Notulen raadsvergadering 2021-05-18

16

De heer VAN HATTEM: Toch even een interruptie. Ik hoorde het CDA zeggen 'dit is nu eenmaal inherent aan besturen en we winnen er niet de populariteitsprijs mee', maar het gaat hier niet om een populariteitsprijs maar als je deel uitmaakt van een college dat nota bene het credo 'samen' heeft en dan zo aan de burgers voorbijgaat, hoe is dat dan uit te leggen? Dit is niet besturen, dit is over de burgers besturen en de burgers aan de kant zetten. De heer PLOEGMAKERS: Mijnheer Van Hattem, dat is uw mening en het is duidelijk dat het CDA daar op een hele andere manier naar kijkt dan u. Wij durven maatregelen te treffen en besluiten te nemen waar we misschien niet altijd voor de volle 100% achter staan, maar toch hebben we de guts om dat te doen. De heer VAN HATTEM: Kan de heer Ploegmakers van het CDA aangeven wie er dan wel achter die windturbines in de Rosmalense Polder staan? De lokale bevolking in Rosmalen niet, zij zijn er faliekant op tegen. Het CDA drukt het gewoon door en wat heeft dit dan nog te maken met het credo 'samen' in het collegeprogramma, kunt u dat eens uitleggen? De VOORZITTER: U stelt weer dezelfde vraag. De heer PLOEGMAKERS: Mijnheer Van Hattem, u herhaalt een vraag en ik denk dat ik hetzelfde antwoord geef. De heer VAN HATTEM: Dan is het duidelijk een hele pijnlijke vraag voor het CDA.

De heer PLOEGMAKERS: Nee hoor voorzitter, het is absoluut geen pijnlijke vraag, maar ik heb een duidelijk antwoord gegeven. We nemen vandaag een besluit over de RES 1.0 en het CDA is blij dat er nu een realistische opgave ligt en dat de cijfers zijn bijgesteld. Wij hadden de peildatum liever in 2020 gezien, een collega refereerde daar al aan, maar we begrijpen dat deze cijfers pas eind 2021 beschikbaar zijn. We zijn verheugd dat de opbrengst van de door ons gewenste 100 ha zonnepanelen en andere initiatieven zoals zon op dak in de opgave verrekend worden waarbij, en ik wil dat nogmaals benadrukken, het CDA een groot voorstander is en blijft van zon op daken of op incourante stukken grond daar waar het kan en niet op vruchtbare landbouwgrond als dat niet hoeft. Nu naar de voorliggende moties en amendementen. Bij amendement 1 ligt een andere berekening dan die wij willen volgen. Het CDA is van mening dat we de regie over de gehanteerde cijfers in eigen hand moeten houden, bij de gemeente moeten laten. Wij zullen dan ook de laatstgenoemde cijfers blijven volgen en stemmen daarom niet in met het amendement. Lokaal eigenaarschap. Zoals in het amendement staat, wordt het eigenaarschap in de toekomst binnen de RES geregeld, zo staat het op dit moment ook vermeld in het voorliggende voorstel RES 1.0.1.

Wat het CDA betreft, is daarom het amendement overbodig, wachten we de verdere uitwerking van de plannen af en nemen we hierover in de toekomst besluiten. Wetenschappelijk onderzoek. Er is al heel veel onderzoek ingesteld naar de negatieve effecten van windturbines en in het dictum staat 'pas windturbines toe te laten als het wetenschappelijk onderzoek is afgerond'. Voorzitter, de vraag is dan welk onderzoek en wanneer. Voor het CDA is de norm die het rijk vaststelt de norm, we hebben qua afstand signalen van de samenleving opgepakt en gekozen voor de dubbele afstand. Dan motie 2. Wij gaan al uit van 1000 in plaats van 500 meter, de 2 kilometer die de gemeente Oss hanteert is overigens onder voorbehoud mijnheer Van Creij en wij stemmen niet met deze motie in. Het tussentijdse ijkpunt. We kunnen in de toekomst nog altijd heel veel ijkpunten invoeren, maar zo blijf je met elkaar in discussie. We gaan uit van het moment van nu, we dienen het RES-bod nu in en daarom stemmen we tegen deze motie. Stoken voor de mussen. Voorzitter, inhoudelijk zijn we het met deze motie eens, maar misschien komt deze motie iets te vroeg. Het college komt nog met de warmtevisie en daar hoort volgens ons deze discussie thuis. Bescherming van de vogels. Voorzitter, deze motie gaat erg ver.

Het CDA vindt het noodzakelijk dat we de wet- en regelgeving volgen en dat hiermee bij de uitvoering van de polder en de uitwerking van de MER rekening wordt gehouden. Wij roepen het college op om nog eens creatief na te denken over compensatie in gebieden buiten de Rosmalense Polder. Wij zijn tegen deze motie. De laatste motie is Publieke uitbating, wij zijn tegen deze motie. De heer VAN CREIJ: Ik heb twee inhoudelijke vragen aan de heer Ploegmakers van het CDA. U gaf aan het begin van uw betoog aan dat zonnepanelen pas kunnen worden gelegd op incourante gronden. De term 'incourant' is vrij omvattend, kunt u dat nader toelichten? U zei ook dat u niet kunt instemmen met motie 1 over de volksgezondheid en ik lees even letterlijk een zin uit uw eigen motie voor: "de gezondheid van de bewoners van 's-Hertogenbosch altijd op de eerste plaats". Hoe matcht u 17

dat eigenlijk met het antwoord op motie 1? De heer ROOVERS: Misschien kan ik per interruptie de heer Ploegmakers nog even de gelegenheid geven om toe te lichten waarom hij tegen motie 6 stemt. Daar ben ik wel benieuwd naar. De heer PLOEGMAKERS: Richting de heer Van Creij. Bij de motie Wind te gast spraken we over 500 meter en dat is de norm die voor de overheid geldt, daar zijn we het over eens. We hebben toen met zijn allen bereikt dat we naar 1000 meter gingen en dat is voor ons de borging van die gezondheid. We gaan dus verder dan die 500 tot 1000 meter en wat er Smeets van Rosmalens Belang net al zei, mogelijk wordt deze afstand zelfs groter. De heer WIGGERS: Ik hoorde het nu al een paar keer en ik ben echt benieuwd waar de mensen die veilige afstanden van 500 en 1000 meter vandaan halen want die zijn nergens te vinden, echt helemaal nergens, ik begrijp het niet. De heer PLOEGMAKERS: Hiermee volgen we gewoon het rijksbeleid, dat is die 500 meter. Ik zou op uw verzoek nog even een toelichting geven op waarom wij tegen motie 6 stemmen. In deze motie wordt gevraagd om al voor de begrotingsbehandeling met een tekening te komen en plaatsen aan te geven waar windmolens komen te staan. Wat ons betreft, gaat dat op dit moment wat te ver en wij wachten de ontwikkelingen liever nog even af, dit komt wat het CDA betreft aan de orde nadat de windmolens worden geplaatst.

De heer ROOVERS: Er schijnt onduidelijkheid te zijn over waar de motie om vraagt. Ik vraag niet om een tekening, maar om aantallen windmolens of in ieder geval wat het beoogde aantal windmolens is dat eventueel in handen van de gemeente zou zijn en ik vraag wat er wordt gedaan met het geld dat het de gemeente oplevert. Ik vraag eigenlijk alleen om duidelijkheid te geven over een motie die in 2020 al is aangenomen en waar u volgens mij ook voor hebt gestemd. Als ik het zo uitleg, kunt u er dan misschien wel mee instemmen? De heer PLOEGMAKERS: Ik begrijp wat u zegt, maar wij wachten liever de ontwikkelingen nog even af. Mogelijk heeft geeft college nog een antwoord op motie 6 waardoor wij ons besluit heroverwegen. De VOORZITTER: Dan nog de vraag van de heer Van Creij over incourante grond. De heer PLOEGMAKERS: Ja mijnheer Van Creij, we hebben daar in het verleden natuurlijk wel eens vaker over gesproken. We hebben een inspreker gehad over Nuland, rond het motel dat is een stuk incourante grond en zo zien wij dit soort gronden, dus eigenlijk een stukje restgrond dat niet voor de landbouw wordt gebruikt. Mevrouw HERNÁNDEZ: We hebben tijdens de commissievergadering uitvoerig over dit onderwerp gesproken en ik ga mezelf niet herhalen, ik geef alleen mijn standpunt over de Regionale Energiestrategie 1.0.

