jaarstukken 2022 Hoofdboek definitief

Jaarstukken 2022 gemeente 's-Hertogenbosch met als onderdelen het jaarverslag en de jaarrekening 2022

Inhoud Hoofdlijnen ...................................................................................................................................................3 Deel I: Jaarverslag .................................................................................................................................... 17 PROGRAMMA’S....................................................................................................................................... 17 Bestuursorganen en -ondersteuning .................................................................................................... 17 Dienstverlening ......................................................................................................................................... 22 Gezondheid ................................................................................................................................................ 26 Veiligheid.................................................................................................................................................... 32 Cultureel klimaat....................................................................................................................................... 41 Opgroeien en talentontwikkeling ..........................................................................................................

51 Wonen en zorg.......................................................................................................................................... 58 Participatie en daginvulling..................................................................................................................... 63 Wonen en werkomgeving....................................................................................................................... 67 Bereikbare stad ......................................................................................................................................... 87 Sport en recreatie ..................................................................................................................................... 94 Milieurespecterende ontwikkeling...................................................................................................... 101 Cultuurhistorische kwaliteit ................................................................................................................. 118 Ruimte voor economie en voorzieningen .......................................................................................... 125 Werk en inkomen ...................................................................................................................................

135 Armoede en schulden ............................................................................................................................ 143 Beleggingen en overige baten en lasten ............................................................................................ 147 Gemeentelijke belastingen ................................................................................................................... 154 Algemene uitkering gemeentefonds................................................................................................... 155

Paragrafen.............................................................................................................................................. 156 Lokale heffingen ..................................................................................................................................... 156 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ....................................................................................... 160 Onderhoud kapitaalgoederen .............................................................................................................. 169 Financiering ............................................................................................................................................. 175 Bedrijfsvoering ........................................................................................................................................ 178 Grondbeleid ............................................................................................................................................. 205 Duurzaamheid - CO2 ............................................................................................................................. 221 Deel II: Jaarrekening ..............................................................................................................................

222 Lasten........................................................................................................................................................ 222 Baten ......................................................................................................................................................... 223 Saldo .......................................................................................................................................................... 224 De balans per 31 december 2022 ....................................................................................................... 225 Bijlagen ..................................................................................................................................................... 258

HOOFDLIJNEN Bestuurlijke hoofdlijnen Het eerste jaar van deze bestuursperiode ligt achter de rug. Een dynamisch jaar, waarin we volop aan de slag zijn gegaan met de uitvoering van het bestuursakkoord. Dat heeft nu al tot mooie resultaten geleid én we hebben grondwerk verzet om in de komende jaren onze ambities verder te realiseren. We werken aan een gemeente waarin iedereen een woning kan vinden die past bij de eigen wensen en mogelijkheden. Waar iedereen gelijke kansen heeft om het beste uit zichzelf te halen. We maken concreet werk van de energietransitie en het voorkomen van energiearmoede. Onze economische slagkracht en het onderscheidend profiel van ’s-Hertogenbosch maken we nog sterker. En we werken aan een aantrekkelijke, sociale en toekomstbestendige stad, wijken en dorpen waar het prettig wonen en leven is. Nu én voor de generaties na ons. Dat combineren we met een financiële jaarafsluiting waarmee we ons huishoudboekje op orde houden. Toch was 2022 vooral ook een jaar waarin we te maken kregen met grote, onvoorziene opgaven met veel impact voor onze inwoners, ondernemers, verenigingen en instellingen. Het lijkt alweer lang geleden, maar bij de start van het vorige jaar bevond onze samenleving zich nog in een harde coronalockdown.

De corona-maatregelen hebben we gelukkig snel achter ons kunnen laten, maar vervolgens kregen veel van onze inwoners te maken met weer andere onvoorziene ontwikkelingen. De stijgende energieprijzen en inflatie leidden voor veel mensen tot geldzorgen. In gesprek met inwoners en maatschappelijke partners hielden we de vinger aan de pols en hebben we snel, adequaat en effectief ingespeeld op de gevolgen. Met verschillende maatregelpakketten hebben we de gevolgen van de stijgende energiekosten en inflatie gecompenseerd. Voor de meest kwetsbare inwoners, maar ook voor onze sportverenigingen, maatschappelijke en culturele partners en huurders van gemeentelijk vastgoed. Zo hebben we inwoners en instellingen perspectief geboden in een lastige tijd. Ook de vluchtelingencrisis hadden we in 2021 niet kunnen voorzien. We zijn er trots op dat we, met de hulp van veel inwoners en partners uit de gemeente, zo veel Oekraïense en andere vluchtelingen hebben kunnen opvangen. En dat we hen konden helpen om hun leven zo goed als mogelijk hier voort te zetten. Op de hoofdopgaven uit het bestuursakkoord hebben we flinke stappen gezet. Zo hebben we gewerkt aan meer kansen voor iedereen die een passende en betaalbare woning zoekt in ’s-Hertogenbosch. Het bouwtempo lag afgelopen jaar hoog met 1085 nieuwe woningen.

Tegelijkertijd hebben we met verschillende woningbouwplannen ook de capaciteit voor de komende jaren op peil gehouden. Waarbij we vooral inzetten op het bereiken van de ambitie voor 70% betaalbare woningen én op duurzame verstedelijking, door middel van verdichting. Verder hebben we stevig ingezet op het behouden en versneld toevoegen van betaalbare woningen in onze gemeente. Zo namen we maatregelen gericht op opkoopbescherming en verhoogden we de instandhoudingstermijn voor sociale en middenhuur woningen. Met de woningcorporaties kwamen we overeen dat zij nog steviger inzetten op het toevoegen van sociale huurwoningen, een actievere rol pakken op middenhuur en op korte termijn betaalbare en kwalitatief hoogwaardige flexwoningen realiseren in de Noordoosthoek Groote Wielen. Voor deze flexwoningen ontvingen we als gemeente een extra financiële bijdrage van ruim 2,46 miljoen van het rijk. Het rijk heeft in het afgelopen jaar ook de aansluiting gezocht bij onze plannen voor de Spoorzone, Station Oost en ons station. Met een bijdrage van zo’n 100 miljoen om deze plekken toekomstbestendig en geschikt te maken voor verstedelijking, staan we duidelijk op de nationale kaart. In het afgelopen jaar is extra ingezet op energiebesparing.

Dat is niet alleen een belangrijke pijler onder onze ambitie op energietransitie en klimaatneutraal in 2045, het is ook een manier om onze inwoners te helpen bij energie-armoede. Het mes snijdt dus aan twee kanten. Toen de energieprijzen stegen, hebben we dan ook zo snel mogelijk het Bossche Bespaar Team ingericht en op pad gestuurd. Om concrete, kleinschalige maatregelen bij mensen thuis uit te voeren, gericht op energiebesparing en daarmee een besparing op kosten en CO2. De inwoners die via dit team geholpen zijn, waren tevreden over de aanpak. We continueren de aanpak voorlopig nog. In het contact bij mensen thuis, kregen we nog beter inzicht in de situatie van sommige mensen en hebben we aanvullend tal van maatregelen genomen om passende hulp te bieden als mensen echt financieel in de knel kwamen. Variërend van een maatwerkaanpak via de individuele bijzondere bijstand tot kledingpassen voor kinderen en regeling voor de vervanging van witgoed.

1

De (verdere) verduurzaming van woningen blijft voor langere termijn van belang. Met de woningcorporaties spraken we daarom af dat zij zo snel mogelijk, zo veel mogelijk woningen aanpakken. Te beginnen bij de woningen met de slechtste energielabels. In het afgelopen jaar hebben we ook stappen gemaakt voor wat betreft onze inzet op de opwek van duurzame energie, waaronder het project Duurzame Polder. Met de door de raad vastgestelde bouwstenen voor de transitievisie warmte 2.0, kunnen we in de komende tijd ook verder werken op de ambitie op aardgasvrije wijken. We bouwden het afgelopen jaar door op onze inzet op gelijke kansen. Met onze samenwerkingspartners willen we ervoor zorgen dat kansengelijkheid zich niet beperkt tot het klaslokaal, maar dat ook daarbuiten elk kind de kans krijgt om nieuwe ervaringen op te doen, talenten te ontdekken, zelfvertrouwen te ontwikkelen en plezier te maken. We gingen aan de slag met verschillende partners om voor alle kinderen in West extra buitenschools aanbod te organiseren. De ervaringen in West benutten we om dit gemeentebreed uit te rollen. Onze gemeente is met de aanpak op gelijke kansen door het ministerie van OCW aangewezen als onderdeel van het voorlopertraject Rijke Schooldag. Ook onze aanpak in dak- en thuisloosheid viel nationaal op.

