Notulen raadsvergadering 2022-11-08

VERGADERING VAN DE GEMEENTERAAD VAN 's-HERTOGENBOSCH OP 8 NOVEMBER 2022 AANVANG 14.00 UUR

Voorzitter:

drs. J.M.L.N. Mikkers

Griffier:

drs. W. Amesz

Leden aanwezig:

drs. E.M.M.P. Altenburg-Collin, B. El Amraoui, J. Broekmeulen, O. Çifçi (vanaf agendapunt 6), mw. M. Craste BC, J.J.E.L. van Creij, mw. mr. Y. Dogan, J.J.M. Gersjes, mw. W. de Groot MSc, F.J. van Haren, A.W.J.A. van Hattem LLB (vanaf 15.15 uur), mw. drs. J. Hendrickx, mw. A. Hernández, W.B.G. Hoeben, J.A.B. Huibers, mw. N.M.C Huijbrechts, mr. F. Kabbouti, drs. P.E. Kagie, mw. R.F. van der Kallen-van der Donk, drs. R.M.J. van den Kerkhof, mw. M.A.J.T. Korver-van Weegberg (vanaf 15.00 uur), J. Kouwenberg, P.M. van der Krabben, mw. mr. drs. R. Lipman, H.J.M. Mees, mw. ir. V.P.T. Muller-Laumans, mw. drs. E.W.M. van Opdorp, M.C.J.M. Ploegmakers, M.G.H. van Rens, B.F.C. Roovers, A.P.R.G.M. van Rosmalen, mw. E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, drs. ing. G.M.M. Verbruggen, mw. N.R. Verreijt, mw. A.R. Volgers-van Wijk (tot agendapunt 6), mw. C.K.J. Visscher, K.M. Vossen (vanaf agendapunt 6), mw. J.P.M. Welten-van Doremalen

Tevens aanwezig de wethouders:

Afwezig:

ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, P. Slikker, mw. mr. M.A.B. van der Sloot en U. Kâhya F.G.F. van Genugten

1.

Vragenhalfuurtje

2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 4 en 5 oktober 2022

4.

Ingekomen stukken en mededelingen

5.

Raadsinformatiebrieven

6.

Installatie van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

VOORSTELLEN WAAROVER NOG DISCUSSIE WORDT VERWACHT 7.

Conceptbegroting 2023

8.

Belastingvoorstellen 2023

9.

Opnemen herhuisvesting Design Museum Den Bosch in verkenningsfase Structuurfonds

MOTIES VREEMD AAN DE ORDE VAN DE DAG - NIET BESPROKEN IN COMMISSIES 10.

Motie vreemd aan de orde van de dag Oplossing bewoners pastorie Sint-Cathrienkerk

OVERIG 11.

Benoeming lid van het presidium

1

De VOORZITTER: Dames en heren, voor ik de vergadering officieel ga openen verzoek ik u even te gaan staan. Op 21 oktober jl. is overleden Frans van Valkenburg, vanaf 14 april 1998 raadslid van de gemeente 's-Hertogenbosch en wij hebben het afgelopen jaar bij de verkiezingen helaas afscheid van hem moeten nemen als raadslid. Vanwege zijn gezondheidssituatie kon hij niet meer aan de verkiezingen meedoen en zijn afscheid hier in deze zaal niet meer meemaken. Frans van Valkenburg, een echte Bosschenaar. Humor, een bepaalde wijze van kwinkslagen die hij toch ooit hier in deze gemeenteraad wel eens gebruikte, hij had niets aan beleid en grote stukken, maar hij vond het vooral belangrijk om het praktische goed in te vullen. Het praktische, waar heeft de Bosschenaar mee te maken, over sport, onderwijs, gezondheid en vooral sociale hart en het sociale domein en natuurlijk het welzijn van dieren want met zijn eigen dierenspeciaalzaak, maar ook met zijn leraarschap in het groenonderwijs heeft hij vele jongeren hier in Den Bosch de weg gewezen, maar ook de mensen in de samenleving. Frans was niet van grote uitgebreide verhalen of de ingewikkelde materie, maar hij wilde het vooral praktisch en luchtig houden. Als iedereen het wilde begrijpen, moest hij het ook kunnen begrijpen en dan deed hij dat op een bepaalde manier en op een bepaalde manier ook wel met zelfspot.

Een Bosschenaar is overleden en ik wens zijn vrouw, zijn drie kinderen, acht kleinkinderen en twee achterkleinkinderen veel sterkte toe met dit verlies. Graag een moment van stilte. Stilte De VOORZITTER: Dank u wel. Dames en heren, de vergadering van deze dag staat in het teken van de begroting voor het jaar 2023. We hebben bericht van verhindering ontvangen van de heer Van Genugten, vanaf deze plek nog veel sterkte met zijn gezondheid. Mevrouw Korver komt een uur later en de heer Van Hattem verwachten we rond 16.00 uur. Verder zijn we compleet. 1.

Vragenhalfuurtje

De VOORZITTER: Er zijn twee vragen binnengekomen voor het vragenhalfuurtje. Ik stel voor om die eerst af te doen en daarna gaan we het vervolg van de vergadering in, waarbij vandaag twee nieuwe raadsleden worden geïnstalleerd en afscheid van één raadslid wordt genomen. Voor het vragenhalfuurtje hebben de SP en De Bossche Groenen zich gemeld over de uitzetting uit de pastorie van de Sint-Cathrienkerk en ik geef de heer Roovers graag het woord. Dat kan vanaf die plek. De heer ROOVERS: Ja dank u wel voorzitter. Op 28 oktober jl. kregen wij te horen dat aan de bewoners van de Sint-Cathrienkerk is gemeld dat zij dat pand voor 28 november 2022 moeten verlaten. Dat gaat natuurlijk over de pastorie van de Sint-Cathrienkerk. Dat pand is eind 2017 gekraakt, er is een antikraak-overeenkomst gekomen en sinds die tijd heeft er een stel jongeren in kunnen wonen die ontzettend veel voor het onderhoud van dat pand hebben betekend. Ik ben er zelf gaan kijken toen het net was gekraakt, het lag er vervallen bij en deze mensen hebben daar veel in betekend. Onze vraag gaat eigenlijk over het volgende, namelijk dat deze jongeren in de woningmarkt waarin wij ons nu bevingen vier weken de tijd krijgen voordat zij het pand worden uitgezet. Dat lijkt mijn fractie en die van De Bossche Groenen, namens wie ik deze vragen ook stel, vanuit sociaal oogpunt onwenselijk.

Daarom hebben wij de volgende vragen aan het college: 1. Is het college bekend met het voornemen van de parochie om op 28 november 2022 tot uitzetting over te gaan? 2. Is het college het met de fracties van de SP en De Bossche Groenen eens dat vanuit sociaal en menselijk oogpunt uitzetting op zo'n korte termijn onwenselijk is? Zo nee, waarom niet? 3. Is het college bereid om op korte termijn met de parochie en de huidige bewoners in gesprek te gaan om, gelet op de hierboven genoemde suggesties, tot een andere oplossing te komen? Tot zover voorzitter Wethouder SLIKKER: In de huidige tijd met zo'n groot tekort aan betaalbare woningen op zoek moeten naar een nieuw huis is geen pretje, maar dat overkomt toch vrij veel inwoners van onze stad omdat bijvoorbeeld na werkeloosheid de koopwoning niet meer betaald kan worden, omdat de partner een huurcontract had en de relatie op de klippen loopt of omdat je een tijdelijk huurcontract had of in leegstandsbeheer zat en dat afloopt. Die mensen moeten dan op zoek naar een nieuwe woning en dat is in deze tijd niet leuk. Daar helpt uiteindelijk maar één ding tegen, dat is meer betaalbare woningen bouwen, daar vraagt uw raad veel aandacht voor en daarmee is het college voortvarend op weg.