Wij zien dat die is bijgesteld en ik las dat, ook als wij de doelen voor 2030 halen, we worden geconfronteerd met de doelen voor 2050 die we niet zelfstandig gaan halen. Ons standpunt blijft dat het op dit moment beter zou zijn om een stap terug te zetten en de doelen voor 2030 los te laten en aan 2050 te gaan denken. Op deze manier voorkomen wij dat onze polder vol zonnepanelen en windmolens komt te staan en zorgen wij voor de volksgezondheid van onze inwoners en winnen wij tijd om op alternatieve manieren energie op te wekken. Wij hebben zelf een motie over ultradiepe geothermie ingediend, dat is een van de opties, en we gaan nog over de warmtevisie spreken en ik vraag me af waarom we bij windmolens blijven als we weten dat zelfs de landelijke regering een beetje op de rem trapt, het is bekend dat dit een trend is. Wij willen dat de doelen worden behaald, maar niet ten koste van de volksgezondheid, mens, dier en natuur gaan voor. Wij dienen een aantal moties en amendementen mede in en die steunen wij natuurlijk. Met betrekking tot amendement 2 en motie 5 wachten wij het antwoord van de wethouder af. Wij steunen motie 6 van harte omdat wij ook duidelijkheid willen om zo onze controlerende taak beter te kunnen uitvoeren. Dank u wel. De heer KABBOUTI: Het heeft even geduurd, de RES, maar we zijn er uiteindelijk, het was een lange aanloop.

In dat hele proces moest ik steeds denken aan de overheidscampagne 'Een beter milieu begint bij jezelf' en laten er de afgelopen dertig jaar individueel en lokaal, maar ook landelijk 18

kleine stapjes in gezet zijn, maar we zien de afgelopen jaren de urgentie om wat grotere stappen te zetten en laten we dan ook vaststellen dat, als je dat op individueel niveau wilt oppakken, je daarmee niet die noodzakelijke stap vooruit kunt zetten. Daarom is het goed dat wij als gemeente een grote stap zetten en volgens mij is de RES daar uiteindelijk de verwoording van: laten we de opgave die we richting 2030 hebben in ieder geval oppakken, laten we daar geen rooskleurig sausje overheen gieten, maar laten we de realiteit onder ogen zien en daar die stappen vooruit te doen. De fractie van de PvdA heeft die verantwoordelijkheid altijd vanuit een positief-kritische houding op zich genomen en wij stemmen wat dat betreft in met de Regionale Energiestrategie, maar wel met de kanttekening die de SP zojuist ook verwoordde, namelijk dat er in dat proces aandacht moet zijn voor het eerlijk verdelen van de lusten en de lasten. Dan is het ook niet meer dan logisch dat je om helderheid vraagt als je in het verleden een motie hebt aangenomen en er in het stuk zelf onvoldoende helderheid is. Dat is eigenlijk de uitleg die de heer Roovers zojuist richting de heer Ploegmakers gaf, we vragen hier niet om nieuwe dingen, maar om een toelichting. Dat is eigenlijk wat we willen en volgens mij zou dat helemaal niet bezwaarlijk moeten zijn.

Sterker nog, dat zou eigenlijk al in dit stuk moeten staan. Dat is de motie die wij mede-indienen. Datzelfde geldt eigenlijk voor het lokaal eigenaarschap, de PvdA is helder over hoe we daar inzittenen ook de bijlage waarnaar in het amendement wordt verwezen is daar helder over. Als we dan toch die stap vooruitzetten, laten we dan ook de richting helder maken en de stap die we vooruitzetten, ook als het gaat om lokaal eigenaarschap, duiden. Dat is met het amendement dat wij ondersteunen veel helderder dan het voorstel. Wij ondersteunen het voorstel over een tussentijds ijkmoment dat op initiatief van gewoon ge-DREVEN is ingediend. We praten nu al jaren en dat tussentijdse moment kan prima richting het einde van deze raadsperiode worden voorgelegd, dat is wat de fractie van de PvdA betreft inderdaad informatief van karakter, zodat we op dat moment kunnen bepalen of we daar nog in deze raadsperiode iets mee willen, rekening houdend met de volgende generatie. Dan nog even aandacht voor motie 5 van De Bossche Groenen. Die hebben wij niet mede-ingediend, maar wij steunen de insteek volledig. Wij vragen ons wel af in hoeverre de uitvoerbaarheid van deze motie problematisch is en we horen graag hoe de wethouder daar in staat.

Ik verwacht dat er, op het moment dat we uiteindelijk tot realisatie van de windmolens overgaan, rekening wordt gehouden met natuur en vogels en dat sterfte zo veel mogelijk wordt voorkomen. De heer VAN HATTEM: Ik heb een interruptie op wat de heer Kabbouti eerder zei. Hij zei 'een beter milieu begint bij jezelf' om vervolgens met een grote sprong voorwaarts over de burger heen te stappen en er een megawindpark doorheen te drammen. Dan vraag ik me af hoe ik dat moet zien met de vandaag door de PvdA, D66, de SP en GroenLinks voorgelegde motie vreemd aan de orde van de dag 'Versterk de lokale democratie'. Hier wordt met een grote stap over de burgers heen gestapt en wordt dat windpark erdoorheen gezet omdat dit er van met name de PvdA moet en zal komen, maar intussen moet de lokale democratie versterkt worden. Waar is de burger in dit verhaal, waarom wordt de burger hier niet in gehoord, waarom wordt een grote stap over die burger heen gezet in plaats van met de burger en echt naar de burger te luisteren? De heer KABBOUTI: Dit is ook een beetje selectief winkelen in mijn betoog, volgens mij was mijn opbouw redelijk zorgvuldig en ik heb niet met een hele grote stap de inwoners van 's-Hertogenbosch overgeslagen, ik heb zelf alleen de conclusie getrokken dat je het niet haalt als je deze opgave individueel wilt blijven oplossen.

De gemeente is hier de entiteit voor, wij als raad zijn gekozen om daarin keuzes te durven maken en je zult een standpunt moeten verkondigen. Dat het standpunt van de PvdA realistisch is ten opzichte van de opgave die we hebben, is iets anders dan het standpunt innemen dat we geen opgave hebben en je daarmee verschuilen achter de weerstand in de maatschappij. Wij ontkennen die weerstand niet, we gaan dat gesprek aan en dan moet ik weer naar het college kijken. Het participatieproces zoals dat doorlopen is, aan de voorkant weet je dat je niet iedereen hun zin kunt geven. De heer VAN HATTEM: Dan komen we bij een punt dat erg belangrijk in deze discussie is, de heer Kabbouti van de PvdA noemt het 'de opgave die we met zijn allen hebben'. Die opgave wordt opgelegd, die is niet door de bewoners als lokale democratie bedacht, maar er wordt een opgave topdown neergelegd en het grootste deel van de raad loopt hier blindelings achteraan, we mogen er amper een discussie over voeren want er moet en zal aan die grote opgave, aan die grote stap voorwaarts, aan die totale vernietiging van ons landschap en onze leefomgeving worden voldaan. Is dat nu echt het beeld dat de PvdA heeft ten aanzien van onze burgers, om hen op die manier opzij te zetten om maar aan die heilige opgave te kunnen voldoen?

19

De heer KABBOUTI: Ik denk dat de heer Van Hattem zichzelf hiermee ernstig tekortdoet want als iemand in deze raad de ruimte neemt om die opgave ter discussie te stellen, is het de heer Van Hattem. Dus om nou te zeggen dat we in dit gremium geen enkele ruimte pakken om dat met elkaar te bediscussiëren… Wat geldt voor inwoners die een ander standpunt innemen, geldt ook voor de heer Van Hattem, uiteindelijk leven we wel in een democratie en als we met elkaar vinden dat we een bepaalde richting op gaan die door de meerderheid wordt gedeeld, kunt u het daar niet mee eens zijn, maar dat is dan wel de democratie zoals die in optimaforma werkt en daar staat de PvdA voor. Dan grijp ik toch even terug op onze inwoners in dat participatieproces. Het college heeft dat proces zo zorgvuldig mogelijk doorlopen, maar laten we ook in alle realiteiten vaststellen dat dit onderwerp zo intens een inbreuk maakt op de directe leefomgeving van mensen dat het logisch is dat dit ontzettend veel gevoelens bij mensen oproept, maar daarmee ontsla je jezelf niet van de verplichting om voor toekomstige generaties een verstandig besluit te nemen. In zoverre blijft de PvdA ook na dit interruptiedebatje bij haar standpunt wat betreft het steun geven aan de Regionale Energiestrategie. Voorzitter, tot zover.

