvoorbeeld naar Den Bosch komen om van onze binnenstad te genieten op dat moment ook denken 'wellicht is het leuk om een fietstocht te maken naar het buitengebied of langs de Maasuiterwaarden te wandelen', de Moerputten, de Gement, ik heb ze allemaal opgenoemd. Ik denk dat het elkaar niet uitsluit. . Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dan toch nog even een verduidelijkende vraag.

Collega Van Rens gaf in zijn bijdrage aan dat hij juist spreiding zo belangrijk vindt en dat ook de binnenstad een stukje moet worden ontzien, maar hoe sluit dat aan op het feit dat u op dit moment aangeeft dat u toch wel voor de promotie van de binnenstad bent? U geeft zelf aan dat we meer dan Bossche bollen zijn, dat het over meer gaat dan alleen Bossche bollen, de Korte Put en het centrum, hoe sluit dat aan op wat u eerder aangaf? De heer VAN RENS: Volgens mij is dit dezelfde vraag, dus dan hetzelfde antwoord. De heer PLOEGMAKERS: Voor het CDA is de toeristische visie het vertrekpunt, de basis voor verdere uitwerking en daaruit komt het actieplan voort. Wij kijken verwachtingsvol uit naar het vervolg. Het succes van ons toeristisch beleid wordt mede bepaald door samenwerking tussen partijen, of het nu gaat om Den Bosch Partners, de wijk- of dorpsraden, de Kring Vrienden van 's-Hertogenbosch en verdere stakeholders. Wij ondersteunen de versterking van 's-Hertogenbosch als toeristische trekpleister van harte, maar laten we ook inzetten op spreiding en versterking van de zakelijke markt, meerdere partijen hebben daarover vanavond gesproken. Wij begrijpen dat er een roep is tot spreiding door de stad heen en wij zien dit graag terug in de uitwerking van de agenda.

Laten we ook blijvend aandacht houden voor het aanbod van betaalbare accommodaties, of het nu gaat om mensen met een kleine of mensen met een goed gevulde portemonnee, iedereen is welkom in Den Bosch en wordt als toerist gastvrij ontvangen. Tot slot kunnen we zeggen dat het begin is gemaakt en laten we nu niet tevreden achteroverleunen, maar aan de slag gaan om te komen tot een ambitieus actieplan. Wij hebben de motie van de VVD mee ingediend en wij zullen de motie van GroenLinks inzake toerisme met voldoende nadruk op duurzaamheid ondersteunen. Uiteraard zullen wij de motie over bevordering van het zakelijk toerisme van Leefbaar 's-Hertogenbosch steunen, dat past in de lijn van mijn verhaal, en we hebben ook een paar moties waar we graag de reactie van het college afwachten. Dank u wel voorzitter. Wethouder VAN DER SLOOT: Dank u wel allemaal en wat fijn om ook vanavond weer uw trots op onze gemeente te horen want dat hoor ik in alle bijdragen voorbijkomen. Dat is toch wel iets wat we delen en dat is overigens voor ons ook de reden om voor de eerste keer een toeristische visie te maken. Dat is er een met wensen en bedenkingen en dat is in ieder geval voor mij een nieuw soort 22

werken, maar dat is ook heel fijn want op die manier kunnen we echt het gesprek voeren, dat hebben we in de commissie ook uitgebreid gedaan, en kunnen we met de moties die u hebt ingediend kijken hoe we het verhaal samen kunnen verrijken. U hebt daar al het een en het ander over gezegd. Het college kijkt ook naar de uitvoerbaarheid van de moties en vervolgens is het natuurlijk aan u als raad om te kijken wat u aanneemt en wat we vervolgens in de visie verwerken, dat zal uiteindelijk worden vertaald in het actieprogramma. Volgens mij heb ik niet heel veel tijd en ik stel voor dat ik direct start met de verschillende moties. Het zijn er twaalf in totaal en ik heb ze een beetje geclusterd, maar ik probeer zo duidelijk mogelijk te zijn, ook voor uw eigen administratie. De eerste clustering gaat over ondernemers en zakelijk toerisme, motie 1 en motie 10. Motie 1, Ruimte voor ondernemers, van de VVD kunnen we steunen omdat we het belangrijk vinden om ondernemers te ondersteunen en wij kansen zien in spreiding over onze hele gemeente. Dan ga ik door naar motie 10 van Leefbaar 'sHertogenbosch over het zakelijk toerisme, daar hebben we ook geen bezwaar tegen. Het zakelijk toerisme groeit en als je kijkt naar de spreiding is dat ook een kans om het meerdaags verblijf te versterken. Dan heb ik het volgende kopje en dat is het kopje Duurzaamheid en natuur.