In het Nationaal Actieplan Dakloosheid is onze aanpak gericht op ‘wonen eerst’ als goed voorbeeld benoemd. In lijn met het bestuursakkoord zetten we in op de beweging ‘van opvang naar wonen’ door dakloze inwoners sneller aan een huis te helpen. Er is in het afgelopen jaar doorgepakt op de ambitie van de herhuisvesting van het Design Museum. Met onder andere de verkoop van het pand aan De Mortel aan de provincie en de opname in het structuurfonds. Hetzelfde geldt voor ons profiel als datastad, met de ontwikkeling van het Innovatiekwartier. In 2022 selecteerden we een ontwikkelende partij als partner in deze gebiedsontwikkeling. Ook hier werken we stevig door op onze ambities voor een onderscheidend ’sHertogenbosch. In het bestuursakkoord is ook onze binnenstad benoemd als een belangrijke troef. De totstandkoming van de BedrijvenInvesteringsZone (BIZ) – een samenwerking van ondernemers/eigenaren voor verbetering van de kwaliteit van hun bedrijfsomgeving – is een mooi resultaat om op door te bouwen. Dat het gaat om de grootste vastgoed BIZ van Nederland, geeft een stevige basis om verder te werken aan een aantrekkelijke en onderscheidende binnenstad. We werken consistent verder op onze ambities op het gebied van mobiliteit, groen en klimaatbestendigheid.

Voor Rosmalen heeft dat afgelopen jaar geleid tot afronding van een maatregelenpakket om het centrum groener, veiliger en beter bereikbaar te maken. Met onder andere meer ruimte voor fietsers en voetgangers om de leefbaarheid en verblijfskwaliteit te vergroten. Daarnaast willen we onze gemeente klimaatrobuust maken en onze inwoners te beschermen tegen de gevolgen van klimaatsverandering. Daarom hebben we het afgelopen jaar ons plan water en riolering (PWR) vernieuwd. Daarnaast hebben we het afgelopen jaar veel geplant. Zo hebben we in totaal rond de 12.500 bomen, jonge bomen en struiken aangeplant. Onder andere in het Ertveldbos het Kanaalpark en bij Treurenburg/Hambaken. Op het vlak van veiligheid hebben we afgelopen jaar de wijkscans afgerond. Dit is een goede manier geweest om met inwoners in gesprek te gaan over veiligheid in de wijk. Uit het traject hebben we geleerd dat inwoners veiligheid vooral associëren met leefbaarheid. Problemen als verkeersoverlast, jeugdoverlast en zwerfafval worden het meest genoemd. Deze uitkomsten benutten we in vervolgstappen om de ervaren veiligheid verder te verbeteren. Verder hebben we het afgelopen jaar we een begin gemaakt met het programma sociale structuur en zijn we gestart met het verder uitbouwen van wijk- en dorpsgericht werken. In 2022 mochten we twee internationale evenementen verwelkomen: de Vuelta en het EK Petanque.

In beide gevallen kijken we terug op geslaagde evenementen. Omdat we, met aanpalende inzet en activiteiten, de verbinding konden maken naar onze inwoners en wijken. En het weer kon gaan over ontmoeting, omzien naar elkaar en ‘het leven vieren’. Na een lange corona-periode en veel dynamiek in de wereld om ons heen, waren we daar ook wel weer aan toe. En hoewel er nog genoeg opgaven en onzekerheden zijn, kijken we met vertrouwen naar de toekomst van ons ’s-Hertogenbosch.

2

Beleidskaders Bestuursakkoord 2018-2022 Begroting 2022 Jaarverslag 2021 Jaarrekeningproces De jaarstukken over 2022 worden in de gemeenteraadsvergadering van 6 juni 2023 voorgelegd. . Raadsvoorstel Het raadsvoorstel Jaarverslag en jaarrekening 2022 staat op de agenda voor de gemeenteraadsvergadering van 6 juni 2023. Het college van burgemeester en wethouders stelt in het voorstel de gemeenteraad voor het volgende te besluiten: 1. Vaststellen van het jaarverslag en jaarrekening 2022; 2. Het resultaat ad € 2,0 miljoen negatief te verrekenen met de algemene reserve; 3. Vaststellen van de jaarrekening 2022 van Orthen

3

Financiële hoofdlijnen Inleiding Dit onderdeel geeft inzicht in de uitkomst van de rekening van de gemeente 's-Hertogenbosch over 2022. De presentatie van het resultaat gebeurt op hoofdlijnen. Een meer gedetailleerde analyse is opgenomen bij de behandeling van de programma's. Het voorstel tot bestemming van het rekeningresultaat is het sluitstuk van dit onderdeel. Uitkomst (bedragen x € 1,0 miljoen) Begroting 2022 na wijziging

