Eindrapportage Toekomstvisie Stichting Flik-Flak (niet actief openbaar)
Tekst van het document
Toekomstvisie Stichting Flik-Flak Eindrapportage Gemeente ‘s-Hertogenbosch
Oosterbeek, 14 mei 2020
19064-001-jsc/hde
Opdrachtgever
Gemeente ‘s-Hertogenbosch Afdeling Sport en Recreatie de heer R. van der Heijden r.vanderheijden@s-hertogenbosch.nl
CC
Flik-Flak mevrouw W. Vos-Scheepens wendy@flik-flak.nl
Auteur
Joop Scherpenzeel
Project
Toekomstvisie Stichting Flik-Flak
Betreft
Eindrapportage
Ons kenmerk
19064-001-jsc/hde
Datum
14 mei 2020
Contact
Tien organisatieadvies Schelmseweg 1 6861 WP Oosterbeek jscherpenzeel@tienorganisatieadvies.nl
Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar worden gemaakt zonder uitdrukkelijke toestemming van de rechthebbende. © 2020 Tien organisatieadvies
INHOUD Samenvatting
1
1 Inleiding
3
1.1
Aanleiding
3
1.2
Onderzoeksvraag
3
1.3
Wijze van onderzoek
3
1.4
Leeswijzer
3
2 Inventarisatieresultaten
4
2.1
Inleiding
4
2.2
Organisatie
4
2.3
Voorzieningen
5
2.4
Huurders en leerlingen
7
2.5
Exploitatie
10
2.6
Beleidskaders
14
2.7
Conclusies
16
3 Exploitatievergelijking
17
3.1
Inleiding
17
3.2
Gemeente
17
3.3
Binnensportaccommodaties
17
3.4
Turnaccommodaties
17
4 Maatregelen
19
4.1
Inleiding
19
4.2
Kapitalisatie sociaal-maatschappelijke activiteiten
19
4.3
Verbetering exploitatie
20
4.4
Uitbreiding aanbod
23
4.5
Potentiële subsidierelaties, andere inkomstenbronnen
23
4.6
Organisatiestructuur
24
4.7
Taakstellingen
26
Bijlagen
28
1. Ruimten en oppervlakten Flik-Flak
29
2. Reactie Flik-Flak
33
SAMENVATTING In de subsidieverlening 2019 en 2020 van de gemeente ’s-Hertogenbosch aan de Stichting Flik-Flak is opgenomen dat Flik-Flak onder meer medewerking verleent aan een extern onderzoek en op basis hiervan een meerjarenplan ter verbetering van de exploitatie aanbiedt. De resultaten van dit externe onderzoek zijn in deze rapportage omschreven. De bijbehorende onderzoeksvraag is als volgt geïnterpreteerd: “Stel voor Flik-Flak een toekomstvisie op met cijfermatig onderbouwde aanbevelingen voor: a. kapitalisatie van sociaal-maatschappelijke activiteiten; b. verbetering van de exploitatie; c. mogelijkheden voor uitbreiding van het activiteitenaanbod; d. potentiële subsidierelaties, andere inkomstenbronnen; e. optimalisatie van de organisatiestructuur”. Gestart is met een inventarisatie en analyse van schriftelijke informatie over de leerlingenadministratie, bedrijfsvoering en exploitatieresultaten. Door Flik-Flak zijn hier slechts beperkt gegevens over verschaft waardoor het aan inzicht ontbreekt in de mate van positief of negatief financieel rendement van leerlingen, activiteiten, ruimten, dienstverlening, doorbelastingen, overhead, et cetera. Dit inzicht is een belangrijke voorwaarde voor het kiezen en succesvol effectueren van maatregelen.
De eerste en belangrijkste aanbevolen maatregel is dan ook dat Flik-Flak via zowel de begroting als jaarrekening inzicht verschaft in het financiële rendement van de hoofdactiviteiten en alle programma’s die daaronder plaatsvinden. Dit vereist, voor zover niet mogelijk binnen de huidige administratiesystematiek, een doorontwikkeling van het managementinformatiesysteem waarin de leerlingaantallen, deelnamecijfers, personeelsinzet, ruimtegebruik, baten, lasten, et cetera per activiteit/programma gespecificeerd worden. In aanmerking nemende dat Flik-Flak boven op de gesubsidieerde tarieven en de mogelijkheid om onder te verhuren ook na 2021 nog gemeentelijke exploitatiesubsidie wenst, wordt de gemeente aanbevolen een dergelijke subsidie activiteit-/ programmagestuurd te verlenen en daaraan prestatie indicatoren verbinden. Door op deze wijze de huidige sociaal-maatschappelijke activiteiten van Flik-Flak te specificeren en afzonderlijk te kapitaliseren, kan de gemeente beter regie voeren over de activiteiten/programma’s die Flik-Flak zal starten, intensiveren, handhaven of beëindigen. Ook wordt de gemeente aanbevolen om voor alle gebruikers en ruimten van De Plek uurtarieven te hanteren waarin een relatie met overeenkomstige gemeentelijke binnensportaccommodaties bestaat. Deze maatregelen zijn als volgt samengevat. a.
Kapitalisatie sociaal-maatschappelijke activiteiten 1. Systeemontwikkeling financiële administratie Inzicht in deelname, ruimtegebruik en rendement van activiteiten en programma’s. 2. Subsidievoorwaarden Activiteit-/programmagestuurde subsidieverlening met prestatie indicatoren. 3. Uurtarieven Uurtarieven voor alle gebruikers en ruimten van De Plek, in relatie tot overeenkomstige gemeentelijke binnensportaccommodaties.
De overige aanbevolen maatregelen zijn, passend in een lijn waarin Flik-Flak teruggaat naar de basis van breedtesport turnclub en daar de juiste organisatie omheen bouwt, als volgt samengevat. Pagina 1/34 19064-001-jsc/hde
b. Verbetering exploitatie 1. Wervingsacties Door wervingsacties in combinatie met het vernieuwen/uitbreiden van activiteiten inzetten op een aanwas van leden in het algemeen en op het grote potentieel van turnen als breedtesport (recreatief en talentontwikkeling) voor jongens in het bijzonder. 2. Verblijfsduur Op basis van een analyse van de samenstelling van het huidige ledenbestand naar activiteitendeelname streven naar een gemiddelde verblijfsduur van 75 minuten per lid. 3. Schoonmaak Overnemen tegen een winstgevende vergoeding, al dan niet met vrijwilligersinzet. 4. Horeca Overnemen, al dan niet in combinatie met automatenverkoop. 5. Beheerder/receptionist Functionaris, mits door alle gebruikers en gemeente gewenst, afzonderlijk doorbelasten of de ingang van De Plek laten vervallen en gebruik maken van het entreegebied van MSE. 6. Elektronische toegangscontrole Toepassen om aanwezigheid naar de lesgevers, ledenadministratie en financiële administratie te registreren en als alternatief voor een receptionist. 7. Paracommercie Verhuur aan ondernemingen uitbreiden en/of huurtarieven verhogen. 8. Toename projecten Diverse maatregelen die al overwogen zijn, invoeren of intensiveren. c.
Uitbreiding aanbod 1. Activiteiten Diverse maatregelen die al overwogen zijn, invoeren of intensiveren; passend in de lijn waarin Flik-Flak teruggaat naar de basis van breedtesport turnclub. 2. Locaties Aanbieden van ambulante activiteiten aan doelgroepen die locatiegebonden zijn.
d. Potentiële subsidierelaties, andere inkomstenbronnen 1. WMO Niet van toepassing; de gemeente ziet voor zichzelf geen mogelijkheden om De Plek in te (laten) zetten voor uitvoeringstaken van het WMO-beleid. 2. Lokaal sportakkoord Participeren in de uitvoering van het lokaal sportakkoord. e.
Optimalisatie organisatiestructuur 1. Verzelfstandiging sportclub Oprichten sportvereniging en ontvlechten van de zalenverhuur en het projectbureau. 2. Verzelfstandiging sporttakken Leerlingen/docenten van sporttakken die onvoldoende meerwaarde hebben laten opgaan in een zelfstandig rechtspersoon die bij Flik-Flak gaat huren. 3. Verzelfstandiging topsport KNGU In overleg met de gemeente en KNGU afstoten van de damesturnhal met het bijbehorende topsportprogramma aan de KNGU. 4. Verzelfstandiging zalenverhuur en projectbureau Afstoten en overdragen aan MSE.
Pagina 2/34 19064-001-jsc/hde
1
INLEIDING
1.1 Aanleiding In 2008 is ‘De Plek’ (voorheen ‘Flik-Flak hal’) gerealiseerd met middelen van de gemeente, provincie, rijk en inbreng van sponsoren en vrijwilligers van Flik-Flak. Het pand is gebouwd om zowel de topsport als de breedtesport te faciliteren, waarbij medegebruik door derden altijd de opzet is geweest. Stichting Flik-Flak is gehuisvest in een deel van accommodatie De Plek die per 1 januari 2019 in eigendom is overgegaan van Stichting Accommodatie Flik-Flak op de gemeente. Stichting Flik-Flak was en is de grootste huurder. In de subsidieverlening 2019 en 2020 is opgenomen dat Flik-Flak zich inspant om de exploitatie te verbeteren en daarvoor onder meer medewerking verleent aan een onderzoek door een extern adviseur. Mede op basis van de uitkomsten daarvan levert Flik-Flak een meerjarenplan ter verbetering van de exploitatie aan.
