Notulen raadsvergadering 2021-12-07

stemmen in met het voorstel en ook met de motie van Rosmalens Belang. De heer THELISSEN: Het CDA zal met het raadsvoorstel instemmen en wij zijn bijzonder blij dat wij de motie van Rosmalens Belang mee hebben mogen indienen, met name omdat ROS inderdaad zoals net ook al werd gezegd wat ondersteuning verdient. Ik benadruk het belang voor Rosmalen en breder in onze gemeente, zij doen namelijk meer dan alleen maar radio maken. Zij brengen, en in deze tijd is dat erg belangrijk, Rosmalen bij de mensen in Rosmalen thuis. Daardoor wordt vereenzaming tegengegaan, dat doen zij door gesprekken met mensen uit Rosmalen bij andere Rosmalenaren in de huiskamer te brengen. Voorzitter, daarom is dit een uitgelezen kans. Ik snap wat u zegt mijnheer Van Creij, ik snap wat u zegt over een commerciële omroep mijnheer Van Hattem en in feite hebt u daar ook wel heel erg gelijk in. Tegelijkertijd heeft de ROS een bijzonder groot maatschappelijk belang en is dit een uitgelezen kans om de motie, het ontschotten van het budget ten behoeve van het maatschappelijk belang daarvoor in te zetten mocht er een financiële ondersteuning nodig zijn. Voorzitter, dat is met name de reden waarom ik erg blij met Rosmalens Belang die deze motie heeft ingediend, het begint met samen in gesprek gaan.

Samen in gesprek tussen Dtv en ROS en ik hoop dan ook van ganser harte dat de wethouder die eerste stap graag met die mensen wil zetten en van daaruit verder te kijken wat nodig is, dan komt hij vanzelf bij ons terug. Tot zover voorzitter, dank u wel. Reactie college Wethouder VAN DER GELD: Allereerst dank voor de steun voor het voorstel. Zoals het een lokale omroep betaamt, hoef ik de dankwoorden van uw raad in de richting van de lokale omroep niet door te geleiden omdat zij gewoon meekijken en ik onderschrijf die dankwoorden. Voorzitter wat betreft de motie, geen bezwaar. Wij hebben daarin wel een faciliterende rol en volgens mij is dat hier in het debat ook gewisseld. Het is primair een zaak tussen Dtv en de ROS, maar ik ben uiteraard bereid om die gesprekken te begeleiden en indien mogelijk her en der wat duwtjes te geven. Wij zullen uiteraard de uitkomsten van die gesprekken naar uw raad terugkoppelen. De heer VAN CREIJ: Een korte aanvullende vraag aan de wethouder. Kunt u een tijdpad meegeven? U noemt een faciliterende rol en dan hebt u waarschijnlijk wel een beeld van of dat nog in deze raadsperiode is of pas in 2027 als de concessie weer afloopt. Wethouder VAN DER GELD: We zijn hier gewend om te spreken over kwartalen, ik zal u in het eerste kwartaal de stand van zaken berichten. De VOORZITTER: Ik zal hem specifieker maken, het eerste kwartaal van 2022.

Ik denk dat ik dat kan beloven hè? Wethouder VAN DER GELD: Ja voorzitter, ik denk dat dit een veilige toezegging is. De heer KABBOUTI (stemverklaring): Ook vanuit de fractie van de PvdA complimenten voor het voorstel en met name complimenten gericht aan de lokale omroep Dtv. Wij stemmen ook volmondig in met de motie en wij zijn ook mede-indiener omdat we ook het belang van de lokale omroep zien en dus ook in Rosmalen. Tot zover voorzitter. De heer GEERS (stemverklaring): De lokale omroep heeft ons de afgelopen jaren positief verrast, dus complimenten en steun voor dat voorstel. Wij steunen de motie, maar wel zonder de toevoeging van de heer Thelissen van het CDA over de financiën, wat ons betreft zonder extra geld. De heer VAN HATTEM (stemverklaring): De lokale publieke omroep onderscheidt zich van de verschrikkelijke staatsomroep en dat is toch wel een pluspunt voor hen. Daarom zullen wij dit voorstel en de motie steunen. De heer WIGGERS (stemverklaring): Zeer blij met de samenwerking op welk gebied dan ook, zeker ook bij deze, zoals gezegd in de commissie, dus tweemaal ja. De heer GERSJES (stemverklaring): Ook VOOR Den Bosch is blij met Dtv, ze worden steeds professioneler wat betreft de uitzendingen. Ik steun de motie en verder akkoord met het voorstel. Motie 1, Samenwerking Dtv en ROS, van Rosmalens Belang, CDA, D66, 50PLUS, PvdA en gewoon 29

ge-DREVEN is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. Het voorstel Advies aanwijzing lokale publieke media-instelling is door de gemeenteraad unaniem aangenomen. IV.15. Transitievisie Warmte 1.0 's-Hertogenbosch De VOORZITTER: Dan ga ik over agendapunt 15, de transitievisie Warmte 1.0 's-Hertogenbosch. Er zijn zes moties en een amendement ingediend. Het amendement is ingediend door de SP, D66, GroenLinks, Leefbaar 's-Hertogenbosch, De Bossche Groenen, de PvdA, ik denk gewoon ge-DREVEN, Rosmalens Belang en het CDA. Nee, toch de heer Gersjes. Dan motie 1, ingediend door onder andere De Bossche Groenen, de heer Hoeben. Motie 2, de heer Roovers. Dan de waterstof, Gersjes. Onderzoek Aardgasvrij, Kabbouti. Dan de heer Smeets, Uitvoeringsplan. Breed onderzoek, Kabbouti, maar die heb ik al genoemd. Zijn er anderen voor de eerste termijn? De heer Van Hattem, de heer Wiggers, de heer Van den Kerkhof, mevrouw Eigenhuijsen en mevrouw Van Zwambagt. Ik begin bij de heer Roovers, SP. De heer ROOVERS: Dank u wel voorzitter. Tijdens de commissievergadering van twee weken geleden hebben verschillende fracties waaronder mijn fractie het belang en de schaal van deze warmtetransitie benadrukt en hebben ook veel fracties hun frustratie over het voorliggende stuk geuit omdat het hen niet snel genoeg gaat en daar sluit ik me volledig bij aan.

Ik had het in die zin ook wel een beetje met de wethouder te doen omdat de aard van het debat ons dwong om die frustratie richting het college te uiten en zoals hij het zelf formuleerde, heeft hij het in de commissievergadering met liefde geïncasseerd, maar ik weet natuurlijk van deze wethouder, dat heeft hij toen ook gezegd, dat hij eigenlijk ook wel sneller zou willen en dat de onzekere situatie op rijksniveau en het niet beschikbaar zijn van de middelen die wel nodig zijn ervoor zorgen dat we nu niet de snelheid kunnen maken die we willen. Wat mijn fractie en verschillende andere fracties betreft, zijn er toch wel degelijk mogelijkheden voor versnelling. Dan begin ik bij het amendement. Voorzitter, als het rijk de middelen niet ter beschikking wil stellen dan moeten we misschien de mogelijkheid om zelf wat reserves aan te spreken openhouden en uit ambtelijk navragen blijkt dat het beschikbaar stellen van ongeveer € 100.000 uit de reserve voor communicatie en participatie voor nu een versnelling zou betekenen. We dienen dan ook een amendement in om dat te bewerkstelligen en ik ben benieuwd wat de andere fracties daarvan vinden. Dan de motie voorzitter.

Een van de maatregelen waar iedereen het eigenlijk wel over eens is en die ook op het meeste draagvlak kan rekenen, is isoleren en zeker in tijden als deze waarin energiearmoede een gigantisch probleem aan het worden is, is dat wat mijn fractie betreft een van de maatregelen waar we snel winst kunnen behalen. Die motie vraagt om een aantal dingen, in de eerste plaats om te inventariseren bij welk type woning we met de minste inzet de meeste winst kunnen behalen. Ik kan me zo voorstellen dat dit bij woningen uit de jaren '50 anders is dan bij woningen uit de jaren 2000 en de motie vraagt om dat inzichtelijk te maken. Het tweede punt dat die motie vraagt is om prioriteiten te leggen bij isoleren en besparing en daarbij ook in te zetten op de oprichting van een isolatiefonds, in ieder geval om de consequenties daarvan inzichtelijk te maken. Een van de varianten die mijn fractie daarbij voor ogen heeft, is een variant waarin je een overeenkomst met woningbouwcorporaties sluit, waarbij corporaties hun daken ter beschikking stellen voor het leggen van zonnepanelen en waar met de opbrengsten van die zonnepanelen de investering van de gemeente wordt terugbetaald en die opbrengst ook wordt ingezet voor het isoleren van sociale huurwoningen want corporaties zitten op dit moment in een vervelende financiële situatie.