Dat zijn ook twee moties, motie 12 en motie 2. Ik begin met motie 12 van de PvdD over het betrekken van natuurorganisaties, u hoort dat ik het even opknip. Dat vinden we een heel terecht punt, dat gaan we ook doen en we hebben nu ook al contacten met IVN. We zijn er ook al heel actief mee bezig om die contacten warm te houden, ook richting wat nog gaat komen in het actieprogramma. Dat is het eerste deel van de motie en het tweede deel van de motie gaat over het onderzoeken van de draagkracht van de natuur en het natuurtoerisme. Eerder in de commissie hebben we al aangegeven dat ons toeristisch programma en ook het budget klein is. De mankracht is heel sterk, maar het zijn er niet veel en daarom is het doen van dit soort onderzoeken alleen vanuit toerisme niet uitvoerbaar. Er zijn wel andere organisaties en instanties die daar verantwoordelijk voor zijn en daar onderzoeken naar doen en die nemen we natuurlijk wel mee, maar als ik even heel specifiek ga kijken naar die motie, moet ik die ontraden omdat u ons vraagt om dat onderzoek te doen. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Het dictum is erop gericht dat het in kaart wordt gebracht, dat het wordt onderzocht en in die zin maakt het mijn partij niet zoveel uit of de gemeente of andere instanties dat doen.

Wij vinden het belangrijk dat de draagkracht in beeld wordt gebracht, dat die gewoon niet wordt overschreden en dat het gewoon hand in hand kan gaan. Daarom de volgende vraag aan de wethouder: is het voor u acceptabel als u dat op die manier interpreteert? Wethouder VAN DER SLOOT: Als u mij dan even de ruimte geeft om te kijken naar het dictum, want ik vind het wel fijn dat we dat op een goede manier kunnen vertalen, dan wil ik best even kijken of we daar iets in mee kunnen bewegen, ik kijk ook even naar de mankracht op de tribune. Ik ga door naar motie 2 van GroenLinks en anderen over voldoende nadruk op duurzaamheid. U hebt in onze toeristische visie gelezen dat we willen dat iedere Bosschenaar profijt heeft van het toerisme. Positieve effecten maximaliseren en negatieve effecten beperken, dat zie ik ook terug in uw motie. We willen ons inspannen op het thema Duurzaamheid en 'ons', wij zijn alleen de gemeente maar het is ook belangrijk dat ondernemers en andere partners dat doen. Dat herkennen we ook, juist ondernemers en Den Bosch Partners zijn krachten die zich hiervoor willen inzetten en daarom heeft deze motie voor ons geen bezwaar. Dan ga ik door met het volgende kopje en dat is de bereikbaarheid in de breedste zin, motie 4 van gewoon ge-DREVEN over Eindhoven Airport hoort daarbij. Ik snap wat u zegt, maar wij gaan er niet over.

In die zin zie je ook in het geheel der dingen dat iedereen zijn eigen lobbypunten heeft en de lobby over Eindhoven Airport ligt bij de gemeente Eindhoven en de provincie, daar zou ik die het liefst laten en daarom moet ik deze motie ontraden. Dan ga ik door naar motie 6, de fietsstad, ook van gewoon ge-DREVEN. Zoals u bekend is, zetten we in op de fiets, we hebben het fietsnetwerk 3.0 en VisitBrabant heeft ook een fietsroutekaart, een routebureau, om te kijken hoe we zoveel mogelijk mensen kunnen bewegen om te gaan fietsen, dus die motie is zonder gevolg. Dat was motie 6 en dan ga ik door naar motie 7 van gewoon ge-DREVEN over transferia, specifiek ook over het meer bekend maken van transferia voor bezoekers van onze stad. Dat past heel erg mooi in de mobiliteitsvisie, dus motie 7 heeft geen bezwaar. Dan ga ik door met twee andere punten, het kopje Actieplan en levenservaring, een apart kopje maar dat hebben we even zo bij elkaar gezet. Gelukkig was het niet levenservaring en fietsen, dat had ook gekund maar het is actieplan en levenservaring. We hebben over motie 8 al tijdens I&O en de commissievergadering aangegeven dat we u willen informeren over het actieplan, maar als het u geruststelt als ik daarvan zeg dat deze zonder gevolg is dan kan ik motie 8 zonder gevolg geven.