Rekening 2022

Verschil

Lasten

807,3

774,7

32,6

Baten

821,6

855,0

33,4

Saldo lasten en baten

14,3

80,3

66

- Toevoegingen

-75,8

-139,8

-64,0

- Beschikkingen

61,4

57,4

-4,0

Per saldo mutaties eigen vermogen

-14,3

-82,4

-68,0

0,0

-2,0

-2,0

Mutaties eigen vermogen

Geraamd/gerealiseerd resultaat

4

Verschillenanalyse (bedragen x € 1,0 miljoen) Nr. Omschrijving

Baten en lasten

Mutaties reserves

Gerealiseerd resultaat

1 Onbestemd resultaat actualisatie begroting 2022 (algemene reserve) 2 Algemene Uitkering (diverse reserves)

2,9

-2,9

0,0

5,2

-6,2

-1,0

3 Decentralisatie-uitkeringen (diverse reserves)

1,8

-1,7

0,1

4 Personeelskosten

2,1

-1,0

1,1

5 Pensioen Wethouders

0,7

-

0,7

6 BUIG (reserve Fonds Werk en Inkomen)

-1,1

0,3

-0,8

7 Arbeidsparticipatie

2,9

-2,9

0,0

8 Financieringsresultaat

-0,5

-

-0,5

9 Kapitaallasten

3,0

-1,5

1,5

10 Onvoorziene uitgaven

0,2

-

0,2

11 Beschermd Wonen/Maatschappelijke opvang (reserve Sociaal & Zorgfonds) 12 WMO 2007/2015 (reserve Sociaal & Zorgfonds)

8,3

-8,3

0,0

3,1

-3,1

0,0

13 Jeugdhulp (reserve Sociaal & Zorgfonds)

3,0

-3,0

0,0

14 Opvang Oekraïners (reserve nog uit te voeren werken)

3,5

-3,5

0,0

15 Energietoeslag (reserve nog uit te voeren werken)

1,0

-1,0

0,0

16 Beheer en onderhoud kunstwerken

0,5

-

0,5

17 Beheer groen openbare ruimte

-0,4

-

-0,4

18 Juridische uitspraak langlopende fraudezaak

0,3

-

0,3

19 Onderhoud Verhardingen

0,3

-

0,3

20 Evenementen

-0,6

-

-0,6

21 ICT (diverse reserves)

0,8

-0,8

0,0

22 Reclameopbrengsten

0,2

-

0,2

23 Parkeren (Reserve Parkeren)

-0,7

0,4

-0,3

24 Vennootschapsbelasting

-1,6

-

-1,6

25 Grondexploitatie (diverse reserves)

22,1

-22,1

0,0

26 Nog niet gerealiseerde projecten (diverse reserves)

9,2

-9,2

0,0

27 Afboeken vervroegingsbijdrage A59

-3,6

-

-3,6

28 Overige Verschillen (diverse reserves)

3,3

-1,5

1,9

66,0

-68,0

-2,0

Totaal

5

1 Onbestemd resultaat actualisatie begroting 2022 (algemene reserve) Het saldo van de actualisatie van de begroting 2022 bedroeg € 2,9 miljoen en is gestort in de algemene reserve. 2 Algemene Uitkering (diverse reserves) Eind 2022 zijn de WOZ waarden woningen en niet-woningen voor het boekjaar 2022 bijgesteld. Dit heeft geresulteerd in een nadeel van € 0,6 miljoen. Daarnaast leiden diverse bijstellingen van de basisgegevens en uitkeringsbasis voor de jaren 2020 en 2021 tot een nadeel van € 0,4 miljoen. Het Rijk heeft in december nog extra middelen beschikbaar gesteld voor o.a. het Sociaal Domein, verkiezingen en de energietoelage. Deze zijn toegevoegd aan reserves zodat ze in 2023 aangewend kunnen worden voor het betreffende doel. 3 Decentralisatie-uitkeringen (diverse reserves) In de december circulaire zijn extra middelen toegekend in de vorm van een decentralisatie-uitkering. De grootste mutaties zijn Bijzondere Bijstand Studenten (€ 0,3 miljoen), Dichterbij dan je Denkt (€ 0,2 miljoen), Maatschappelijke opvang (€ 0,5 miljoen) en Meerkosten Oekraïne Sociaal Domein (€ 0,2 miljoen). Bijna alle decentralisatie-uitkeringen worden overgeheveld naar 2023, zodat ze dan kunnen worden aangewend voor het desbetreffend doel. 4 Personeelskosten In de huidige arbeidsmarkt is het invullen van vacatures een uitdaging gebleken.

Hierdoor zijn vacatures veelal later ingevuld, met lagere personeelskosten tot gevolg. Het totaal gerealiseerd resultaat is € 1,1 miljoen. 5 Pensioen Wethouders De hoogte van de pensioenvoorziening voor (voormalig) wethouders is actuarieel getoetst. Hierbij is onder meer rekening gehouden met de verhoogde pensioenen en de gestegen rekenrente. Het effect van de gestegen rente is aanzienlijk groter dan van de verhoging van de pensioenen. Daarom kan een deel van de voorziening vrijvallen. Het voordeel bedraagt € 0,7 miljoen.

6

6 BUIG (reserve Fonds Werk en Inkomen) In 2022 is de situatie op de arbeidsmarkt veranderd in krapte en heeft een verdere daling in het aantal uitkeringen plaatsgevonden. De instroom ligt laag, terwijl we de uitstroom ondanks de moeilijker bemiddelbare doelgroep op peil weten te houden. De aanpak van meer aandacht voor mensen lang in bijstand, zoals uitgezet in het nieuwe Ondernemingsplan WXL 2022-2025, begint zijn eerste vruchten af te werpen. Het gemiddeld aantal uitkeringen in 's-Hertogenbosch komt op 3.151 uitkeringen, waar we begin dit jaar in de geactualiseerde begroting nog uitgingen van gemiddeld 3.244 uitkeringen. Ook valt de gemiddelde uitkeringsprijs lager uit. Dit zijn de twee voornaamste factoren waardoor de uitkeringskosten ca. € 2,3 miljoen lager uitkomen. Daarnaast worden door de krappe arbeidsmarkt meer mensen regulier geplaatst, waardoor minder plaatsingen met loonkostensubsidie nodig zijn dan vooraf begroot. De daarmee gepaarde gaande kosten voor loonkostensubsidies worden daarmee € 0,3 miljoen lager dan begroot. In april jl. is zoals gebruikelijk in het Nader voorlopig bericht de verwachte bijstelling van het macro BUIG budget vanuit het Rijk aan de gemeenten gecommuniceerd. Voor het eerst betrof dit informatie over zowel het nieuwe budget voor loonkostensubsidies als het BUIG budget voor de uitkeringen.

Vanaf 2022 is namelijk binnen de BUIG een apart budget verbijzonderd voor loonkostensubsidies, met een eigen verdeelsystematiek: het budget voor een gemeente is gebaseerd op het gerealiseerde aandeel in de LKS uitgaven in het voorgaande jaar. In de geactualiseerde begroting 2022 was het aandeel voor de gemeente 's-Hertogenbosch gebaseerd op het aandeel voor 2020, omdat de landelijke uitgavenrealisatie voor 2021 nog niet bekend was. In het definitieve BUIG bericht 2022 blijkt eind september het gemeentelijk aandeel 0,19% lager op basis van de landelijke realisaties in 2021. Ook is het landelijk budget voor loonkostensubsidie verlaagd vanwege volume- en prijsaanpassingen. Dit leidt (incl. aanpassing van de LPO indexering) tot een nadeel van ca. € 0,9 miljoen. Uit het definitieve BUIG bericht 2022 blijkt ook het macrobudget voor de uitkeringen aanzienlijk te worden verlaagd. Dit op basis van de meest actuele CPB raming van september 2022, de zogeheten Macro Economische Verkenning (MEV), waarin de definitieve bijstandscijfers 2021 en de meest actuele ramingen voor 2022 zijn verwerkt. Waar in het nader voorlopig BUIG bericht april jl. het macrobudget nog ca. € 363 miljoen lager verwacht werd, blijkt de werkelijke verlaging (exclusief LKS) nu ca. € 420 miljoen.

De belangrijkste oorzaken van de neerwaartse bijstelling betreffen de aanzienlijk lagere werkloosheids- en bijstandsvolumes voor 2022 (macro bijstelling -/- 213 miljoen), de lagere definitieve realisatiecijfers bijstandsvolume 2021 (macro bijstelling -/-144 miljoen) en de lagere instroom in de BBZ-regeling dan verwacht na afloop van de TOZO regeling (macro bijstelling -/- 106 miljoen). Voor de gemeente 's-Hertogenbosch betekent de landelijke bijstelling een lager BUIG budget van € 4 miljoen. (excl. LKS). De financiële impact blijft echter beperkt tot € 2,8 miljoen. nadelig, omdat in de geactualiseerde begroting reeds rekening was gehouden met een nadelige conjuncturele bijstelling van ca. € 1,2 miljoen. Omdat het definitieve BUIG budget voor 2022 lager is, is ook de begrote storting in de reserve Fonds Werk en Inkomen (FWI); gemaximeerd op 7,5% van het BUIG budget, lager; een voordeel in de exploitatie van € 0,2 miljoen. Per saldo leiden bovenstaande voor- en nadelen tot een negatieve bijstelling op de BUIG van € 0,8 miljoen. 7 Arbeidsparticipatie In 2022 zijn de werkzaamheden binnen de Participatiewet op een aantal vlakken geraakt. Per saldo leidt dit tot een voordeel van € 2,9 miljoen, die vrijwel geheel ten gunste komt van het Sociaal Zorgfonds.

Grootste afwijkingen zijn lagere kosten door een lager aantal doelgroep-medewerkers dan begroot door meer reguliere uitstroom, een hogere ziektekostenvergoeding, vacatures die moeilijk zijn in te vullen, waardoor projecten niet of later zijn uitgevoerd, hogere rijksbijdrage voor de WSW en reintegratie klassiek en overheveling van corona-omzetcompensatie uit 2021 die in 2022 maar beperkt nodig is gebleken. Deze voordelen worden deels gemitigeerd door de instelling van een voorziening spaarverlof en een eenmalige uitkering voor medewerkers van de sociaal werkvoorziening.