De heer VAN HATTEM: Ik hoorde de heer Kabbouti van de PvdA spreken over een optimaal werkende democratie en intussen komt de PvdA vandaag met de motie Versterk de lokale democratie. Als die democratie zo optimaal werkt, zou die ook niet verstrekt hoeven worden. U ondergraaft hiermee eigenlijk uw eigen verhaal. Durf nu ook eens een keer echt naar de burgers te luisteren en hen zich bijvoorbeeld in een referendum te laten uitspreken over die opgave. Nu wordt die opgave over de bevolking neergelegd, met alle gevolgen van dien. Is de democratie in de ogen van de PvdA nu optimaal of moet die versterkt worden? De heer KABBOUTI: Op het moment dat ik constateer dat de heer Van Hattem al ruimte krijgt om het debat te voeren, denk ik dat de democratie optimaal functioneert en daar verwees ik naar. Op het moment dat je met elkaar constateert dat je verbeterslagen kunt maken in de participatie en de inbreng van de burgers, dat voorstel bespreken we volgens mij straks, denk ik dat je daar niet blind voor moet zijn. Dus ik zie hier geen innerlijke tegenstrijdigheid in. De heer KAGIE: Nog geen jaar geleden, begin juli 2020, stonden er grote koppen in de krant over het grootschalige windpark in de Rosmalense Polder tussen Oss en Den Bosch. Er stonden zestig tot tachtig windmolens ingetekend, dat kan tegenwoordig met allerlei mooie visualisatiemachines.

Er was een enorme verontwaardiging, we hebben net een hele discussie met elkaar gehad en als we bijvoorbeeld Rosmalens Belang volgen moeten we vaststellen dat er van dat hele grootschalige verhaal volgens het excelbestand van de heer Smeets nog maar vijf of acht windmolens over zijn en GROEN inZICHT spreekt over vier windmolens. Dan spreek je niet meer over grootschalig uitpakken met een windpark in de Rosmalense Polder en dat kan mede dankzij de geboekte winst op alternatieven voor de windmolens. Ik heb het niet over de alternatieven die het nieuwe kabinet straks gaat aanreiken, maar nu even over de eigen opgaven en de alternatieven. Bijvoorbeeld de bedrijven krijgen de smaak te pakken als het gaat om zon op hun dak, kijk naar het beeld van de Rietvelden van drie tot vier jaar geleden en nu, maar één ding, daar moet nog wel 80% van de daken gevuld worden. Er is werk aan de winkel om de alternatieven voortvarender en indringender bij de bedrijven voor het voetlicht te brengen en dan mag je je niet laten belemmeren door de coronacrisis. Laten we die kans pakken, laten we boven de bedrijventerreinen bedrijfsdaken van zonnepanelen creëren, dat doen ze niet alleen in China en in Canada, maar dat kunnen wij ook voorzitter. Daar is ruimte voor, pak die kansen, aan de slag college die laatste tien maanden.

Het gaat snel hè, pak die kansen en dan kan het nieuwe college het direct voortvarend overnemen, doorpakken. Voorzitter, scherp monitoren. Ik ben het eens met wat de heer Van Creij en mevrouw Eigenhuijsen in de commissie zeiden; we moeten op het scherpst volgen welke winst we boeken, dat is ook van belang om de papierwinkel aan allerlei transitie-exercities met alternatieve energieopwekkingsvariabelen… om de burgers, de inwoners van onze stad, vol mee te nemen want als die winst boven die bedrijventerreinen te boeken valt, is dat een overwinning van de bedrijven, maar vooral van de klimaatopgave waar we voor staan. Voorzitter, de heer Van Creij heeft het voortouw genomen met een motie over de herijking 2020. Dat is gewoon om de burgers en ondernemen ook inzicht te geven. Als Oss het wel doet, waarom doen wij het dan niet? Amendement 2, Duidelijkheid over lokaal eigenaarschap, is ook zo'n punt van draagvlak, zorg ervoor dat deze opgave geworteld wordt en zijn ankers in de samenleving krijgt. Dan over ankers en partnerschap gesproken. Ik geef complimenten richting de wethouder voor het ons meenemen in dit dossier. Tien maanden geleden lag dat wel even anders in deze arena, toen was er veel kritiek, maar ik moet ook fair zijn, complimenten voor hoe u ons hebt meegenomen, maar ook complimenten aan 20

de partner van de wethouder en van ons in dit proces en dat is GROEN inZICHT. De inzichten die zij hebben aangedragen, hebben bevorderlijk gewerkt op de afwegingen van nu en van de afwegingen die nog komen. Er wordt gezegd 'er komt nu een definitief bod en dat moet naar Den Haag', maar Den Haag is nog met allerlei andere zaken bezig en het kan niet waar zijn dat, als wij straks een herijkingsmoment en nieuwe inzichten in de geboekte winst hebben, die niet van invloed zijn op het bod dat er in Den Haag neergelegd wordt. Voorzitter het laatste punt, dat is collega Kabbouti vergeten, maar dat zou hij vast en zeker gezegd hebben. De winst van het de polder niet met windmolens bezetten, is ook terug te vinden in het feit dat de er gewoon een fantastische woningbouwlocatie ter beschikking is en daar kan wethouder Geers de komende tien maanden vol aan de bak om die locatie ten gunste van de woningbouwopgave in de realiteit te trekken. Dank u wel. De VOORZITTER: Even een tip mijnheer Kagie, u zit helemaal rechts in het scherm omdat u de verkeerde microfoon gebruikt. De heer KAGIE: Voorzitter, ik zal me voegen. De heer VAN HATTEM: In tegenstelling tot de heer Kagie staan wij zeker niet achter deze klimaatopgave en committeren wij ons dus ook niet aan wat hier vandaag over de Regionale Energiestrategie wordt beklonken.

Ik zou de hele avond en misschien wel langer kunnen spreken over de onzinnigheid en krankzinnigheid van deze Regionale Energiestrategie, maar in de enkele minuten die er nu voor staan, beperk ik me tot de kern van de zaak. Voor de kritiek op detailniveau verwijs ik vooral naar het rapport van de Groene Rekenkamer, onafhankelijke deskundigen die een analyse van de RES Noordoost Brabant hebben gemaakt en die tot de conclusie komen dat Noordoost Brabant ongeschikt voor windturbines is, en daarnaast naar de uitstekende brieven van GROEN inZICHT. Hun kritiekpunten kan de PVV volledig delen, maar mijn vraag aan het college is of het kan reageren op de bevindingen van de Groene Rekenkamer, heeft het daar kennis van genomen en kan het daar een reactie op geven? De kern van de zaak is dat deze RES 1.0 door het college gepresenteerd wordt als een regionaal gedragen keuze, ook met de inwoners, maar juist die inwoners zijn er niet echt bij betrokken en er is al helemaal niet serieus naar hen geluisterd. Terwijl dit college schermt met het uitgangspunt 'samen', is het vooral samen met de klimaatactivisten en met de klimaatroofridders van de rijksoverheid, maar niet samen met onze inwoners. Het is dan ook een totale uitholling van de lokale autonomie, het uitvoeren van het klimaatakkoord wordt belangrijker gevonden dan de eigen lokale keuzes.

De globalistische elite van het klimaatakkoord van Parijs telt voor dit college zwaarder dan de omwonenden van de Rosmalense en Nulandse Polder. Het rijk heeft intussen niet aan de randvoorwaarden voldaan, ook niet in financiële zin, zo stelt het college zelf in de raadsinformatiebrief Voortgang Energietransitie. Hoe kan het college hier dan toch zo klakkeloos mee doorgaan? Ook is het energienetwerk niet berekend op de teruglevering uit zon en wind. Het gaat kapitalen, echt miljarden, kosten om dit aan te passen. Juist om goed naar het regionale draagvlak te kijken en echt naar onze inwoners te luisteren, heeft de PVV-fractie via een onafhankelijk onderzoeksbureau een onderzoek uitgezet. Via een advertentie op de Bossche omroep en op social media heeft onze fractie burgers in de hele gemeente breed opgeroepen de online enquête in te vullen en vele honderden inwoners hebben hier gehoor aan gegeven. Ik zeg hier nadrukkelijk bij dat het gaat om inwoners van onze gemeente met opgave van hun postcode. Uit de resultaten blijkt tot nu toe dat maar liefst 65% niet eens op de hoogte is van de hele RES 1.0, dus hoezo samen, wat zegt dit voor het college? Graag een reactie.