Dat amendement en die motie dienen we in en ik ben benieuwd wat mijn collega's daarvan vinden. Daarbij wil ik het voor nu laten. Amendement 1 Aanspreken reserve energiebesparing warmtetransitie Ingediend door SP, D66, GroenLinks, Leefbaar 's-Hertogenbosch, De Bossche Groenen, PvdA, Groep Gersjes, Rosmalens Belang en CDA De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 7 december 2021; gehoord de behandeling in de commissie Omgeving op dinsdag 23 november 2021 van het raadsvoorstel 'Transitievisie Warmte 1.0', registratienummer 11774914; constaterende dat: • de Transitievisie niet voldoet aan de doelstelling om in 2030 20% van de gebouwen van het aardgas af te hebben;

30

•

er onzekerheid bestaat over de middelen die vanuit het rijk voor de warmtetransitie beschikbaar wordt gesteld, en dit de versnelling van de warmtetransitie remt;

overwegende dat: • de wens om de warmtetransitie te versnellen breed aanwezig is bij zowel de gemeenteraad, het college en inwoners; • de warmtetransitie nu kan worden versneld door het aanspreken van de reserve energiebesparing; • communicatie, participatie en besparing onderdelen zijn van de warmtetransitie die op draagvlak kunnen rekenen, dan wel bijdragen aan het draagvlak; besluit: • een derde punt aan het dictum toe te voegen: 3. Voor de warmtetransitie, voor ondersteuning en verdieping op het gebied van communicatie, participatie en besparing, een budget van €100.000 beschikbaar te stellen vanuit de reserve energiebesparing.

Motie 2 Aanscherping Transitievisie Warmte 1.0 Ingediend door SP, D66, GroenLinks, Leefbaar 's-Hertogenbosch, De Bossche Groenen, PvdA, Groep Gersjes en 50PLUS De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 7 december 2021; gehoord de behandeling in de commissie Omgeving op dinsdag 23 november 2021 van het raadsvoorstel 'Transitievisie Warmte 1.0'; constaterende dat: • de Transitievisie niet voldoet aan de rijksdoelstelling om in 2030 20% van de gebouwen van het aardgas af te hebben; • er onzekerheid bestaat over de middelen die vanuit het rijk voor de warmtetransitie beschikbaar worden gesteld, en dit de versnelling van de warmtetransitie remt; overwegende dat: • de wens om de warmtetransitie te versnellen breed aanwezig is bij zowel de gemeenteraad, het college en inwoners; • er door verschillende partijen suggesties zijn gedaan om tot een versnelling te komen; • een succesvolle warmtetransitie alleen op een sociale en rechtvaardige manier kan slagen; • om snelheid te maken in de transitie van corporatiewoningen, wellicht investeringen vanuit de gemeente nodig zijn en daarvoor in samenspraak met corporaties een isolatiefonds kan worden opgericht; verzoekt het college • een inventarisatie te maken van de kansen die er bij verschillende typen woningen liggen en op deze manier te kijken waar 'laaghangend fruit' zit; • prioriteit te leggen bij isoleren en

besparen, waarin samen met corporaties de consequenties van een isolatiefonds inzichtelijk worden gemaakt; • in het tweede kwartaal van 2022 de raad over de uitkomsten van het bovenstaande te informeren; en gaat over tot de orde van de dag. De heer HOEBEN: Zoals de heer Roovers al zei, hebben we in de commissie een goede discussie gehad en op een paar uitzonderingen na waren het er allemaal over eens dat wat voorlag niet was wat we wilden, dus dit verdiende een verbetering. De wethouder wilde hem zelfs graag incasseren en dat biedt perspectief, aan de slag dus. Dit wetende hebben De Bossche Groenen, de SP, de PvdA, Leefbaar 's-Hertogenbosch en toen nog Bosch Belang, nu inmiddels Groep Gersjes, in samenwerking met de woordvoerders van de proefbuurten deze motie 'Transitieplan Warmte 2.0' opgesteld. Die hebben we nota bene al op 1 december jl. aan de collega's voorgelegd. We waren het er unaniem over eens dat de raad met zo'n grote opgave eensgezind naar buiten moet treden en dat we aan de stad moeten laten zien dat we wel kunnen samenwerken, dat we er samen achter staan en 31

dat we dit doel unaniem voor ogen hebben. Natuurlijk snap ik dat de coalitiegenoten een overstromende mailbox hebben en een voorstel zover voor de raad nog even hebben laten liggen zonder een reactie te geven. Druk, druk, druk, dat kan natuurlijk en ik snap dat de VVD misschien wat moeite heeft met 2040. Ik heb hen daarom nog gebeld om het toe te lichten, maar we weten ook dat 2040 een stille wens is van bijvoorbeeld D66 en GroenLinks, een sneller tempo. Sterker nog, de wethouder gaf op zondag 5 december jl. nog aan dat hij niets liever wil dan sneller, maar ook de middelen daarvoor moest krijgen. Wat is het dan jammer dat dit blijkbaar op maandagavond 6 december allemaal vergeten is en dat er te elfder ure nog snel een motie door de genoten in elkaar gezet moest worden. Blijkbaar zijn de uitgangspunten en de strekking van motie 1 wel blijven hangen en die zie je ook keurig netjes terug in motie 5. Voorzitter, de afspraak is dat moties minimaal 24 uur voor aanvang van de raad worden ingediend en als de coalitie vindt dat die niet hoeft te kijken wat er al ligt en zelf nog allerlei moties van gelijke strekking wil indienen, getuigt dat van een werkwijze die mijn fractie in elk geval verwerpt. Wethouder Kâhya heeft daar altijd een hele mooie benaming voor, hij noemt het dan 'weinig constructief' en dat wil ik graag meegeven bij mijn mening over motie 5.

Daarnaast kan ik me niet aan de indruk onttrekken dat de wethouder motie 5 gaat ontraden want de wethouder die wederom veel tijd en energie in het opstellen van een nieuwe visie moet steken, zonder dat er iets verandert, dat is nou net wat hij niet voor ogen had. Dus wij blijven achter onze motie 1 staan en we dienen amendement 1 en motie 2 tot en met en 4 mee in. U kent inmiddels mijn mening over motie 5. Tot zover voorzitter. Motie 1 TransitiePLAN Warmte 2.0 Ingediend door De Bossche Groenen, PvdA, SP, Leefbaar 's-Hertogenbosch en Groep Gersjes De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 7 december 2021; hebbende de discussie in de commissie Omgeving van 23 november jl. over de behandeling van Transitievisie Warmte 1.0; constaterende dat: • de voorliggende visie ternauwernood een eerste aanzet bevat voor de aanpak van de energietransitie in onze stad.