1.2 Onderzoeksvraag De hieruit voortvloeiende onderzoeksvraag is als volgt geïnterpreteerd: “Stel voor Flik-Flak een toekomstvisie op met cijfermatig onderbouwde aanbevelingen voor: a. kapitalisatie van sociaal-maatschappelijke activiteiten; b. verbetering van de exploitatie; c. mogelijkheden voor uitbreiding van het activiteitenaanbod; d. potentiële subsidierelaties, andere inkomstenbronnen; e. optimalisatie van de organisatiestructuur”. De toekomstvisie met aanbevelingen zijn in deze rapportage gepresenteerd.
1.3 Wijze van onderzoek Het onderzoek is verricht door de heer J. Scherpenzeel van Tien organisatieadvies. Zijn rol is die van extern onderzoeker/adviseur. Het onderzoek is begeleid door de heer R. van der Heijden van de gemeente ’s-Hertogenbosch en mevrouw W. Vos-Scheepens van Flik-Flak; zij fungeerden als aanspreekpunt voor de onderzoeker en als contactpersoon voor de structureel of incidenteel bij het onderzoek te betrekken afdelingen en organisaties. Voor het onderzoek is door Tien organisaties gesproken met de volgende personen en organisaties. ▪ Flik-Flak - mw. S. Verhage en Dhr. J. van Riel ▪ Gemeente ’s-Hertogenbosch - mw. A. van Oers, mw. C. Oprel en dhr. R. van der Pot ▪ KNGU - dhr. M. Meijer Voorafgaand aan de eindrapportage zijn onderzoeksbevindingen tussentijds gerapporteerd en besproken met de gemeente ’s-Hertogenbosch en Flik-Flak. Na bespreking van de concept eindrapportage van 20 maart is door Flik-Flak conform afspraak nog een schriftelijke reactie gegeven. In bijlage 2 is deze reactie weergegeven en vermeld welke wijzigingen op grond daarvan in de eindrapportage zijn verwerkt.
1.4 Leeswijzer Hoofdstuk 2 bevat de belangrijkste inventarisatie- en analyseresultaten die de huidige situatie kenmerken. Ook is hierin een nulscenario opgenomen waarin Flik-Flak de ontwikkeling schetst indien er geen maatregelen worden getroffen. Deze resultaten zijn in hoofdstuk 3 in perspectief geplaatst van andere (binnen-) sportaccommodaties. In hoofdstuk 4 is een voorstel opgenomen voor de exploitatieverbeterende maatregelen die kunnen worden overwogen. Pagina 3/34 19064-001-jsc/hde
2
INVENTARISATIERESULTATEN
2.1 Inleiding In een startgesprek met de gemeente en Flik-Flak is de noodzakelijke achtergrondinformatie ingewonnen over de organisatiestructuur, de voorzieningen, de doelgroepen, de sportactiviteiten als ook de sociaal-maatschappelijke activiteiten, de leden-/bezoekaantallen, de bemensing, de tarieven, de exploitatiebaten en –lasten evenals de activa en passiva van de stichting in 2019 en de voorgaande jaren. Ook is ingegaan op de voorwaarden waaronder de stichting subsidie werd en wordt verleend. Van de gemeente is gevraagd inzicht te bieden in de bevolkingsontwikkeling en de beleidskaders voor sport, gezondheid, jeugd, participatie en subsidies.
2.2 Organisatie 2.2.1
Algemeen
Stichting Flik-Flak is een non-profit organisatie waarin zo’n 350 vrijwilligers actief zijn. Daarnaast werken er circa 110 personen die daarvoor een salaris of onkostenvergoeding ontvangen. Flik-Flak meldt een leerlingenaantal van circa 1.500 en een bezoekersaantal zo’n 6.000 per week. Naast de dienstverlening aan de leden organiseert Flik-Flak ook activiteiten en evenementen voor niet-leden op het gebied van sport, gezondheid en/of educatie. Het bestemmingsplan staat geen commerciële activiteiten toe. Opbrengsten die Flik-Flak genereert, zijn afkomstig uit contributies, ruimteverhuur1 inclusief activiteiten en diensten2 en vergoedingen voor het organiseren van projecten en evenementen3. Het exclusief verhuren van ruimten wordt door de gemeente verzorgd, met uitzondering van de ruimte die Flik-Flak exclusief aan Op Maat verhuurt. In het verleden werden ook subsidies verkregen voor projecten van het ministerie/ZonMW, NOC*NSF en de gemeente. Anno 2019 worden vooral nog gemeentelijke subsidies verkregen op de exploitatie, jeugdsportleden en de gedeeltelijke inzet van buurtsportcoaches. 2.2.2
Structuur en bemensing
Stichting Flik-Flak wordt bestuurd door een tweehoofdige directie. Op het gebied van P&O, financiën, administratie, beheer en evenementen wordt door circa tien personen ondersteuning aan de directie verleend. De sportactiviteiten van Flik-Flak zijn verdeeld over zeven afdelingen die elk door een coördinator worden aangestuurd. Bij de afdelingen is een groot aantal trainers en assistenten werkzaam. Aan inzet binnen arbeidsverband in 2019 meldt Flik-Flak een totaal van gemiddeld 11,9 formatieplaatsen die door circa 25 personen werden ingevuld. De stichting staat onder controle van een raad van toezicht, bestaande uit vier personen.
1
2
3
Een ruimte kan incidenteel, structureel of exclusief worden verhuurd c.q. in gebruik gegeven. Incidenteel geldt voor een ruimte met vele gebruikers en een rooster dat continue wijzigt. Structureel geldt voor een ruimte met enkele gebruikers en een rooster dat periodiek wijzigt. Incidenteel en structureel gebruik van een ruimte kan gecombineerd worden. Exclusief geldt voor een ruimte met maar één gebruiker. Onder Ruimten, Activiteiten en Diensten verstaat Flik-Flak de zaken die men voor andere organisaties regelt. Onder Projecten en Evenementen verstaat Flik-Flak wat men zelf organiseert zoals wedstrijden, congressen, het IAG, et cetera. Pagina 4/34 19064-001-jsc/hde
Het jaarverslag 2018 vermeldt een grotere formatie, namelijk gemiddeld 15,5 formatieplaatsen die door 27 werknemers werden ingevuld. In 2017 ging het om 16,4 formatieplaatsen en 30 werknemers. Uitgaande van de opgave van Flik-Flak voor 2019 kan de structuur schematisch als volgt worden weergegeven.
Figuur 1. Organogram stichting Flik-Flak
De inzet op het regulier kader sportafdelingen (sportafdelingen 6,8 fte + 40 vrijwilligers; zo’n 200 uur) is exclusief de inzet van assistenten die ook een onkostenvergoeding ontvangen.
2.3 Voorzieningen 2.3.1
De Plek
Sinds De Plek vanuit het provinciale topsportplan als topsportverzamelgebouw in 2016 is uitgebreid om topsporters en -organisaties nog beter te kunnen faciliteren, wordt er een totaal van 8.265 m2 verhuurbare ruimte geboden waarvan de gemeente nu 5.480 m2 (66%) aan Flik-Flak verhuurt. De totale vloeroppervlakte is groter dan de verhuurbare oppervlakte omdat zich in De Plek ook algemene verkeersruimten bevinden zoals de entree, hal, horeca, trappenhuis, gangen, kleed- en wasruimten, toiletten. Deze zijn toegankelijk voor iedereen. De overige ruimten worden door de gemeente exclusief verhuurd aan CTO (911 m2), Koning Willem 1 College (1.056 m2), Sportmedisch Centrum (593 m2) en Kinderopvang Smallsteps (225 m2). 2.3.2
Ruimten en oppervlakten Flik-Flak
Het gedeelte van De Plek dat de gemeente aan Flik-Flak verhuurt, bedraagt 5.480 m2 waarvan circa 4.000 m2 als primaire sportruimte kan worden aangemerkt. Een volledig en gedetailleerd gemeentelijk overzicht van ruimten en oppervlakten is in bijlage 1 opgenomen.
Pagina 5/34 19064-001-jsc/hde
Gebruikers, huurders en overige geïnteresseerden kunnen zich via de website van Flik-Flak een beeld van de ruimten en oppervlakten vormen. De informatie hieruit is in de volgende tabel samengevat.