In die context van woningnood is leegstand dan ook bijzonder onwenselijk en alhoewel we niemand noodgedwongen een tijdelijke woonvoorziening willen toewensen, is in deze tijd leegstandsbeheer wel een oplossing om verloedering van woningen tegen te gaan en om te zorgen dat mensen tijdelijk een 2

dak boven hun hoofd vinden als dat anders niet zou kunnen lukken. In het geval van de parochie betekent dit dat voor een periode van ongeveer zes jaar sprake is van tijdelijke woning en dat leegstandsbeheer in dit geval echt heeft bijgedragen aan het verzinnen van een tijdelijke woonoplossing voor vele mensen. Dat moge ook duidelijk zijn uit het feit dat de mensen die de parochie nu moeten verlaten er vaak pas enkele maanden in zitten, terwijl er ook mensen zijn die daar jarenlang hebben gewoond voor € 200 per maand en die inmiddels gelukkig een andere plek hebben kunnen vinden. Dat is helaas voor de laatste bewoners geen oplossing. Nu die parochie na zes jaar eindelijk kan gaan verbouwen, wil men graag snel aan de slag met het parochiecentrum en het huis van de pastoor, ook nu ze eindelijk die aannemer hebben gevonden die het kan realiseren. We begrijpen dat de bewoners daar voortdurend van op de hoogte gebracht zijn en het is vervelend dat ze nu op zoek moeten naar een nieuwe woonruimte. De weg die je dan aflegt verschilt per inwoner, als je kapitaalkrachtig bent dan kun je kopen of eventueel huren, als je lang ingeschreven staat dan kun je meedoen aan een loting bij de woningbouwcorporaties en als dat niet lukt dan ben je aangewezen op weer leegstandsbeheer, tijdelijk woonruimte vinden bij ouders, familie, vrienden of in het ergste geval crisisnoodopvang.

Woningnood is onwenselijk en de gevolgen daarvan zijn ook onwenselijk, maar als we iedere keer als in deze stad een tijdelijk huurcontract of leegstandsbeheer afloopt bij eigenaren gaan aandringen op verlenging daarvan dan ondermijnen we ook dat tijdelijke leegstandsbeheer. Dan is er namelijk geen pandeigenaar meer die zijn pand beschikbaar wil stellen voor tijdelijke verhuur van de woning of tijdelijke verhuur van het pand. Dus het antwoord op uw vragen: wij zijn er uiteraard mee bekend dat de tijdelijke gebruikersovereenkomst afloopt, maar hoe vervelend voor de bewoners ook, het college vindt het echt onwenselijk om in die gevallen druk op pandeigenaren uit te oefenen omdat dit uiteindelijk leegstand in de hand werkt en leegstandsbeheer niet meer een oplossing biedt die het op dit moment voor vele inwoners wel was. Tot zover. De heer ROOVERS: Bedankt voor de beantwoording van de vragen. De wethouder schetst zelf eigenlijk de situatie waarin de mensen zich hier bevinden, onzekerheid en ook kans op misschien de situatie waarin ze niet op tijd aan een woning kunnen komen. U zegt ook dat de mensen hiervan op de hoogte zijn gehouden, maar de informatie wij hebben is dat de mensen op 28 oktober 2022 te horen hebben gekregen dat ze er op 28 november 2022 uit moeten en het gaat voor een heel groot gedeelte ook om die termijn van een maand.

Toch een laatste beroep op de wethouder, bent u nou echt niet bereid om in ieder geval het gesprek met de parochie aan te gaan om te kijken of er een voor beide partijen wenselijk oplossing kan worden gevonden. Mevrouw HENDRICKX: Ik onderstreep dat laatste punt van de heer Roovers, het is niet zo dat de mensen al langere tijd op de hoogte waren, maar dat is op een vrij korte termijn medegedeeld. Vergeet niet dat dit soort tijdelijke huurcontracten eigenlijk zijn bedacht met de gedachte dat er vervolgens doorstroming naar een betaalbare woning is. De situatie is anders, er is een enorme druk op betaalbare woningen in onze gemeente, vandaar dat wij deze situatie anders beoordelen dan misschien een aantal jaar geleden toen dit soort mensen nog op eenvoudigere manier konden doorstromen naar een betaalbare woning. Daarom vinden wij het legitiem om deze vraag nu te stellen. De VOORZITTER: Uw vraag mevrouw Hendrickx. Mevrouw HENDRICKX: U zegt eigenlijk 'ik wil geen druk op die tijdelijke contracten zetten omdat ik bang ben dat er dan geen verhuur meer komt', maar bent u het met mij eens dat we misschien nu wel bij al die eigenaren met private panden moeten aankloppen om die tijdelijke huur wat langer te laten doorgaan omdat de tijdelijke huurders nergens terechtkunnen.

Wethouder SLIKKER: Deze situatie geldt helaas voor heel veel bewoners, voor iedereen die noodgedwongen op straat komt te staan. Bij een huurcontract voor onbepaalde tijd is je opzegtermijn drie maanden, bij een tijdelijk huurcontract, gewoon een woning en niet eens leegstandsbeheer, is dat een maand en dat is bij leegstandsbeheer ook een maand. Als wij elke keer dat dit gebeurt bij pandeigenaren aankloppen en zeggen 'kan het langer?' dan is er geen pandeigenaar meer die zijn pand voor tijdelijke verhuur beschikbaar wil stellen. Dan creëren we een ander probleem, aan de ene kant leegstand en verloedering en aan de andere kant dat die plekken die eigenlijk kunnen worden benut voor in dit geval jarenlange bewoning daar niet meer beschikbaar voor zijn en dat vinden wij onwenselijk. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan gaan wij over naar vraag 2, de werksfeer bij Weener XL. De heer Roovers. 3

De heer ROOVERS: Dank u wel voorzitter. We hebben tijdens de vorige raadsvergadering een uitgebreid debat gevoerd over de situatie bij Weener XL, waarbij de wethouder een extern onderzoek heeft aangekondigd, waarvoor nogmaals dank. We hebben inmiddels ook contact gehad met veel medewerkers van Weener XL en we hebben daar ook een paar keer aan de poort gestaan. Er leeft momenteel toch ook veel onzekerheid over de situatie die zich heeft voorgedaan en ook vragen mensen die daar werken zich af wat ze kunnen verwachten. Wij hebben de volgende vragen aan het college: 1. Wat is er de laatste weken gedaan om de werksfeer bij met name de afdelingen waar veel klachten over waren, te verbeteren? 2. Hoe worden de werknemers geïnformeerd over wat er de komende tijd gaat gebeuren? Wethouder VAN DER SLOOT: Zoals u aangeeft, hebben wij in de vorige raad een uitgebreid gesprek over Weener XL gehad, toen hebben we daar ook een aantal afspraken over gemaakt en die afspraken voeren we nu uit. Dat is eigenlijk alles wat ik op uw vragen kan zeggen. We hebben goed gesproken, we hebben afspraken gemaakt en die zijn we nu aan het uitvoeren. De heer ROOVERS: Het gaat met name over de manier. Er leeft momenteel veel onzekerheid onder de medewerkers bij Weener XL over wat hen te wachten staat.

Op welke manier zijn of worden de werknemers geïnformeerd over het traject dat nu afloopt en over de afspraken die wij hier in de vorige raadsvergadering hebben gemaakt? Mevrouw HENDRICKX: In het verlengde van de heer Roovers, ik heb dezelfde vraag. We hebben hier in de raad uitvoerig stilgestaan bij de problematiek die bij de Weenergroep speelt. In hoeverre hebt u naar aanleiding van die raadsvergadering medewerkers binnen de Weenergroep geïnformeerd over de voortgang? Zijn ze überhaupt geïnformeerd, hebt u een brief gestuurd over wat er gaande is? Ik begrijp van de SP dat die mensen niet weten waar ze aan toe zijn. Graag een antwoord erop. De heer KAGIE: We hebben een heel goed debat gehad waarbij de wethouder een constructieve opstelling had. Laten we het nu wel houden bij het positieve vertrekpunt van die vergadering. Ik wil dit vragen: communiceert u het stappenplan naar de medewerkers, naar iedereen die ertoe doet, en vervolgens ook naar de raad, maar dat is niet de eerste instantie. Daar gaat het ons om. Wethouder VAN DER SLOOT: Zoals we in de vorige vergadering besproken hebben… De heer Kagie heeft toen specifiek gevraagd naar het overbruggingsmanagement, hebt u daar oog voor? Toen heb ik ook aangegeven 'ja natuurlijk hebben we daar oog voor', dus dat is ook wat aan het doen zijn.

Er is een heel debat geweest, we hebben gezegd dat we met een onderzoek komen, daar zijn we ook mee bezig, we zijn op dit moment het bureau aan het selecteren. Dus dat is allemaal gaande en zodra duidelijk is wanneer het onderzoek begint, worden de medewerkers daarover geïnformeerd. Dat is alles wat in de bedrijfsvoering bij Weener XL ligt en daarbij wil ik het laten want daar hoort het ook. 2.