7

8 Financieringsresultaat De aantrekkende economie heeft er toe geleid dat na vele jaren de rente weer is gaan stijgen. Dit effect wordt nog verstrekt door de extreem hoge inflatie als gevolg van de oorlog in Oekraïne en de energiecrisis die daaruit voortvloeit. Vanwege deze veranderde marktomstandigheden hebben we begin dit jaar onze jaarlening van € 40 miljoen niet voor één jaar vastgezet, maar voor 30 jaar. Dit leidt in 2022 tot hogere rentekosten van € 0,5 miljoen, maar op de lange termijn zijn we verzekerd van relatief goedkope financiering. Gezien de renteontwikkeling het afgelopen jaar is dit een verstandig besluit geweest. 9 Kapitaallasten Het voordeel behaald op kapitaallasten ad € 3,0 miljoen wordt veroorzaakt door het later dan gepland uitvoeren van investeringen. Zo zijn bepaalde ICT investeringen eind 2022 gegund (de kosten komen ten laste van boekjaar 2023), zijn investeringen voor de digitale belastingbalie, verduurzaming stadhuis/bestuurscentrum en de gevel van het stadhuis later uitgevoerd. Campus aan de Lanen en Kindcentrum de Oosterplas zijn in 2022 in gebruik genomen. Kapitaallasten starten in het jaar volgend op het jaar van ingebruikname, waardoor dit leidde tot een incidenteel voordeel van € 0,5 miljoen. Investeringen worden gedeeltelijk gedekt uit reserves. Per saldo een gerealiseerd resultaat van € 1,5 miljoen.

10 Onvoorziene uitgaven Er wordt jaarlijks € 225.000 begroot, in 2022 is op dit budget geen beroep opgedaan.

8

11 Beschermd Wonen/Maatschappelijke opvang (reserve Sociaal & Zorgfonds) Sinds 2022 is de nieuwe inkoop voor beschermd wonen (BW) en maatschappelijke opvang (MO) van kracht. Deze nieuwe inkoop is gekoppeld aan het Regioplan Doordecentralisatie BW MO en de bijbehorende centrumregeling 2022-2025. Op grond van de jaarcijfers in de hele regio zijn we zeer ruim binnen de begroting gebleven (€ 8,2 miljoen). Verklaringen voor dit overschot zijn: het aantal cliënten met beschermd wonen en dagbesteding in 2022 was 130 cliënten lager dan begroot. Ook zijn er meer lichtere vormen van ondersteuning ingezet dan begroot en was de inschatting qua zorgduur ook positiever dan begroot, dit geeft een voordeel van € 5,8 miljoen. Voor cliënten met een langdurige zorgvraag is de Wet langdurige zorg sinds 2021 opengesteld. Dat betekent dat in de Wmo een groep cliënten zit die meer mogelijkheden heeft om ook weer uit te stromen. Dat is terug te zien in de in- en uitstroomcijfers. De uitstroom was in 2022 37% groter dan de instroom. Mede hierdoor zien we de eigen bijdrage van BW lager uitvallen, dit geeft een nadeel € 0,5 miljoen. Daarnaast blijven het aantal PGB-verstrekkingen laag, wat resulteert in een voordeel van € 0,4 miljoen. De voorziening langdurig verblijf (VLV) in de Dungense Polder is i.v.m.

een beroepsprocedure nog niet gerealiseerd, waardoor het budget van € 0,6 miljoen dit jaar nog niet is besteed. Tevens zijn de rijksinkomsten verhoogd voor beschermd wonen (€ 1,4 miljoen.) Bij de maatschappelijke opvang blijven we binnen de begroting. Zo is de toegang tot de maatschappelijke opvang bij de gemeente ondergebracht (CTMO), in plaats van bij de aanbieder. Dit om de (dreigende) thuislozen zo snel mogelijk een thuis te willen bieden. Ook is toegewerkt naar de sluiting van één van de twee grootschalige opvangen binnen onze regio; het Inloopschip aan het Hinthamereinde is gesloten en de exploitatie van de locatie Oranje Nassaulaan is overgegaan naar MO Den Bosch. Om deze afbouw en overgang te realiseren hebben we te maken gehad met eenmalige frictiekosten van € 50.000. Op het regionaal uitvoeringsbudget is € 0,5 miljoen overschot, onder andere vanwege het (nog) niet realiseren van de Voorziening langdurig verblijf (VLV), een respijthuis, lagere uitgaven op timeoutplaatsen en maatwerk beschermd wonen. We zien voor 2022 een voordeel van € 0,3 miljoen, dit is vanwege een afrekening over 2022 voor de Openbare Geestelijke Gezondheidszorg (Oggz) en Wet verplichte Gezondheidszorg (Wvggz). Hiervoor lopen meerjarige contracten voor 2022 en 2023.

We zetten hiermee in op een duurzame samenwerking met het Crisis- en Interventie Team (CIT) en het Centrum voor Trajecten en Bemoeizorg (CvTB). We merken dat de samenwerking verder verbetert en blijven hierop inzetten . Het CIT heeft hier een prominentere rol gekregen bij de versterking van de ketensamenwerking. Alle voor-en nadelen zijn verrekend met het Sociaal & Zorgfonds.

9

12 WMO 2007/2015 (reserve Sociaal & Zorgfonds) Voor begeleiding en groepsbegeleiding (= de nieuwe naam voor dagbesteding) zijn we sinds 1 januari 2022 overgestapt op een nieuwe bekostigingssystematiek genaamd P(rice) x Q(uantity). In de begroting is rekening gehouden met maximale declaratie door zorgaanbieders. Dit bleek in de praktijk echter niet het geval, wat resulteerde in een voordeel van € 1,7 miljoen. We zien een samenleving die behoefte heeft aan huishoudelijke hulp door de dubbele vergrijzing en langer zelfstandig thuis wonen. Daarnaast is er sprake van een aanzuigende werking van het abonnementstarief op het aantal inwoners dat gebruik maakt van de huishoudelijke hulp. En zien we personele krapte bij zorgaanbieders. Desalniettemin zien we een overschot voor de huishoudelijke hulp van € 0,17 miljoen. Oorzaak voor het overschot is een lager aantal cliënten in de aantallen huishoudelijke hulp t.o.v. de begroting. We voorzagen toen nog een tekort door een toename in de toekenningen huishoudelijke hulp. Hierbij gingen we uit van het aantal beschikte voorzieningen. In werkelijkheid is echter gebleken dat niet alle beschikkingen in 2022 verzilverd zijn. De uitgaven voor het persoonsgebonden budget liggen zowel voor de huishoudelijke hulp als begeleiding en dagbesteding dicht bij de begrote uitgaven en resulteert in een voordeel van € 0,2 miljoen.

Daarnaast zien we (door de lagere aantallen) ook een voordeel op de eigen bijdragen van de Wmo, dit geeft een voordeel van € 0,3 miljoen. Voor woonvoorzieningen zien we een voordeel van € 0,55 miljoen. De begroting voor woonvoorzieningen is lastig te voorspellen. De gemiddelde kosten per voorziening waren lager, als ook het aantal cliënten dat een woonvoorziening toegewezen heeft gekregen. Een deel van de verklaring voor het lagere aantal cliënten is dat in toenemende mate kleine woonvoorzieningen zoals drempelhulpen en douchezitjes als algemeen gebruikelijk worden beschouwd. Voor de overige Wmovoorzieningen (hulpmiddelen, regiotaxi, vervoersvoorzieningen) zijn geen grote afwijkingen. Alle voordelen zijn verrekend met het reserve Sociaal & Zorgfonds.

10

13 Jeugdhulp (reserve Sociaal & Zorgfonds) In 2022 zou de landelijk hervormingsagenda Jeugd uitkomen. Hier is vertraging op gekomen. De onderhandelingen tussen Rijk en gemeenten zijn nog gaande. We hebben hier echter niet op gewacht. We zijn lokaal daarom doorgegaan met het proces om te komen tot een lokaal programma Jeugdhulp. De inhoudelijke lijn die in de landelijk hervormingsagenda zit, biedt voor ons voldoende aanknopingspunten. Dit jaar is de inzet van ondersteuningsaanbod op het basisonderwijs naar meer scholen uitgebreid en is een start gemaakt met het opstellen van een meerjarige samenwerkingsagenda met huisartsen. Het jaar 2022 was het eerste jaar dat de nieuwe wijze van inkopen (p*q) volledig is doorgevoerd. Deze overgang is goed verlopen. De uitgaven zijn binnen de begroting gebleven. Incidenteel boeken we een voordeel van ca € 3 miljoen voor verrekening met de reserve S&Z. Het grootste deel van deze € 3 miljoen betreft een incidenteel voordeel op de regionaal ingekochte hulp. Het voordeel ontstaat door lagere uitgaven dan begroot aan de regionale inkoop van gesloten jeugdzorg(JZ+), Veilig Thuis en crisiszorg. Ook kunnen we de kosten van enkele dure casussen bij de jaarrekening eenmalig terugvragen via een regionaal fonds. Tot slot ontstaat een eenmalig voordeel door het kunnen afsluiten van zorgovereenkomsten van voor 2022.