Ruimtegebruik Flik-Flak
m2
begane grond kantoor 1, 2 en medewerkersruimte
105
spreekkamer 1, 2, 3 en 4 (4 x 13)
52
vergaderruimte 1 en 2/OpMaat (2 x 61)
122
theater/spelzaal
665
turnhal
481
springhal
616
klein volkzaal
245
1 verdieping e
dansstudio 1
140
dansstudio 2
140
2 verdieping e
vergaderruimte 4
16
multifunctionele ruimte
240
multisport/schermzaal
125
acrohal
328
dojo judo
120
dojo taekwondo
144
turnhal dames
508
3 verdieping e
fitsportzaal Totaal
240 4.287
Tabel 1. Indicatie ruimtegebruik Flik-Flak Bron: Flik-Flak, bewerking: Tien organisatieadvies
Al deze ruimten zijn exclusief in gebruik gegeven aan Flik-Flak, dat wil zeggen dat Flik-Flak de ruimten voor eigen rekening en risico in gebruik kan geven aan individuele leden, niet-leden en organisaties. Niet in het ruimtebeslag opgenomen zijn onder andere de turnhal heren en de horeca. De turnhal heren (575 m2) maakt deel uit van de ruimten die voor een totaal van 911 m2 door de gemeente aan CTO ten behoeve van topsport zijn verhuurd. Flik-Flak is wel medegebruiker van de turnhal heren maar ontvangt hiervoor geen gespecificeerde huurfactuur4.
4
Voor het gebruik van de herenhal betaalt CTO sinds 2018 dezelfde gebruiksvergoeding aan de gemeente als daarvoor aan Flik-Flak. Omdat Flik-Flak toen en nu ook zelf gebruik maakt van de herenhal, had en heeft CTO niet het exclusieve gebruiksrecht op de herenhal. Flik-Flak stelt zich op het standpunt dat de vergoeding voor het Flik-Flak gebruik van de herenhal verdisconteerd is in de huur die Flik-Flak voor 2018 aan de accommodatiestichting betaalde en sinds 2018 aan de gemeente betaalt. Pagina 6/34 19064-001-jsc/hde
De horeca (foyer) werd tot april 2018 door Flik-Flak zelf geëxploiteerd en is daarna verpacht aan dezelfde cateraar die ook actief is in Maaspoort Sports & Events, nader te noemen: MSE; Flik-Flak ontving hiervoor in 2019 een vergoeding5.
2.4 Huurders en leerlingen 2.4.1
Huurders
Met uitzondering van de kantoor- en medewerkersruimten en de spreekkamers is voor alle ruimten uit tabel 1 een indicatie gegeven van de zaalbezetting6. Dit betreft een weekoverzicht waarin naar gebruiker onderscheid wordt gemaakt in de volgende drie categorieën. Structurele verhuur, incidentele verhuur op basis van langlopende afspraken en af en toe verhuur. Voor de structurele verhuur gaat Flik-Flak uit van een bezetting gedurende 47 weken per jaar. De jaarbezetting in klokuren per ruimte en zaaldeel is niet inzichtelijk waardoor de gebruiksintensiteit niet kan worden beoordeeld. Structurele huurders zijn onder andere: SmallSteps, Schermclub Den Bosch, Volleybalvereniging Minerva, Tymen Hart Freerunning, Taekwondoschool Louis van Esch, Protect Invest, Koning Willem I College, KV EHBO. 2.4.2
Leerlingen
Flik-Flak spreekt niet van leden maar van leerlingen waarin onderscheid wordt gemaakt naar: ▪ KNGU leerlingen. ▪ Dans leerlingen (die lid zijn van drie dansbonden). ▪ Aikido leerlingen (die lid zijn van de Aikido bond). ▪ Leerlingen van een andere bond of geen bond. ▪ Flexibele leerlingen (betalen geen jaarlijkse contributie maar per les/training), waaronder buitenlandse leerlingen en gast leerlingen. Een specificatie van leerlingen, abonnementsvormen en/of deelnamecijfers is vooralsnog niet inzichtelijk gemaakt; wel is het totaal aantal leerlingen gegeven. Dit laat een licht dalende trend zien. Jaar
Aantal mei
Aantal november
2015
geen gegevens
1.591, wachtlijst: -
2016
geen gegevens
1.564, wachtlijst:24
2017
geen gegevens
1.541, wachtlijst:45
2018
1.714, wachtlijst: -
1.492, wachtlijst:14
2019
1.633, wachtlijst: -
1.502, wachtlijst:21
Flik-Flak meldt dat het verloop in overeenstemming met het KNGU gemiddelde gemiddeld 25% bedraagt waarbij de grootste uitval samenhangt met zwemles en de overgang naar het middelbaar onderwijs.
Tabel 2. Leerlingenaantallen Flik-Flak
Ofschoon Flik-Flak de leerlingenadministratie voert met ondersteuning van het bedrijf All United registreert de club geen leerlingen per afdeling omdat deze op meerdere afdelingen kunnen sporten. Wel is melding gemaakt van onder andere de volgende ontwikkelingen: ▪ Klein volk daalt vermoedelijk vanwege concurrentie. ▪ Dans daalt fors vermoedelijk vanwege concurrentie. ▪ Turnen heren daalt, reden niet genoemd/onbekend.
5
6
Per 31 juli 2020 stopt de cateraar waarmee ook de vergoeding aan Flik-Flak komt te vervallen. Horeca wordt niet verhuurd aan Flik-Flak, maar verpacht(te) wel. Overzicht “Zaalbezetting.STD versie 16 september 2019” Pagina 7/34 19064-001-jsc/hde
▪ ▪ ▪
Trampoline stijgt licht, reden niet genoemd/onbekend. Overige afdelingen stabiel. Behoefte aan flexibele lidmaatschappen neemt toe.
Daarnaast zijn de aantallen deelnemers en bezoekers per activiteit en/of evenement van de eerste helft van 2019 inzichtelijk. Gegevens van voorgaande jaren ontbreken. 2.4.3
Tarieven
Op de overigens zeer uitgebreide en informatieve website van Flik-Flak is de basiscontributie voor het seizoen 2019-2020 als volgt inzichtelijk gemaakt. Lesduur per week Contributie per seizoen
0,75 uur
1 uur
1,5 uur
2 uur
2,5 uur
3 uur
€ 220
€ 242
€ 311
€ 407
€ 455
€ 531
Eenmalig inschrijfgeld € 12
Tabel 3. Basiscontributie 2019-2020; Bron: www.Flik-Flak.nl
Op de website kon geen aanvullende informatie worden gevonden over bijvoorbeeld: ▪ aangepaste tarieven voor jeugd of senioren; ▪ bijkomende kosten per afdeling of activiteit, zoals deelname aan selecties en wedstrijden; ▪ de eventuele flexibele vormen van lidmaatschap die, behoudens de mogelijkheid om een proefles te volgen, worden aangeboden7; ▪ huurtarieven voor verenigingen en bedrijven. In relatie tot de contributie van binnen- en buitensportverenigingen in het algemeen wordt de basiscontributie als bovengemiddeld beoordeeld. Dit is niet ongebruikelijk omdat gymnastiekverenigingen kostbare toestellen gebruiken en relatief veel beroepskrachten inzetten. Daarnaast is de contributie van binnensportverenigingen over het algemeen hoger dan van buitensportverenigingen. Hierin ligt een relatie met huisvestingslasten en kantineopbrengsten. Zo bedraagt de seizoenscontributie (trainen en wedstrijden) voor senioren van de EBBC (Eerste Bossche Basketbal Club) € 315 per jaar terwijl dit voor senioren van BVV (de Sportclub Bossche Voetbalvereniging) € 198 per jaar bedraagt. Beter vergelijkingsmateriaal biedt Turnvereniging OJC Rosmalen waar het systeem van aangeboden lesuren per week overeenkomt met die van Flik-Flak maar de basiscontributie gemiddeld circa 33% lager is. 2.4.4
Ontwikkelingspotentieel leerlingen
Voor een indicatie van de potentiële ontwikkeling in het aantal leerlingen is gekeken naar de bevolkingsprognose en de ledentalontwikkeling van de KNGU.
7
Zoals strippenkaarten, losse kaartverkoop, abonnementen, per workshop, etc. Pagina 8/34 19064-001-jsc/hde
De bevolkingsprognose resulteert in een gestaag toenemend inwonertal van 155.500 in 2020 tot 169.700 in 2050. Het aandeel 0-20-jarigen varieert daarin tussen 21% en 23%; het aantal neemt alleen maar toe.
Grafiek 1. Bevolkingsprognose ’s-Hertogenbosch, Bron: CBS
Uit de ledentalrapportages van NOC*NSF blijkt dat het aantal leden van de KNGU tussen 2007 en 2018 met circa 7% toenam. Gecorrigeerd voor de bevolkingstoename in Nederland, bedroeg deze toename 2,3%. Het jaar 2015 liet een opvallende stijging (+62.000) van het ledental zien hetgeen veroorzaakt werd doordat de KNGU de contributie per kwartaal in plaats van per jaar is gaan factureren. Het aandeel van KNGU leden op de totale bevolking bedroeg in 2018 zo’n 1,6%. Indien dit aandeel op ’s-Hertogenbosch betrokken wordt, zou het aantal KNGU leden zo’n 2.510 moeten bedragen. In werkelijkheid was dit 1.089 (0,7%). In potentie lijkt er daarmee voor Flik-Flak, Turnvereniging OJC Rosmalen8 en de overige Bossche gymnastiekverenigingen met een groei van zo’n 1.400 leden meer dan een verdubbeling mogelijk te zijn maar mogelijk is daarvoor de interesse (nog) te gering. Uit de nevenstaande tabel blijkt dat er ten opzichte van het nationaal gemiddelde meer Bosschenaren tennis, golf en hockey beoefenen en minder hengelsport, volleybal en gymnastiek. Het totaal van deze tien takken van sport is 22,3% in ’sHertogenbosch en 21,4% in Nederland.