Vaststelling agenda van de raadsvergadering

De VOORZITTER: Dan gaan wij over naar de vaststelling van de agenda van de raadsvergadering van vandaag. Ik stel voor om de voorstellen 7, 8 en 9, de conceptbegroting 2023, de belastingvoorstellen en het opnemen Herhuisvesting Design Museum in de verkenningsfase Structuurfonds, als één onderwerp te behandelen zoals we dat we elkaar hebben afgesproken. Akkoord? De agenda wordt vastgesteld. 3.

Goedkeuring notulen van de openbare raadsvergadering van de gemeenteraad van 4 en 5 oktober 2022

De notulen worden ongewijzigd vastgesteld. 4.

Ingekomen stukken en mededelingen

De ingekomen stukken worden conform voorstel verwerkt. 4

5.

Raadsinformatiebrieven a. Raadsinformatiebrief Ontwerpbestemmingsplan Lage Diezebrug b. Raadsinformatiebrief Ontwerpbestemmingsplan Vinkelsestraat 86 Vinkel

De raadsinformatiebrieven worden conform voorstel afgehandeld. VOORSTELLEN WAAROVER NOG DISCUSSIE WORDT VERWACHT 6

Installatie van de nieuwbenoemde leden van de gemeenteraad

De VOORZITTER: Dan gaan we over naar de installatie van de nieuwbenoemde raadsleden van de gemeenteraad, maar voordat we dat doen neem ik afscheid van mevrouw Volgers. Dames en heren, we hebben op een vrijdag bericht gekregen dat er veel wisselingen bij de fractie van de PvdA gaan plaatsvinden. Het is lastig voor zo'n partij om twee mensen tegelijkertijd te moeten missen, mevrouw Van Gool voor een tijdelijke termijn, als het goed is wordt zij straks vervangen door de heer Çifçi, en mevrouw Volgers heeft aangegeven dat ze wil stoppen met het raadslidmaatschap omdat de combinatie u te zwaar is, zo zal ik het maar omschrijven. Op 31 mei jl. toegetreden tot de gemeenteraad als opvolger van de heer Slikker die wethouder mocht worden en we hebben in de zomer met elkaar gewandeld waarbij een aantal punten naar voren kwam. De zorg voor de zorg, zowel in de geestelijke gezondheidszorg als in de mentale zorg die daarmee samenhangt, hoe het bij mensen achter hun voordeur is, waarmee ze worstelen, hoe ze proberen daaruit te komen en welke hulp u daar vanuit uw werk wilt aanbieden. Het morele kompas van de samenleving, hoe gaan we daarmee om en wat betekent dat, maar ook het creatief kunnen oplossen: er is nu een probleem, dat wil ik vandaag oplossen en eigenlijk wilde ik gisteren al een oplossing bedacht hebben. Die ambitie en urgentie zat er bij u in.

Die combinatie zorgt er ook voor dat u zei 'naast mijn werk wil ik toch dat raadslidmaatschap vervullen', maar helaas moet u nu na een aantal maanden aangeven dat die combinatie u wel zwaar valt. Misschien wel door de drie factoren die ik net noemde: de zorg voor mensen en daarmee het warme hart voor anderen, het morele kompas, vanuit welke richting wil ik de mensheid en de samenleving helpen, en hoe kom ik tot de juiste creatieve oplossingen en heb ik in de politiek wel de ruimte om dat op een goede manier in te vullen. Dat zorgt dan voor de afweging die u hebt moeten maken. Ik wil u namens de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch hartelijk danken voor uw inzet en ik hoop dat we u op termijn, toch in combinatie met de drie woorden die we hebben, toch weer kunnen verleiden om u actief te blijven opstellen voor de politiek want de samenleving heeft mensen zoals u met een warm hart voor anderen en met oog en oor voor de samenleving nodig. Dank u wel. De bloemen en het cadeau. Neemt u nog even plaats. Dit betekent dat we twee vacatures hebben, een voor een tijdelijke situatie en een voor een vaste situatie. Daarvoor is de commissie Geloofsbrieven bij elkaar geweest onder leiding van de heer El Amraoui en met mevrouw Samshuijzen en de heer Mees, u hebt de geloofsbrieven bestudeerd. U mag het vanaf uw plek doen. De heer EL AMRAOUI: Dank u wel voorzitter.

De benoemingscommissie bijeengekomen op dinsdag 8 november 2022 heeft de bescheiden zoals bedoeld in de Kieswet van de nieuw te benoemen raadsleden bestudeerd en in orde bevonden. De commissie adviseert tot toelating van heren Vossen en Çifçi als leden van de gemeenteraad van de gemeente 's-Hertogenbosch. De VOORZITTER: Dank u wel. Dan wil ik beide heren naar voren roepen. Het mooie is dat ik niet hoef aan te geven dat u op Vinkel moet gaan staan. Heren, u hebt beiden aangegeven de verklaring en de belofte te willen afleggen en ik verzoek alle mensen om te gaan staan. Ik zal de tekst voordragen en dan mag u nadat ik gesproken heb individueel aangeven 'Dat verklaar en beloof ik!', Ik begin bij de heer Vossen en daarna de heer Çifçi. "Ik verklaar dat ik, om tot lid van de raad benoemd te worden, rechtstreeks noch middellijk, onder welke naam of welk voorwendsel ook, enige gift of gunst heb gegeven of beloofd. Ik verklaar en beloof dat ik, om iets in dit ambt te doen of te laten, rechtstreeks noch middellijk enig geschenk of enige belofte heb aangenomen of zal aannemen. Ik beloof dat ik getrouw zal zijn aan de Grondwet, dat ik de wetten zal nakomen en dat ik mijn plichten als lid van de raad naar eer en geweten zal vervullen." De heer VOSSEN: Dat verklaar en beloof ik! De heer ÇIFÇI: Dat verklaar en beloof ik! 5

De VOORZITTER: Dan wens ik u van harte proficiat met uw benoeming als lid van de gemeenteraad van 's-Hertogenbosch. Ik geef de raad even de ruimte om de beide nieuwe raadsleden te feliciteren en mevrouw Volgers te bedanken voor haar inzet. Ik schors de vergadering. Schorsing 7. 8. 9.

Conceptbegroting 2023 Belastingvoorstellen 2023 Opnemen herhuisvesting Design Museum Den Bosch in verkenningsfase Structuurfonds

De VOORZITTER: Dames en heren, ik verzoek iedereen weer plaats te nemen. Dames en heren, we hebben alle plichtplegingen voor vandaag gehad en dat betekent dat we nu overgaan tot de behandeling van de drie agendapunten, de conceptbegroting 2023, de belastingvoorstellen 2023 en het opnemen van de herhuisvesting van het Design Museum in de verkenningsfase van het Structuurfonds. Er is afgesproken dat deze drie agendapunten in gezamenlijkheid worden behandeld en daarvoor hebben we het volgende voorstel. We geven de eerste termijn aan alle zestien fracties en het is de bedoeling om daarin in te gaan op de moties en amendementen die de fracties willen indienen. De bespreking van de moties en amendementen die door de andere fracties worden ingediend, kunnen ook al in de eerste termijn door uw raad worden behandeld als de fracties dat wensen. Iedere fractie krijgt zes minuten spreektijd, maal 16 dan weet u ongeveer hoe we uitkomen. We gaan alternerend werken, de grootste oppositiepartij begint, daarna de grootste coalitiepartij en zo gaan we alternerend verder. Er is een mogelijkheid tot interrupties en die tellen niet mee bij de zes minuten. Om ongeveer 16.45 uur schorsen we even kort voor een snack en dan is de eerste termijn van het college vanaf 17.00 uur met een tijd van ongeveer 45 minuten, onderling te verdelen door het college en ook weer zonder de interrupties.

Vanaf 18.30 uur gaan wij verder met een tweede en laatste termijn waarbij u als raadsfracties ingaat op de moties en amendementen die er dan nog staan en daarna gaan we over tot stemming. Dat is ongeveer het spoorboekje van vandaag. We hebben veel moties en amendementen en die zijn allemaal genummerd. Het lijkt me goed dat u bij de behandeling van de moties en amendementen het nummer noemt, dat is wel goed voor de pers en de publieke tribune, maar ook voor ons want de titel van sommige moties is zo lang dat de zes minuten al bijna om zijn als we elke keer de titel van de moties noemen. Vandaar dat ik dat even aan de voorkant meld. Prima zo? Ja, dan verzoek ik De Bossche Groenen als eerste te spreken. Mevrouw Hendrickx, aan u het woord. Mevrouw HENDRICKX: Dank u wel voorzitter. Voordat ik begin aan mijn inhoudelijke bijdrage eerst even een hartenkreet. Drie weekenden geleden zaten wij met alle fractievoorzitters en vervanging op de hei om te praten over hoe we de komende tijd met elkaar verdergaan als het gaat om het besturen van een raad met zestien verschillende fracties. Een van de positieve punten was eigenlijk om elkaar rondom dit soort belangrijke vergaderingen wat meer op te zoeken om te kijken waar overeenkomsten liggen en hoe we elkaar kunnen steunen en dat dwars door de coalitie en de oppositie heen. Ik vond dat een heel mooi streven.