In ieder geval gaat u op allerlei manieren nog van het actieplan horen, ook via een raadsinformatiebrief. Dan de mensen met levenservaring, motie 5. Daarover is van alles en nog wat gezegd. U hebt in de toeristische visie gezien dat wij hebben geprobeerd om die discussie een beetje te omzeilen en wij 23

hebben een heel mooi woord gevonden 'de kwalitatieve verblijfsbezoeker', dus wat ons betreft maakt het niet uit hoe oud u bent, hoe jong u bent of hoeveel levenservaringen u hebt, als u maar een fijne mentaliteit en een leefstijl die past bij onze Bossche identiteit hebt, dan bent u meer dan welkom. Dus deze motie ga ik ontraden. Ik moet er nog drie en ik heb er nog twee over de groeidoelstelling, dat zijn de moties 3 en 11. Ik begin in zijn algemeenheid. U hebt ook in onze visie gezien dat we de natuurlijke groei op een goede manier een plek willen geven. We hebben in de commissie en ook daarna nog besproken dat wij geen hek om onze stad kunnen en willen bouwen en dat gaan we ook niet doen. Daarnaast kunnen wij niet garanderen dat er geen extra groei zal zijn want als ik ons met zijn allen zo enthousiast hoor praten over de stad en je komt van buiten, dan wil je misschien wel naar deze stad komen. We zetten wel in op balans en spreiding, maar we kunnen het goede niet tegenhouden en dat betekent ook dat we deze twee moties gaan ontraden. Nog wel even over de binnenstad, de bezoekers en de overlast in de binnenstad. Natuurlijk zijn we ook heel vaak in gesprek met bewoners in de binnenstad, meer dan regelmatig, en dat zijn ook zaken die we zeker oppakken met bewoners maar één ding, de zaken die zijn genoemd liggen niet alleen aan de toeristen.

De allerlaatste motie is motie 9 van VOOR Den Bosch. Die gaat ook over het onderzoek naar toeristen om te kijken wie waar vandaan komt en hoe we dat allemaal doen. Dan geef ik weer een beetje hetzelfde antwoord als ik eerder heb gegeven, gezien de grootte van het programma, de sterke mankracht, maar het zijn er niet veel, is het zeker belangrijk om onderzoeken te doen. Wij sluiten ook aan bij onderzoeken vanuit de regio en vanuit het land en ook Den Bosch Partners doet heel veel onderzoek, dus daar maken we maximaal gebruik van, maar wij gaan niet als gemeente nog een apart onderzoek daartegen aanplakken. Wat we wel echt doen, en dat is ook belangrijk, is dat we ook met de regio overleggen want als we het ook hebben over meerdaags een spreiding, zie ik ook kansen in de regio en daar zetten we ook actief op in. De heer VAN DER KRABBEN: In de eerste plaats gefeliciteerd wethouder, met dat wij op de vijfde plaats van de lijst met meest vitale steden van Nederland staan. Alle activiteiten die we nu doen, dat deden we zonder toeristische visie, leiden tot een hoger stapje. Wij hebben vanavond niets gezegd want in de commissie hebben wij daar voldoende over gezegd en er ligt een goede visie op tafel. De kern is gewoon: zorg voor spreiding en zorg voor de leefbaarheid voor de mensen die in de stad wonen.