Deze RES 1.0 zet sterk in op windturbines en zonnepanelen in de zogenaamde Duurzame Polder, maar uit onze enquête blijkt dat maar liefst 80% van de respondenten negatief is over de plannen voor dit windpark, waarvan zelfs 72% zeer negatief. 69% van de inwoners is er ook van overtuigd dat windparken zullen leiden tot een sterke waardedaling van woningen en 87% is ervan overtuigd dat dit zal leiden tot overlast in de leefomgeving. De overgrote meerderheid is er eveneens van overtuigd dat windparken leiden tot hogere lasten en is ook niet bereid om die hogere lasten te betalen. Publieke uitbating is dan ook een farce, windparken zijn pure publieke uitbuiting. Hoe kijkt het college tegen de negatieve houding van de respondenten aan, hoe ziet het dit vanuit het credo 'samen'? Om ook bij de kern van de zaak te blijven, een grote meerderheid van 70% staat positief tegenover moderne veilige vormen van kernenergie zoals gesmolten zoutreactoren en vindt het zeer belangrijk dat deze energievorm ook bij de RES betrokken wordt. Kan het college aangeven of het bereid is kernenergie hier alsnog bij te betrekken? In de planning van de RES moesten de zoekgebieden al in het voorjaar van 2020 worden aangewezen en de PVV zal zich hiertegen blijven verzetten, we willen geen landschap dat verziekt wordt door windparken.

Wie nu vanuit Nuland de polder in rijdt, ziet de windturbines bij knooppunt Deil al liggen en dat ligt ongeveer 20 kilometer verderop. De gevolgen voor de directomwonenden zijn volstrekt onaanvaardbaar en de PVV wil dan 21

ook geen windparken onder voorwaarden, maar helemaal geen windparken. Voorzitter, tot zover in eerste termijn. Mevrouw EIGENHUIJSEN: Een wat ander verhaal dan mijn voorganger. Laat ik beginnen met te zeggen dat ook de Bossche VVD haar verantwoordelijkheid neemt om de doelstellingen rond de energietransitie in 2030 te halen. Het goed om te horen dat dit, op enkele collega's na, in deze raad niet ter discussie staat, maar dat we het hier hebben over de weg ernaartoe. Zoals al in de commissie besproken, is de Bossche VVD positief dat de restopgave waarvoor we nog aan de lat staan kleiner is geworden en wij interpreteren dat als dat de energietransitie waar we in zitten de afgelopen jaren een flinke vlucht heeft genomen. Zoals de collega van Rosmalens Belang ook al aangaf, hadden wij graag gezien dat de update van 2020 was meegenomen, maar met de informatie die we na de commissievergadering hebben vergaard, realiseren wij ons dat we ons bod voor 1 juli 2021 moeten doen en dat die cijfers dan nog niet beschikbaar zijn. Dat is voor ons helaas de reden om het RESbod met de nu voorliggende cijfers te moeten bouwen. Wij blijven erop hameren dat we in het debat in juli 2020, de heer Kagie gaf het al aan, verschillende voorwaarden hebben gesteld waar wij als Bossche VVD nog steeds volop achter staan.

Er is niet alleen ruimte in de polder om wellicht naar woningbouw te kijken, maar we hebben ook veiligheidskleppen ingebouwd zoals de afstand van 1 kilometer tot de woonkernen. Wat ons betreft, blijft de opgave om in de energietransitie het juiste tempo aan te houden. We richten ons op 2030, een aantal collega's noemde 2050 maar wat ons betreft, gaat het erom het juiste tempo aan te houden, niet alleen om onze energievoorziening betrouwbaar te houden maar ook omdat de capaciteit anders gaat knellen. Wij nemen met dit voorstel onze verantwoordelijkheid met alle haken en ogen die eraan zullen blijven zitten want het is evident dat het impact op onze omgeving heeft, maar we denken dat dit met de verschillende voorwaarden die we hebben gesteld binnen de perken blijft. De heer VAN HATTEM: Ik hoorde de VVD zeggen dat de gevolgen binnen de perken kunnen blijven, maar wat is voor de VVD 'binnen de perken'? Is dat voortdurende slagschaduwoverlast, ultrasoon geluid, zware vogelsterfte, waar ligt de grens van die perken voor de VVD? Mevrouw EIGENHUIJSEN: Mijnheer Van Hattem, zoals in 2020 ook al betoogd, betekent dat voor ons zo ver mogelijk weg, zo min mogelijk windmolens en zo goed mogelijk ingepast. Dat blijven voor ons de kaders waarbinnen we moeten werken. De heer VAN CREIJ: Even richting de VVD.

Wat vindt u ervan om het ijkmoment nog tegen het einde van deze periode te doen? Ik hoorde u zeggen dat de cijfers van 2020 nu niet kunnen worden meegenomen, maar op dat moment zijn ze wel bekend, hoe kijkt u daar tegenaan? De heer VAN HATTEM: De VVD maakt er nu van 'het moet binnen de perken blijven en zo ver mogelijk weg', maar het is niet duidelijk wat die perken zijn en wat 'zo ver mogelijk weg' is. Wat is voor de VVD acceptabel? Als we nu naar de plannen kijken, krijgen heel veel mensen er toch heel veel overlast van, is dat voor de VVD acceptabel? Mevrouw EIGENHUIJSEN: Ik ga eerst in op de vragen van de PVV. Zoals ik net aangaf, hebben we daar in 2020 een goed debat over gehad. We hebben onder andere die afstandseis van 1 kilometer in het voorstel over de Duurzame Polder weten te bouwen en inderdaad de opgave om zo ver mogelijk in de polder met afstand tot de huizen te beginnen. Dat is een voorwaarde waarin wij verdergaan dan de wettelijke normen, daar hebben we op die manier een mouw aan gepast. Ik ben even de vraag van de collega van gewoon ge-DREVEN vergeten. De VOORZITTER: Het ijkmoment. Mevrouw EIGENHUIJSEN: Ja, het ijkmoment. Dat is wat ik net aangaf, maar ik hoor ook graag de input van de wethouder. Na de commissievergadering werd duidelijk dat we het bod voor 1 juli 2021 moeten doen en dan heb je het al ingeleverd en zijn wij daaraan gebonden.

Daarmee is iedere datum na 1 juli 2021 waarop er nog meer informatie binnenkomt te laat voor dat bod. Ik hoor samen met u graag wat de wethouder daarover heeft aangegeven, maar dat is mijn informatie daarover. Reactie college Wethouder VAN DER GELD: Voorzitter, het blijft ingewikkeld. Ik zal een aantal vragen 22

beantwoorden en dan direct overgaan naar de amendementen en moties, ik denk dat ik al mijn spreektijd daarvoor wel nodig heb. Allereerst even samenvattend. Er zijn grote zorgen bij de omwonenden en die probeert u hier als volksvertegenwoordiger te vertalen. Dat is heel goed te begrijpen, maar het is tegelijkertijd een erg grote opgave, dat is vandaag en ook in de commissie al gewisseld. Dat is precies de balans waar wij als college naar zoeken, om die met elkaar te verenigen. Enerzijds de zorgen van veel omwonenden serieus nemen, maar tegelijkertijd ook onze verantwoordelijkheid nemen in de grote opgave die voor ons ligt. Voorzitter, eerst een aantal vragen. De fractie van GroenLinks vroeg hoe het zit met transport en opslag. Daar zal in het project zelf rekening mee worden gehouden, ook daarin komen wij terug op hoe het zit met eventuele opslag in de Duurzame Polder. Ik heb u op 17 mei jl. ook een brief gestuurd over al een heads-up wat betreft de transportschaarste. Daar speelt veel en dat zal de komende tijd blijven spelen. Daarover voeren wij zowel binnen de RES als als gemeente 's-Hertogenbosch voortdurend gesprekken met Enexis en we houden de raad daar uiteraard van op de hoogte. Dan een vraag van de PVV die ook een flink aantal stellingen had, zoals ik dat van u gewend ben mijnheer Van Hattem.