Het was overigens ook een fantastisch weekend met een goede sfeer. Ik moet toch zeggen dat ik het toch enigszins teleurstellend vind dat ik maar één motie heb gevonden waarin een coalitiepartij bij een motie van de oppositie te vinden is en ook dat op alle moties die onze fractie heeft ingediend, ik heb geen inzage in wat anderen doen, maar een of twee reacties van de coalitie kwamen. Ik wil u allemaal toch vragen om dat de komende jaren anders te doen. We zijn pas net aan de slag dus volgens mij gaat dat zeker lukken, ik heb daar alle vertrouwen in, maar ik wilde dit toch even kort melden voorzitter. De heer VAN DEN KERKHOF: Ik ben blij dat mevrouw Hendrickx hiermee begint want het viel ons ook op dat er veel moties voorbijkwamen die ons totaal onbekend waren en ook vandaag, vijf uur van tevoren, nog. Ik ben blij dat u aangeeft dat een andere houding van belang is en laten we ook in het presidium en in het overleg met de zestien fractievoorzitters kijken hoe we dit in de toekomst nog beter kunnen finetunen. Mevrouw HENDRICKX: Heel graag mijnheer Van den Kerkhof, laten we dat met elkaar oppakken, volgens mij gaat ons dat absoluut lukken. Dan naar de inhoudelijke bijdrage voorzitter. Het is voor iedereen helder dat het turbulente tijden zijn, de prijzen stijgen, de kloof tussen arm en rijk groeit en er zijn grote problemen rondom het klimaat.

Om de voorzitter van de Klimaattop toch maar even te citeren, 'we zitten op de snelweg naar een klimaathel met onze voet op het gaspedaal'. 6

Voorzitter, grote problemen waarbinnen we deze begroting voor Den Bosch moeten vaststellen, maar we kunnen in Den Bosch wel degelijk een verschil maken op het niveau van onze stad en wat ons betreft is dat back to basic met de nadruk op bestaanszekerheid en woonzekerheid voor onze inwoners, verkeersveiligheid moet terug en we gaan vol voor verduurzaming. Dat zijn onze prioriteiten voorzitter en om dat kracht bij te zetten, hebben wij een aantal moties en amendementen voorbereid en daar wil ik even kort bij stilstaan want ik heb maar zes minuten. Eerst wil ik met u naar de drie verschillende voorstellen die wij doen rondom het klimaat, dat is een urgente kwestie. Wij hebben bij agendapunt 7 amendement 3 ingediend en daarbij constateren we eigenlijk dat wijken in onze stad die van het gas af willen problemen ervaren met hoe ze dat organiseren. Burgers hebben onze steun en hulp nodig als het gaat om het realiseren van de klimaatdoelstellingen, ook in de wijken en de buurten. Vandaar dat wij voorstellen om die € 1,5 miljoen die wij nu in het Structuurfonds storten voor eventuele grote investeringen daaruit te trekken en te investeren in de buurten en wijken om versneld van het gas af te komen. Dat is urgent en belangrijk, zeker in de week waarin de Klimaattop plaatsvindt voorzitter.

Het tweede voorstel is een voorstel over garantstellingen voor coöperatieve initiatieven rondom het klimaat. De energiemolen op West is een groot succes, maar hebben wel moeten constateren dat de inwoners die zich daar hard voor hebben gemaakt jaren hebben moeten leuren en sleuren om voldoende initiatiefnemers te vinden die in die coöperatieve molen willen stappen. Wij stellen een garantstelling voor dit soort initiatieven voor, dat kost geen geld, waardoor de burgers wat sneller het gaspedaal kunnen indrukken als het gaat om het realiseren van dit soort duurzame initiatieven in onze stad. Daarover doen wij vanavond ook een voorstel. Dan de lekke woningen voorzitter. Lof voor de wethouder die zegt 'we gaan aan de gang met 1424 woningen, om die versneld te verduurzamen'. De burgers zitten met hoge energierekeningen en 2000 woningen vallen daarbuiten en dat zijn niet-zelfstandige woningen of woningen die een monument zijn, bijvoorbeeld het Claraklooster. Voorzitter, ook daar wonen mensen en ook daar worden mensen geconfronteerd met torenhoge energierekeningen en daar willen wij ook een tandje bij. We willen dat de wethouder kijkt of ook daarover prestatieafspraken kunnen worden gemaakt. Dan armoede, daarover is ook al veel gesproken. De kloof groeit, steeds meer mensen moeten een beroep doen op armoedefondsen en tegemoetkomingen, ze kunnen de eindjes niet meer aan elkaar knopen.

Wij merken dat er een groeiende groep is die boven de 120% van het sociaal minimum valt en waar onze gemeente tegen zegt 'sorry, maar je kunt geen ondersteuning krijgen'. Dat zijn ongeveer 600 huishoudens in onze gemeente die buiten de boot vallen. Wij zouden die norm graag naar 130% van het sociaal minimum willen optrekken, daarmee pakken we die 600 huishoudens mee en de kinderen die daar rondlopen. Dus daar dienen willen wij ook een motie op in. De heer GERSJES: Even richting De Bossche Groenen, mevrouw Hendrickx. Wij hebben de afgelopen periode heel erg veel gesproken en gedebatteerd over de energietoeslag en hoe we daar in de raad mee omgaan. Ik snap dat u het niet eens bent met wat er is gezegd, dat de 130% niet ging lukken. Wij zijn ook voor 130%, maar dat wordt hem niet. Er is heel veel duidelijkheid over geweest en waarom dient u die motie dan toch nog in? Mevrouw HENDRICKX: Anders dan u vinden wij dit gewoon een politieke keuze. Ik kijk nu even rond, we kunnen vanavond besluiten dat we dit anders willen en vandaar dat wij dit voorstel op tafel leggen want als we besluiten dat we het anders willen dan krijgt de wethouder vanavond de opdracht mee om het anders te regelen. Dat is een politieke keuze en wij willen dat die keuze anders gemaakt wordt. Vandaar dat wij dit voorstel op tafel leggen en ik kijk naar u allen om te zien hoe u stemt.

De VOORZITTER: Voor de helderheid, dat is motie nummer 6 Mevrouw HENDRICKX: Ja, dank u wel voorzitter. Dan het Stedelijk Museum, daarop dienen wij bij agendapunt 7 amendement 1 en bij agendapunt 9 motie 1 in. Dat gaat over het Design Museum. Wij hebben in de commissie aangegeven dat wij de timing zeer ongelukkig vinden. Wij zijn niet tegen kunst en cultuur, we hebben een warm hart voor de cultuursector voorzitter, maar we vinden de onderbouwing voor het vrijmaken van € 30 miljoen wel erg summier. Als ik kijk naar de stad en waar de mensen op dit moment mee bezig zijn dan is dat niet met theaterbezoek, maar met de eindjes aan elkaar knopen en we vinden het ook een heel verkeerd signaal dat we als stadsbestuur kiezen voor € 30 miljoen voor een museum. Wij steunen dat voorstel niet, maar desalniettemin vinden we het wel belangrijk, als een meerderheid dat wel wil, dat we de risico's van zo'n plan goed bekijken. De Rekenkamer heeft daar een prachtige handreiking voor geschreven en laten we die handreiking alsjeblieft ter harte nemen. Het wordt een stevig plan waar het college hard aan moet werken en wij zeggen: als dat plan in het derde kwartaal 2023 naar onze raad komt, zorgt dan dat de ingrediënten 7

daarin zitten waardoor wij met elkaar een weloverwogen besluit kunnen nemen. Het tweede punt wat betreft het Stedelijk Museum is de € 1 miljoen. Het college stelt voor om jaarlijks € 250.000 beschikbaar te stellen voor de doorontwikkeling van het concept. Met alle respect, dat vinden wij onderdeel van de reguliere bedrijfsvoering van een museum. Wij vinden dat die € 1 miljoen binnen de cultuursector moet landen, maar niet bij het Stedelijk Museum en wel bij de cultuurmakers en doeners. Die hebben het ongelooflijk lastig, daarover hebt u vorige week een krantenartikel kunnen lezen. De wethouder is daar druk mee bezig want ook hij ziet de problemen en de noden die er zijn. Wij zeggen dan ook 'nu solidariteit tonen richting de directeur van het museum en de cultuursector' en zorg dan ook dat de kleinere doeners en makers die de winter niet doorkomen geholpen worden. Dus die € 1 miljoen willen we daaraan besteden. Dan de uitsmijter voorzitter, daar hebben wij het in de commissie over gehad. We dienen daarover geen motie in, maar daar willen we het vanavond even kort over hebben. We willen van de wethouder echt nadrukkelijk horen wat we gaan doen als het gaat om verkeersgeweld en verkeersoverlast in onze gemeente. In december a.s. praat onze fractie over de verkeersveiligheid rond scholen, daar willen we een oplossing voor, maar ook de binnenstad.