De doelstellingen reiken slechts tot 2035; de rode stippellijn tot 2050 spreekt boekdelen; • ambities verwoord in Transitievisie Warmte 1.0 zijn afgestemd op de thans beschikbare menskracht en middelen in plaats van omgekeerd; • de betrokkenheid, activiteit en kennis van bewoners, verenigingen en bedrijven van deze stad (veel) beter benut kan worden; • er in 's-Hertogenbosch bewonersgroepen actief zijn, die veel kennis hebben vergaard over de energietransitie en die medebewoners weten te enthousiasmeren om aan de slag te gaan met minder energieverbruik en woningisolatie; • dat alle betrokken partijen alleen in onderlinge samenwerking resultaten kunnen boeken; • om een haalbare transitieplanning te kunnen presenteren naast 't Zand ook de vier huidige 'proefbuurten' (Hintham, Zuid, Sparrenburg en De Buitenpepers) in 2022 als 'startbuurten' aan de slag moeten kunnen gaan; • een plan van aanpak voor deze buurten moet worden opgesteld waarbij bewoners kunnen rekenen op steun van de gemeente, woningbouwcorporaties, energieadviseurs en andere experts en stakeholders; spreekt uit dat: • tempo gemaakt moet worden met de energietransitie waarbij bij onvoldoende interne ambtelijke capaciteit gezocht moet worden naar meer externe capaciteit maar zeker ook kennis van Bossche bewoners en bedrijven ingezet moet worden; verzoekt het college: 1.

om binnen 1 jaar (uiterlijk Q4-2022) een TransitiePLAN Warmte 2.0 aan de raad voor te leggen met daarin: a. het perspectief van een aardgasvrije stad in 2040; b. heldere doelen voor 2025, 2030 en 2040; c. een plan van aanpak tot 2025 en een routekaart voor de aanpak tot 2040; 2. een strategie te ontwikkelen om via de rijksoverheid en/of de Europese Unie vanaf 2022 extra middelen te verwerven voor het realiseren van de lokale energietransitie; 3. middelen te zoeken binnen de begroting en voorstellen te doen aan de raad voor verschuiving 32

4.

van budgetten; het TransitiePLAN Warmte 2.0 te ontwikkelen in samenwerking met bedrijven, woningbouwcorporaties, actieve bewonersgroepen en andere betrokken partijen, zoals Enexis;

en gaat over tot de orde van de dag. De heer GERSJES: Zoals mijn voorgangers al zeiden, is dit uitgebreid besproken in de commissie. Ik heb gevonden om samen met gewoon ge-DREVEN motie 3, 'Waterstof voor gebouwenverwarming' in te dienen omdat dit toch wel de toekomst is wat betreft het verwarmen van gebouwen. Als ik kijk naar wat voor ontwikkelingen er op dit moment bij de overheid gaande zijn, zoals u in de overwegingen kunt zien, een Kamerbrief van de overheid over hoe die met waterstof wil omgaan en allerlei onderzoeken die plaatsvinden, vind ik het toch van belang om het verzoek aan het college te doen om te onderzoeken of deze energiedrager toch wel zeer geschikt kan zijn voor het verwarmen van gebouwen. Ik vond dat met name in het voorstel niet tot uiting komen omdat daar slechts een warmtebron werd genoemd, maar niet waterstof en dat is ook geen warmtebron. Ik sta achter het voorstel, althans onze partij VOOR Den Bosch. Ik heb amendement 1 mede-ingediend en dat geldt ook voor motie 1, motie 2, motie 3, die heb ik toegelicht, en motie 4. We gaan niet mee in motie 5 en motie 6 heb ik ook mede-ingediend. Tot zover.

Motie 3 Waterstof voor gebouwverwarming Ingediend door Groep Gersjes en gewoon ge-DREVEN De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 7 december 2021; gehoord de beraadslagingen over het raadsvoorstel Transitiewarmte 1.0 's-Hertogenbosch; overwegende dat: • de staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat op 2-11-2021 de Kamerbrief werkplan Nationaal Waterstof Programma aan het kabinet heeft gestuurd met daarbij het Werkplan Nationaal Waterstof Programma 2022-2025; • duurzaam geproduceerde waterstof een goed alternatief is om de CO 2-reductiedoelstellingen te halen; • in verschillende gemeenten in Nederland al woningen zijn voorzien van waterstof en het gasnet op eenvoudige wijze geschikt is te maken voor de distributie van waterstof; spreekt uit dat: • het wenselijk is om alternatieven die kunnen bijdragen aan het halen van Transitievisie Warmte 1.0 te onderzoeken; verzoekt het college: • te onderzoeken of waterstof als energiedrager kan worden gebruikt of geschikt kan worden gemaakt bij het verwarmen van gebouwen in onze gemeente; en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN HATTEM: Een interruptie op Groep Gersjes over motie 3. Er wordt wel gezegd 'het inzetten van waterstof als energiedrager' en dat klinkt heel gemakkelijk, maar dan moet wel sprake zijn van waterstofgas en dat moet natuurlijk ook ergens gefabriceerd of opgewekt worden.

Hoe ziet de heer Gersjes dat voor zich, moeten er dan overal elders windmolenparken opgetuigd worden om dat waterstofgas op te wekken, om dat te fabriceren? Dat waterstofgas moet ook ergens vandaan komen. Hoe moeten we deze motie wat dat betreft duiden? De heer GERSJES: De duiding van VOOR Den Bosch is dat er een aantal grote energiemaatschappijen meespelen in het voorstel en het onderzoek van de staatssecretaris. Er zijn partijen bereid om te investeren in het bouwen van centrales voor waterstof. Daar is een subsidie van € 750 miljoen van de beoogde € 1,5 miljard voor en dat moet uitwijzen hoe deze partijen daarmee omgaan, dus daar ligt met name de nadruk op het bouwen van waterstofcentrales. De VOORZITTER: Heel kort, voordat we straks een discussie hebben over de techniek van waterstof.

33

De heer VAN HATTEM: Ja voorzitter, maar het is wel belangrijk wat daarachter ligt want als je die waterstofgas fabriceert, worden er bijvoorbeeld gigantische windparken op zee neergezet, waardoor op zee ook weer ontzettend veel overlast ontstaat. Ergens komt de pijn van dat waterstofgas te liggen. Er kan wel zo'n fabriek worden gebouwd, maar waar ligt de achterliggende productie want dat is natuurlijk wel een factor. Zoals de heer Gersjes zelf al zegt, kost het een gigantisch bedrag om dat te fabriceren en staat dat wel in verhouding tot wat deze motie beoogt. De VOORZITTER: De heer Van Creij heeft een andere vraag over hetzelfde onderwerp. De heer VAN CREIJ: Ja, richting de PVV. De VOORZITTER: Nee want de heer Gersjes was aan het woord. De heer GERSJES: VOOR Den Bosch blijft achter deze motie staan. Er is veel tijd in gestopt om te onderzoeken wat nou het belang voor het verwarmen van onze gebouwen is. Daar is waterstof bij uitstek het geschikte middel voor en daar wil ik het bij laten. De heer SMEETS: Ook mijn fractie kijkt terug op een bewogen commissiebehandeling van dit stuk waarin de commissie vrij kritisch was. De wethouder gaf in zijn termijn inderdaad aan waarom het stuk terecht kritiek heeft ontvangen, dat heeft alles te maken met een gebrek aan middelen en mensen in deze fase, terwijl de opgave onverminderd hoog is.

Daarom hebben wij gemeend motie 5 te moeten schrijven en die dienen we met de coalitiepartners in. Richting De Bossche Groenen, er zitten inderdaad parallellen in dit verhaal en ik denk dat het grootste verschil tussen de twee moties gaat over realiteitszin en uitvoerbaarheid. Als u de lat op 2040 legt, terwijl de opgave voor 2050 eigenlijk al niet te behappen is, dan vinden we dat toch heel opmerkelijk. Daarnaast concluderen wij dat u met uw motie allerlei uitvoeringskanten uitschiet terwijl wij toch eerst goed planmatig willen nadenken en een goede strategie willen ontwikkelen om dan pas in de uitvoering te schieten. Daarom vragen wij precies om een uitvoeringsplan dat ook duidelijkheid geeft richting de visie 2.0. U introduceert een transitieplan, dat is een nieuw begrip geen idee wat we daaronder moeten verstaan en dat gaat niet bijdragen aan de duidelijkheid die wij met zijn allen zoeken. Ik vervolg voorzitter, wij dienen het SP-amendement mede in. Dat is een uitstekend gevonden initiatief, een energiefonds waarmee we inderdaad een deel van het probleem al op korte termijn zouden kunnen dekken, dus complimenten daarvoor. De motie Isolatiefonds vinden we interessant en we horen nog graag de mening van de wethouder over de uitvoerbaarheid daarvan. De motie van Groep Gersjes vraagt om onderzoek.