Grafiek 2. Bondslidmaatschap in procenten van de bevolking, Bron: NOC*NSF
Voor de onderlinge verschillen tussen de takken van sport kunnen uiteenlopende verklaringen worden gezocht zoals demografie, sociaal economische situatie, historische ontwikkelingen, spreiding en nabijheid, subsidies, sponsoring, promotie, publiciteit, et cetera, et cetera. Op basis van de groei van het aantal KNGU leden en de groei van het lokale inwonertal lijkt het aantal KNGU leden in 2030 vanzelf van 1.089 naar 1.213 te gaan toenemen; een groei van gemiddeld bijna 13 leden per jaar. 8
Op basis van de subsidieaanvraag 2020 telt Turnvereniging OJC Rosmalen 259 leden, waarvan 211 jeugdleden. Pagina 9/34 19064-001-jsc/hde
Gezien de nationaal gemiddelde participatiegraad lijkt er een potentie te zijn van 3.065 KNGU leden in 2030; een stijging van gemiddeld bijna 200 leden per jaar. Naast KNGU-leden heeft Flik-Flak nog leerlingen die zijn aangesloten bij de dansbond, aikidobond, een andere bond of geen bond die voor een verdere toename kunnen zorgen. 2.4.5
KNGU
Door de KNGU, CTO Zuid en/of NOC*NSF is in 2017, 2018 en/of 2019 in programma’s bij De Plek per jaar het volgende geïnvesteerd: a. € 40.000 huur Flik-Flak turnzaal heren vanuit CTO Zuid/NOC*NSF, deze huur wordt sinds 2019 door CTO Zuid aan de gemeente betaald en is in mindering gebracht op de huur die Flik-Flak aan de gemeente betaalt; b. 2 fulltime coaches ter waarde van € 120.000 voor turnen heren waaraan Flik-Flak niet meer deelneemt; c. talentcoaches en experts (leerlijnen) vanuit CTO Zuid ter waarde van € 90.000; d. aanvulling talentcoach financiering vanuit de KNGU ter waarde van € 30.000. Duidelijk is dat de bijdragen onder c. en d. niet tot uitdrukking komen in betalingen aan Flik-Flak maar in de inzet van coaches op bepaalde programma’s. De mate waarin Flik-Flak daarin wordt ondersteund wordt bepaald door de mate waarin Flik-Flak aan deze programma’s deelneemt. De KNGU waardeert de inzet van Flik-Flak op alle disciplines maar is beperkt in de mogelijkheden voor financiële ondersteuning. Dit heeft ertoe geleid dat de KNGU geen financiële ondersteuning meer biedt aan Trampoline. Acro werd en wordt niet financieel ondersteund. Indien hiervoor de juiste middelen beschikbaar komen, wenst KNGU dat het damesturnen in ’s-Hertogenbosch in een programma kan worden ondergebracht dat facilitair gelijkwaardig is aan de heren.
Voor het gemeentelijk sportbeleid benadrukt KNGU het belang van de bijdragen van Flik-Flak aan de breedtesport en talentontwikkeling.
2.5 Exploitatie 2.5.1
Gemeente 2019
De gemeentelijke exploitatie van de Flik-Flak-ruimten9 ziet er, na aftrek van de bijdragen uit SPUKregeling, op hoofdlijnen als volgt uit. Baten * € 1.000 Huur Flik-Flak
Totaal Baten
2019 266
266
2020
Lasten * € 1.000 Personeel Schoonmaak Onderhoud - voorziening sportinventaris 85 - voorziening bouwkundig 139 Energieverbruik Verzekeringen/administratie/heffingen Overige/algemeen Totaal Lasten Resultaat excl. kapitaallasten Kapitaallasten Resultaat incl. kapitaallasten
2019
2020
41 58 224
76 58 38 494 - 228 131 - 360
Tabel 4. Exploitatie gemeente; bron: Kostendekkingsgraad.xlsx d.d. 13-02-2020
9
De meeste kostenposten van De Plek zijn, naar rato van het ruimtegebruik, voor 66% aan Flik-Flak doorbelast. Uitzondering hierop zijn de kosten van de sporttechnische inventaris (81% Flik-Flak en 19% CTO heren turnhal) en schoonmaak (73%). Pagina 10/34 19064-001-jsc/hde
Naast de bovenstaande exploitatiebaten en -lasten verleent de gemeente Flik-Flak nog een incidentele exploitatiesubsidie van € 120.000 in 2019, € 100.000 in 2020 en € 80.000 in 2021. Voor een nieuwe subsidieverlening of verlaging van de huur vanaf 2022 is een nieuw raadsvoorstel benodigd. Ongebruikelijk zijn de lage kapitaallasten die het gevolg zijn van de stichtingskostenbijdragen die destijds zijn verkregen van het rijk en provincie. Ofschoon Flik-Flak volgens de huurovereenkomst 66% van de ruimten in De Plek in gebruik heeft, draagt Flik-Flak in 2019 voor de helft bij aan de totale huuropbrengsten voor de gemeente. De kostendekkingsgraad van de Flik-Flak ruimten in De Plek is voor de gemeente als volgt bepaald: ▪ 54% exclusief kapitaallasten en exclusief subsidie aan Flik-Flak; ▪ 43% inclusief (beperkte) kapitaallasten en exclusief subsidie aan Flik-Flak; ▪ 36% inclusief (beperkte) kapitaallasten en inclusief subsidie aan Flik-Flak. Dit laatste kengetal is hoger dan gebruikelijk voor openbare sportvoorzieningen zoals sportparken, sporthallen en zwembaden. Hierbij wordt opgemerkt dat de kapitaallasten van De Plek veel lager zijn dan gebruikelijk en dat anderen verenigingen, in tegenstelling tot Flik-Flak, doorgaans geen recht op onderverhuur hebben. In hoofdstuk 3 zijn de kosten en baten van Flik-Flak en De Plek nader vergeleken met andere accommodaties. 2.5.2
Flik-Flak 2017 en 2018
In 2017 en 2018 bestond het exploitatieresultaat van Flik-Flak uit de volgende baten en lasten. Baten * € 1.000
2017
2018
Lasten * € 1.000
2017
2018
1.
Contributie
401
381
11. KNGU
21
19
2.
Ruimten, activiteiten en diensten
281
304
12. Kosten ivm verhuur
1
1
3.
Doorbelasting SA per 2019 MSE
40
40
13. Personeelskosten
460
441
4.
Selectie
3
8
14. Afschrijvingen
0
0
5.
Sponsoring en donaties
2
8
15. Overige personeelskosten
67
73
6.
Subsidies
31
30
16. Huisvestingskosten
333
336
7.
Projectopbrengsten
34
66
17. Verkoopkosten
2
3
8.
Activiteiten
19
64
18. Autokosten
3
3
9.
Foyer
50
31
19. Kantoorkosten
9
9
10. Huurkorting St.Acc.
79
100
20. Algemene kosten
20
29
11. Overige
0
0
21. Financiële baten en lasten
2
2
917
916
22
116
Totaal Baten
940 1.032
Totaal Lasten 22. Netto resultaat
Tabel 5. Exploitatie Flik-Flak, bron: meerjarenbegroting Flik-Flak versie 24 07 2019, aangepast
Opgemerkt wordt dat onder 4 en mogelijk ook nog andere baten Flik-Flak een batig saldo verstaat waarop de lasten al in mindering zijn gebracht; baten noch lasten zijn in dat geval inzichtelijk. Door Flik-Flak is onder andere het volgende toegelicht.
Pagina 11/34 19064-001-jsc/hde
Ad 1.
De contributie van € 381.000 is het totaal van de basiscontributies uit tabel 2 die door de circa leden 1.500 in 2018 is opgebracht. Indien het eenmalig inschrijfgeld en de indexering buiten beschouwing worden gelaten dan bedroeg de gemiddelde contributie en lesduur circa € 250 respectievelijk 65 minuten per lid. Waar de opbrengsten van flexibele vormen van lidmaatschap zijn inbegrepen, is niet inzichtelijk. Ad 2. Deze baten zijn niet nader gespecificeerd. Ad 4. Sporters die behoren tot wedstrijdselecties betalen aanvullend op hun contributie een selectiebijdrage van waaruit selectiekosten zoals wedstrijddeelname worden betaald. De selectiebijdragen moeten gelijk zijn aan de -kosten; het overschot onder 4. is dan tijdelijk. Ad 5. In 2018 was er nog een sponsorovereenkomst met Jansen en Fritsen die in 2019 is geëindigd. Ad 6. Onder subsidies verstaat Flik-Flak jeugdsportsubsidie en de gezamenlijke buurtsportcoach van MSE en Flik-Flak. Ad 7. In 2018 was er een eenmalig groot project waardoor de baten incidenteel hoog waren. Ad 9. Omdat de lasten van de horeca nergens afzonderlijk in beeld zijn gebracht, betreft deze post kennelijk de brutomarge (omzet minus inkoop) van de horeca die Flik-Flak tot en met 2018 nog zelf uitbaatte. Ad 10. De ontvangen huurkorting hing samen met de verbouwing. Ad 22.