We praten al jaren over de problematiek die daar speelt, ik kan me herinneren dat ik daar al jaren met de heer Kâhya over spreek, maar dat heeft niet geleid tot een substantiële verbetering. Ik wil echt van de wethouder horen: in 2023 gaan we aan de slag met een selectief toegangssysteem waardoor de stad weer leefbaar, bewoonbaar en veilig wordt. De heer VAN DEN KERKHOF: In een tijd waarin we van crisis naar crisis hollen, is het een prestatie om hier vandaag een sluitende meerjarenbegroting te mogen vaststellen. De inhoud van deze begroting is een financiële doorvertaling van het eerder vastgestelde bestuursakkoord, een investeringsagenda gericht op meer betaalbare woningen, meer klimaatactie en meer kansengelijkheid. Deze begroting is in totaal € 62 miljoen hoger dan de begroting van 2021 en daarvan bestaat ook nog eens € 8,5 miljoen uit nieuw beleid. Voorzitter, een wooncrisis, een klimaatcrisis, een asielcrisis en recent ook nog een energiecrisis raken velen en de onzekerheden die deze crises teweegbrengen stapelen zich op. Als politiek schieten we daarbij telkens in een reactiemodus en dat is verklaarbaar, maar daarmee lossen we de problemen waarmee inwoners en ondernemers vandaag te maken hebben niet structureel op want met alle aandacht voor de crises op korte termijn zijn we te weinig bezig met de problemen op de lange termijn.

Het gevaar is dat de problemen daardoor worden vooruitgeschoven terwijl, als we de ambities en doelen voor de lange termijn voor ogen houden en we daarin blijven investeren, we echt perspectief bieden voor de toekomst. Voorzitter, dat vraagt om keuzes, om knopen die doorgehakt worden zodat er wordt geïnvesteerd in een toekomstbestendige stad, een stad waarin we streven naar een betaalbare woning voor iedereen. Met deze begroting zorgen we ervoor dat er extra ambtelijke capaciteit komt om het woningtekort verder terug te dringen, vullen we een huisvestingsfonds met € 5 miljoen om meer betaalbare woningen te bouwen en komt er concrete klimaatactie in onder meer de Duurzame Polder met extra energiecoaches en een revolverend fonds voor energiebesparende maatregelen. We investeren ook in meer groen en schonere lucht door investeringen in openbaar groen en de autoluwe binnenstad en zorgen we ervoor dat het laden van een elektrische auto in de openbare ruimte gemakkelijker wordt. Mijn collega van Rosmalens Belang zal daar in zijn betoog bij de motie die wij mede indienen op terugkomen. Voorzitter, het is van belang dat ieder kind in onze gemeente haar of zijn talenten optimaal kan ontdekken en ontwikkelen, zowel tijdens als na schooltijd.

Met een forse investering in de Rijke Schooldag zorgen we ervoor dat alle leerlingen hun talenten breed kunnen ontwikkelen met onder meer sport, cultuur en huiswerkbegeleiding. Een goede en gezonde lunch op school versterkt daarbij deze ontwikkeling van kinderen en hun gezondheid. Voor deze gezonde lunch als onderdeel van de Rijke Schooldag komt rijksgeld beschikbaar. We dienen vanmiddag dan ook samen met onder andere Volt een motie in om deze Rijke Schooldag te verrijken met een gezonde lunch en we steunen ook de motie over verder onderzoek naar een ontbijt voor ieder kind. De heer VAN CREIJ: Even richting de heer Van den Kerkhof. Ik hoorde u zeggen 'de lunch', wij hebben ook een motie over het ontbijt. Bent u ermee bekend dat heel veel scholen, en zeker op west waar de pilot loopt, een continurooster hebben en de kinderen daar om 14.00 uur uit zijn? Heeft het nut dat ze naar huis gaan met een volle buik, komt dat de schoolprestaties ten goede? De heer VAN DEN KERKHOF: Ja, des te meer want anders stuurt u die kinderen met een lege maag naar huis en er is geen garantie dat daar een gezonde maaltijd klaar staat. Dus juist op west is het zo van belang dat we een gezonde lunch, maar ook een ontbijt, op school kunnen aanbieden. De heer VAN CREIJ: Ik hoor u nu zeggen 'lunch en ontbijt', maar als ik het goed hoor dan zegt 8

u dat ze naar huis gaan met een volle buik, daar schieten de leerprestaties toch niets mee op? De heer VAN DEN KERKHOF: Het is bewezen, dat staat ook in de motie die we samen met Volt en De Bossche Groenen indienen, dat het de leerprestaties ten goede komt als kinderen niet met honger naar school gaan en met honger op school zitten. Het is gewoon bewezen dat een goed gevulde maag bijdraagt aan de ontwikkeling van kinderen en we zien dat dit nu te weinig gebeurt, dat te veel kinderen met honger naar school gaan, daar moeten we op ingrijpen. De heer VAN CREIJ: Ik hoor u nu weer zeggen dat het goed is dat ze een volle buik hebben, maar op dat moment gaan ze naar huis en daar schieten de schoolprestaties toch helemaal niets mee op? Is het niet veel beter, gezonder om te beginnen met een volle buik? De VOORZITTER: Het is een interruptie hè, dus een vraag naar het standpunt van de heer Van den Kerkhof en niet uw eigen standpunt. De heer VAN DEN KERKHOF: Volgens mij is het en-en, beide worden nu onderzocht en daar waar het rijksgeld zich richt op de lunch zullen we die inzetten voor lunch en als het kan kijken we ook of er aan het begin van de dag een goede start voor ieder kind is. Voorzitter, naast het uitzetten van de lange termijn moeten we ook de korte klappen goed uitdelen.

Veel mensen zien nu al dat de energierekening hun bankrekening plundert en de angst en onzekerheid die dat oplevert is overal voelbaar en levert slapeloze nachten op. In deze ongekende tijden is het de kunst om de vele inwoners die dit ervaren de komende winter door te helpen. Door een combinatie van rijksbeleid en een ongekend lokaal pakket aan maatregelen wordt ingezet op bestaanszekerheid voor iedereen zonder daarbij een inwoner uit het oog te verliezen. De opgave voor de lange termijn is om de mensen ook echt duurzaam bestaanszekerheid te bieden. Dit gebeurt onder meer door vol in te zetten op verduurzaming van woningen, zowel huur als koop, en moties die hier vanavond toe oproepen… Mevrouw VAN OPDORP: Mijnheer Van den Kerkhof, u hebt het over bestaanszekerheid. Die kan gegarandeerd worden voor heel veel huishoudens in Den Bosch als de bestaansnorm van 120% naar 130% gaat. Wat is de reden dat u dat niet ondersteunt? De heer VAN DEN KERKHOF: Zoals ik al aangaf, is een breed pakket aan maatregelen gepresenteerd om op korte termijn de nodige dingen te doen en we hebben ook gekeken naar het oprekken tot 130%. Daarmee bedien je een doelgroep waarvoor we nu ook al maatwerkvoorzieningen kennen. Op het moment dat zij het echt zwaar krijgen dan zijn er al de nodige maatregelen vanuit de bijzondere bijstand denkbaar.