Volgens mij zou dat eerder op landelijk niveau moeten worden uitgevoerd en niet zozeer op gemeentelijk niveau. Zoals uw motie ook omschrijft, is er al veel over te doen en laten we dat alsjeblieft centraal in den lande houden en niet hier in Den Bosch het wiel opnieuw gaan uitvinden omdat we geen middelen en geen mensen hebben. Mijn fractie vindt wel, daar raakt uw motie wel aan, dat de infrastructuur die in de grond ligt, de gasleidingen, natuurlijk wel verschrikkelijk waardevol zijn op het moment dat waterstof of andere vormen van energie daarlangs getransporteerd kunnen worden. Motie 5 Uitvoeringsplan Transitievisie Warmte Ingediend door Rosmalens Belang, D66, VVD, GroenLinks en CDA De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 7 december 2021; gehoord de beraadslagingen over het raadsvoorstel 'Transitievisie Warmte 1.0 's-Hertogenbosch' (registratienummer 11774914) in de commissie Omgeving van 23 november 2021; overwegende dat: • de voorliggende 'Transitievisie Warmte 1.0' het startpunt vormt voor de warmtetransitie in de gemeente 's-Hertogenbosch, binnen de huidige kennis en verworven (rijks)middelen; • het een forse opgave is om in 2050 een aardgasvrije gemeente te zijn; • om die ambitie te halen de gemeente samen met bewoners, ondernemers, woningcorporaties, pandeigenaren en (energie)bedrijven nog vele stappen moet zetten; • de doelen richting 2050

in de visie 1.0 onvoldoende concreet staan uitgewerkt, evenals de te nemen acties; • een uitgebreide (data-)analyse van beschikbare warmtebronnen en warmteprofielen van gebouwen in onze gemeente op dit moment ontbreekt; 34

• •

om de 'proefbuurten' (De Buitenpepers, Hintham, Sparrenburg en Zuid) in 2023 als 'startbuurten' aan de slag te laten gaan er in 2022 meer duidelijkheid moet zijn over de doelen, technische mogelijkheden, concrete acties en financiële middelen; 2022 te gebruiken om te leren van ervaringen binnen en buiten onze gemeente, de nieuwe gemeenteraad hierin mee te nemen en dit te vertalen in een 'Transitievisie Warmte 2.0' en een concreet uitvoeringsplan;

spreekt uit dat: • in 2022 samen met bewoners, ondernemers, woningcorporaties, pandeigenaren en (energie)bedrijven te komen tot een ambitieuzere 'Transitievisie Warmte 2.0' en een concreet uitvoeringsplan met financiële dekking; verzoekt het college: • samen met de hiervoor genoemde partijen uiterlijk in het 4e kwartaal van 2022 met een uitvoeringsplan te komen dat een bouwsteen vormt voor de Transitievisie Warmte 2.0.; • de gemeenteraad in 2022 actief hierover te informeren en te betrekken bij de totstandkoming van het uitvoeringsplan; • naast de actieve lobby richting rijk en Europa voor financiële dekking, ook in 2022 financiële middelen te zoeken binnen de gemeentelijke begroting voor de permanente gemeentelijke regierol; en gaat over tot de orde van de dag. De heer GERSJES: Wat de heer Smeets van Rosmalens Belang zegt over onderzoek op landelijk niveau, als er landelijk een mogelijkheid is om waterstof te produceren, zal er zeker een visie van de gemeente moeten zijn op hoe men daar lokaal mee wil omgaan. Wat vindt u daarvan? De heer SMEETS: Volgens mij moet je eerst technisch onderzoeken of het überhaupt mogelijk is en dan pas bekijken hoe je het eventueel in je gemeente kunt inzetten, daar zit wel een bepaalde volgordelijkheid en logica in. De heer VAN HATTEM: Toch nog een interruptie op de heer Smeets van Rosmalens Belang.

Hij zegt dat de leidingen die in de grond zitten enorm waardevol zijn omdat ze eventueel kunnen worden gebruikt voor waterstof, waterstofgas, maar misschien ook wel voor andere vormen van groen gas. Hoe verhoudt dat zich tot de transitievisie die nu voorligt waarin eigenlijk wordt gezegd dat het aardgasvrij maken het nieuwe normaal is? Dat betekent ook dat er straks geen aardgasaansluitingen meer zijn, dat die worden weggehaald, is dat niet in strijd met de bedoeling van deze transitievisie? De heer SMEETS: Het plan is inderdaad om vooral van het aardgas af te gaan, maar linksom of rechtsom, de impact op de omgeving, de infrastructurele werken, zal enorm zijn. Alles wat we in de grond hebben liggen moeten we koesteren, dat kan nog een paar euro's en een paar serieuze overlastposities voorkomen. Dus laten we daar vooral zorgvuldig mee omgaan totdat we weten hoe we dat feitelijk gaan doen. De heer GERSJES: Ik heb toch nog een interruptie want ik ben het niet met de heer Smeets eens wat betreft de volgordelijkheid. De VOORZITTER: U kunt het er niet mee eens zijn, maar wat is uw vraag? De heer GERSJES: Mijn vraag is of u in de motie hebt gelezen dat er in Nederland al vier gemeenten zijn die waterstof gebruiken om gebouwen te verwarmen. Dat is niet zozeer nieuw, we hoeven niet op de overheid te wachten.

Vindt u ook niet dat wij kunnen onderzoeken of wij als gemeente ook geschikt zijn om onze gebouwen te verwarmen met waterstof? De heer SMEETS: Ik deel de mening van de heer Gersjes dat er ongetwijfeld panden in den lande met waterstof verwarmd zullen worden, dat zal zo zijn, maar ik heb geen idee hoe grootschalig of kleinschalig dat is. Wij staan hier voor een grootschalige opgave waarmee we richting 2050 serieus meters moeten maken en dan moet je wel in de volle breedte weten wat je aan het doen bent voordat je daar serieuze besluiten over neemt. We hebben in de commissie uitvoerig over motie 4 gesproken en er staat mij bij dat de wethouder daarover zei dat de uitvoerbaarheid van die motie lastig zou zijn. 35

Ik heb dat niet meer helemaal scherp, maar die wacht ik dan nog even af. Dan de motie over aquathermie. Die hebben we al een keer eerder gezien, die heeft het college van de agenda afgehaald en die komt nu in de rebound terug. De wethouders heeft ook uitgelegd waarom die afgedaan was, dus wij zien geen noodzaak om dat alsnog te ondersteunen. De heer KABBOUTI: Voor de orde, hij is niet afgedaan maar hij is een ronde doorgeschoven in afwachting van dit debat. Dus hij is zo actueel als het maar zijn kan. De VOORZITTER: Maar u mag hem straks helemaal toelichten mijnheer Kabbouti want u bent de volgende die het woord krijgt. De heer SMEETS: Als dat het geval is, is de oude motie in feite nog gewoon in stand en behoeft deze ook geen… De VOORZITTER: Nee maar die is nog niet behandeld. Hij is teruggenomen om parallel aan deze behandeling te behandelen, dat is de reden dat we hem toen aangehouden hem. Dat gaat mijnheer Kabbouti nu toelichten want hij krijgt nu het woord van mij. De heer KABBOUTI: Ja, dank u wel voorzitter. Een raadsvoorstel dat een aantal correcties en duwtjes in de rug behoeft. Volgens mij zit het college en met name de wethouder er ook op die manier in en laten we ook kijken waar we dan dat duwtje willen geven. U ziet al aan het amendement en het aantal moties dat is ingediend dat we daar in ieder geval wat stappen in willen zetten.

Mijn fractie dient bij dezen dan ook twee moties in. De eerste is 'Onderzoek aardgasvrij maken huurwoningen Zayaz in De Haren' en laat daar geen misverstand over bestaan, daar stond oorspronkelijk aquathermie in, maar hij is nu veel breder ingericht. Er wordt nu een redelijk stevig bedrag per woning in die wijk geïnvesteerd en laten we nou alle opties die op tafel liggen om de huizen van het aardgas af te krijgen bespreekbaar maken want als dat misschien een kleine plus op het totale investeringsbedrag per woning kost dan zou het misschien een gemiste kans zijn als we dat op dit moment niet bespreekbaar maken. Dus daar vraagt deze motie om, niet meer en niet minder dan in gesprek te gaan om met elkaar de kansen te benutten want Zayaz heeft wel het een en ander voorbereid, maar is niet morgen al met de renovaties en de nieuwbouw aan de slag. Laten we die kans vooral niet mislopen. Wij dienen motie 6, 'Breed onderzoek naar warmtebronnen' in, die verwijst onder andere naar de motie die wij in 2019 hebben ingediend en die op dit moment nog actueel is, maar waarvan het college de insteek heeft gekozen om die als afgedaan te beschouwen. Volgens mij heeft mijn college Gert-Jan van Rooij daar in de commissie al het nodige over gezegd, namelijk dat de opzet van en de insteek van die motie nadrukkelijk lag in het onderzoeken van alle Bossche plassen en niet vanuit de wijken beredeneerd.