Ik heb één vraag voor u: waar op dat ranglijstje met de meest vitale steden hoopt u met al deze inspanning en financiële middelen straks uit te komen, want nu deden we het al zonder visie. Wethouder VAN DER SLOOT: Ja goed, ik houd wel van ambities en zeker als je het hebt over een vitale stad want vitaal betekent ook gezondheid, bewegen en sport, maar ook een buitenruimte die uitdaagt om te bewegen. Daar zijn we toevallig ook heel hard mee bezig, dus die ambitie is groot, maar het geeft altijd ongeluk als je iets gaat uitspreken, dus laat ik dat niet doen. Wat nog wel mooi is om te melden. Ik was op 9 september jl. als lid van het college bij de bestuursraad in Engelen, daar hebben we ook over de toeristische visie gesproken en daar zie je dat juist die spreiding heel goed wordt ontvangen om te kunnen kijken wat daar kan bijdragen aan het spreiden over de stad. Ik ga nog twee dingen zeggen waarvan een punt over hotels, daar zijn de meningen over verdeeld. Daar hebben we het in de commissie ook over gehad. Eigenlijk hebben we vooral besproken dat we het er niet over hebben en gehad hebben. Wat u vandaag namelijk met elkaar doet, is spreken over het grotere visieverhaal, het bredere beleid, de paraplu. Als u dit als zodanig vaststelt, betekent dit ook dat meerdaags toerisme de inzet wordt.

Er loopt een hotelonderzoek en we weten binnenkort hoe het zit met logies in de breedte in onze hele gemeente en vervolgens gaan we door naar een overnachtingenbeleid. Als uit het een en ander, dus uit het meerdaags en dat hotelonderzoek, blijkt dat er behoefte is aan een verandering in dat overnachtingenbeleid dan passen we dat aan. Los daarvan, dat werd ook al aangehaald, heeft de raad de toeristenbelasting eerder geagendeerd en we komen met een discussienotitie naar uw raad om u in stelling te brengen zodat u met in het achterhoofd de aangenomen motie iets kunt vinden van hoe de toeristenbelasting eruit kan zien. Dan de planning. We gaan het actieplan in het najaar van 2024 uitwerken. De heer MEES: Toch nog even over de hotels. We lazen ook dat het COA onderzoek doet, maar wij weten eigenlijk van niets. Laten we het zomaar gebeuren dat het COA allerlei hotels in onze stad benadert of kunnen we daar afspraken met het COA over maken? Wethouder VAN DER SLOOT: Een terechte vraag denk ik, maar dit is weer zo'n voorbeeld. De toeristische visie kan alles omvatten, maar dat doet het aan de andere kant ook weer niet. Als dit soort gesprekken moeten worden gevoerd, en dat zeg ik ook direct tegen uw collega… Dat zijn zaken die juist heel relevant zijn om te bespreken als er bijvoorbeeld zo'n overnachtingenbeleid ligt of als er een 24

hele specifieke locatie is, maar even sec de toeristische visie waarin we het hebben over spreiding over de stad, de juiste persoon op het juiste moment op de juiste plek et cetera, dan heb ik het niet over het COA. De heer VAN HATTEM: Dan vind ik dat wel een grote tekortkoming in deze visie want ik vind het op zich geen slechte visie, maar het begint toch met overnachtingsmogelijkheden. Stel je zou een toeristische visie voor Zeeland moeten maken en je hebt helemaal geen beeld van de campings of de hotels of zo die daar op de verschillende eilanden zijn dan heb je ook helemaal niets op papier waarmee je iets kunt. Voor deze gemeente geldt eigenlijk precies hetzelfde en dan vraag ik toch het volgende aan de wethouder. Als het COA zo'n zwaar beroep op onze hotelcapaciteit doet en zelfs volledige hotels uit de roulatie haalt, hoe kun je een serieuze toeristische visie hebben als je de toeristen die hiernaartoe willen komen niet eens de overnachtingen kunt aanbieden? Wethouder VAN DER SLOOT: Het enige wat ik daar nog over kan zeggen, is dat er in 2023 643.298 hotelovernachtingen in deze gemeente zijn afgenomen, dus we hebben wel degelijk cijfers over hotels, hotelovernachtingen en hoe we daarmee zijn omgegaan.