Het regionale project transformatieopgaven jeugdhulp heeft afgelopen jaar een onderzoek door Keygroup uit laten voeren naar ons huidige zorglandschap jeugdhulp voor de zwaardere jeugdhulp vormen. Daar kwam uit naar voren dat we voor een deel van de jeugdigen met een complexe zorgvraag en met verblijf nog geen passend/beschikbaar aanbod hebben in onze regio. Er is onder andere een tekort aan gezinshuizen en pleegzorgplekken. Vervolgstap is dat met aanbieders een plan van aanpak wordt opgesteld om ervoor zorgen dat alle jeugdigen binnen onze regio de hulp kunnen gaan krijgen die ze nodig hebben. Met de andere Brabantse jeugdzorgregio’s en de gecertificeerde instellingen, Veilig Thuis en de Raad voor de Kinderbescherming is in juli 2022 de Verbeteragenda Jeugdbescherming opgesteld. De eerste resultaten daarvan zijn in 2022 behaald. Het verscherpte toezicht van de Inspectie op Jeugd Bescherming Brabant (JBB) is opgeheven. Voor de regio Noordoost Brabant heeft het Rijk aan ’sHertogenbosch € 0,7 miljoen beschikbaar gesteld voor een regionale meerjarige verbeteragenda. In de tweede helft van 2022 is daarvoor regionaal een meerjarig plan gemaakt. Alle voordelen worden verrekend met het Sociaal & Zorgfonds. 14 Opvang Oekraïners (reserve nog uit te voeren werken) Meteen aan het begin van de inval in Oekraïne is een oproep gedaan aan gemeenten om ontheemden op te vangen.

Ook in onze gemeente zijn we daar voortvarend mee gestart, wat geresulteerd heeft in twee grotere opvanglocaties en een viertal kleinere. In totaal zijn er ruim 700 plaatsen gerealiseerd. Daarnaast zijn er ongeveer 200 plekken aangeboden door particulieren. Het rijk vergoedt de kosten die gemeenten maken voor deze opvang op verschillende manieren. Voor de gemeentelijke opvanglocaties is een normbedrag vastgesteld (€ 100 per plek per dag, vanaf 15 oktober 2022 bijgesteld tot € 83 per gerealiseerde plek per dag). Hieruit moeten alle kosten betaald worden die noodzakelijk zijn voor het draaiend houden van de locaties, zoals huur, energie, beveiliging etc. Ook het leefgeld voor de Oekraïners moet hieruit betaald worden, als ook de begeleiding van de bewoners. Op basis van de in onze gemeente gerealiseerde plekken kan een bedrag van € 17,9 miljoen gedeclareerd worden bij het Rijk. Van dit bedrag blijft bij de jaarrekening € 3,6 miljoen over, verantwoord op verschillende programma's in de begroting. Dit volledige bedrag wordt via de Reserve uit te voeren werken overgeheveld naar 2023 en zal bijvoorbeeld worden gebruikt om werkzaamheden waar een achterstand op is ontstaan in te halen, voor het opbouwen van een stevigere organisatie voor gemeentelijke opvangvraagstukken en eventuele incidentele uitgaven en/of tegenvallers.

De kosten die zijn gemaakt om de locaties aan te passen om deze geschikt te maken voor opvang worden een-op-een vergoed door het rijk. Ook de kosten voor de ontheemden die opgevangen zijn in particuliere locaties (voornamelijk leefgeld en geld voor woonlasten) worden een-op-een door het rijk vergoed. Deze posten leiden niet tot een budgettair verschil.

11

15 Energietoeslag (reserve nog uit te voeren werken) Deze regeling voor energietoeslag 2022 loopt tot halverwege 2023. Het gemeentelijk aandeel in het totale rijksbudget bedroeg in 2022 € 14,8 miljoen. Hiervan was € 3 miljoen eind 2022 al overgeheveld naar boekjaar 2023. In totaliteit is er € 10,7 miljoen uitgegeven aan verstrekkings- en uitvoeringskosten. De lasten zijn daarmee € 1 miljoen lager uitgevallen dan eerder ingeschat. De oorzaak ligt vooral in een toegenomen aantal afwijzingen in de laatste maanden van het jaar. Eind december hebben we ruim 85 procent van de inwoners die aanspraak maken op de regeling weten te bereiken (ca. 7.900 verstrekkingen bij een geschatte doelgroep van 9.200 huishoudens). In lijn met de motie ‘Budget energietoeslag voor bestaanszekerheid’ zullen we de resterende middelen beschikbaar houden voor toekomstige problematiek op het gebied van armoede en schulden. 16 Beheer en onderhoud kunstwerken Het afgelopen jaar is hard gewerkt aan de constructieve veiligheid en het aanpassen van veel kunstwerken (o.a. bruggen en kademuren). Als gevolg van de weersomstandigheden, het doorschuiven van onderzoeken en de regelgeving van het waterschap zijn enkele geplande werkzaamheden doorgeschoven naar 2023. Dit leidt tot een voordeel van € 0,5 miljoen.

17 Beheer groen openbare ruimte De uitgestelde inboet (het opnieuw beplanten van een opengevallen plaats) en renovatie vanuit 2021 is in 2022 grotendeels ingehaald. Hierdoor ontstaat een nadeel van € 0,4 miljoen. 18 Juridische uitspraak langlopende fraudezaak Er is een verzekeringsuitkering ontvangen in het kader van een langlopende juridische zaak. Met de afhandeling van deze casus was geen rekening gehouden. Het voordeel bedraagt € 0,3 miljoen. 19 Onderhoud Verhardingen In 2022 is 5% van het geplande onderhoud doorgeschoven naar 2023. Dit gebeurt in de meeste gevallen om meerdere werkzaamheden te combineren. Het voordelig resultaat in 2022 bedraagt daardoor € 0,3 miljoen. 20 Evenementen Voor het faciliteren van evenementen wordt een nadeel gerealiseerd van € 0,6 miljoen. Dit bedrag bestaat uit kosten die gemaakt worden voor het faciliteren van evenementen (carnaval, Jazz in Duketown, Vuelta). Met name vanwege de te nemen veiligheidsmaatregelen en grotere drukte bij 1111 zijn de kosten hoger dan voorzien. 21 ICT (diverse reserves) Men had verwacht kosten voor de VDI omgeving te maken in 2022. Dit bleek niet het geval, wat ertoe leidde dat een voordeel behaald werd van € 0,1 miljoen. Daarnaast zijn er minder storingen geweest, zijn cursussen digitale vaardigheden gegeven door het eigen personeel (€ 0,1 miljoen), is het ontwikkelbudget voor het zaaksysteem i.v.m.

de aanbesteding niet geheel uitgegeven (€ 0,1 miljoen) en was onderhoud ad € 0,2 miljoen foutief begroot. Deze fout is in 2023 hersteld. Door gebrek aan capaciteit bij ICT leveranciers zijn daarnaast ook nog eens niet alle opdrachten uitgevoerd. Dit resulteerde in een voordeel van € 0,3 miljoen. Alle voordelen zijn verrekend met reserves. 22 Reclameopbrengsten Bij het opstellen van de begroting 2022 e.v. was rekening gehouden met lagere reclame-inkomsten als gevolg van corona. Doordat de maatregelen versneld zijn versoepeld, zijn er hogere reclame-inkomsten gerealiseerd. Daarnaast liep de Abri-concessie tot medio oktober 2022. Tijdens de nieuwe aanbesteding is een hogere vergoeding bedongen. Het totaal voordelig resultaat 2022 bedraagt € 0,2 miljoen.