Kunnen we kernenergie hierin meenemen? Voorzitter, u hebt al helemaal aan het begin van dit proces gezegd, en dat zegt ook iets over de autonomie waarover u zojuist veel hebt gezegd, dat we via zon, wind en als het kan waterkracht invulling aan deze RES geven, die zijn nu voorhanden en daarmee geen kernenergie. U gaat later vandaag nog discussiëren over wat uw raad met kernenergie over de scope 2030-2050 wil en dat ga ik met belangstelling beluisteren. Dan amendement 1, 'Restopgave nog steeds te hoog'. Ook daar refereer ik omwille van de tijd aan de brief die ik gestuurd heb. Het rijk ziet geen aanleiding om de opgave naar beneden bij te stellen. In het amendement staat ook een aanname waarin men al vooruitloopt op de winst van de 100 ha en die winst is nog niet binnen, ook daar verwijs ik naar de brief die ik gestuurd heb. Kortom het college heeft, ook gehoord de geluiden van uw raad, de balans opgemaakt van wat inmiddels is geïncasseerd en wat de restopgave is. Wij zijn met die balans teruggekomen en we hebben gekeken wat realistisch is. Voorzitter, als we de cijfers van 2020 hadden kunnen meenemen, hadden we dat uiteraard gedaan, maar die cijfers zijn nog niet binnen. Dat is de reden dat wij op 1 juli 2021 dit bod in de richting van het rijk gaan uitbrengen. De heer VAN CREIJ: Toch even een aanvullende vraag aan de wethouder.

In de brief staat dat er al voor 38,2 PJ vergund is en dit komt daar nog bij. Kan dit amendement dan toch niet gewoon doorgang vinden omdat het bod dat landelijk al gedaan is eigenlijk al een overwaarde heeft? Wethouder VAN DER GELD: Allereerst, dit komt daar niet nog eens bij. Er is naar aanleiding van de concept-RES'en een analyse gemaakt en dit zat ook in de concept-RES. Ons conceptbod was al 1,04 PJ en dat blijft 1,04 PJ, maar de invulling verschuift. Ik heb advies aan het ministerie gevraagd omdat rijksbeleid wordt aangehaald: zegt u het maar, hoe moeten wij dit interpreteren? Het ministerie heeft aangegeven: u zit juist en u hoeft de opgave daarmee niet naar beneden bij te stellen. Dan amendement 2, Duidelijkheid over lokaal eigenaarschap. Ik heb ook in de commissie al gezegd dat daar een vervelend misverstand over is ontstaan. De visie Energielandschap was het fundament voor de handreikingen waaraan gerefereerd werd. Sterker nog, en dat zal met name de SP en de PvdA aanspreken, waar sprake is van gemeentelijke eigendom streven wij ook naar 100% lokaal eigenaarschap, dat staat in de visie Energielandschap. Inhoudelijk heb ik er helemaal geen bezwaar tegen dat die handreiking ook beleid wordt omdat die is gestoeld op de visie Energielandschap, maar ik wil ervoor waken dat wij straks twee documenten hebben.

In de visie Energielandschap staat al die 50% lokaal eigendom en nog veel meer en daar wil ik graag aan vasthouden. Dan motie 1, 'Wetenschappelijk onderzoek effecten windturbines op de volksgezondheid'. Ja voorzitter, ik heb alle begrip voor de indiener van deze motie. Ik begon mijn bijdrage over de grote zorgen bij de inwoners dat staat met stip op nummer 1, naast de lusten- en lastendiscussie ook zorgen voor de gezondheid. De zekerheid die de indiener van de motie nu vraagt, gaat ook de wetenschap echter niet leveren. Het college heeft de 1000 meter overgenomen, juist ook om aan de zorgen tegemoet te komen. Wij blijven de ontwikkelingen, ook bij het RIVM, hieromtrent volgen. Dit is ook een ruimtelijkeordeningsproces, er zijn gewoon wettelijke normen en daar houden wij ons aan. Sterker nog, als het om de Duurzame Polder gaat, zijn wij daar bij voorbaat strenger in. Volgens mij nemen we dit daarmee zeer serieus, maar zoals de motie hier staat, moet ik hem daarom helaas wel ontraden. De heer WIGGERS: Ik vind het een beetje vreemd dat wordt gesteld dat de wetenschap de kennis niet gaat leveren. Ik heb best veel vertrouwen in de wetenschap en dat is er in andere landen in Europa ook. In Scandinavië heeft de wetenschap na een gedegen onderzoek bepaald dat 23

windturbines minimaal op tienmaal de tiphoogte afstand van de bebouwing moeten staan om geen gevolgen voor de volksgezondheid te hebben. Dat is daar wetenschappelijk wel bewezen en ik zou als niet-wetenschapper niet graag een wetenschappelijke uitkomst in twijfel trekken. Kan de wethouder aangeven dat hij dit om welke reden dan ook wel kan? Wethouder VAN DER GELD: Ik heb de uitgebreide reactie in de commissie gegeven. Ik trek hier de wetenschap niet in twijfel, maar ik probeerde te zeggen dat de wetenschap... Er is al tal van onderzoeken naar windenergie gedaan en er wordt nooit met stelligheid gezegd 'gezondheid is per definitie uit te sluiten, het is 100% veilig', dat brengt de wetenschap u niet. We moeten een nauwkeurige balans bewaken met de zorgen over de gezondheid en overlast van windmolens, u hoort mij niet zeggen dat windmolens geen overlast geven, en dat is ook de reden dat we in dit proces dat we nog met elkaar gaan doorlopen nauwgezet invulling aan die zorgen geven. De raad heeft dat bij voorbaat al gedaan door de molens op minimaal 1000 meter afstand te willen zetten in plaats van op een afstand van 400 of 500 meter wat de wettelijke norm is. De ruimte op deze locatie is een van de redenen dat wij bij de Duurzame Polder zijn beland.

De heer WIGGERS: Ik wil eerdere debatten niet herhalen, maar er wordt gesteld dat een negatief gevolg maar aangenomen moet worden omdat het niet anders kan, maar het kan wel anders gezien de ontwikkelingen in de techniek voor duurzame energie zoals geothermie. Volgens de stellers is al bewezen dat, als we nu met geothermie beginnen, in 2040 alle steden in 39 landen, ook in Nederland, energieneutraal kunnen zijn door alleen maar de toevoeging van geothermie. Daar wordt hier nergens over gesproken, terwijl dit heel goed in onze polder past. Wethouder VAN DER GELD: Ik heb niet echt een vraag gehoord, maar dan kort. Dat geldt ook voor kernenergie, we hebben de afslag genomen dat wij de RES invullen door middel van zon, wind en waterkracht en daar heeft het college verder op gekoerst, die discussie hebben we tot en met 2030 beslecht. Ik vermoed dat geothermie nadrukkelijk terugkomt in de transitievisie Warmte als die in Den Bosch toepasbaar is. Dan motie 2, Uniformiteit. Die motie moeten wij ontraden. De korte versie is dat de polder van Oss nu eenmaal groter is dan die van 's-Hertogenbosch en Oss kan daarmee uitpakken en 2 kilometer afstand nemen. Het signaal van beide raden aan collega Van der Schoot en mij is helder: zet de molens zo ver mogelijk van de woonkernen, zodat er zo min mogelijk overlast ontstaat.

Ik heb hier al vaker gezegd dat ik die boodschap in mijn oren heb geknoopt, daarmee gaan we aan de slag en daar komen we mee terug. Dan motie 3, Extra tussentijds ijkmoment. Op 1 juli 2021 is het bod ook het bod en het college voelt er niet voor om dat ieder halfjaar te herijken. Wat wij wel kunnen doen, en dan refereer ik ook aan de woorden van de heer Van Creij over niet over je eigen graf heen regeren, is de nieuwe raad een update geven van de stand van zaken van de energietransitie om die nieuwe raad een vliegende start te geven met betrekking tot het beleid op de energietransitie. Dat willen wij wel doen, maar dat staat wel los van de RES. De heer VAN HATTEM: Ik hoorde de wethouder zeggen 'het bod is hiermee het bod', terwijl ik van andere zijden steeds hoor dat in de interbestuurlijke verhoudingen in Nederland gezamenlijk wordt opgetrokken. Als de situatie in de gemeente door bepaalde zaken wijzigt, zou je er toch van mogen uitgaan dat je met je bestuurlijke partners in overleg moet kunnen gaan omdat bepaalde zaken misschien aangepast, verbeterd of verscherpt moeten worden en dat je niet blindelings aan zo'n bod vast blijft houden. Een bod is in onze bestuurlijke verhouding overigens een vreemde vorm.