Ten tweede juist om die groep structureel te helpen is het zo van belang dat we investeren in de verduurzaming van die woningen en juist die kostenbronnen aan te pakken daar waar nu ook letterlijk de energie weglekt. Mevrouw VAN OPDORP: Mijnheer Van den Kerkhof, bent u het met ons eens dat de maatwerkoplossing eigenlijk een soort 'huup huup barbatruc' en een Hans Kazanmethode is om te zeggen als u 20% of 30% boven de norm zit of € 30 te veel verdient dan hebt u pech, dan valt u helemaal niet in de normale regeling. Bent u het ermee eens dat mensen met een zogenaamde maatwerkmaatregel niet alleen niet snappen wat die maatwerkmaatregel is, maar ook dat daardoor veel minder mensen daar gebruik van maken en dat daardoor 600 huishoudens tussen de wal en het schip vallen. Daar zitten ook kinderen en u had zo'n groot hart voor die kinderen. De heer VAN DEN KERKHOF: Op dat punt ben ik het met De Bossche Groenen eens, er moet meer bekendheid aan die maatwerkvoorzieningen worden gegeven, maar dat is iets anders dan direct zeggen dat we van 120% naar 130% gaan. Laten we eerst eens inzetten op de maatregelen die de gemeente kan nemen, zodat die beter worden verkocht. Dat is iets anders dan die grens bij voorbaat te verhogen want dan zullen er nog steeds mensen buiten die grens vallen, dat blijft.

We moeten kijken hoe we de mensen die tussen de wal en het schip vallen met de juiste maatwerkvoorzieningen tegemoet kunnen komen. Mevrouw VAN OPDORP: Mijnheer Van den Kerkhof, bent u het dan met ons eens dat al die 600 huishoudens die dan alsnog de weg naar de maatwerkregeling vinden…, dat dit niet alleen maatwerk is, dus ontzettend veel bureaucratie en tijd kost zodat ze daarna alsnog 'ja' te horen krijgen. Is het dan niet handiger om die groep gewoon in een keer te bedienen en te helpen, een langetermijnoplossing? 9

De heer VAN DEN KERKHOF: Dat zie ik niet als een langetermijnoplossing, dat is echt voor nu de nood in één klap toedekken op een groep die wellicht, als je er per individu naar kijkt misschien ook andere hulp nodig heeft, dat is wat maatwerk ook betekent. Dus nee, de lange termijn is dat we die investering laten vallen waar de energie nu letterlijk weglekt en dat betekent het verduurzamen van woningen. Daar zetten we ook op in, van energiecoaches en een revolverend fonds tot afspraken met de woningbouwcorporaties om woningen ook echt te gaan verduurzamen. Wij zullen ook zo'n motie die mevrouw Van Opdorp heeft ingediend van steun voorzien als het gaat om de woningen die nu geen energielabel hebben, om daar in de prestatieafspraken nog eens extra op in te zetten. Ja, daar vindt u onze steun op. Wij zitten op die lange lijn en op de korte termijn zitten wij niet op die 130%. De opgave voor de lange termijn is hoe we mensen ook echt duurzaam bestaanszekerheid kunnen bieden. Dit gebeurt onder meer, ik zei het al eerder, door vol in te zetten op de verduurzaming van woningen, zowel huur als koop. Moties die oproepen om hier gericht op in te zetten voorzien wij vandaag van steun, zoals ik net al tegen De Bossche Groenen zei. Naast inwoners worden ook vele verenigingen en instellingen hard geraakt door de hoge energieprijzen.

Het is goed om deze winter met een pakket aan maatregelen te komen om verenigingen binnen de sport en cultuur te ondersteunen bij het verduurzamen van hun accommodatie, bijvoorbeeld door een revolverend fonds en daarom steunen we ook de motie van het CDA. Voorzitter, deze tijd vraagt om investeringen, een stad zonder kunst en cultuur is een arme stad. Als Cultuurstad van het Zuiden worden er met deze begroting grote investeringen, van ruim € 5 miljoen in deze periode, in de culturele sector gedaan. de Bossche Zomer als een vakantie in eigen gemeente wordt de komende jaar verder verbreed met amateurkunst, leefbaarheid in de wijken en sport. We investeren ook in het huis van culturele makers, daarmee wordt de culturele basis flink verhoogd en ontstaat meer ruimte voor nieuwe culturele ideeën. We investeren ook in de doorontwikkeling van het toonaangevende Design Museum en in een nieuw museumgebouw in de Bossche Stadsdelta. Juist nu, want dit biedt vele kansen voor allerlei ontwikkelingen binnen de brede binnenstad en dat geldt ook voor alle investeringen die we in deze begroting in de toonaangevende datastad doen. Lef en ambitie tonen heeft ook een risico. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Ik hoorde de heer Van den Kerkhof aan het begin van zijn bijdrage spreken over alle crises waar we nu in zitten en dat we daar vol op moeten inzetten.

Ik ben het daar helemaal mee eens en ook met wat hij zegt over investeren in cultuur, maar hij zegt ook iets over investeren in het Design Museum. Vindt de heer Van den Kerkhof het dan niet een beetje buitenproportioneel om zoveel geld te reserveren voor het Design Museum en dat we dat geld nu niet in al die andere crises steken, zodat daarvoor straks alleen nog maar meer geld nodig is, moeten we daar geen prioriteiten stellen? De heer VAN DEN KERKHOF: Zoals ik ook in mijn betoog al zei, is het een valse tegenstelling als we zeggen dat er niet volop wordt geïnvesteerd in de zaken die vandaag de dag spelen zoals armoede en het duurzaamheidsvraagstuk. Daar wordt fors in geïnvesteerd en ook in de cultuur wordt fors geïnvesteerd. Wij zeggen dat dit langetermijninvesteringen zijn en dat geldt ook voor de investeringen die u benoemt, die € 30 miljoen. Dat geven we niet in deze raadsperiode uit, maar we werken toe naar een plan daarvoor, zodat we uiteindelijk het Noordbrabants Museum een geweldige ruimte bieden voor hun vaste collectie en daarmee trekken we uiteindelijk meer bezoekers naar de historische binnenstad en de brede binnenstad. Als ik in de commissie goed heb geluisterd, noemden partijen Den Bosch het Almelo van het Zuiden. Als dat de analyse is van hoe het hier in de binnenstad gaat dan is zo'n investering in een Design Museum op de lange termijn gerechtvaardigd.

U kunt zeggen dat dit niet de tijd is, maar wanneer is het dan wel de tijd? Dat is mijn tegenvraag aan de Partij voor de Dieren. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Dan stel ik deze vraag nog even anders. De heer Van den Kerkhof zei dat we ook in al die andere crises investeren. Is de heer Van den Kerkhof dan van mening dat met wat nu wordt gedaan het maximaal mogelijke wordt gedaan en dat daarmee deze crises zijn afgewend binnen de mogelijkheden die voor deze gemeente beschikbaar zijn? De heer VAN DEN KERKHOF: Ja voor dit moment liggen er pakketten maatregelen klaar die wat ons betreft voldoende zouden moeten zijn, maar we varen ook in deze crisis in de mist. Als de situatie over enkele maanden anders is dan moeten we daar ook op gaan acteren, maar op dit moment zijn die signalen volgens ons niet dusdanig dat die keuzes gemaakt moeten worden. Mevrouw SAMSHUIJZEN: Is de heer Van den Kerkhof dan ook bereid om, als het gaat om 10

bijvoorbeeld het klimaat, te kijken wat we een-op-een kunnen overnemen van de hele concrete oplossingen, ook voor beleidsmakers, die er liggen? Want veel van die dingen gebeuren in Den Bosch nog niet. Bent u bereid om samen met ons te kijken hoe we nog wat meer kunnen doen, want naar ons idee kan er echt wel meer. De heer VAN DEN KERKHOF: Wij staan uiteraard open voor nieuwe ideeën, zeker als het gaat om de klimaataanpak, maar nu ligt er een concreet pakket aan maatregelen op het gebied van klimaat wat al een hele opgave wordt om dat de komende jaren te verwezenlijken. Mevrouw HENDRICKX: Je kunt lang en breed over het Design Museum spreken, dat is een politieke keuze, u kiest voor dat Design Museum en daarvoor hebt u goede argumenten, soit. Het tweede punt vind ik wel relevant en dat gaat veel meer om wie we de winter door helpen. Het voorstel van ons en de Partij voor de Dieren is om die € 1 miljoen extra te besteden aan de doeners en die makers die de musea vol hangen. Er zijn volop signalen, die heeft de heer Van der Geld ook benoemd, bent u bereid om daar wat geld voor vrij te maken en de SNS te vragen om een stukje solidariteit te tonen? De heer VAN DEN KERKHOF: Zoals ik in mijn betoog al aangaf wordt ook vanuit de afspraak in het bestuursakkoord op verschillende manieren in de culturele makers geïnvesteerd.