Eigenlijk heeft de discussie in de commissie ertoe geleid dat we deze motie wat breder trekken, namelijk ga dan ook op zoek naar alle mogelijke warmtebronnen die wij in onze gemeente stadsbreed zouden kunnen toepassen, onderzoek dat zodat je inzichtelijk kunt maken waar de kansen liggen en laten we dan ook niet het wiel opnieuw uitvinden, maar laten we ook in den lande inspiratie opdoen waar dit soort onderzoeken al gaande of uitgevoerd zijn. Neem het voorbeeld van de gemeente Nijmegen die daar per wijk allerlei plannen heeft en met een soort data-analyse de mogelijkheden heeft onderzocht. Dat zijn inzichten die ons als raad ook in stelling kunnen brengen, laten we dan kijken waar de kansen liggen om vervolgens ook buurten aan te wijzen in plaats van de omgekeerde volgorde, namelijk buurten aanwijzen en vervolgens onderzoeken wat de mogelijkheden per wijk zijn. Daar ziet motie 6 op. Voorzitter, we staan onder een aantal moties, wij dienen het amendement mede in en we zijn vooral benieuwd naar de reactie van de wethouder, met name de duiding van de moties die collega Hoeben heeft toegelicht, uit mijn hoofd motie 5 en motie 1. Dus we wachten nog even de reactie van het college daarop af. Tot zover voorzitter.

Motie 4 Onderzoek aardgasvrij maken huurwoningen van Zayaz in De Haren Ingediend door PvdA, Leefbaar 's-Hertogenbosch, De Bossche Groenen, en Groep Gersjes De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 7 december 2021; gehoord hebbende de beraadslagingen over het RV Transitievisie Warmte 1.0 in de commissie Omgeving van 23 november 2021; overwegende dat: • woningstichting Zayaz vergevorderde plannen heeft voor grondige renovatie en verduurzaming van honderden huurwoningen in de wijk De Haren; 36

• • •

de renovatie en verduurzaming van deze woningen ongeveer € 130.000 per woning kost; in deze plannen niet is voorzien in het aardgasvrij maken van deze woningen; in deze tijd waarin klimaatverandering en energiearmoede hoog op de agenda staan, het, in het kader van het behalen van de klimaatdoelen voor 2030, een gemiste kans is als de woningen in De Haren niet van het gas af gaan;

spreekt uit dat: • het wenselijk is, dat in de plannen voor de renovatie en verduurzaming van de honderden huurwoningen van Woningstichting Zayaz in De Haren, het aardgasvrij maken van deze woningen alsnog wordt meegenomen; • het wenselijk is, dat het college in samenspraak met Zayaz op korte termijn de mogelijkheden onderzoekt om alsnog in de verduurzamingsplannen het aardgasvrij maken van deze woningen mee te (laten) nemen; verzoekt het college: • in samenspraak met Zayaz op korte termijn de mogelijkheden te (laten) onderzoeken om alsnog in de verduurzamingsplannen voor de honderden huurwoningen in De Haren het aardgasvrij maken van deze woningen mee te nemen; • de raad hierover zo spoedig mogelijk te informeren; en gaat over tot de orde van de dag.

Motie 6 Breed onderzoek naar warmtebronnen Ingediend door PvdA, SP, Leefbaar 's-Hertogenbosch, Groep Gersjes, De Bossche Groenen en 50PLUS De raad van de gemeente 's-Hertogenbosch, in vergadering bijeen op 7 december 2021; gehoord hebbende de beraadslagingen over het raadsvoorstel Transitievisie Warmte 1.0 's-Hertogenbosch in de commissie Omgeving van 23 november 2021; overwegende dat: • in de raadsvergadering van 7 mei 2019 een motie van de PvdA en anderen om te onderzoeken welke mogelijkheden de Bossche stadsplassen bieden voor toepassing van aquathermie in de verwarmingsbehoefte van woningen en andere gebouwen in onze gemeente met overgrote meerderheid is aangenomen; • de onderzoeksresultaten met mogelijke scenario's en opties vervolgens in 2021 samen met de Transitievisie Warmte aan de gemeenteraad zouden worden voorgelegd; • in de Transitievisie Warmte de resultaten van het onderzoek naar de toepassing van aquathermie vanuit de Bossche stadsplassen ontbreekt; • in de Transitievisie Warmte de strategie wordt gehanteerd om pas na het aanwijzen van onderzoeksbuurten inhoudelijke onderzoeken te doen naar warmtebronnen; spreekt uit dat: • het wenselijk is om de warmtetransitie te versnellen; • het hiervoor wenselijk is om voor alle wijken en dorpen in de gemeente 's-Hertogenbosch de kansrijkheid van verschillende warmtebronnen in beeld te brengen; verzoekt het college: • de

kansrijkheid van verschillende warmtebronnen voor alle wijken en dorpen in de gemeente 's-Hertogenbosch in beeld te brengen, waaronder ook de mogelijkheden die de Bossche stadsplassen bieden voor toepassing van aquathermie zoals verzocht in de motie Onderzoek naar toepassing aquathermie, De Bossche stadsplassen als bron van warmte en koude van 7 mei 2019; • de gemeenteraad in 2022 te informeren over de resultaten; en gaat over tot de orde van de dag. De heer VAN HATTEM: We hebben hier een transitievisie Warmte 1.0, dat is niet echt een warmtevisie, maar met alle verschrikkelijk kostbare maatregelen die allemaal terugkomen op de 37

energierekening van onze burgers is dit toch vooral iets waardoor onze burgers door energiearmoede in de kou komen te staan want de megakosten zijn niet meer in de hand te houden en daarvan maakt ook dit onderdeel uit. Zeker als je ziet dat CO2-neutraal het doel is met grote vergezichten en klimaatdoelstellingen en uiteraard wordt ook het landelijke klimaatakkoord erbij gehaald dat door de VNG is ondertekend, niet als gemeente zelf maar we worden door ons verlengstuk de VNG eraan verbonden zonder dat wij als raad daar zelf iets over te zeggen hebben. Kortom, we worden hier in die verschrikkelijke fuik van het klimaatbeleid gejaagd en onze burgers worden gedwongen om van het mooie aardgas af te gaan. Terwijl de ons omringende landen, Duitsland, België, druk bezig zijn om aan te sluiten op aardgas als milieuvriendelijke oplossing wordt hier aardgas van onze burgers afgepakt en krijgen we straks met al deze maatregelen veel hogere kosten. Dat CO2-neutraal als doel is eigenlijk een doel dat gewoon vrijwel onmogelijk en onbetaalbaar is. We zien in een gemeente als Purmerend, die ook al met die aardgasvrije wijken aan de slag is gegaan, dat dit een groot fiasco is en daar komen ze er met rasse schreden op terug. Kortom, we moeten onszelf niet in deze ellende storten en de PVV is dus ook fel tegen dit voorstel.

Als we dan in het voorstel ook nog lezen dat aardgasvrij het nieuwe normaal moet worden, we moeten dus nooit aan dat nieuwe normaal meewerken, maar het normaal moet zijn dat we een betaalbare energierekening voor iedereen hebben en niet het gekste jongetje van de klas in Europa zijn, terwijl de ons omringende landen juist op aardgas overstappen. Dan het verwerven van draagvlak in buurten. Draagvlak is er of dat is er niet en het verwerven van draagvlak is een oneigenlijke insteek, daar moeten we niet aan meewerken. We moeten huiseigenaren ook nooit gaan dwingen om van het gas af te gaan; kan het college uitsluiten dat huiseigenaren in deze gemeente met de warmtevisie in de hand gedwongen worden om van het gas af te gaan? Tot slot nog over de moties. Wij zullen tegen alle moties en het amendement stemmen want die zetten toch allemaal in op het aardgasvrij maken. Behalve motie 2, die steunen we wel waarbij we nadrukkelijk zeggen dat aardgas niet het doel mag zijn. Dat steunen we absoluut niet, maar isoleren is op zich een prima maatregel, dat is altijd een nuttige maatregel. We stemmen tegen de motie over waterstof.