Ik hoor graag hoe de wethouder dit ziet in het kader van wat tegenwoordig interbestuurlijke samenwerking wordt genoemd, waarom moet alles in steen verankerd zijn en is er geen ruimte om enige aanpassing te doen en hoe verhoudt dit zich tot onze lokale autonomie? Wethouder VAN DER GELD: Geen misverstand, die lokale autonomie hebt u natuurlijk. Dan refereer ik aan andere dossiers, als u zegt 'sla met een schoen op tafel', dan sla ik met een schoen op tafel voorzitter, maar volgens mij reageert dit college met een advies op moties en daarmee geef ik ook de inhoudelijke context aan, namelijk dat de opgave na 2030 niet ophoudt. Ik heb daar in de commissie al veel uitgebreider bij stilgestaan, dat betekent niet dat we al een flink voorschot nemen op na 2030, maar als we steeds iets van de opgave afknabbelen, komen we daar met kerende post op terug want dan krijg je een soort jojobeleid en ik wil wel waken voor de uitvoerbaarheid. De heer VAN HATTEM: Het punt is nou juist dat we in 2022 gemeenteraadsverkiezingen hebben, dan kunnen onze burgers in, zoals de PvdA dat noemt, een optimale democratie een andere koers bepalen. Dan moet het niet zo zijn dat zo'n bod voor eeuwig in steen is gebeiteld en dat er totaal 24

geen mogelijkheid is om hiervan af te wijken. Als ineens een grote meerderheid van deze raad met bijvoorbeeld een veilige vorm van kernenergie wil gaan werken, moet je daar ook op kunnen inzetten en het beleid kunnen bijstellen, waarom moet dit op deze manier worden verankerd? Ik lees in het stuk ook dat er in 2023 al een RES 2.0 moet komen en dan moet je al zaken aanpassen. Hoe verhoudt dat zich dan tot de uitspraak van de wethouder 'het bod is het bod'? Wethouder VAN DER GELD: Dan refereer ik aan wat ik zojuist heb gezegd. Als de raad een andere koers wil varen dan we nu doen, hebt u die vrijheid. U bent het hoogste orgaan van deze stad, u kunt gewoon zeggen 'wij kiezen een andere afslag', maar tegelijkertijd vraagt u ook aan dit college de energietransitie uit te voeren. Ik ken de heer Van Hattem als een raadslid dat zegt 'doe het niet met wind, doe het niet met zon, doe het met kernenergie'. Waarvan akte, maar dat is niet wat de meerderheid van deze raad wil en ik voer hier de wensen van de meerderheid van de raad uit. De heer VAN CREIJ: Ik hoorde de wethouder net over motie 3, het ijkmoment, spreken. Hij zei dat wij richting het einde van de gemeenteraad wel een update krijgen. In het dictum van de motie wordt ook gevraagd om een update te krijgen.

U ontraadt de motie, maar u zegt wel een update toe, kunt u dat nog eens nader toelichten? Wethouder VAN DER GELD: Ik heb de toelichting wel gehoord, ik wil alleen vooraf een winstwaarschuwing geven: als daar de gedachte achter zit dat we het RES-bod na een halfjaar gaan herijken… U kunt besluiten wat u wilt besluiten, maar ze zien me aankomen bij de regio, een halfjaar nadat we het RES-bod hebben vastgesteld kom ik weer met een update. Voorzitter, ik moet ook ergens van uitgaan en dat uitvoeren. De heer KAGIE (Leefbaar 's-Hertogenbosch) De heer Van Creij slaat hier terecht op aan, het gaat hier over hoe u dit verzoek, deze motie, wilt wegen, wilt waarderen. Een update richting de nieuwe raad, gewoon even scherp monitoren en dat moet systematisch gebeuren. Het gaat er niet om dat we ieder halfjaar gaan plussen en minnen, maar neem de raad, de samenleving en de betrokken partners mee door hen inzicht te verschaffen. Dat is de vraag. Wethouder VAN DER GELD: Als we de motie zo mogen interpreteren, heeft het college geen bezwaar. Dan de motie Stoken voor de mussen. Daarin staat 'inzichtelijk te maken welke maatregelen er getroffen kunnen worden' en deze motie is zonder gevolg.

Wij zijn hiermee bezig, wij zijn als partner betrokken in dit proces met het datacentrum en we kijken we of we dat kunnen aansluiten op de wijk Hintham, maar wel met de komma dat dit primair gaat over het datacentrum en de woningbouwcorporatie en wij zijn daar natuurlijk wel een verbindende factor in. Bij de transitievisie Warmte spreken we nog over de rol van de gemeente. Dan motie 5, Maatregelen bescherming van vogels. Daar komt het ook even op de interpretatie van de motie aan, het ligt er ook maar aan hoe je hem wilt lezen. Het college wil deze motie positief tegemoet treden, wij zoeken in de Duurzame Polder de integraliteit op, dat heeft de raad bij de behandeling van het raadsvoorstel ook zo beslist, en we gaan ook de natuur erbij betrekken. Voorzitter, de provincie is het bevoegd gezag als het gaat om de Wet natuurbescherming en die zal daar zeer nauwkeurig naar kijken, dat belang is daar ook geborgd. We doen natuurlijk ook een milieueffectrapportage en ook daarbij wordt nauwkeurig gekeken naar wat we met de weidevogels doen en waar het kan, kijken we ook of we een plus op dit gebied kunnen zetten, of we het gebied kunnen versterken, en dat geldt ook voor de natuur, maar we weten nog niet hoe dat er precies uit gaat zien.

Als ik de motie zo mag uitleggen, is hij zonder gevolg, maar ik heb nog wel één nadrukkelijke opmerking en die is dat, als er in diezelfde Rosmalense Polder compensatiemaatregelen nodig zijn, die eventueel ook buiten de Rosmalense Polder kunnen. Die staat er wel zo scherp en als u de motie daarop zou willen aanpassen, is deze zonder gevolg. Dan de motie Publieke uitbating Energielandschap, de SP vroeg om duidelijkheid. Ik wil ook u graag tegemoet treden, maar ik moet wel aangeven dat het nog te vroeg is om die duidelijkheid te kunnen geven, die kan ik niet nog voor de begroting leveren omdat er een aantal belangen speelt. Het belang om de windmolens zover mogelijk van de woonkernen af te plaatsen, in diezelfde polder woningen te bouwen, goed op de weidevogels te letten en er ook energie op te wekken. Dat zijn allemaal ruimtelijke claims op de polder. We moeten die puzzel nog leggen en dat lukt niet voor de begrotingsbehandeling, dat zal echt veel meer tijd vergen. Het proces zit wel zo in elkaar dat we eerst qua ruimtelijke ordening kijken naar de inpassing van de windmolens. Dan weten we ook of zo'n windmolen op een gemeentelijk stuk grond staat en dan heb je, dat heb ik ook in de commissie gezegd, een gemeentelijke windmolen te pakken omdat in de visie Energielandschap ook staat dat je dan 100% lokaal eigendom hebt, dat is even de route.

Ik kan het gewoon niet leveren zoals het er nu 25

staat, dat is onuitvoerbaar, en daarom moet ik deze motie ontraden. De heer ROOVERS: Als ik de woorden van de wethouder goed begrijp, zet hij in op gemeentelijke windmolens op gemeentelijke gronden, maar weet hij nog niet zeker of die windmolens op gemeentelijke gronden er ooit komen. Dus hij weet ook nog niet zeker of hij de op 7 juli 2020 aangenomen motie überhaupt kan uitvoeren. Wethouder VAN DER GELD: Nee voorzitter, ik zei net dat er een flink aantal belangen speelt met uitspraken van uw raad die de ruimtelijke ordening raken: zet ze zo ver mogelijk van de woonkernen af en let op de weidevogels. We proberen die zaken zo goed mogelijk in te passen en vervolgens krijg je een beeld van waar de windmolens staan. Pas dan weet ik of de gemeente een eigendomspositie heeft om vervolgens te kunnen spreken van een gemeentelijke windmolen. Dat is de volgorde en dat is iets anders dan dat ik nu ga zeggen 'waar ligt een stuk gemeentelijke grond in de polder en daar ga ik een windmolen plaatsen'. De heer ROOVERS (SP): Kunt u dan duidelijkheid geven over of de motie van 7 juli 2020 kan worden uitgevoerd en of u de intentie hebt om die uit te voeren? De heer VAN CREIJ: Ik kom toch nog even terug op de eigen gronden van de gemeente in dit gebied.