Dat gebeurt, die plussen we al extra op, deze periode komt er al € 5 miljoen extra voor onder andere de culturele makers beschikbaar. Nu ben ik uw vraag even kwijt. Mevrouw HENDRICKX: De noden zijn hoog. U zei dat die signalen bij u niet bekend zijn, maar de zijn bij mij wel bekend en ik hoorde de wethouder er vorige week ook over. Bent u bereid om die € 1 miljoen solidariteit van het SNS te vragen en aan de doeners en de makers te geven? De heer VAN DEN KERKHOF: Wij vinden de doorontwikkeling van het Design Museum belangrijk omdat we er naartoe werken dat het Design Museum een meer toonaangevend museum wordt dan het nu al is als het straks in de Bossche Stadsdelta is geland. Dat vinden we erg belangrijk en dat hoeft wat ons betreft niet ten koste te gaan van wat u benoemt. We steunen ook de motie van het CDA die oproept om te onderzoeken hoe we middels een revolverend fonds ook een bijdrage aan de cultuursector kunnen doen, daar gaat die motie ook over. Vandaar dat wij daarin meer de oplossing zien, dat er met dergelijke oplossingen meer revolverende fondsen kunnen komen die de verduurzamingsslag ook in de culturele sector mogelijk maken. Mevrouw HENDRICKX: Een laatste aanvullende vraag.

U vindt die € 1 miljoen wel op zijn plaats, maar ik ben gewend dat een doorontwikkeling gewoon deel uitmaakt van de bedrijfsvoering, als museum heb je een bepaald toekomstbeeld en je maakt € 2,3 miljoen in je begroting vrij om daarop te anticiperen. Vindt u € 1 miljoen niet veel geld, ook in verhouding tot het bedrag dat er nu is, vindt u niet dat het reserveren van budget daarvoor gewoon thuishoort bij je ordinaire bedrijfsvoering? De heer VAN DEN KERKHOF: Volgens mij is dit een steun in de rug voor dit museum om die doorontwikkeling te maken. Uiteindelijk is dit geen permanente structurele investering, maar dit is voor de komende vier jaar. Het is € 1 miljoen verdeeld over vier jaar, € 250.000 per jaar, om die doorontwikkeling te maken. Als men op een gegeven moment op die nieuwe plek is geland, zal men ook echt met een goed verhaal moeten komen waarom die € 250.000 niet meer nodig is, dat ben ik met u eens. De heer VAN CREIJ: Mijn vraag ligt in het verlengde van die van mevrouw Hendrickx. U gaf heel nadrukkelijk aan dat het Design Museum daar niet al in deze raadsperiode komt, maar dat we dit nu alleen voorbereidend bespreken, maar toch viermaal € 250.000. Kunt u nog eens expliciet vertellen wat u met die viermaal € 250.000 gaat doen, want het is alleen maar doorontwikkelen.

De heer VAN DEN KERKHOF: Dat laten we echt aan de culturele sector over, ik mag toch hopen dat wij hier in de raadzaal niet bepalen hoe een museum zich moet doorontwikkelen. Wij maken alleen de ruimte en wij stellen de financiële mogelijkheden beschikbaar zodat het museum zich kan doorontwikkelen tot een niveau waarop we straks ook echt toonaangevend kunnen blijven en meer toonaangevend kunnen zijn en we dus meer bezoekers naar de Bossche Stadsdelta trekken. We beogen ook dat daar meer reuring komt.

11

De heer VAN CREIJ: Deelt u dan niet onze vrees dat, als je nu bij voorbaat viermaal € 250.000 in het vooruitzicht stelt, er altijd naar toegerekend wordt, om dat op te maken terwijl u nu eigenlijk al zegt dat we nog niet weten wat we met dat geld gaan doen. Deelt u die vrees? De heer VAN DEN KERKHOF: Nee. De heer VAN SILFHOUT: Is de heer Van den Kerkhof bekend met het principe van verzonken kosten? De heer VAN DEN KERKHOF: Nee. De heer VAN SILFHOUT: Dan graag een tweede interruptie. Verzonken kosten zijn de kosten die je blijft uitgeven als je eenmaal op een bepaald pad zit. Ik hoorde de heer Van den Kerkhof net zeggen dat we hier vandaag geen € 30 miljoen uitgeven, maar door hier nu al € 1 miljoen in te investeren lijken we wel op het pad te gaan zitten waarop we die € 30 miljoen ook gaan besteden. Is de heer Van den Kerkhof het daarmee eens? De heer VAN DEN KERKHOF: Ik kan weer kort 'nee' antwoorden, maar dat is ook niet mijn intentie. Uiteindelijk gaat dit om de doorontwikkeling van het museum, dit gaat niet over de stenen. Die € 1 miljoen waar u het over hebt gaat over de doorontwikkeling van het museum en dat is van belang als wij echt ook in de toekomst een goed Stedelijk Museum willen behouden. De heer KAGIE: Interessant, kent u het principe van de verzonken kosten. Dat is voor mij weer een les, maar nu een ander principe.

U doet net of dat nieuwe Design Museum daar al is geland. Ik ken u als ambitieus en ik begrijp dat u daarnaartoe wilt met dat museum, maar zijn er al zaken met de provincie gedaan over de prijs voor het uithuizen? Wellicht kunt u ons helpen. De heer VAN DEN KERKHOF: Dat is mij ook niet bekend. Ik heb de wethouder in de commissie wel horen zeggen dat er gesprekken gaande zijn en ik ben erg benieuwd naar de stand van zaken, of de wethouder ons daar straks meer over kan vertellen. Ik heb ook op de raadsplanning gezien dat er in december a.s. een voorstel over het Design Museum komt en ik ben ook erg benieuwd of er dan al meer bekend is over die onderhandelingen met het Noordbrabants Museum. De heer KAGIE: Dan is het goed om daar helderheid over te hebben voordat we vandaag instemmen met het begrotingsboek en het voorstel om het museum in het Structuurfonds op te voeren. Helderheid over de vraag: waar staan we met het zakendoen tussen de provincie en de gemeente als het gaat over de prijs voor het uithuizen. Bent u daarmee eens? De heer VAN DEN KERKHOF: Voor mij is dat geen harde randvoorwaarde om 'ja' tegen het Design Museum te zeggen. Het lijkt me logisch dat we daar met een goede onderhandeling gaan uitkomen. De heer KAGIE: Dat we daar vandaag wat meer over horen hè. De heer VAN DEN KERKHOF: Ja, dat ben ik uiteraard met u eens.

Lef en ambitie tonen heeft ook een risico, het kan namelijk besmettelijk gaan werken op andere partijen in onze gemeente en daarbuiten. Ik ben er echt van overtuigd dat als we als stad onze nek uitsteken, als we ambities tonen en ervoor gaan, we daar uiteindelijk niet alleen voor komen te staan want investeren doet immers investeren. Onder meer door de bestuurlijke lobby naar Den Haag die we met een extra wethouder voeren en ook door de Europese lobby heb ik er vertrouwen in dat de we investeringen uit deze begroting kunnen vermenigvuldigen. Het eerste resultaat bij station Oost is al zichtbaar en wat ons betreft op naar meer. Voorzitter, ik rond af. Met deze begroting is er een ongekend investeringspakket voor een groenere, kansrijkere en duurzamere stad, met dit pakket kijken we door de horizon van de volgende verkiezingen heen, durven we groots te denken en doen in het belang van een toekomstbestendige stad en reageren we niet alleen, maar zien we juist ook vooruit. Dank u wel voorzitter. De heer KAGIE: Voorzitter, collega's, beste mensen. Deze begrotingsbehandeling vindt plaats in de context van sociaaleconomisch zeer wankele omstandigheden. We dachten dat we het met de coronacrisis wat dat betreft wel gehad hadden. Er worden steeds diepere sporen getrokken door die 12

omstandigheden in onze samenleving, inwoners en ondernemers rakende met een groeiende groep afhakers en daar moeten we op het scherpst attent op zijn en met concrete maatregelen komen. Er ligt een robuuste begroting dankzij extra geld van Den Haag en hogere lokale lasten bij onze inwoners en ondernemers en met enthousiasme wordt de Jan Hoskamnorm verlaten. Voorzitter, na het pauzejaar 2022 moeten we de komende maanden aan de slag, zo'n verkiezingsjaar is altijd even stilstand, onderhandelingen en dergelijke en partijen moeten elkaar aankijken: welke kant gaan we op? We moeten de komende maanden aan de slag met de wijken in de rode cijfers als het gaat over leefbaarheid en criminaliteit en met de groeiende schrijnende leegte voor de duizenden mensen op hoge leeftijd en ik kijk naar de wethouder Zorg en de wethouder Eenzaamheid. Beide wethouders zijn jonge mensen die daarmee aan de slag kunnen. Dat is een enorm vraagstuk, maar ook de aanpak van verkeersgeweld, dat is van een andere orde, en werk maken van de autoluwe brede binnenstad. Daarover zijn inmiddels al zoveel moties en amendementen aangenomen dat het tijd wordt dat we hierover geen amendementen en moties meer aannemen, maar dat we gaan starten en we horen daar graag meer over van de nieuwe wethouder, Roy Geers. Geen misverstand voorzitter, een van de belangrijkste vraagstukken, we willen allemaal meer woningen bouwen.