Het is prima om de leidingen te hergebruiken voor waterstofgas of ander groen gas, maar het is nog beter om ze gewoon te laten liggen voor aardgas zonder het veel te dure en veel te ingewikkelde waterstofgas daarvoor in te zetten omdat daarvoor dure fabrieken moeten worden gebouwd en windmolenparken op zee of elders moeten worden opgetuigd, daarbij verleggen we het probleem alleen maar en hebben we er ook nog genoeg ellende van. Kortom voorzitter, de PVV vindt dit een verschrikkelijk voorstel en we zullen hier keihard tegen stemmen. De heer WIGGERS: Landelijk en Europees beleid volgend zul je met plannen moeten komen om daaraan te voldoen. Wat je krijgt is dan dit soort ambtelijke stukken, opsommen wat zou moeten, mogelijkheden en onmogelijkheden aangeven en indien gewenst bijsturen. Kortom, we zijn ermee bezig, maar we weten niet hoe. Gelukkig staan er ook zaken in die wel bekend zijn, isoleren helpt, besparen helpt en daar is nog heel veel in te winnen, maar wie, wat en hoe je isoleert en bespaart, heeft te maken met geld net zoals het creëren van draagvlak onder de bevolking en het toepassen van andere schonere warmtebronnen. Bosch Belang pleit voor een gedegen onderzoek naar alternatieve warmtebronnen die in de toekomst betaalbaar zijn en blijven. Intussen moeten we grootschalig isoleren en besparen en daar iedereen in mee krijgen.

Dat staat onder andere ook zo in het stuk beschreven. De transitievisie Warmte zoals die hier wordt aangeboden heeft een open eind en we kunnen alle kanten met het stuk op. Wat we niet moeten doen is oude schoenen weggooien voordat je nieuwe hebt, wanneer iets nog niet haalbaar is, moet de liggende infrastructuur niet vernield worden. De waterstoftechniek is al in een vergevorderd stadium, dus dat zal volgens Bosch Belang een hele grote speler in de energiewereld worden. De taak aan onze ambtenaren is om dit zorgvuldig te volgen en daarop in te spelen. Bosch Belang gaat er gezien het voorliggende stuk vanuit dat dit ook de bedoeling is net zoals alle andere alternatieven op de voet te volgen en daar in de toekomst keuzes in te maken. De ingediende moties en het amendement lopen vooruit op het werk van onze ambtenaren. Wellicht hebben onze ambtelijke projectuitvoerders al deze onderwerpen al lang op hun agenda staan of hebben ze daar misschien al keuzes in gemaakt en het is aan hen om aan deze raad voor te leggen welke keuzes zij ambiëren en de raad kan dit dan goedkeuren of afkeuren. Bosch Belang houdt het lopende proces van de uitvoering van deze transitievisie Warmte goed in de gaten en zal daar waar nodig reageren, maar niet op voorhand aangeven wat de ambtenaar moet doen.

Daarom steunen wij de sturende moties niet en hebben we vertrouwen in de kunde van het ambtelijk apparaat. Daar zitten zij per slot van rekening voor en laat hen op hun stoel zitten, zodat wij ook op onze stoel kunnen blijven zitten. Tot zover voorzitter. De heer VAN CREIJ: Mijn bijdrage sluit een heel eind aan op wat Bosch Belang net zei. We weten allemaal dat er een hele grote opgave voor ons ligt, maar ieder zijn ding en het is wel een 38

rijksopgave of beter gezegd een opgave vanuit Europa en vooralsnog zijn wij niet voor moties en amendementen waar een eigen financiële bijdrage achter zit, wij zien het meer als een rijksopgave. Om nu als gemeenten allemaal individueel versnipperd zaken op te pakken dat vinden wij niet de juiste manier. Wij zijn groot voorstander van waterstof en daarom dienen wij motie 3 over waterstof mede in. Dan richting de PVV. U gaf aan dat er grote waterstoffabrieken gebouwd moeten worden, dat er van alles voor gerealiseerd moet worden, maar er zijn ook zonnepanelen die rechtstreeks waterstof produceren, dus wat dat betreft, zijn er ook mogelijkheden die dat mogelijk maken. De heer VAN HATTEM: Het is allemaal leuk en aardig die zonnepanelen die dat mogelijk, maar op een dag als gisteren en vanochtend, als er sneeuw op de panelen ligt, of als de zon überhaupt niet schijnt dan heb je er ook weinig aan. Je moet toch een continue mogelijkheid hebben om dat te kunnen opwekken en ook in een behoorlijke mate om dat echt als warmtebron te kunnen exploiteren. Zonnepanelen vormen toch niet die continue stroom die daarvoor nodig is, je hebt dan wel echt grootschalige fabrieken nodig om dat te kunnen doen en de kosten daarvan zijn gewoon enorm. De VOORZITTER: Laten we het houden op de techniek in de commissie en laten we het vandaag bij de besluitvorming houden.

De heer VAN CREIJ: Ik wil daar toch even op reageren. De VOORZITTER: Mijnheer Van Creij, we hebben nog een aantal punten te behandelen en ik wil de vergadering graag vanavond afronden, ik denk dat iedereen dat wil en laten we daarnaar streven. Laten we het beperken, anders gaan we straks technische discussies aan over waterstof, zonnepanelen en windmolens. Volgens mij gaat het over de warmtetransitie en is er een aantal moties en amendementen. De heer VAN HATTEM: Voorzitter, misschien mag ik de interruptie van de heer Van Creij ondervangen. Ik snap dat het via waterstof kan worden opgeslagen, die mogelijkheid is er maar dat is nog altijd in beperkte mate die volgens mij voor de hele warmtevisie niet zal voldoen. De VOORZITTER: We gaan terug naar de warmte, mijnheer Van Creij. De heer VAN CREIJ: Ja dank u voorzitter. Ik heb mijn bedenkingen bij motie 5 van de coalitie. Daarin staat dat de wethouder met een financiële dekking van het geheel moet komen en daar zet ik mijn vraagtekens bij. Er is zojuist ook gezegd dat er laaghangend fruit is en natuurlijk moet isoleren en besparen sowieso vooropstaan. Verder wachten wij even af wat de wethouder zegt over het isolatiefonds waar de SP mee kwam. De heer VAN SLAGEREN: Een vraag aan de heer Van Creij.

Hij zei aan het begin van zijn bijdrage 'zodra bewoners zelf geld moeten bijdragen dan zijn we tegen want het moet van het rijk komen', is de heer Van Creij het met mij eens dat ook als je zelf in isolatie investeert, je de kosten daarvan terugverdient? Zeker met de huidige aardgasprijzen, zolang je nog aardgas hebt, heb je dat relatief snel terugverdiend. De heer VAN CREIJ: Ik heb niet gezegd dat bewoners niet mogen investeren, maar dat we als gemeente daar terughoudend in moeten zijn, dat we daar geen geld in willen steken omdat dit iets van de Rijksoverheid is. De heer KAGIE: De collega's Roovers, Kabbouti en Hoeben hebben de moties en amendementen goed toegelicht en daar sluit ik mij helemaal bij aan. Voorzitter, het is een kwestie van kansen pakken en we moeten vaststellen dat, de wethouder heeft in de commissievergadering de kritiek in alle openheid ontvangen, dat we de afgelopen drie jaar niet de stappen hebben gezet die we wilden zetten. Bedenk wel dat er bij het aantreden van het nieuwe college op 6 juni 2018 ook in het bestuursakkoord een overgrote meerderheid voor deze opgave was. Voorzitter, kansen pakken. Illustratief is dan Zayaz in De Haren, pak de kans en ga de slag aan, die motie ligt ook voor, om met Zayaz en de bewoners te kijken waar de zaken aardgasvrij aangepakt kunnen worden.