12

23 Parkeren (Reserve Parkeren) Als gevolg van corona waren de parkeeropbrengsten in januari en februari lager dan begroot (€ 0,8 miljoen). Gedurende de rest van het jaar was de bezettingsgraad van kortparkeren (straat, parkeergarages en transferia) 93%. Dit zorgde voor een nadeel ten opzichte van de begroting van € 1,3 miljoen. Daartegenover zijn er meer parkeervergunningen verleend (voordeel € 0,5 miljoen) en heeft de gemeente meer naheffingsaanslagen opgelegd (voordeel € 0,6 miljoen). Daarnaast zijn investeringen naar achter geschoven. Dit resulteert in een voordeel van € 0,3 miljoen. Als gevolg van bovenstaande ontwikkelingen is er geen storting in de reserve Parkeren mogelijk (voordeel € 0,4 miljoen). Per saldo realiseren we een nadeel van € 0,3 miljoen.

24 Vennootschapsbelasting In de jaarrekening is zekerheidshalve een extra vpb-last genomen in verband met de resultaten die de gemeente geniet uit reclameconcessies over de periode 2018 t/m 2022. De Belastingdienst is van mening dat de opbrengsten die gemeenten genieten uit concessies met reclame-exploitanten belast zijn voor de vennootschapsbelasting. De gemeente ‘s-Hertogenbosch deelt dit standpunt niet en gaat in bezwaar tegen de correcties die de Belastingdienst doorvoert op de ingediende aangiften vpb. De bezwaarprocedures worden aangehouden in afwachting van de uitkomsten van enkele gerechtelijke procedures die zijn gestart door andere gemeenten. De eerste uitspraken van rechtbanken in deze procedures stellen de Belastingdienst vooralsnog in het gelijk. Vervolgprocedures bij het gerechtshof en wellicht de Hoge Raad zullen moeten uitwijzen of het standpunt van de Belastingdienst juist is. Na afronding van deze gerechtelijke procedures kunnen de bezwaarprocedures van onze gemeente worden afgewikkeld. Het nadeel bedraagt € 1,6 miljoen. 25 Grondexploitatie (diverse reserves) Zie hiervoor de paragraaf Grondbeleid 26 Nog niet gerealiseerde projecten (diverse reserves) Op onze begroting zijn een aantal grote uitgaven geraamd, die geheel of gedeeltelijk gedekt worden door reserves. Het betreft hier grote, fysieke projecten met een meerjarig karakter.

Vooraf is niet bekend welk jaar de uitgaven gedaan worden, maar conform raadsbesluit blijven de budgetten wel beschikbaar voor verdere jaren. Belangrijke projecten die eind 2022 nog lopen zijn onder andere Theater aan de Parade, OV knooppunt station ’s-Hertogenbosch, Bereikbaarheid Oostelijke gemeentedelen, Programma MIRT A2 Deil Vught, GSB aandachtsbuurten, herontwikkeling GZG gebied en restauratie en ontwikkeling militair erfgoed. 27 Afboeken vervroegingsbijdrage A59 In het najaar van 2022 heeft de commissie BBV (Besluit Begroting en Verantwoording) een uitspraak gedaan over het activeren van bijdragen die gemeenten en provincies doen aan activa van het Rijk. Omdat het Rijk werkt volgens het kasstelsel, worden activa zoals wegen en gebouwen door het Rijk niet geactiveerd en afgeschreven. Op grond van het BBV is het daarom voor gemeenten ook niet toegestaan om hun bijdrage aan een investeringsproject van het Rijk te activeren. Deze moet direct ten laste van de exploitatie genomen worden. De commissie alsmede onze accountant stelt zich op het standpunt dat dit niet alleen geldt voor de bijdragen die in 2023 zijn gedaan, maar ook met terugwerkende kracht voor bijdragen die in het verleden zijn gedaan. In 2005 hebben wij aan het Rijk een bijdrage gedaan voor het vervroegd realiseren van de A59 voor een bedrag van € 6,325 miljoen.

Deze weg is ook gerealiseerd en in gebruik genomen in 2005. Conform de toen geldende verslaggevingsregels hebben wij die bijdrage geactiveerd en schrijven we af over 40 jaar. De uitspraak van de commissie BBV verplicht ons nu tot het ineens ten laste van de exploitatie brengen van de resterende boekwaarde van € 3,6 miljoen. Dit betekent overigens ook, dat er vanaf nu geen rente- en afschrijvingsbedragen vanuit genoemde investering meer ten laste van onze gemeentelijke begroting komen.

13

28 Overige Verschillen (diverse reserves) n.v.t Ombuigingen Als onderdeel van de begroting 2022 heeft uw raad een ombuigingspakket vastgesteld van € 4,9 miljoen in 2022 oplopend tot € 5,7 miljoen in 2024. Over de voortgang van de realisatie van deze ombuigingen rapporteren wij via de reguliere Planning & Control cyclus. Wij kunnen u melden dat alle taakstellingen in 2022 ook daadwerkelijk zijn gerealiseerd. Voorstel bestemming rekeningresultaat Het streefniveau van de algemene reserve is 15% van de algemene uitkering uit het gemeentefonds (exclusief het deel wat toegerekend wordt aan het sociaal domein). Voor 2022 is dit streefniveau € 28,8 miljoen. Onze bestendige gedragslijn is het verwerken van het rekeningresultaat in de algemene reserve tot het streefniveau. Het rekeningresultaat bedraagt € 2,0 miljoen negatief. De werkelijke stand per 31 december 2022 is € 47,0 miljoen. Bij het huidige resultaat betekent dit dat we na resultaatbestemming uitkomen op een stand van € 45 miljoen. Dit is € 16,2 miljoen boven de streefwaarde op basis van de algemene uitkering 2022.

14

DEEL I: JAARVERSLAG PROGRAMMA’S BESTUURSORGANEN EN -ONDERSTEUNING Ambitie In ons bestuursakkoord 2018-2022 onderschrijven we het belang van burger- en overheidsparticipatie. Voor het slagen van en aansluiten bij de veranderingen in de samenleving is participatie noodzakelijk. Het realiseren van de complexe maatschappelijke vraagstukken kunnen en willen we namelijk niet alleen. Als gemeentebestuur werken we hier samen aan met onze inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en regiogemeenten. En waar nodig nemen we een actief sturende rol op ons. Mede door participatie verbeteren we de leefbaarheid van de wijken, buurten en dorpen. En daarmee van onze gemeente als geheel. Daarnaast is het onze ambitie het democratisch bestuur goed te waarborgen. Met een transparant besluitvormingsproces. Waarbij ruimte is voor experimenten en vernieuwende participatievormen. En waarbij we toegankelijk, doelmatig en betrouwbaar optreden.

Doelstellingen De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Onderstaand ziet u de realisatie van de outcome-indicatoren ("Wat wilden we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat hebben we er voor gedaan?").

Versterken externe oriëntatie en toegankelijkheid college Wat wilden we bereiken? • Versterken van (overheids-)participatie en meer recht doen aan de betrokkenheid van inwoners. Door onder meer deze bestuursperiode een Bosch model te ontwikkelen; • Actief deelnemen aan samenwerking in de regio en verantwoordelijkheid blijven nemen als centrumstad; • Een actieve lobby richting Den Haag en Brussel om goed in te spelen op (inter-)nationale ontwikkelingen en beter benutten van cofinancieringsmogelijkheden vanuit provincie, Rijk en EU; • Als college zichtbaar en toegankelijk zijn en een effectieve samenwerking met de gemeenteraad stimuleren; • Het doorontwikkelen van de wijk-, buurt- en dorpenregeling (WBD) door het onderwerp ‘groen’ te incorporeren; • Doorontwikkeling bedrijfsconcept door digitalisering en aansluiting communicatie

Indicator Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: ”De gemeente draagt samen met bewoners zorg voor de ontwikkeling in buurten en wijken.