Ik verwijs u wat betreft de vragen die u stelt echt naar het overnachtingenbeleid of een ander moment om daarover te spreken omdat dit niet binnen de scope van de toeristische visie valt, zoals de campings die we hier in de stad gaan neerleggen, extra fietspaden of Eindhoven Airport dat ook niet zijn. De heer VAN HATTEM: Het is bijna een kip-of-eiverhaal. Je hebt qua overnachtingen gewoon een toeristische infrastructuur nodig om een goede toeristische visie te kunnen neerzetten en daarom vraag ik aan de wethouder: als die visie op die toeristische infrastructuur ontbreekt, wat heb je dan aan de toeristische visie die nu voorligt? Wethouder VAN DER SLOOT: Het mooie aan de kip en het ei is of je begint bij de kip of bij het ei en ik denk dat wij tegenovergesteld zijn begonnen. Ik vond het belangrijk om bij uw raad op te halen of u voorstander bent van meerdaags toerisme, dat heb ik in ieder geval gehoord en daarmee gaan we graag verder. De VOORZITTER: Dank u wel. Voor de orde van de vergadering lijkt het me wel prettig als mensen die met elkaar willen overleggen dat op de gang en niet aan tafel doen. We hebben ook respect voor degenen die het debat op dat moment hebben en het lijkt me verstandig dat we hen die ruimte geven, ook respect voor anderen, en dat er geen onderlinge debatjes plaatsvinden.

Dat doe je maar even op de gang of je vraagt een schorsing aan, maar niet op deze manier want dat geeft onrust, het geeft geen ruimte en het doet geen recht aan de sprekers die op dat moment aan het spreekgestoelte staan. Laten we dat afspreken. Is er behoefte aan een tweede termijn? De heer Van Hattem. Anderen voor de tweede termijn? Dan geef ik het woord aan mijnheer Van Hattem. Tweede termijn De heer VAN HATTEM: Voorzitter dank, twee dingen nog in de tweede termijn. Ik had de wethouder nog gevraagd naar de mogelijke effecten van deze toeristische visie op de mensen die permanent op park Dierenbos verblijven, of er nog effecten op hun positie zijn. Dan het tweede. Ik ben niet tevreden over de beantwoording van de wethouder op de vraag over de plannen van het COA, hun hotelactie om hotels te blijven gebruiken voor opvang van asielzoekers en andere vormen van asielopvang. Daarom dien ik in deze tweede termijn alsnog de motie 'Stop asieltoerisme in. Ik weet niet of het nodig is om de motie integraal voor te lezen. De VOORZITTER: Het dictum is voldoende. De heer VAN HATTEM: Het dictum is voldoende. Dan is het dictum in ieder geval 'spreekt de wens uit geen medewerking te verlenen aan verzoeken van het COA voor de vestiging van asielzoekers, AMV'ers of statushouders in hotels en/of andere initiatieven voor opvang van asielmigranten in hotels'. Tot zover in de tweede termijn.

Wethouder VAN DER SLOOT: Het blijft een herhaling, maar dat snap ik ook. Ik heb echt gekeken, en dat heb ik in het begin ook aangegeven vanuit het college, naar de uitvoerbaarheid binnen de scope van de toeristische visie. Ik heb ook aangegeven welk proces we gaan lopen, ook richting het logiesbeleid, maar ook richting de toeristenbelasting. Ik heb uw motie natuurlijk niet 25

gezien, maar als ik het zo hoor, past die niet binnen de scope van de toeristische visie, dus zal ik die ontraden. Er is al eerder over Dierenbos gecommuniceerd. De heer VAN HATTEM: Dat staat niet in de motie, dat is gewoon een vraag. Wethouder VAN DER SLOOT: Oh nou ja. Daarover is al eerder naar u gecommuniceerd en dat is niet iets wat wijzigt op grond van deze wensen-en-bedenkingenprocedure toeristische visie die we vandaag bespreken. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Als ik nog even van de gelegenheid gebruik kan maken, wil ik nog even een klein ding onder de aandacht van de wethouder brengen, namelijk het gewijzigde dictum van motie 12. De wijziging: bij de nadere uitwerking en invulling van natuurtoerisme zorg te dragen voor balans tussen natuur en recreatie en hier lokale natuurorganisaties bij te betrekken. Gehoord hebbende uw reactie in de eerste termijn en graag aan u de vraag of dat u hiermee uit de voeten zou kunnen. Wethouder VAN DER SLOOT: Als ik het goed hoor... Het belangrijkste punt van het college is dat we een extra onderzoek zouden moeten doen waarvoor we niet de capaciteit hebben. Als ik dit zo hoor, gaan we juist gebruikmaken van de kracht van de vrijwilligers bij de natuurorganisaties en mensen die zich daarvoor inzetten en daar zal ik altijd blij van worden, ook vanuit de sociale structuur. Dus ik denk dat we die motie ook geen bezwaar geven.