Er wordt € 130.000 per woning aan het renoveren van die woningen besteed en dan is het te gek voor woorden om, als je dat vraagstuk onderkend hebt, niet te bezien of het kan worden meegenomen, daarbij altijd weer kijkend naar de portemonnee van degenen die in die huizen wonen want als we daar niet naar kijken, kun je het draagvlak onder de bewoners wel vergeten. Voorzitter dat was het. 39

De heer VAN DEN KERKHOF: Voorzitter, als ik mijn afdronk van de commissie mag samenvatten, is dat gas op de lolly en niet zozeer 'we moeten er meer gas in stoppen', maar we moeten meer tempo maken om dat aardgasvrij in 2050 te halen en dat doen we niet door de komende jaren onderzoeken te stapelen en nog meer nota's te schrijven want de capaciteit is nu eenmaal beperkt, dat is nu eenmaal een gegeven. Daarom hebben we de amendementen en moties die hier vanavond voorliggen beoordeeld op of ze ook echt iets toevoegen aan het slim en met focus die schaarse capaciteit inzetten, ze de capaciteit wellicht uitbreiden of wellicht wat meer middelen kunnen toepassen. We hebben ze ook beoordeeld op de haalbaarheid en het realiteitsgehalte. Dan loop ik even het rijtje af. Wij dienen het amendementen van de SP uiteraard graag mede in, door een verschuiving van de budgetten kunnen we die op korte termijn slimmer inzetten. Motie 1 over een transitieplan Warmte van onder meer De Bossche Groenen hebben we beoordeeld, mijnheer Hoeben gaf het ook aan, op die 2040. Dat vinden wij niet realistisch, als we echt gas op de lolly gaan geven dan is zelfs 2050 een hele opgave. Vanwege dat realiteitsgehalte hebben wij gemeend die motie niet van steun te voorzien.

De heer HOEBEN: Ik heb het die woensdag keurig netjes in een mail verwoord en ik heb mevrouw Eigenhuijsen daar ook nog over gesproken, dat is natuurlijk maar een aanzet. Het is een insteek waarvan ik dacht 'de partijen zitten er ongeveer zo in', maar alles is natuurlijk bespreekbaar want, zo schreef ik ook nog, het is van belang dat we hier gezamenlijk een zo breed mogelijk gedragen goede motie neerleggen. Waarom hebt u niet eerder een opmerking gemaakt over dat u die 2040 een onneembare hobbel vindt? De heer VAN DEN KERKHOF: Dat is één element uit die motie, maar er ontbreekt ook een financiële dekking en er is een tijdpad geschetst waarin zoveel discrepantie zit met wat wij realistisch achten dat we hebben gezegd de motie van Rosmalens Belang te steunen, maar daar kom ik straks op. Voorzitter, dan motie 2, de aanscherping van de transitievisie. We dienen de motie van de SP mede in en daarin staan eigenlijk twee dingen, een inventarisatie maken van de kansen die er liggen en dat die ook op korte termijn, in het tweede kwartaal van 2022, inzichtelijk zijn, zodat we ook weten wat de kosten van die kansen, van dat laaghangend fruit, zijn. Ook wij zien mogelijkheden in een isolatiefonds en ook hier de vraag om in het tweede kwartaal van 2022 de kosten en de varianten in den lande in beeld te brengen.

De heer Rovers maakte een terecht punt over de sociale huurwoningen, maar wij willen ook nog graag een ander element meegeven en dat is om met het isolatiefonds ook een slag in de koopwoningen te maken, juist voor de mensen voor wie de maandelijkse hypotheek al bijna onbetaalbaar is en die niet de middelen hebben om die extra slag te maken. Dus die variant zouden wij ook graag onderzocht zien. Voorzitter, dan kom ik bij de motie van de twee g's, Waterstof voor gebouwverwarming en dan pak ik direct motie 6 van de PvdA erbij. Van beide moties zeggen wij, en dat is ook de strategie van de nu voorliggende visie, ga aan de slag met die proefbuurten, die startbuurten. Daar zit de sociale energie, er zijn bewoners die staan te trappelen om hiermee aan de gang te gaan, pak die buurten en kijk wat daar de logische warmtebron is en niet andersom door eerst alle opties te inventariseren, dat is wat ons betreft niet het slim inzetten van de schaarse capaciteit waarover ik het eerder al had. Ook motie 4 zullen wij niet steunen, daar had ik in de begrotingsbehandeling als een debatje over met de PvdA. De reden daarvoor is dat het een opgave is die € 3 miljoen tot € 4 miljoen vraagt, in onze beleving van de corporaties, die hebben ervoor gekozen dat niet te doen en dan zou dit verzoek wat ons betreft onnodig zijn. Voorzitter, tot slot motie 5. Die dienen wij samen met Rosmalens Belang in.

Daarin zit ook echt die financiële dekking voor de gemeentelijke regierol want we moeten uiteindelijk naar Europa en het rijk kijken om echt een slag te slaan, maar als gemeente moeten we de komende jaren structureel capaciteit toevoegen om die enorme opgave van de warmtetransitie aan te kunnen. De heer HOEBEN: Ik hoorde de heer Van den Kerkhof zo aan en dan pak ik maar even de moties die hij toelichtte. Je zou juist met die aardgasvrije buurten aan de slag moeten gaan en niet zomaar ins Blaue hinein rondschieten wat je allemaal kunt doen, maar die aardgasvrije wijken of die proefbuurten zijn juist geselecteerd omdat daar een diversiteit aan warmtebronnen op voorhand al geplot is: dat zou daar kunnen, dan zou daar kunnen. De VOORZITTER: Een korte interruptie mijnheer Hoeben. De heer HOEBEN: Ik snap niet dat D66 daar niet in meegaat terwijl het nou juist cruciaal is dat je het gaat onderzoeken en dat doe je door middel van proefbuurten. Dus die proefbuurten zijn van 40

essentieel belang en daarnaast gaat het over de financiën. Als ik dan motie 5 en motie 1 naast elkaar leg, wordt daar met ongeveer dezelfde zinsnede over de financiën gesproken. Waarom bent u er nou zo van overtuigd dat in de ene wel de financiën en de experimenten zitten terwijl in de moties en amendementen van de andere zijde juist concrete voorstellen gedaan worden en die schuift u af. De heer VAN DEN KERKHOF: Dat waren eigenlijk twee vragen en opmerkingen van De Bossche Groenen. Ten eerste gaat De Bossche Groenen in mijn beleving voorbij aan het enthousiasme in die wijken om ermee aan de slag te gaan. Ja, er ligt een inventarisatie van de mogelijke warmtebronnen, maar het gaat erom dat we die transitie moeten starten waar de sociale energie zit. Dan mijn andere punt wat betreft de moties. Ik ben niet de hoofdindiener van die moties, maar als De Bossche Groenen een punt wil maken van 2040/2050 en de investering in de regierol, vraag ik aan de indieners van beide moties of ze misschien een korte schorsing willen, maar daar ga ik niet over. Mevrouw EIGENHUIJSEN: Het vraagstuk hoe wij in de toekomst ons leven gaan verwarmen blijkt een worsteling, dat was in de commissievergadering natuurlijk ook helder.

Met de huidige technische oplossingen lijkt het technisch en zeker financieel een bijna onmogelijke taak en we denken dan ook dat innovaties in de toekomst zeker een belangrijk onderdeel van de oplossing moeten zijn. De warmtetransitie vraagt om duurzaam realisme, hoe kunnen we met iedere euro die we hierin stoppen een zo hoog mogelijk rendement behalen. In het amendement en een aantal moties zien we goede bouwstenen om dat duurzaam realisme in te bouwen, die gaan helpen om de visie 1.0 die voorligt verder te concretiseren. Wij steunen amendement 1 van de SP en andere fracties, het aanspreken van reserve voor de energiebesparende warmtetransitie, wij vinden het een goede zet om extra capaciteit en kennis in te schakelen, deze vondst van de SP is wat ons betreft zeker te ondersteunen. Wij steunen ook motie 2 van de SP en andere fracties over het aanscherpen van de transitievisie Warmte omdat het wat ons betreft de juiste prioriteit legt, het gaat over besparen en over isolatie. Daarmee behalen we niet alleen winst op duurzaamheid, maar ook op leefcomfort en een betaalbare energierekening in de toekomst. Daarmee denken we dat wat in deze motie wordt gevraagd zowel voor de korte als voor de lange termijn een goede zet is.