Nulmeting

Doelstelling 2022

Realisatie 2022

37%

40%

35% (2021)

57%

60%

53% (2021)

Bron: Omnibusenquête (O&S)

Percentage inwoners dat het (helemaal) eens is met de stelling: “de gemeente is geïnteresseerd in de mening van haar burgers” Bron: Omnibusenquête (O&S)

15

Wat hebben we er voor gedaan? Indicator

Gerealiseerd?

Deze bestuursperiode hebben we ingezet op een Bosch model om participatie te Gedeeltelijk bevorderen. Het gaat om een werkwijze waarmee we, daar waar mogelijk, meer ruimte bieden aan initiatieven uit de samenleving. Komende tijd blijven we experimenteren met nieuwe instrumenten, ook in lijn met de Omgevingswet. We leveren geen apart Bosch model inzake participatie op, zoals ook gemeld aan de raad. Wel passen we in ’s-Hertogenbosch participatie in vele vormen toe. Als college blijven we experimenteren met nieuwe instrumenten. We blijven onze verantwoordelijkheid nemen als centrumgemeente in de Ja verschillende samenwerkingsverbanden in de (sub)regio. Ook in bovenregionale en landelijke netwerken zijn we actief en zoeken we naar samenwerking rond concrete opgaven die wij niet alleen kunnen oplossen: • We dragen actief bij aan onder andere de uitrol van de Regiodeal, de uitvoering van de strategische agenda’s voor de regio Noordoost-Brabant en AgriFood Capital, en de regionale samenwerking op het gebied van arbeidsmarkt (AgriFood Capital Werkt!). • In het bestuurlijk netwerk BrabantStad werken we verder aan de invulling en uitvoering van de Stedelijke Agenda BrabantStad. We bezien ook op welke onderwerpen we gezamenlijk – B5-steden en provincie – kunnen optrekken in de lobby richting Den Haag en Brussel.

We zijn actief in bovenregionale en landelijke netwerken zoals de regio Noordoost-Brabant en BrabantStad. En werken actief verder aan de uitvoering van de desbetreffende agenda’s. Resultaten zijn opgenomen in de jaarverslagen van deze samenwerkingsverbanden die aan de raad worden gestuurd. Binnen de wijk-, buurt- en dorpenregeling (WBD) dienen bewoners jaarlijks Ja ongeveer 700 initiatieven in. Onder het motto: van, voor en door bewoners! Deze initiatieven voorzien bewonersadviesgroepen uit de eigen wijk, buurt of dorp van advies. De vraag is steeds ‘draagt dit initiatief bij aan de leefbaarheid in wijk, buurt of dorp? Wat dragen bewoners bij in dit initiatief? Bij een positief advies wordt het WDB toegekend. Met het WBD maken we veel mogelijk voor inwoners op een heel laagdrempelige en toegankelijke wijze. In 2022 zijn er 622 aanvragen ingediend waarvan er 551 toegewezen zijn. Het totaal uitgekeerde bedrag is € 642.749,75.

16

Onze online communicatiemiddelen zijn belangrijke kanalen om in contact te Ja blijven met onze inwoners, ondernemers en instellingen. Onze aandacht ligt bij de onlineontwikkelingen, zodat we zo efficiënt mogelijk communiceren en onze inwoners ook digitaal de beste informatie en dienstverlening kunnen bieden. Dat doen we door: • onze digitale kanalen zo toegankelijk en bruikbaar mogelijk te maken. We monitoren het gebruik en de toegankelijkheid, rekening houdend met wetgeving en privacy; • nieuwe mogelijkheden voor interactie te onderzoeken, aansluitend bij de behoeften van inwoners; • de bestaande kanalen te ontwikkelen in aansluiting bij de verwachtingen van de doelgroep; • directer en waar mogelijk gepersonaliseerd te communiceren en waar gewenst of noodzakelijk maatwerkgerichte communicatie; • beeldcommunicatie en andere specifieke communicatievormen te kiezen passend bij de doelgroep; • inzet van sociale media te focussen op zowel informatievoorziening als dialoog. De online aanwezigheid van de gemeente is groot. Met steeds grotere thema’s is het belangrijk om dit overzichtelijk, relevant en actueel te houden. Daarom werkten we afgelopen jaar hard aan de kwaliteit, betrouwbaarheid en eenduidigheid van communicatie en de bijbehorende kanalen. Onze social media kanalen ontwikkelen zich verder.

Het constant blijven monitoren en afstemmen op de doelgroep heeft ook dit jaar ervoor gezorgd dat we relevant, van betekenis en effectief blijven communiceren met de verschillende doelgroepen op deze kanalen. Niet alleen zijn de volgers op al deze kanalen gegroeid. Ook is er nog steeds relevante interactie en baseren we een groot deel van onze sentiment-analyses op deze kanalen. Naast social media zijn we constant op zoek naar relevante (online) kanalen om interactie en informatievoorziening voor zo veel mogelijk inwoners toegankelijk te maken. Afgelopen jaar zijn we gestart met het wekelijkse digitale nieuwsbrieven en loopt er een pilot met een eigen podcast. De gemeentelijke website wordt na 6 jaar volledig herzien om aan te sluiten op moderne behoeften en meer flexibiliteit te bieden voor informatievoorziening op grote thema’s. Herzien van de huidige content en kwaliteit hoort daarbij.. Hiermee kunnen we een professionaliseringsslag maken op de grote hoeveelheid online initiatieven die er nu zijn. Participatiemogelijkheden worden onderzocht om in de toekomst ook in te kunnen zetten binnen deze nieuwe site. Deze nieuwe site zal het centrum van de online dienstverlening worden voor de gemeente. In 2022 is gestart en in 2023 wordt de nieuwe site opgeleverd. In 2022 werken we verder aan public affairs en lobby. In het jaarverslag maken Ja we melding van de lobbyactiviteiten.

We hebben veel oog voor de kansen die lobby en public affairs bieden. In die context benoemen we kunnen de volgende zaken: • Het kabinet verdeelt verschillende fondsen. Voor ’s-Hertogenbosch sprong daarbij het mobiliteitsfonds het meest in het oog, met kansen om daar de knooppuntontwikkeling en ontwikkeling van ’s-Hertogenbosch-Oost als propositie voor in te dienen. Dankzij een geslaagde lobby is het gelukt om hieruit circa €100 miljoen voor de mobiliteitsontwikkelingen in ’s-Hertogenbosch te bestemmen. • We zijn er in geslaagd om vier plekken in VNG-commissies te verkrijgen zodat we deze voor onze Lobby kunnen gebruiken • Bij het onderwerp energiearmoede hebben we op Prinsjesdag voor en achter de schermen de (toen bestaande) zorgen van en namens gemeenten kunnen uiten. • We hebben tal van verschillende werkbezoeken van bewindspersonen, Kamerleden, en ambtelijke functionarissen aan ’s-Hertogenbosch kunnen faciliteren.

17

We continueren de ingezette organisatieontwikkeling van 2020. Dit draait om Ja drie aandachtsgebieden: opgavegericht werken, persoonlijk leiderschap en eenvoud. Juist deze periode van crisis in de gezondheidszorg (en de gevolgen daarvan) en de economie vraagt om het acteren volgens deze drie principes. De behoefte aan en het gebruik van slimme data neemt steeds grotere vormen aan. Deze verdergaande digitalisering, technologie en data zorgen voor permanente en ingrijpende veranderingen in ons werk. Zij vragen om het voortdurend aanpassen van en bijblijven in onze professionaliteit. Externe gerichtheid en flexibiliteit is de basis van goed meebewegen met deze veranderingen. De gevolgen van de coronacrisis voor onze organisatie en personeel worden steeds duidelijker. Dat geldt zowel voor de maatschappelijke opgaven als voor onze manier van werken. De situatie m.b.t. de krapte op de arbeidsmarkt heeft in 2022 de nodige inspanning en aanpassing gevraagd van ons personeel. Er is gewerkt aan een nieuwe arbeidsmarktcampagne, om daarmee nieuw personeel aan te trekken. Ook is er onderzoek gedaan naar het werkplezier. Dat heeft geleid tot aanbevelingen rondom het verminderen van werkdruk en het versterken van de sociale cohesie. Er is een leergang gestart rondom programmatisch werken, met programmamanagers waarbij theorie en praktijk worden gecombineerd.