Flik-Flak beschouwt het positieve resultaat van het boekjaar 2018 door verschillende oorzaken als eenmalig van aard en acht het absoluut niet in de lijn der verwachting dat een dergelijk resultaat in de boekjaren 2019 en volgende ook behaald zal gaan worden. 2.5.3
Flik-Flak 2020, 2021 en 2022
De exploitatiebaten en -lasten zijn door Flik-Flak als volgt begroot. Exploitatie Flik-Flak * € 1.000
2017
2018
2019 2020 2021 2022
realisatie
begroting
Baten 1.
Contributie
401
381
380
384
388
392
2.
Ruimten, activiteiten en diensten
281
304
214
216
218
220
3.
Doorbelasting SA
40
40
0
0
0
0
4.
Selectie
3
8
2
2
2
2
5.
Sponsoring en donaties
2
8
6
6
6
6
6.
Subsidies
31
30
31
31
31
31
7.
Projectopbrengsten
34
66
45
15
15
15
8.
Activiteiten
19
64
30
30
30
30
9.
Foyer
50
31
18
18
18
19
10. Overige
0
0
0
0
0
0
11. Huurkorting St.Acc./gemeente
79
100
20
0
0
0
12. Exploitatiesubsidie gemeente
0
0
120
100
80
0
940 1.032
866
802
788
714
Totaal Baten Lasten 13. KNGU
21
19
22
22
22
23
14. Kosten i.v.m. verhuur
1
1
1
1
1
1
460
441
456
458
462
467
15. Personeelskosten 16. Afschrijvingen
0
0
1
1
1
1
17. Overige personeelskosten
67
73
73
73
74
75
Pagina 12/34 19064-001-jsc/hde
Exploitatie Flik-Flak * € 1.000
2017
2018
2019 2020 2021 2022
realisatie 18. Huisvestingskosten
begroting
333
336
266
267
268
270
19. Verkoopkosten
2
3
4
4
4
4
20. Autokosten
3
3
3
3
3
3
21. Kantoorkosten
9
9
9
9
9
9
22. Algemene kosten
20
29
29
29
29
30
23. Financiële baten en lasten
2
2
1
1
1
1
Totaal Lasten
917
916
864
868
875
883
Netto resultaat
22
116
2
-66
-87 -169
Tabel 6. Exploitatie Flik-Flak, bron: meerjarenbegroting Flik-Flak versie 24 07 2019, aangepast Bewerking: Tien organisatieadvies
Hierbij wordt het volgende opgemerkt. ▪ Op alle baten en lasten is vanaf 2020 een indexering toegepast van 1% met uitzondering van de baten uit de selectie, sponsoring en donaties, subsidies, projectopbrengsten en activiteiten. ▪ Tegenover de afnemende baten die zich, naast de exploitatiesubsidie, vooral voordoen bij ruimten, activiteiten en diensten, Projectopbrengsten en Activiteiten zijn geen afnemende lasten begroot. Uit de jaarrekening 2018 en de begroting van 13 september voor 2019 blijkt onder andere het volgende. Baten Ad 1. Indien het aantal leerlingen dreigt te dalen, zal dit met het inzetten van nieuw aanbod gecompenseerd moeten worden. Ad 2. Omdat een aantal ruimten is overgegaan naar de gemeente hoeft Flik-Flak daarvoor geen huur meer te betalen maar vallen ook de baten voor ruimten inclusief bijgeleverde activiteiten en diensten lager uit. Ad 3. In 2017 en 2018 werd door Flik-Flak van de Stichting Accommodatie een vergoeding van € 40.000 ontvangen voor beheertaken. Flik-Flak wil met de gemeente in gesprek over een eventuele gemeentelijke vergoeding voor beheertaken die Flik-Flak in 2020 zal en/of blijft verrichten. De gemeente stelt dat Flik-Flak geen expliciete beheertaken uitvoert die bij de gemeente behoren met uitzondering van het incidenteel openen of sluiten van het gebouw.
Hiervoor ontvangt Flik-Flak een vergoeding van enkele duizenden euro’s op jaarbasis die overigens in de begroting niet inzichtelijk zijn gemaakt. Ad 5. Mede ter compensatie van de vervallen sponsorovereenkomst met Jansen en Fritsen zijn/worden onderhandelingen met andere organisaties gevoerd. Ad 6. Onder subsidies verstaat Flik-Flak jeugdsportsubsidie en de gezamenlijke buurtsportcoach van MSE en Flik-Flak. Ad 7. In 2019 zijn er toezeggingen voor € 45.000. In 2020 komt CTO trampoline te vervallen en is een taakstelling van € 15.000 opgenomen. Ad 8. Deze post betreft een taakstelling die Flik-Flak in 2019 verwacht te realiseren en daarom ook voor de komende jaren heeft begroot. Ad 9. Deze post betreft de bijdrage voor Flik-Flak uit de verpachting van de horeca. Ad 11. Voor 2019 heeft de gemeente uit coulance een eenmalige huurkorting van € 20.000 verstrekt.
Pagina 13/34 19064-001-jsc/hde
Ad 12. Naast de huurkorting verleent de gemeente Flik-Flak nog een incidentele exploitatiesubsidie van € 120.000 in 2019, € 100.000 in 2020 en € 80.000 in 2021. In de oorspronkelijke begroting van Flik-Flak waren deze bijdragen verrekend met de huisvestingslasten onder 18. Lasten Flik-Flak baseert de lastenbegroting grotendeels op basis van ervaringen uit voorgaande jaren en nieuwe afspraken uit het lopende jaar. Ad 15. Flik-Flak ervaart dat voor het garanderen van de veiligheid extra personeel benodigd is in het pand en dat dit in 2019 nog werd gecompenseerd door een huurkorting (post 11.) De gemeente wijst dit verband nadrukkelijk af. De ontwikkeling in de personeelskosten verklaren niet het verschil in de omvang van het personeelsbestand dat in paragraaf 2.3 is geconstateerd. Betaling van de personeelslasten verloopt via Sportservice Noord-Brabant.
2.6 Beleidskaders 2.6.1
Algemeen
In het raadsbesluit omtrent de deprivatisering van de accommodatie is De Plek nader geduid vanuit de vijf pijlers van het sportbeleid10: Sportwijken, Sportieve infrastructuur, Mensen & Organisaties, Samenwerken en Topsport. De wijk Maaspoort laat zich als sportwijk kenmerken, met De Plek, MSE, binnen- en buitensportaccommodaties en de openbare ruimte. De Plek geldt hierin als een belangrijk deel van de stedelijke sportieve infrastructuur vanwege de vele (jeugdige) inwoners die er gymnastische sporten beoefenen. In De Plek zijn vele organisaties op het gebied van (top)sport of met een relatie tot de sport actief en werken op verschillende terreinen met elkaar samen. Bij het verstrekken van de subsidie voor de aanbouw door de provincie is als randvoorwaarde gesteld dat De Plek multifunctioneel, openbaar toegankelijk en in gebruik voor topsporttrainingen moet zijn. In de visie van het college ligt de focus van De Plek (en MSE) in aansluiting op de huidige functies en de pijlers van Flik-Flak (sport, gezondheid en educatie) op (top)sport, talentontwikkeling en gezondheid. Wenselijk is dat meer synergie bereikt wordt door verdere samenwerking tussen de aanwezige huurders en gebruikers van De Plek en MSE. Dit geldt ook voor de organisatie van (top)sportevenementen. Geconstateerd is dat De Plek en MSE een brede maatschappelijke en vooral stedelijke functie hebben.
Op beperkte schaal wordt ook een rol voor de wijk ingevuld waarvan een verdere verbreding niet wenselijk is omdat andere maatschappelijke voorzieningen, zoals De Schans en De Poort hier al invulling aan geven. 2.6.2
WMO
Flik-Flak lijkt in potentie goede faciliteiten te kunnen bieden om in het kader van de WMO te worden ingezet voor alle interventieprogramma’s waarin sport en bewegen een rol spelen. In het kader van de WMO en de transities in de zorg heeft de gemeente echter geen overeenkomsten met instellingen maar met individuen.