Wij dienen motie 5 mede in, daarmee voegen wij concreetheid toe aan de voorliggende visie die de transitie zo hard nodig heeft, zorgen we ervoor dat de raad goed en tijdig bij de vervolgstappen wordt betrokken en gaan we ook op zoek naar extra middelen die zo hard nodig zijn om, zoals amendement 1 mogelijk maakt, extra kennis en capaciteit in te schakelen om de watertransitie te realiseren. Wat betreft de andere moties wachten bij de reactie van de wethouder af. De heer VAN HATTEM: Toch een interruptie. Ik hoorde de VVD pleiten voor deze warmtevisie en het klimaatverhaal dat erachter zit, maar beseft mevrouw Eigenhuijsen van de VVD wel welke consequenties dit heeft, ziet zij dat bijvoorbeeld huiseigenaren de komende jaren worden gedwongen om van het aardgas af te gaan, dat de overheid achter de voordeur komt om daar de aardgasaansluiting af te koppelen en dat soort dingen, beoogt de VVD dat hier in onze gemeente? Mevrouw EIGENHUIJSEN: Nee absoluut niet mijnheer Van Hattem, ik denk dat we belangrijke stappen kunnen zetten in de opgave die er ligt door isoleren en besparen en we hopen zeker dat we innovaties, hele kostbare infrastructuur waar de heer Smeets van Rosmalens Belang het over had, in stand kunnen houden, dat we met innovaties die warmteopgave kunnen realiseren, maar u zult natuurlijk niet van een VVD'er horen dat wij voorbij die voordeur willen komen.

De heer VAN SLAGEREN: Even een vraag aan mevrouw Eigenhuijsen. We hebben zowel landelijk als in de gemeente als doel gesteld om in 2050 CO2-neutraal te zijn en dan zul je ook van het aardgas af moeten. Als mensen halsstarrig blijven zeggen 'dat wil ik niet' kan ik me voorstellen dat er toch een moment komt waarop je toch iets moet doen om die doelen te halen. Hoe kijkt u daar tegenaan, wordt er dan hoe dan ook niet gedwongen of gaat de kraan dan op een gegeven moment toch dicht, hoe kijkt de VVD daar tegenaan? De heer VAN HATTEM: Misschien aanvullend daarop. Dit staat er natuurlijk wel in want in de tekst staat 'aardgasvrij is het nieuwe normaal' en dan is er ook geen ruimte om, zoals de heer Smeets net betoogde, die leidingen nog te gebruiken want waterstofgas moet je bijmengen met aardgas en dan is er toch nog altijd aardgas nodig. Hoe ziet de VVD dat dan als deze warmtevisie zoals GroenLinks het net betoogde consequent wordt uitgevoerd richting het CO2-neutrale verhaal?

41

Mevrouw EIGENHUIJSEN: Eerst de vraag van de collega van GroenLinks. Ik denk dat we zeker nog niet de fase voorbij zijn dat we het hier uitsluitend over de minnelijke weg hebben en dat wij nog zeker niet het hoofdstuk aandoen waarin bewoners worden verplicht. Dat komt ook omdat de opgave nu is om in 2030 die 20% reductie te realiseren en daarom mikken wij graag op besparen en isoleren. CO2-reductie betekent niet direct gasvrij, maar dat betekent dat je minder energie bespaart en dat kan ook op andere manieren dan aardgasvrij. Dan collega Van Hattem, gasvrij is het nieuwe normaal. Nieuwbouwwoningen worden al gasvrij opgeleverd en zoals u weet is dat ook een ambitie bij het industrieterrein Heesch West. Voor het nieuwe normaal bij bestaande woningen wil ik niet voor niets nadrukkelijk het vizier openhouden voor innovaties omdat, zoals in de commissiebehandeling werd betoogd, het gemiddeld € 40.000 kost om een woning aardgasvrij te maken. Dat duurzaam realisme lijkt op dit moment een financieel zeer onhaalbare kaart en wij hopen dat er in de toekomst nog middelen worden toegevoegd aan de middelen die er nu zijn. Mevrouw VAN ZWAMBAGT: Er is hierover in de commissie uitgebreid gesproken en het CDA is van mening dat de ambities voortvarend gesteld kunnen worden, vandaar dat wij indieners zijn van amendement 1 en motie 5.

De warmtetransitie vraagt veel van iedereen en de tijd zal leren hoe dit verder gaat uitpakken, we moeten hier natuurlijk wel realistisch naar kijken. Ik ga niet alles herhalen wat zojuist is gezegd, ik sluit me in grote meerderheid aan bij wat D66 en de VVD hebben gezegd en ik ga hier dan ook alleen nog in op een paar moties. Wij zijn positief over motie 2 over de aanscherping van de warmtevisie en die zullen wij dan ook steunen. Wij vinden motie 3 over waterstof erg prematuur en we horen dan ook graag wat de wethouder hiervan zegt. Wij vinden motie 4 over het aardgasvrij maken van de woningen sympathiek. Het CDA is voor dubbel duurzaam, daar pleiten wij al langer voor, maar we horen wel graag van de wethouder in hoeverre het mogelijk is om op deze manier werk met werk te maken. Wij begrijpen wel dat hier erg hoge kosten aan verbonden zijn en we wachten dan ook graag het antwoord van de wethouder af. Dan motie 6, een breed onderzoek naar warmtebronnen. Op dit moment doet het rijk onderzoeken, ook hier in de omgeving worden allerlei boringen naar warmtebronnen gedaan en ik hoor graag van de wethouder in hoeverre dat wordt meegenomen. Tot zover. De heer VAN SLAGEREN: Laat ik eerst voor de duidelijkheid zeggen dat ook GroenLinks voor zo veel mogelijk verleiden en stimuleren is.

Het ging erom helder te hebben dat we niet bij voorbaat uitsluiten dat er ook momenten komen waarop je mensen een zeker zetje moet geven omdat we ook een doelstelling moeten halen. Dat als een soort laatste inzet om het zo maar te zeggen. De heer VAN HATTEM: Dan hoor ik dat graag van GroenLinks hoe we ons dat moeten voorstellen, komt dan de politie op een gegeven moment aan de deur om mensen te dwingen om het aardgas af te sluiten? De heer VAN SLAGEREN: Dat gaat ongetwijfeld gebeuren. Nee, in nieuwbouw zit al geen gasleiding meer en er komt op een gegeven moment steeds minder keus. Hoe meer woningen van het aardgas af gaan hoe duurder het natuurlijk relatief wordt. Als nog maar aan één huis in een hele straat aardgas wordt geleverd gaat daar een prijskaartje aan hangen waardoor mensen zich wel gedwongen voelen. Ja, die situaties zullen komen om maar een voorbeeld te noemen. Collega's zeiden al dat de afdronk van de commissievergadering was dat er eigenlijk een heel breed draagvlak bestaat om tempo te maken en actie te ondernemen, maar helaas zijn daar meer dingen voor nodig en iedereen is er eigenlijk ontevreden over dat dit weinig kan, met name de financiële kant van het geheel, dat hoorde ik ook de wethouder zeggen.

Het is lastig om een goede balans te vinden tussen enerzijds de ambitie, partijen verbinden een hele hoge urgentie aan deze transitie dus daar mogen we ook heel erg ambitieus in zijn, maar aan de andere kant moeten daar uiteraard ook middelen voor zijn en er zijn ook technische problemen die in de praktijk niet altijd even gemakkelijk zijn. We moeten ook rekening houden met de capaciteit, niet alleen binnen de gemeentelijke organisatie maar ook binnen woningbouwverenigingen en andere partijen, daar moeten we een goede balans in vinden. Als we kijken naar de amendementen en moties, zegt mijn partij dat het vooral belangrijk is om die voorstellen te ondersteunen die focus aanbrengen en ook een concretiseringsslag maken om die ambitie waar te maken en dat brede onderzoeken, hoe belangrijk ook, op dit moment niet opportuun zijn. Vandaar dat wij ook mede-indiener van amendement 1, motie 2 en motie 5 zijn, omdat die in onze ogen daar het beste aan tegemoet komen en die zullen we dan ook steunen. Tot zover voorzitter. Reactie college Wethouder VAN DER GELD: Ik beperk me tot het amendement en de moties met een korte 42