We werken toe naar een Bossche manier van programmatisch werken. Eenvoud is een leidraad voor alle nieuwe initiatieven. Daarnaast bevorderen we eenvoud via decentrale verbetertrajecten waarin het slim toewerken naar nieuwe producten of diensten en het verbeteren van huidige werkprocessen centraal staan. Intern opgeleide procesbegeleiders van het Bosch Netwerk Procesbegeleiders hebben hierin een actieve rol. Datagedreven werken ondersteunen we door een leergang leiderschap bij digitale transformatie. Om de manier van werken aan te laten sluiten bij de maatschappelijke opgaven, is een verkenning gedaan naar de middelenfuncties.

Wat kostte het? De exploitatie bestaat uit de jaarlijkse lasten en baten. In totaal gaat het om de volgende bedragen (bedragen x € 1.000): Rekening

Begroting Begroting na primitief wijziging

Rekening

2021

2022

2022

2022

Verschil

Lasten

13.983

14.550

14.675

14.613

61

Baten

2.404

2.322

2.332

3.341

1.009

-11.580

-12.228

-12.343

-11.273

1.070

Saldo van lasten en baten

Belangrijkste verschillen • Personeelskosten: voordeel € 0,1 miljoen • Kapitaallasten: voordeel € 0,1 miljoen • Pensioen Wethouders: voordeel € 0,7 miljoen De pensioenvoorziening wordt jaarlijks actuarieel getoetst, waarbij de hoogte van de pensioenen en de gestegen rekenrente wordt betrokken. De effect van de rekenrente is groter dan de verhoging van de pensioenen. Een deel van de voorziening kan daarmee vrijvallen. • Stelpost ombuigingen: nadeel € 0,3 miljoen. De ombuigingstaakstelling wordt gedekt middels besparing op de overheadkosten. • Hostingskosten belastingen en burgerzaken: nadeel € 0,2 miljoen. Het opnieuw afsluiten van een hostingscontract voor de applicaties Key2Burgerzaken en Key2Belastingen in combinatie met het verhogen van de tarieven resulteert in een nadeel.

Subsidies Binnen dit programma zijn de volgende subsidies verleend:

18

Geraamde subsidie Geraamde verstrekking subsidie primitieve verstrekking begroting na wijziging 91.300 91.300

Doelstelling/subsidie-ontvanger Belangenbehartiging van bewoners in de wijk.

Verleende subsidie 79.523

Wijkraden

91.300

91.300

79.523

Verstrekken subsidie Nationaal monument kamp Vught

20.690

20.690

20.690

Nationaal monument kamp Vught

20.690

20.690

20.690

Een totaaloverzicht van de subsidies per programma en een register van de subsidieontvangers kunt u in de bijlagen vinden.

Verbonden partijen In het Register Verbonden partijen staan de vaste gegevens van iedere verbonden partij waarin de gemeente ’s-Hertogenbosch deelneemt weergegeven. Onder ‘vaste’ gegevens verstaan we die gegevens, die niet ieder jaar wijzigen. Iedere twee jaar zal een check en eventuele update van deze gegevens plaatsvinden. Ook de zware regionale samenwerkingsverbanden waarin de gemeente ’sHertogenbosch participeert staan in dit register. Meer informatie over de verbonden partijen vindt u in de paragraaf Verbonden Partijen. Dit programma kent de volgende verbonden partijen:

Brabantstad Geplaatst aandelenkapitaal,

Financieel belang

Rekening courant, leningen,

Eigen vermogen

Vreemd vermogen Resultaat

garanties, subsidies e.d.

01-012022 n.v.t.

01-012022 n.v.t.

De bijdrage per partner is € 64.644,08.

31-122022 n.v.t.

31-122022 n.v.t.

2022 n.v.t.

Risicomanagement: Het bestuurlijke netwerk Brabantstad is een samenwerking van de B5-steden en de provincie. Er is geen sprake van een afzonderlijke rechtspersoon. Besluitvorming in het netwerk, gebeurt door de vijf gemeenten en de provincie. Gezamenlijke projecten en lobby zijn samenwerkingen tussen de partners in het netwerk, op basis van gelijkwaardigheid. De risico’s zijn beperkt.

Stadsgewest Geplaatst aandelenkapitaal, Rekening courant, leningen, garanties, subsidies e.d.

Financieel belang Eigen vermogen

Vreemd vermogen

Resultaat

01-01-2022 31-12-2022 01-01-2022 31-12-2022

2022

-€1.955.000 -€1.955.000 €2.500.000 €2.500.000

nihil

Risicomanagement:

19

Het takenpakket van het Stadsgewest is beperkt tot het beheer van de gesloten stortplaats Vlagheide te Schijndel. Bij Begroting 2020 is besloten om € 4,5 miljoen van het negatief saldo af te rekenen met de gemeenten die hiervoor een voorziening hadden getroffen. Het resterende negatief saldo (€ 1,955 miljoen) wordt gefinancierd met een lening van de gemeente ’s-Hertogenbosch. Het bestuur verwacht de lening af te kunnen lossen uit teveel opgebouwd doelvermogen in het nazorgfonds voor de eeuwigdurende nazorg van stortplaats Vlagheide. De overdracht van de nazorg aan de Provincie vindt niet eerder plaats dan 2029. Het opgebouwde doelvermogen bij de Provincie bedraagt € 16,8 miljoen (stand februari 2022). Vanaf 2021 is sprake van een dekking van de lasten van de exploitatie uit een bedrag (€ 1,41 voor 2022) per inwoner van het Stadsgewest ’s-Hertogenbosch, het resterende negatieve saldo groeit niet meer.

Risico's In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing vindt u een totaaloverzicht van de risico's. Op dit programma zijn geen risico's van toepassing.

Beleidskaders/wet- en regelgeving Raadsbesluit raadscontrole 2014 gemeenschappelijke regelingen Raadsbesluit regionale samenwerking 2012

DIENSTVERLENING Ambitie Met het Bestuursakkoord, de notitie Lokale overheid: Dienstbaar! en de notitie Dienstverlening met een kloppend hart voor de samenleving (visie en programma Publieke Dienstverlening 2018-2020) geven we invulling aan onze gemeentelijke dienstverlening: samenwerkend, faciliterend en zichtbaar. Doelstellingen om deze ambitie te realiseren zijn: een goed bereikbare en faciliterende dienstverlening en het verder blijven ontwikkelen van de digitale dienstverlening. De telefonie- en ontvangstplekken (balies) en het gebruiken van begrijpelijke taal spelen bij deze doelrealisatie een belangrijke rol. Steeds duidelijker wordt dat het bestaansrecht van de overheid te vinden is in ondersteuning en faciliterend opereren. Ondersteuning en facilitering betekent mogelijk maken dat inwoners het zelf kunnen regelen, maar ook het bieden van een voldoende mate van veiligheid. Met name de kwetsbaren in de samenleving – waaronder degenen met minder taal/digitale vaardigheden – zoeken ondersteuning bij de overheid. Deze behoefte zal blijven.

Doelstellingen De ambities uit het bestuursakkoord zijn vertaald naar de programmabegroting. Om deze ambities te realiseren zijn er binnen dit programma een of meerdere doelstellingen opgenomen met verschillende indicatoren. Onderstaand ziet u de realisatie van de outcome-indicatoren ("Wat wilden we bereiken?") en output-indicatoren ("Wat hebben we er voor gedaan?").

20

Een goed bereikbare en faciliterende dienstverlening Wat wilden we bereiken? • We zijn dienstverlenend en faciliterend richting onze Bossche burger en andere partners; • We zijn omgevingsbewust; • We zijn goed en snel bereikbaar; • We gebruiken in onze communicatie eenvoudige en begrijpelijke taal.

Indicator Percentage inwoners dat (zeer) tevreden is over de telefonische bereikbaarheid.

Nulmeting

Doelstelling 2022

Realisatie 2022