10
Zie: de gemeentelijke sportvisie “Sportief Samen Verder”, gemeente ’s-Hertogenbosch 2014 Pagina 14/34 19064-001-jsc/hde
Daarmee kan de gemeente niet aan instellingen voorschrijven welke accommodaties of activiteiten zij binnen ’s-Hertogenbosch moeten afnemen11. Voor bepaalde instellingen, zoals Reinier van Arkel, geldt daarbij dat er vanwege afnemende budgetten weinig mogelijkheden liggen voor uitbreiding of verplaatsing van activiteiten. Niet in de laatste plaats speelt de locatie van De Plek daarin een rol. Deze wordt niet altijd ideaal geacht voor de inzet van arbeidsmatige dagbesteding indien een prikkelarme, bij voorkeur openlucht, omgeving gewenst is. Daarnaast heeft de gemeente een (gedeelde) verantwoordelijkheid om erop toe te zien dat Wijkcentrum De Schans goed wordt benut en het zou onwenselijk zijn als De Plek hiermee zou gaan concurreren. Deze concurrentie voor De Schans wordt vanuit de gemeente ervaren als er structurele en/of incidentele huurders zich vanwege lagere tarieven of barterdeals12 meer tot De Plek aangetrokken voelen. Om dezelfde redenen ervaart Flik-Flak ook concurrentie vanuit De Schans. Een en ander neemt niet weg dat sportaccommodaties in ’s-Hertogenbosch instrumenteel worden ingezet op andere beleidsterreinen. Binnen de organisatie Weener XL vindt arbeidsmatige dagbesteding op en rond sportparken plaats. Ook vinden in ’s-Hertogenbosch activiteiten vanuit de Stichting Life Goals plaats.
Voor zover deze activiteiten zich laten verenigingen met de locatie van De Plek wil Flik-Flak hier faciliterend in optreden. Met Weener XL heeft Flik-Flak ervaren dat deze organisatie hiervan afziet omdat de gemeente een beter alternatief zou hebben geboden met de gratis toewijzing van een voormalig schoolgebouw. 2.6.3
Lokaal sportakkoord
In navolging op het Nationale Sportakkoord wil de gemeente in maart 2020 samen met sportaanbieders, maatschappelijke partners, en bedrijfsleven een Bosch Sportakkoord sluiten. Hiertoe worden in de komende maanden plannen concreet gemaakt, vastgelegd welke nieuwe initiatieven worden genomen en welke bestaande activiteiten versterkt gaan worden. Niet alleen de gemeente maar alle betrokken partijen beslissen over de inhoud van het akkoord en nemen ook samen verantwoordelijkheid voor de uitvoering. Ook na de ondertekening kunnen partijen participeren en nieuwe ideeën en acties toevoegen. Om de uitvoering te stimuleren en ondersteunen, stelt het ministerie voor 2020 en 2021 een budget van € 80.000 per jaar beschikbaar. 2.6.4
Subsidievoorwaarden
Op voorwaarden voor de jeugdsportsubsidie en de gedeelde buurtsportcoach voor Flik-Flak wordt hier niet nader ingegaan. Aan de huurkorting van € 20.000 die gemeente in 2019 uit coulance eenmalig geeft, zijn geen voorwaarden verbonden. Aan de afnemende exploitatiesubsidie voor 2019, 2020 en 2021 is onder andere als voorwaarde verbonden dat Flik-Flak zich inspant om de exploitatie te verbeteren en daarvoor onder meer medewerking verleent aan dit onderzoek. Daarnaast gelden voorwaarden aan de aard van het gebruik en de onderverhuur van De Plek.
11
12
WMO-cliënten die in aanmerking komen voor WMO-zorg ontvangen van de gemeente een toegangsbeschikking voor een combinatie van (individuele) begeleiding én dagbesteding. De gemeente geeft geen specifieke indicaties (toegang) voor alleen dagbesteding af. Cliënten hebben vervolgens keuzevrijheid in de aanbieder van wie ze ondersteuning willen. Daarmee stellen ze dan een ondersteuningsplan op (waarin de afspraken over hoeveel/hoe vaak individuele begeleiding en hoeveel uur dagbesteding worden vastgelegd). Transactie met gesloten beurzen. Pagina 15/34 19064-001-jsc/hde
2.7 Conclusies 1. Gezien de uiteenlopende aard van de dienstverlening heeft Flik-Flak de kenmerken van een sportvereniging maar ook van een welzijnsorganisatie, fitnessonderneming, zalencentrum, evenementenorganisatie en bedrijfsverzamelgebouw. 2. De Plek heeft een netto verhuurbaar vloeroppervlak van 8.132 m2 die verdeeld is over de begane grond en drie verdiepingen. 3. 66% hiervan is exclusief in gebruik gegeven aan Flik-Flak. 4. Daarnaast maakt Flik-Flak medegebruik van de turnhal heren die door de gemeente aan CTO wordt verhuurd. 5. Flik-Flak draagt in 2019 voor de helft bij aan de totale huuropbrengsten voor de gemeente. 6. Van de exploitatiekosten die de gemeente inclusief exploitatiesubsidie en beperkte kapitaallasten draagt voor de Flik-Flak-ruimten in De Plek werd in 2019 36% gedekt door de huuropbrengst van Flik-Flak. 7. Aan inzet binnen arbeidsverband was in 2019 een totaal van circa 11,9 formatieplaatsen werkzaam die door circa 25 personen werden ingevuld. Het jaarverslag 2018 vermeldt een grotere formatie, namelijk gemiddeld 15,5 formatieplaatsen die door 27 werknemers werden ingevuld. In 2017 ging het om 16,4 formatieplaatsen en 30 werknemers. 8. Van de leerlingen van Flik-Flak zijn de totale aantallen sinds 2015 bekend die een lichte daling laten zien. 9.
Het aantal KNGU-leden in Nederland nam in de afgelopen tien jaar met 10,4% toe, gecorrigeerd voor de bevolkingsomvang is dat 5,7%. 10. Op basis van het nationaal gemiddelde zou ’s-Hertogenbosch in 2018 zo’n 2.510 KNGU-leden moeten hebben; in werkelijkheid waren dit er 1.089. 11. Tien organisatieadvies verwacht dat het aantal KNGU-leden van Flik-Flak vanwege de bevolkingsontwikkeling in de komende jaren vanzelf met zo’n tien per jaar zal toenemen; de lage KNGU participatie in ’s-Hertogenbosch duidt echter op een veel groter potentieel. 12. Van de tarieven is alleen de basiscontributie bekend die Tien organisatieadvies als bovengemiddeld beoordeelt. 13. De jaarbezetting in klokuren per ruimte en zaaldeel is niet inzichtelijk waardoor de gebruiksintensiteit en het rendement per zaaldeel niet kan worden beoordeeld. 14. Vooralsnog is geen specificatie van leden, abonnementsvormen en deelnamecijfers bekend waardoor het rendement per lidsoort, afdeling en/of activiteit niet kan worden beoordeeld. 15. Vooralsnog zijn geen afspraken, (raam-)overeenkomsten en opbrengsten voor de gebruikgave van ruimten aan andere organisaties bekend waardoor het rendement per organisatie niet kon worden beoordeeld. 16. In 2018 werd een positief resultaat behaald waarvan de omvang eenmalig van aard was.
Bij Flik-Flak ligt het absoluut niet in de lijn der verwachting dat een dergelijk resultaat in 2019 en daarna nogmaals behaald kan worden. 17. Samen met MSE heeft De Plek een brede maatschappelijke en vooral stedelijke functie die vanuit het WMO-beleid door de gemeente niet nader aan de orde wordt gesteld. Flik-Flak lijkt hier zelf het initiatief in te moeten nemen, zonder daarbij met Wijkcentrum De Schans te concurreren. 18. Mogelijk liggen er voor Flik-Flak nieuwe aanknopingspunten vanuit het lokaal sportakkoord dat in maart 2020 gesloten wordt.
Pagina 16/34 19064-001-jsc/hde
3
EXPLOITATIEVERGELIJKING
3.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn de belangrijkste inventarisatie- en analysegegevens afgezet tegen de exploitatiegegevens van andere sportaccommodaties.
3.2 Gemeente In Nederland is het gebruikelijk dat gemeenten sportaccommodaties beschikbaar stellen aan georganiseerde gebruikers. De gemeente ’s-Hertogenbosch vormt hierop geen uitzondering. De tarieven die de gemeenten daarvoor berekenen, lopen sterk uiteen. Hoewel het met de invoering van de Wet Markt en Overheid is voorgeschreven dat gemeenten de kostprijs inzichtelijk hebben, behoeft deze niet te worden gehanteerd indien vanuit de betreffende accommodaties Diensten van Algemeen Economisch Belang worden verleend. Lang niet alle gemeenten hebben dan ook inzicht in de kostprijzen van sportaccommodaties of hanteren tarieven die samenhangen met de kostprijs. Een ervaringsgegeven van Tien organisatieadvies is dat het integrale dekkingspercentage voor binnensportaccommodaties inclusief kapitaallasten varieert tussen 15% en 30%; voor buitensportaccommodaties is dat 5% tot 15%13. Voor Flik-Flak is dit kengetal in paragraaf 2.5.1 bepaald op 36%. Deze bevindingen zijn niet met elkaar in strijd mits bedacht wordt de kapitaallasten van De Plek veel lager zijn dan gebruikelijk en dat anderen verenigingen, in tegenstelling tot Flik-Flak, doorgaans geen recht op onderverhuur hebben.