Is het de intentie van dit gemeentebestuur om een eigen windmolen te realiseren? Kunt u die duidelijkheid geven? De VOORZITTER: Dat is dezelfde vraag. De heer Kagie. De heer KAGIE: Ik hoorde de wethouder niet zeggen 'ik wil niet leveren'. Hij wil wel leveren maar de timing van de begrotingsbehandeling is het hangpunt. Klopt dat? Wethouder VAN DER GELD: Exact voorzitter want die intentie is er zeker. Die motie is al beantwoord en we hebben daarin ook aangegeven dat we die gaan uitvoeren en die intentie is er zeker. Op zich ben ik erg blij met de haast die u hebt, maar ik kan op dit moment gewoon niet leveren, dat is het hangijzer. Ik wil hem dolgraag uitvoeren, ik zie dat een groot deel van uw raad zegt 'let op de lusten en de lasten en op de positie van de gemeente in dat kader'. Daar let ik op voorzitter, dus die intentie om hem zo uit te voeren is er zeker. De heer ROOVERS: Kunt u duidelijkheid geven over de termijn waarop u wel denkt te kunnen leveren? Dan zouden we de motie altijd nog kunnen aanpassen. Wethouder VAN DER GELD: Dat zou ik technisch moeten nagaan omdat ik het tijdpad van de Duurzame Polder niet uit mijn hoofd ken, dat is zeer ingewikkeld. We krijgen dat niet meer in deze raadsperiode voor elkaar. Wij komen terug met een ruimtelijk plaatje en daar valt dit ook onder. Dit zijn gewoon ruimtelijke processen die zeer lang duren.

De VOORZITTER: Is er behoefte aan een tweede termijn? De heer VAN HATTEM: Voorzitter, ik heb veel onbeantwoorde vragen. De VOORZITTER: Mijnheer Van Hattem, kort dan. De heer VAN HATTEM: Ik heb verschillende vragen gesteld over draagvlak, mede naar aanleiding van de enquête die wij hebben laten uitvoeren. Ik wil ook graag een reactie van het college op het rapport van de Groene Rekenkamer die gehakt van deze RES maakt. Wethouder VAN DER GELD: Ik hoopte dat ik de vraag van de heer Van Hattem indirect al in mijn inleiding had beantwoord. Het gaat hem denk ik helaas niet worden dat iedereen het eens is met de ontwikkelingen die zo impactvol zijn als de energietransitie, maar wij luisteren wel zeer zorgvuldig naar de zorgen van de inwoners en hoe wij die in de processen borgen. Dat gaat over gezondheid, de verdeling van lusten en lasten, hoe wij omgaan met de natuur en hoe wij een sterkere polder krijgen. Dat zijn de geluiden die ik uit de omgeving hoor en zo geven wij daar invulling aan. Dan over de Groene Rekenkamer. De rapporten over de energietransitie vliegen je om de oren en ik heb het rapport van de Groene Rekenkamer ook voorbij zien komen, maar ik heb dat niet gelezen. 26

De VOORZITTER: We gaan naar de tweede termijn. De heer VAN HATTEM: Ik vind het buitengewoon zorgelijk dat het college niet eens kennis heeft genomen van een rapport dat specifiek op deze regio is gericht en dat juist heel kritisch is op dit aspect. Het tweede punt is, als daar wordt gesproken over… De VOORZITTER: Nee mijnheer Van Hattem, we gaan naar de tweede termijn. Wie heeft behoefte aan een tweede termijn? De heer HOEBEN: Voorzitter, een punt van orde. Misschien is het wijs om heel even te schorsen, dat verkort misschien de tweede termijn. De VOORZITTER: Dan stel ik voor dat wij nu even pauzeren en dan kunt u ook de schorsing daarin meenemen. We gaan over twintig minuten verder, om 21.20 uur. Schorsing Tweede termijn De VOORZITTER: Dames en heren, we gaan verder met de vergadering. Wie heeft er iets voor de tweede termijn? De heer ROOVERS: Eigenlijk een kort punt van orde voorzitter. Wij hadden een schorsing aangevraagd over motie 6 en we hebben besloten het dictum te veranderen. Er staat nu 'voor de begrotingsbehandeling' en dat wordt 'zo snel mogelijk'. Het gaat ons er niet om dat het voor de begrotingsbehandeling is gebeurd, maar het gaat de indieners van de motie erom dat er in dit voorstel over de RES staat dat wij bijdragen aan het uitvoeren van de motie van 7 juli 2020, maar niet hoe en wij willen graag weten hoe.

Als de wethouder de intentie uitspreekt om die motie zo goed mogelijk uit te voeren, en ik geloof hem daarin, lijkt de aanpassing van het dictum daar volledig mee in lijn. Ik ben benieuwd naar zijn reactie daarop. De heer HOEBEN: Allereerst motie 5, de bescherming van de natuur. Daarin willen we graag het woord 'Rosmalense Polder' vervangen door 'regio'. Dan nog een betoog richting de collega's. Ik heb zojuist kort met de wethouder over amendement 2 gesproken. De wethouder heeft geen behoefte aan meerdere documenten, maar hij begrijpt dat, als dit iets verduidelijkt, dat wel zo prettig is. Bijlage 5, de handreiking, is juist een uitwerking van die visie, die gaat daar veel dieper op in. Als wij met zijn allen vinden dat het net zo prettig leest en je een handreiking hebt gekregen over waar je rekening mee dient te houden… Op het moment dat je het over lokaal eigenaarschap hebt, moet je als gemeente iets meer doen dan alleen maar faciliterend optreden want anders kun je dat niet afdwingen. Dat soort kernwoorden staat daarin, een aantal handreikingen. Een pleidooi richting de collega's om te kijken of we punt 6 kunnen wijzigen in dat het wel gekoppeld blijft aan het geheel en dit niet te schrappen. Tot zover voorzitter. De heer VAN HATTEM: Eerst wil ik nog even doorgaan over het dispuut dat ik net met de wethouder had.

Hij zit helaas nu weer aan tafel, zodat ik hem nu niet direct kan bevragen zoals zojuist in de interruptie. Ik vroeg naar draagvlak en vervolgens kwam de wethouder met een heel verhaal over allerlei mitigerende maatregelen om de ellende van de windturbines enigszins te kunnen beperken en dat noemt hij luisteren naar de bevolking, maar dat heeft niets met draagvlak te maken. Het gaat er juist om dat, als een grote meerderheid van de bevolking die windturbines helemaal niet ziet zitten, je niet komt met een paar maatregelen om de effecten enigszins te beperken, maar dat je dan echt naar de bevolking moet luisteren en je gewoon moet kappen met die windparkenellende. Dat is ten minste luisteren naar de bevolking, maar dat gebeurt niet. Het is gewoon blindelings achter die klimaatopgave aanlopen en iedereen in deze raad die meegaat in die klimaatopgave, is daar zelf ook medeplichtig aan. Daar wil ik toch een spiegel voor houden. De PVV heeft duidelijk gezegd dat wij hier nooit in meegaan en dat is ook de reden dat ik bij dit raadsvoorstel, bij deze RES 1.0, geen moties en amendementen heb ingediend. Dat heb ik bewust niet gedaan omdat de PVV zich op geen enkele manier aan deze RES wil conformeren, ook niet met een motie of een amendement.