De VOORZITTER: Oké dank u wel. Motie 13 staat ook genoemd. Dan kunnen we twee voorstellen doen, eerst schorsen en daarna stemmen of eerst stemmen. Stemmen? Ja, dan gaan we eerst stemmen. Dan breng ik motie 1 in stemming, de stemverklaringen hopelijk kort want er zijn dertien moties. Heeft iemand een stemverklaring over motie 1? Dan breng ik deze in stemming. Motie 1, Ruimte voor ondernemers in buitengebied, van VVD, Rosmalens Belang, CDA, Bosch Belang en gewoon ge-DREVEN. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): We zijn toch blij dat de VVD het licht ziet, dat een probleem kleiner wordt als je het spreidt. Dus we stemmen graag met deze motie in. Mevrouw SAMSHUIJZEN (stemverklaring): Deze motie staat haaks op de motie die de zaken ook in balans met de natuur wil brengen. We hebben toch wat vraagtekens en huivering bij de Pettelaarse Schans als permanente evenementenlocatie en ondanks dat we natuurlijk voor spreiding zijn, moeten we helaas toch tegen deze motie stemmen. De VOORZITTER: Ik breng motie 1 in stemming, de stemming is geopend. Ik mis de heer Mees nog. (Er wordt buiten de microfoon gesproken).Ik ga schorsen, we gaan eerst pauzeren en daarna gaan we stemmen. Het is 21.25 uur. Schorsing De VOORZITTER: Dames en heren ik verzoek u allen plaats te nemen. We hebben net stemming gehad, we weten de uitslag nog niet en de spanning wordt opgebouwd.

Er heeft één persoon niet gestemd en de belangrijkste stem van de dag wordt nu uitgesproken door de heer Gersjes en die tellen wij straks bij de uitkomst van de totale stemming op. De vraag aan de heer Gersjes is of hij voor of tegen motie 1 is. De heer GERSJES: Voor. De VOORZITTER: Voor. Dan ga ik nu naar de uitslag van de stemming. Motie 1 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (Hoeben, mw. Van Opdorp), SP (Roovers) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben tegen gestemd. De VOORZITTER: Ik hoop dat vanaf nu de stemming ook voor de heer Gersjes weer werkt.

26

Motie 2, Toerisme met voldoende nadruk op een duurzame leefomgeving, van GroenLinks, D66, PvdA, PvdD, De Bossche Groenen, SP, Volt en VOOR Den Bosch. De heer VAN CREIJ (stemverklaring): Ik zal tegen deze motie stemmen. Wij vinden het betutteling en het vergt budget en ambtelijke capaciteit. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Wij gaan tegen deze motie stemmen. Wij vinden hem overbodig omdat we in het hele coalitieakkoord over duurzaamheid gaan. De heer ALTENBURG-COLLIN (stemverklaring): Ik wil ook nog even een stemverklaring doen. Het gaat over balanceren tussen levendigheid en leefbaarheid en in onze ogen draait draagt deze motie hier onvoldoende aan bij. Zodoende stemmen wij als VVD tegen deze motie. De heer MEES: Wij zijn niet voor deze motie omdat wij met name naar het derde punt kijkend meer regels en meer handhaving zien en daar zijn wij tegen. Motie 2 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), Bosch Belang (Van der Krabben), Rosmalens Belang (Huibers, mw. Van der Kallen, Kouwenberg, mw. Verreijt), Leefbaar 's-Hertogenbosch (Kagie, Mees), PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben tegen gestemd. Motie 3, Loslaten Groeidoelstelling, van De Bossche Groenen en SP. De heer VAN CREIJ: Ik zal tegen deze motie stemmen.

Gematigde groei blijft noodzakelijk, stilstand is achteruitgang. Motie 3 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (Hoeben, mw. Van Opdorp), SP (Roovers), VOOR Den Bosch (Gersjes) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Motie 4, Lobby gebruik Eindhoven Airport, van gewoon ge-DREVEN. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Ondanks dat ik het een sympathiek idee vind, ben ik in principe niet voor een extra treinstation op Eindhoven Airport al kan dit natuurlijk altijd binnen BrabantStad worden besproken, maar wij zijn er geen voorstander van. Motie 4 is door de gemeenteraad verworpen. Het lid van de fractie van gewoon ge-DREVEN (Van Creij) heeft voor gestemd Motie 5, Levenservaring de keuze, van gewoon ge-DREVEN. De heer VAN SILFHOUT (stemverklaring): Volgens mij is de heer Van Creij ook ooit jong geweest en wij willen niet dat de heer Van Creij pleit tegen de jongere heer Van Creij, dus wij zijn tegen deze motie. Mevrouw HERNÁNDEZ (stemverklaring): Ik lees dat het doel van deze motie is om door de week ouder publiek naar de gemeente te trekken en daarom gaan we voor stemmen.