3.3 Binnensportaccommodaties De primaire sportruimte waarover Flik-Flak beschikt, is in paragraaf 2.3.2 bepaald op circa 4.000 m2. De jaarlijkse huuropbrengst die de gemeente van Flik-Flak ontvangt, bedraagt in paragraaf 2.8.2. circa € 266.000. De gemiddelde huuropbrengst is daarmee circa € 66,50 per vierkante meter sportvloer per jaar. Door Tien organisatieadvies uitgevoerde exploitatieanalyses van 27 sporthallen en 9 sportzalen in vier sterk verstedelijkte gemeenten laten voor dit kengetal een bedrag zien van € 82,6014. Op basis hiervan kan de huuropbrengst van Flik-Flak als laag worden beoordeeld. Voor sporthallen en -zalen geldt echter dat deze voor multifunctioneel gebruik geschikt zijn en dus vele takken van sport kunnen faciliteren. De ruimten van Flik-Flak zijn hierin enigszins beperkt en hebben, ondanks dat er wel zaalvoetbal plaatsvindt, niet de officiële afmetingen en voorzieningen voor balsporten. Daarentegen beschikt Flik-Flak over meer en betere ruimten voor bijeenkomsten die onderverhuurd kunnen worden.
3.4 Turnaccommodaties Op verzoek van Flik-Flak zijn geen andere turnclubs of gemeenten benaderd met het verzoek om hun exploitatiegegevens te beoordelen en vergelijken omdat:
13 14
Zie bijvoorbeeld de rapportages over sportaccommodatietarieven in Maastricht en Leeuwarden De gemeente met het hoogste kengetal behaalde circa € 105; de gemeente met het laagste kengetal circa € 55. Pagina 17/34 19064-001-jsc/hde
▪ ▪
andere turnhallen onvoldoende overeenkomen met De Plek; de rapportage en de aanleiding daartoe niet bij andere turnclubs en gemeenten bekend zou moeten zijn.
Tien organisatieadvies heeft zich daarom beperkt tot vergelijkingsmateriaal dat openbaar toegankelijk is. Organisatie
Flik-Flak
Rechtsvorm Jaartal Leerlingen / leden
stichting
Pro Patria Zoetermeer15 vereniging
Gym & Turnen Arnhem16 stichting
2018
2014
2018
1.492
2.520
.
Totale baten
€ 932.000
€ 473.000
€ 231.000
- waarvan contributies
€ 381.000
€ 458.000
.
Personeelslasten
€ 514.000
€ 298.000
179.000
Zaalhuur
€ 236.000
€ 144.231
€ 22.000
Gemiddelde baten per lid
€ 625
€ 188
.
Gemiddelde contributie per lid
€ 255
€ 182
Gemiddelde personeelslasten per lid
€ 345
€ 118
.
Personeelslasten t.o.v. baten
55%
63%
77%
Personeelslasten t.o.v. contributie
135%
65%
.
Gemiddelde zaalhuur per lid
€ 158
€ 57
.
Zaalhuur t.o.v. baten
25%
30%
10%
Ratio’s
Tabel 7. Vergelijking turnclubs
De tabel laat zeer grote verschillen zien omdat Flik-Flak niet alleen een sportclub maar ook zalenverhuur/projectbureau is en daartoe over veel meer ruimte, personeel en batensoorten beschikt. Mede op basis van de ratio’s voor personeelslasten en zaalhuur van ProPatria is Tien organisatieadvies van mening dat het resultaat van Flik-Flak in 2018 voor circa € 55.000 (€ 430.000 baten minus € 375.000 lasten) aan de sportclub-activiteiten kan worden toegerekend en voor circa € 60.000 aan zalenverhuur/projectbureau. Voor zalenverhuur/projectbureau zijn zowel de baten als lasten en daarmee het exploitatierisico hoger. De begroting voor 2019 en verder laat zien dat vooral de baten van zalenverhuur/projectbureau afnemen en de lasten, met uitzondering van de huisvestingslasten, gelijk blijven.
15 16
Bron: Jaarverslag Gymnastiekvereniging Pro Patria Bron: Jaarverslag Stichting Gym & Turnen Arnhem Pagina 18/34 19064-001-jsc/hde
4
MAATREGELEN
4.1 Inleiding In dit hoofdstuk zijn maatregelen in overweging gegeven om de exploitatie van Flik-Flak te verbeteren. De maatregelen refereren enigszins aan de BCG-matrix17, zijn kort toegelicht en in de laatste paragraaf taakstellend uitgewerkt. De basis hiervoor wordt gevormd door de bevindingen uit de voorgaande hoofdstukken en de ideeën van Flik-Flak zoals opgenomen in de memo “Kansen voor het genereren van extra inkomsten sportclub Flik-Flak”. De maatregelen wordt onderscheid gemaakt naar de hoofdactiviteiten van Flik-Flak die Tien organisatieadvies als volgt heeft gedefinieerd. ▪ Sportclub. ▪ Zalenverhuur. ▪ Projectbureau. In aanmerking nemende dat de drie hoofdactiviteiten elkaar versterken en als zodanig meer (kunnen) zijn dan de som der delen, beschouwt Tien organisatieadvies de Sportclub als corebusiness van Flik-Flak waaraan de zalenverhuur en het projectbureau dienstbaar moeten zijn.
4.2 Kapitalisatie sociaal-maatschappelijke activiteiten 4.2.1
Systeemontwikkeling financiële administratie
De inventarisatieresultaten uit de voorgaande hoofdstukken maken duidelijk dat slechts beperkt gegevens zijn verschaft over de leerlingenadministratie, bedrijfsvoering en exploitatieresultaten. Als gevolg hiervan ontbreekt het aan inzicht in de mate van zowel sociaal-maatschappelijk als financieel rendement van leerlingen, activiteiten, ruimten, dienstverlening, doorbelasting overhead, et cetera. Hierdoor kan gevraagd of ongevraagd geen verantwoording worden afgelegd over de besteding van de gemeentelijke exploitatiesubsidie anders dan in algemene termen als instandhouding van de organisatie en activiteiten. Indien Flik-Flak de hoofdactiviteiten op dezelfde wijze blijft uitvoeren, lijkt deze subsidie niet te kunnen worden gemist maar kan evenmin een onderbouwd advies worden gegeven over wederzijds wenselijke wijzigingen in de omvang en inzet van de subsidie. Aanbevolen wordt daarom dat Flik-Flak via zowel de begroting als jaarrekening inzicht gaat verschaffen in het financiële rendement van hoofdactiviteiten en alle programma’s die daaronder plaatsvinden. Omdat per activiteit/programma ook inzicht is gewenst in de leerlingaantallen, deelnamecijfers, ruimtegebruik, et cetera vereist dit een doorontwikkeling van de financiële administratiesystematiek met een koppeling naar de leerlingen- en reserveringsadministratie.
Voor de overheadkosten kan daarbij in overleg een verdeelsleutel worden gehanteerd.
17
De matrix beschouwt de verschillende product-marktcombinaties (PMC’s) en maakt onderscheid tussen: - Melkkoe: hoog marktaandeel in een stabiele, volwassen markt. De baten die hieruit worden gegenereerd kunnen gebruikt worden om in een ster of vraagteken te investeren. - Ster: een hoog marktaandeel in een groeimarkt. Met gerichte investeringen dient men de voorsprong te behouden tot de markt volwassen wordt en dit een melkkoe wordt. - Vraagteken: een klein marktaandeel in een groeimarkt; onzeker is of dit een ster of een hond zal worden. - Hond: klein marktaandeel in een volwassen markt. Indien het bedrijf geen strategisch belang bij dit product heeft, dient zij het af te stoten. Pagina 19/34 19064-001-jsc/hde
4.2.2
Subsidievoorwaarden
Aanbevolen wordt dat de gemeente dit door Flik-Flak te bieden inzicht als voorwaarde aan de subsidieverlening verbindt en daarbij prestatie indicatoren benoemt die door Flik-Flak per hoofdactiviteit c.q. programma (moeten) worden nagestreefd. Deze prestatie indicatoren zijn nog nader te bepalen, evenals de hoogte van de subsidie die de gemeente per hoofdactiviteit en/of programma wenst te verlenen. 4.2.3
Uurtarieven
Één van de voorwaarden voor een activiteit-/programmagestuurde subsidieverlening is dat voor het ruimtegebruik een verrekentarief per uur wordt gehanteerd. Ongeacht voor welke hoofdactiviteit of programma het ruimtegebruik van Flik-Flak is bedoeld, wordt de gemeente ‘sHertogenbosch daarom aanbevolen om voor elk van de ruimten in De Plek een integraal kostprijs georiënteerd huurtarief per uur te bepalen en te hanteren. Hierin moet een relatie met de overige gemeentelijke binnensportaccommodaties bestaan zodat overeenkomstige ruimten in ‘s-Hertogenbosch ook een overeenkomstig tarief18 kennen. De uurtarieven maken het voor FlikFlak eenvoudiger om het rendement per ruimte, activiteit en leerling te bepalen op basis waarvan keuzes gemaakt kunnen worden om het ruimtegebruik te wijzigen of beëindigen. Ook voor huurders, projecten en evenementen van Flik-Flak vormt dit een goede basis voor een kosten-/ batenanalyse en de daaropvolgende keuze om het ruimtegebruik te wijzigen of beëindigen. Daarbij behoeft op voorhand niet al het gebruik van Flik-Flak daadwerkelijk op uurbasis te worden gereserveerd en gefactureerd, mits Flik-Flak een sluitende urenadministratie van het ruimtegebruik voert zodat de kosten op nacalculatie kunnen worden verrekend. Met de verenigingssoftware die Flik-Flak van het bedrijf All United afneemt, wordt (nog) niet over het ruimtegebruik per uur gerapporteerd.