Desalniettemin willen we voorkomen dat deze fuik waarin onze gemeente en onze inwoners worden meegezogen nog erger wordt en we zullen wel een aantal moties steunen, maar enkel en alleen om de ellende iets te beperken. Dan nog over het punt van de Groene Rekenkamer. Ik vind het best ernstig dat het college 27

helemaal geen kennis heeft genomen van deze analyse die toch specifiek op deze regio is gericht en ik vraag de wethouder of hij bereid is alsnog kennis te nemen van deze analyse van de Groene Rekenkamer en zijn blik hierop terug te koppelen aan onze raad. Is de wethouder daartoe bereid? Ik heb net al gezegd dat er niet met, maar over de inwoners wordt gesproken. Er wordt niet naar de inwoners geluisterd en het zou een grote stap zijn als dat nu wel eens zou gebeuren en ik denk dat dit ook in het algemeen een belangrijk onderwerp is omdat we hier al hele discussies over participatie hebben gehad en als het nu bij zulk soort zaken die diep ingrijpen in de leefomgeving van burgers in de praktijk komt dan laat het college het hier liggen. Nu zien we in de rapporten allerlei zaken waarbij het als heel wenselijk wordt beschouwd om bepaalde opstellingen neer te zetten in windakkers, windbossen en lijnopstellingen en dat geeft al dan niet een rustig beeld, maar een windpark geeft nooit een rustig beeld, dat is een 24 uur per dag durende ellende die onbetaalbaar en onleefbaar is. Voorzitter nogmaals, wij zullen met alle mogelijke kracht tegen dit raadsvoorstel stemmen en ons hiertegen blijven verzetten, ook bij de verdere invulling ervan. Tot zover voorzitter in tweede termijn.

De heer SMEETS: Ik heb met heel veel interesse met name het debatje over motie 3, een tussentijds ijkmoment versus het actualiseren, gevolgd. Toch even de check richting de wethouder en de indieners van de motie. Wij interpreteren die zo dat de raad het medegedeeld krijgt op het moment dat er nadere informatie is over de stand van zaken met betrekking tot de opgave of in ieder geval de voortgang daarin, ongeacht of dat in 2021, 2022 of 2023 is en dat we daarmee continu aan het stuur zitten en we worden meegenomen in de opgave. Graag die check. De heer VAN CREIJ: Aansluitend op wat de heer Smeets zei. Ik kreeg zojuist het signaal dat de term 'ijkmoment' een beetje zwaar is en ik maak daar 'rapportage' van, verder blijft het dictum en alles staan. Als we alleen in de aanhef 'ijkmoment' veranderen in 'rapportage', komen we tegemoet aan de bezwaren. Tot zover. De heer KAGIE: Ik vond dat extra tussentijdse ijkmoment juist wel sterk, dat is om te ijken waar je over een, twee of drie jaar staat. Dat doe je om je vorderingen, je geboekte winst, met elkaar te arresteren en vast te stellen dat dit aan de orde is. Als dat niet aan de orde is, moet je gaan schakelen. Voorzitter, dat ijkrapportagemoment moeten we er vooral in houden, ook met het oog op het draagvlak. Het zou ook mooi zijn als de wethouder toch iets zegt over zijn partner GROEN inZICHT.

Hij heeft daar in de commissie over gezwegen en nu ook. Het zou toch mooi zijn als GROEN inZICHT en de ambtelijke organisatie en de wethouder op gezette tijden, bijvoorbeeld op zo'n ijkmoment, de aanpassing en de voortgang van allerlei zonnedakenoffensieven bespreekt. Dan een laatste punt. Tien maanden geleden hadden we een indringende bespreking over hoe grootschalig in de polder wordt uitgepakt en de term 'grootschalig' heb ik vandaag niet meer gehoord, maar ik verzoek de wethouder om een reflectie te geven op bijvoorbeeld de positie van de heer Smeets van Rosmalens Belang die gewoon heel stellig zegt 'mijn Excelbestand geeft zes of acht aan' en op GROEN inZICHT die zegt dat het er vier zijn. Waarom is het belangrijk dat wethouder daarop teruggeeft? Omdat de mensen buiten deze arena ook meegenomen moeten worden in waar we staan, dat is eigenlijk ook weer zo'n markeringsmoment, en dan is het belangrijk welke beelden de wethouder daarbij heeft. De heer VAN HATTEM: Ik wil toch een vraag aan de heer Kagie stellen. Hij zegt dat nu niet meer over grootschalig wordt gesproken en dat er slechts vijf tot acht windturbines komen, maar is een windturbine van misschien wel 260 meter hoog en in ieder geval meer dan 200 meter hoog niet al per definitie grootschalig? Of het er nu 5, 25 of 50 zijn, dit is gewoon een grootschalige aantasting van het landschap.

De heer KABBOUTI: Voorzitter, we hebben het hier over de Regionale Energiestrategie, maar we gaan weer met elkaar de diepte in als het gaat om de hoogtes van de windmolens terwijl het hier gaat over de opgave die wij richting het rijk gaan uitgeven. Ik wil u vragen om het debat daarop te leiden De heer VAN HATTEM: Dat is wel het resultaat van die opgave. De heer SMEETS: Richting de heer Kagie, volgens mij hebben we ook in de commissie een dergelijke interactie met elkaar gehad. De cijfers die ik projecteer, zijn gebaseerd op de uitleg van de motie Wind te gast en de scenario's die daarin staan versus de rekenmodellen in de bijlage van dit document. Dat is mijn calculatie, ik heb het een bierviltexercitie genoemd, en daarover hoeft de 28

wethouder geen verantwoording af te leggen. De heer KAGIE: Nee, daar hoeft de wethouder geen verantwoording over af te leggen, maar het zou wel handig zijn als een bestuurder teruggeeft aan een raadslid die dit zo poneert en de wethouder doet dat heel wijselijk niet, maar ik vraag hem dat wel te doen. Wethouder VAN DER GELD: Allereerst een reactie op motie 6 van de SP en anderen, de aanpassing zo snel mogelijk. Mijn eerste interne reactie was 'jammer dat u mij aanspoort om dit zo snel mogelijk te doen' en mijn secundaire reactie was dat ik het als een aansporing zie, dus bij dezen. Uiteraard is die motie destijds aangenomen en ook dit college wil die zo snel mogelijk tot uitvoering brengen, zo interpreteer ik hem dan ook. Dan is hij zonder gevolg omdat wij ook zo snel mogelijk tot dat punt willen komen. Dan de vraag van de PVV over uw interpretatie van de peiling. Het klinkt bijna of u al een referendum hebt gehouden en dan hebben we die discussie hopelijk ook met elkaar beslecht. U ziet uw eigen oordeel bevestigd in die peiling. Wij doen ook onderzoeken naar wat bewoners vinden en het is niet zo dat alleen de PVV dat doet. Zien wij dat dan als een vaststaand gegeven en als het enige wat zich hier in 's-Hertogenbosch afspeelt? Er spelen heel veel belangen, ik heb daar net heel veel over gezegd en ik ga daar verder niets meer aan toevoegen. Wel over de Groene Rekenkamer.

Ja voorzitter, daar wil ik kennis van nemen, ook zonder uw vraag. Ik heb hem langs zien komen, maar ik had gewoon geen tijd om dat rapport tot me te kunnen nemen en die tijd ga ik nu wel maken. Het lijkt me niet wenselijk om als 's-Hertogenbosch een reactie te sturen op een rapport dat de hele regio aangaat, maar ik zal het wel meenemen als huiswerk naar de stuurgroep van de RES om te kijken wat wij met dit rapport moeten. Dan de vraag van Rosmalens Belang over motie 3. Dan geef ik aan wat ik net ook heb gezegd, een stand van zaken geven over de energietransitie richting de nieuwe raad. Wij maken bijvoorbeeld ook het duurzaamheidsjaarverslag waarin we allerlei gegevens in de richting van de raad geven en dat zullen we dan als een tussenmoment, dat is op zich ook wel een logisch moment, na de raadsverkiezingen in de richting van de nieuwe raad brengen. Dan de vragen van Leefbaar 's-Hertogenbosch, markeer de positie van het college als het gaat om GROEN inZICHT, hoe kijken we daartegenaan? Er zijn heel veel contacten, 'heel veel' is een waardeoordeel, maar ik denk dat er wel veel contacten zijn tussen de ambtelijke organisatie en GROEN inZICHT om die organisatie geüpdatet te houden als het gaat om de ontwikkelingen in de Duurzame Polder. Zijn wij het altijd met GROEN inZICHT eens? Nee, maar voorzitter ik wil hier wel markeren dat GROEN inZICHT ons wel scherp houdt.