De heer ROOVERS (stemverklaring): Als mijn inschatting klopt, komt de heer Van Creij in het gemiddelde Bossche en Rosmalens café meer leeftijdsgenoten tegen dan ik, dus mijn constatering is dat de mensen met levenservaring de stad al voldoende weten te vinden en daar ben ik erg blij mee. Motie 5 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van PVV (Van Hattem), 50PLUS (mw. Hernández) en gewoon ge-DREVEN (Van Creij) hebben voor gestemd. Motie 6, Den Bosch de fietsstad bij uitstek!, van gewoon ge-DREVEN, VVD, PvdD en Bosch Belang. De heer PLOEGMAKERS (stemverklaring): Een sympathieke motie, maar aan de andere kant 27

hebben wij zoiets van 'er zijn al ontzettend veel fietsroutes in en rond Den Bosch' en wij vragen ons af of we hiermee iets toevoegen. Op dit moment niet, dus wij stemmen tegen. De heer VAN RENS (stemverklaring): Wij zijn voor 's-Hertogenbosch promoten als fietsvriendelijke stad, dus wij zullen deze motie steunen. Motie 6 is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van CDA (Van Genugten, mw. Lipman, Ploegmakers) en PvdA (Çifçi, Kabbouti, Vossen) hebben tegen gestemd. Motie 7, Uitbreiding mogelijkheden transferia!, van gewoon ge-DREVEN is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), Bosch Belang (Van der Krabben), CDA (Van Genugten, mw. Lipman, Ploegmakers) en Volt (Van Silfhout) hebben tegen gestemd. Motie 8, Actieplan, van gewoon ge-DREVEN is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), CDA (Van Genugten, mw. Lipman, Ploegmakers), PvdA (Çifçi, Kabbouti, Vossen), De Bossche Groenen (Hoeben, mw. Van Opdorp) en Rosmalens Belang (Huibers, mw. Van der Kallen, Kouwenberg, mw. Verreijt) hebben tegen gestemd. Motie 9, Onderzoek doen naar de groei of daling van het aantal toeristen en waar zij vandaan komen, van VOOR Den Bosch.

De heer VAN HATTEM (stemverklaring): Gehoord de discussie heb ik begrepen dat de heer Gersjes doelt op de uiteindelijke uitwerking van het actieplan. Wat mij betreft hoeven er niet veel extra kosten te worden gemaakt voor een uitgebreid onderzoek, maar ik heb geen bezwaar tegen enige vorm van onderzoek gericht op het actieplan. Motie 9 is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (Hoeben, mw. Van Opdorp), PVV (Van Hattem), VOOR Den Bosch (Gersjes) en Volt (Van Silfhout) hebben voor gestemd. Motie 10, Bevordering van Zakelijk Toerisme in ’s-Hertogenbosch, van Leefbaar 's-Hertogenbosch is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van SP (Roovers), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben tegen gestemd. Motie 11, Koester de binnenstad en haar bewoners, van PvdD is door de gemeenteraad verworpen. De leden van de fracties van De Bossche Groenen (Hoeben, mw. Van Opdorp), SP (Roovers), VOOR Den Bosch (Gersjes), Volt (Van Silfhout) en PvdD (mw. Samshuijzen) hebben voor gestemd. Motie 12, Natuurlijk verantwoord natuurtoerisme, van PvdD en gewoon ge-DREVEN is door de gemeenteraad aangenomen. De leden van de fracties van VVD (Altenburg-Collin, Broekmeulen, Van Haren, mw. Welten), Rosmalens Belang (Huibers, mw. Van der Kallen, Kouwenberg, mw. Verreijt) en Leefbaar 'sHertogenbosch (Kagie, Mees) hebben tegen gestemd.