D66 is ambitieus in de overtreffende trap, in het verkiezingsprogramma staat 'tot 2030 10.000 woningen bouwen', maar dat moeten er 15.000 zijn. De VVD: 10.000 woningen tot 2030 bouwen? Nee, de komende zes jaar al. Voorzitter, dat is heldere thee, dat is ambitie, geen geringe opgave. Het is positief dat er na de magere productiejaren qua woningbouw in 2022 1200 woningen worden opgeleverd en dan moeten we eerlijk zijn, compliment richting de oud-wethouder Woningbouw en Volkshuisvesting, Roy Geers, dat hoort er ook bij. Voorzitter, waar staan we nu? Met de beste wil van de wereld, de woningbouwproductie zal de komende jaren terugvallen. De stikstofcrisis, tekort aan bouwcapaciteit en ambtelijke begeleidingskracht, dat wreekt zich ook in dit dorp. Wethouder Slikker schetste de uitweg, ik las tijdens mijn vakantie in de Volkskrant van 27 oktober 2022 'flexwoningen worden steeds permanenter' en zijn kompaan in dat interview had het over 'elke middelgrote en grote stad moet beschikken over een vloot aan hoogwaardige flexwoningen', houten flexwoningen voor duurzaamheid.

Voorzitter, ons amendement 6 behelst een driesporenbeleid: doorzetten van de zogenaamde harde plannen tegen de stroom in, transformatie van kantoren en van bijvoorbeeld de zusterflat Bloemenkamp, die niet afbreken maar transformeren, en massieve inzet op de productielijn Flexibele hoogwaardige woningen in alle prijsklassen. Er wordt de komende jaren gestreefd naar 1000 woningen langs de Hooge Steenweg, dan 2000 hoogwaardige flexwoningen en in feite is dit amendement niet anders dan het vertalen van wat wethouder Slikker in een interview en op andere plekken ten beste heeft gegeven. Voorzitter, dan kaders Design Museum. Collega Hendrickx schetste het al, waarom die kaders? Ieder groot project, hoe ambitieus je ook bent, je moet weten welk risico je aangaat en hoe je de risico's gaat bewaken. Kort door de bocht, het Design Museum laten landen op de Tramkade en dat hier elke keer weer dik stipuleren, dat moet je vooral doen en daar uit die toren aan het eind van de Pettelaarseweg kijken ze hier naar binnen, dat kan ook letterlijk nog, en dan zien ze ons de blanco cheque al trekken voor de rekening van de uithuizing bij het Noordbrabants Museum. Je bent toch op je achterhoofd gevallen als je dat keer op keer zo nadrukkelijk stipuleert.

Voorzitter, als er een besluit komt over een nieuw Design Museum op een andere plek dan wensen wij mee te maken dat dit in alle zorgvuldigheid onderbouwd is, met alternatieven en ook de onderbouwing van uithuizen. Bent u wel eens in het Prado geweest? Daar hangen alle werken van Velázquez en Vermeer gewoon naast elkaar en niet één schilderij op zo'n wand. Ik maak af en toe een cultuurreis, u begrijpt het. De heer VAN DEN KERKHOF: Een korte vraag. Begrijp ik het goed dat de heer Kagie voor het Design Museum is als er een goede deal met de provincie komt? De heer KAGIE: Het is goud wat we van een bekende Bosschenaar hebben gekregen en nu het volgende. Het museumkwartier is dankzij het Jeroen Boschjaar op de kaart gezet, dat moeten we koesteren en daar moeten we op voortgaan, dat is een pijler van de Cultuurstad van het Zuiden, om te voorkomen dat we het Almelo van het Zuiden worden. Nu het volgende. Als we daar moeten uithuizen dan moet het de provincie wat waard zijn en dan mag het ons wat waard zijn, maar dan zeg ik dit: dan kunnen we op de Tramkade landen, maar voor hetzelfde geld… Laten we allemaal naar beneden lopen, als je voor het stadhuis naar links kijkt dan kun je dwars door het V&D-gebouw kijken, die hele benedenverdieping staat leeg. Fantastisch, dat krijg je zomaar in je schoot geworpen als een locatie voor een modern Design Museum.

De heer VAN DEN KERKHOF: Ik zie een heleboel, maar mijn vraag blijft onbeantwoord. Is Leefbaar 's-Hertogenbosch bij een goede deal van de provincie en los van waar dat moet landen voor het herhuisvesten van een Design Museum in onze stad? 13

De heer KAGIE: Nee, er moet eerst worden aangetoond dat we daar moeten vertrekken. Het kan zijn dat we wel vertrekken en dan gaan we landen in een bestaand gebouw of op de Tramkade. Mevrouw WELTEN: Ik hoorde de heer Kagie nogal stellig het V&D-gebouw noemen. Bent u daar geweest, bent u met de directeur van het Design Museum mee geweest om te kijken naar de geschiktheid van dat gebouw? Wij wel namelijk. U brengt dit als een suggestie, maar u kunt het niet bevestigen als zijnde een geschikte locatie. De heer KAGIE: Het is natuurlijk een heel eenvoudige zaak, een directeur van zo'n museum zegt 'wat moet ik nou in een V&D-complex'. Dat begrijp ik goed, dat is dan een afdankertje en nee, dat wil hij niet. Voor hetzelfde geld kan het wel als je dat wilt en dan moet het ook beproefd worden, dat is mijn insteek. Dan de sociale opgave, de zorgopgave, de Bossche Pas en sociale participatie. Laten we met die regeling met zo'n Bossche Pas vooral aansluiten bij de ervaringsdeskundigen en breng de bijzondere bijstand nadrukkelijk onder de aandacht. Dan even over die discussies van zojuist over die 120% en 130%. Helaas is het zo dat de middenklasse, modaal en net daaronder, in het geheel van de sociaaleconomische crisis in de vermorzeling zitten. Dan de motie Budget energietoeslag.

Het kan niet anders dan dat we ook in 2023 gaan meemaken dat we energiekostenregelingen hebben, het overschot van 2022 doorgeleiden naar 2023. De motie Extra budget Bossche Winter. de Bossche Zomer is fantastisch, kom naar die mooie zomerterrassen in Maaspoort en De Kruiskamp, dat zijn fantastische zomerterrassen. Er is € 300.000 voor de Bossche Zomer opgenomen en De Bossche Winter staat er kil bij. Laten we € 50.000 afknippen van het budget van € 300.000 voor De Bossche Winter 2023. Dan de motie Schrappen 10% verhoging ozb. Ik gaf net al aan dat de Jan Hoskamnorm is verlaten. Die naam mag ik toch wel noemen? Dat is een norm, net als de Zalmnorm. Het is te gemakkelijk om de rekeningen weg te leggen, collega van Creij zegt straks het een en ander over de leges. 10% ozb-verhoging met jaarlijks structureel een extra aanslag van € 700.000 voor corporaties, € 700.000 dat ze uit het eigen vermogen moeten bijlappen en uiteindelijk moeten de huurders dat ophoesten. Dat kunnen we niet maken. Voorzitter, op pagina 112 van de begroting staat de tabel Overheadontwikkeling. We hebben eens teruggekeken en in 2020 was de overhead € 37 miljoen, in 2021 was dat € 39 miljoen, in 2022 € 44 miljoen en in 2023 € 48 miljoen. Voorzitter, zullen we eens teruggaan naar de disciplinering, ook als het gaat over de budgetten voor de ambtelijke organisatie. Dat was het.