Deze mogelijkheid wordt door All United of andere leveranciers wel geboden.
4.3 Verbetering exploitatie 4.3.1
Wervingsacties, activiteiten
Melkkoe. Als sportclub met circa 1.500 leerlingen geldt Flik-Flak als een belangrijke speler in het lokaal faciliteren van sport en bewegen. Hoewel De Plek voor met name gymnastiek en turnen zeer veel ruimte biedt, is het aantal KNGU leden in ’s-Hertogenbosch met 0,7% echter nog zeer gering in vergelijking met andere turngemeenten zoals Nijmegen (1,3%), Amersfoort (1,6%) en Zoetermeer (2,3%). Gezien de bevindingen uit paragraaf 2.11 ligt het voor de hand om in te zetten op een toename van het ledental door wervingsacties voor autonome groei in combinatie met het vernieuwen/uitbreiden van activiteiten. Meest voor de hand ligt om dit te richten op het grote potentieel van turnen als breedtesport (recreatief en talentontwikkeling) voor met name het jongens- en herenturnen waarop De Plek een meer aanzuigende werking kan hebben. Aanbevolen wordt dat Flik-Flak zich ten doel stelt om hierdoor tot en met 2025 een aanwas te realiseren van 500 leden, door jaarlijks bijvoorbeeld zo’n 40 leden via wervingsacties en 60 leden door vernieuwen/uitbreiden van activiteiten te werven. Bij een toename van 100 leden nemen de contributiebaten en jeugdledensubsidie met circa € 27.000 toe. Vanwege de daarvoor benodigde personeelsinzet en -lasten evenals de verschuldigde bondsbijdragen wordt verwacht dat dit per saldo resulteert in een netto opbrengst van circa € 20.000.
18
Hierbij kan een onderverdeling in tariefgroepen worden gemaakt zoals gebruiksaard (scholen, verenigingen, ondernemingen), gebruiksduur (staffelkorting op urenafname) en gebruiksmoment (dal- en piekuren). Pagina 20/34 19064-001-jsc/hde
Diverse maatregelen die in dit kader getroffen kunnen worden, zijn door Flik-Flak al overwogen of zelfs al ingevoerd zoals: a. Trampoline fitness. b. Ski-, snowboard en wakeboard training. c. Circuslessen. d. Uitbreiden regiotrainingen turnen, schermen, aikido, trampolinespringen, badminton, acro en taekwondo. e. Uitbreiden aanbod voor kinderen, waaronder: 1. multisport (basis gymnastieklessen) voor de kinderen in de leeftijd 6 en 7 jaar; 2. lesprogramma’s voor kinderopvang en buitenschoolse opvang. f. Ruimte bieden voor alternatieve vormen van (voortgezet) bewegingsonderwijs met behulp van projecties, virtual reality, etc. g. Uitbreiden van het sportaanbod voor volwassenen/ouderen, waaronder: 1. mensen met een visuele of andere al dan niet chronische beperking; 2. reïntegranten; 3. nieuwe Nederlanders; 4. bewoners van woonzorgcentra. Gezien het aanwezige potentieel wordt aanbevolen om de hierin te maken keuzen te concentreren op de kernactiviteit turnen als breedtesport. 4.3.2
Verblijfsduur
Melkkoe. De gemiddelde contributie en lesduur is in paragraaf 2.8.1 bepaald op circa € 250 respectievelijk 65 minuten per lid. Deze lesduur wordt in relatie tot bijvoorbeeld balsporten als vrij kort beoordeeld. De totale contributieopbrengst neemt toe als leerlingen kunnen worden verleid om hun aantal lesuren uit te breiden. Vernieuwing van het begeleide activiteitenaanbod leidt niet alleen tot meer leerlingen en een langere verblijfduur maar ook tot meer personeelsinzet en -lasten. Overwogen kan worden om de verblijfsduur te verhogen via activiteiten waarvoor geen additionele personeelsinzet benodigd is. Een al bestaand voorbeeld hiervan is de Vrije turntraining 16+ waar wel begeleiding aanwezig is maar niet per definitie hoeft toe te nemen bij meer deelnemers. Flik-Flak zal de komende jaren taakstellend een toename van circa tien minuten kunnen realiseren. De contributiebaten en jeugdledensubsidie nemen dan jaarlijks met circa € 35.000 toe. Vanwege de daarvoor benodigde personeelsinzet en -lasten wordt verwacht dat dit per saldo resulteert in een netto opbrengst van circa € 25.000. Aanbevolen wordt om de hierin te maken keuzen mede te baseren op een analyse van de samenstelling van het huidige ledenbestand naar activiteitendeelname. 4.3.3
Schoonmaak
Hond. De schoonmaak wordt nu door de gemeente verzorgd voor een bedrag van circa € 58.000. Vermoedelijk vindt dit plaats vanuit een overeenkomst die de gemeente voor een groot aantal objecten tezamen is aangegaan en kan dit door Flik-Flak niet goedkoper worden aanbesteed. Mogelijk kan Flik-Flak echter wel een deel van de werkzaamheden verrichten met vrijwilligersinzet, barterdeals of werkacties19 en daarmee per saldo alsnog een financieel voordeel behalen.
19
Bij de invoering van zogenaamde werkacties worden leerlingen of hun ouders verplicht om bepaalde werkzaamheden voor de club te verrichten danwel af te kopen. Pagina 21/34 19064-001-jsc/hde
4.3.4 Horeca Hond. Voor de horeca geldt hetzelfde als voor de schoonmaak. Om op daluren horecabaten te genereren, kan automatenverkoop overwogen worden. 4.3.5
Beheerder/receptionist
Hond. Flik-Flak ervaart dat voor toezicht en veiligheid de aanwezigheid van een beheerder/ receptionist gewenst is. Denkbare maatregelen om de kosten hiervan te beperken, zijn onder andere: a. Afzonderlijke doorbelasting van de kosten aan de overige gebruikers danwel de gemeente; voorwaarde hieraan is dat ook zij behoefte hebben aan de aanwezigheid van een beheerder/ receptionist. b. Combinatie maken met de horeca waarbij de receptie en horeca door één en dezelfde persoon worden bemenst; voorwaarde is dat het entreegebied hierop wordt aangepast. c. De ingang van De Plek laten vervallen en gebruik te maken van het entreegebied van MSE; voorwaarde is dat het entreegebied hierop wordt aangepast. Ook kan in dit kader elektronische toegangscontrole worden overwogen. Dit is om meerdere redenen wenselijk. 4.3.6
Elektronische toegangscontrole
Vraagteken. Met de verenigingssoftware die Flik-Flak van het bedrijf All United afneemt, wordt (nog) niet over de activiteitendeelname van leerlingen gerapporteerd. Deze mogelijkheid wordt door All United of andere leveranciers wel geboden. In combinatie met een pasje en tourniquet kan toegang worden verleend maar ook melding van aanwezigheid worden gemaakt naar de lesgevers, ledenadministratie en financiële administratie. 4.3.7
Paracommercie
Melkkoe. Ofschoon commerciële activiteiten niet zijn toegestaan in De Plek, vindt er wel broodwinning plaats. Huurders als SmallSteps, Tymen Hart Freerunning, Taekwondoschool Louis van Esch en Protect Invest zijn vermoedelijk geen verenigingen maar ondernemingen. Mogelijk geldt dit ook voor de rechtspersoon die uit de Aikidoleden van Flik-Flak voortkomt en nu als huurder wil verdergaan. Flik-Flak fungeert voor hen als huisbaas van een bedrijfsverzamelgebouw dat altijd geopend, schoon en warm is maar waarin zij alleen op vaste dagen een vaste ruimte gebruiken die op andere tijden door anderen wordt benut. Conform de Wet Markt en Overheid zullen de huurvoorwaarden voor hen marktconform, transparant en niet-discriminatoir moeten zijn en kan arrangementvorming met de activiteiten van Flik-Flak plaatsvinden. In overleg tussen Flik-Flak en gemeente kan worden bezien of de verhuur aan dergelijke ondernemingen kan worden uitgebreid en/of de huurtarieven kunnen worden verhoogd. Ook kan overwogen worden om in aanvulling op de ruimten voor SmallSteps en het Sportmedisch Centrum nog meer ruimten exclusief te gaan verhuren. Aanbevolen wordt om de hierin te maken keuzen mede te baseren op een analyse van het feitelijke ruimtegebruik door Flik-Flak.