Definitief verslag Commissie Omgeving 15 april 2025

Commissie OMGEVING verslag Datum: Locatie: Aanwezig: Voorzitter: Secretaris: Aanwezige leden:

Collegeleden:

15 april 2025 Raadzaal F.J. van Haren mr. G.L. Pijnenburg H.B. Bos, M.C. Dupuis, L.A.J. van Griensven, B.B.R. den Hartog, T.A.J. Heijmans, A. Hernández, W.B.G. Hoeben, ing. J.Th.M. van Hoek, J. Kanters, M.P. Kagie,. M.A.J.T. Korvervan Weegberg, J. Kouwenberg, W.M. van de Leemput, A.A.J. van der Leest, mr. drs. R. Lipman, mr. S.J.M. Peters, M.G.H. van Rens, E. Samshuijzen, A.C. van Silfhout, ir. P.K. Schuurmans, ing. J.P. Verhoef BEd, mr. C.H.A. van den Wildenberg ing. R.A.P. Geers, R.J.J. Geers, M.J.J. van der Geld MSc, H.M.M. Vermin

Afwezig:

J. Broekmeulen, J.M.A. van der Els, E.R.F. Esser, J.J.M. Gersjes, drs. P.E. Kagie, drs. R.M.J. van den Kerkhof, B.F.C. Roovers

Verslaglegging:

E.J. Wendt, DemiSec

1.

Opening en mededelingen De voorzitter opent de vergadering om 19.00 uur en heet iedereen welkom. Verhinderd zijn de heer Gersjes, de heer Broekmeulen, de heer Van den Kerkhof, de heer Roovers en mevrouw Verreijt, de laatste voor iets langere tijd. Zij wordt voorlopig vervangen door de heer Kouwenberg.

2.

Vaststellen van de agenda De voorzitter vraagt de commissie om akkoord voor de agendering van agendapunten 11 en 12 in deze vergadering. De heer Van Hoek (50PLUS) meent dat de onder 11 geagendeerde discussienotitie door de actualiteit is achterhaald nu het rijk voornemens is de wet waarop de lage huren zijn gebaseerd terug te draaien en het puntensysteem te wijzigen. De voorzitter vraagt de commissie niet óf de stukken worden geagendeerd maar of dat in deze vergadering of op een ander moment moet gebeuren. Beide worden met goedvinden van de commissie geagendeerd. Na vaststelling van de grote animo om bij de diverse agendapunten het woord te voeren, meldt de voorzitter dat een eventuele uitloopvergadering plaatsvindt op 17 april, zoals reeds gecommuniceerd. Vanwege beperkte beschikbaarheid van wethouder Vermin wordt agendapunt 9 voor agendapunt 8 behandeld. De agenda wordt vastgesteld.

3.

Vaststellen van het verslag van de commissie Omgeving van 18 maart 2025 Het verslag wordt ongewijzigd vastgesteld.

4.

Vaststellen van de lijst van toezeggingen en de lijst van openstaande moties Het college stelt voor motie nummer 1, 9, 10, 12, 14, 15, 18, 19, 22, 32, 34, 35, 40, 42, 46, 48 en 50 als afgedaan te beschouwen. . 1

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is blij dat zijn oproep de lange lijst met moties op te pakken effect heeft gehad. De heer Van Griensven (PVV) meent dat een motie pas als afgerond beschouwd mag worden als een daarin genoemde termijn is gehaald. Dat is nu bij een aantal op deze lijst volgens hem niet het geval, maar welke dat zijn, kan hij niet zeggen. De voorzitter merkt op dat de PVV het secretariaat heeft geholpen met een schriftelijk overzicht van bedoelde moties. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) heeft begrip voor beide standpunten. De commissie stemt in meerderheid in met het als afgedaan beschouwen van de moties. De heer Van Rens (D66) vraagt om een update over de toezegging Digitaal Parkeren (december 2022) die voor Q1 2025 was gedaan. Wethouder Roy Geers komt hierop schriftelijk terug. 5.

Werkplanning De voorzitter geeft aan dat het college een werkbezoek t.b.v. het nieuwe Design Museum wil plannen voor de commissies Omgeving en Sociaal. De commissie stemt hiermee in. Verder zijn er geen opmerkingen over de werkplanning.

Raadsvoorstellen 6.

Herstelbesluit bestemmingsplannen Heesch West De heer Van Hoek (50PLUS) vindt dat de – weliswaar beperkte – financiële gevolgen binnen het budgetrecht van de raad vallen. Op dit moment zit dat goed, maar bij toekomstige tegenvallers (ontsluiting, bouwrijp maken) dient de raad vóór uitvoering te worden geconsulteerd. Door de mogelijkheid dat de GR een tekort aanvult, wordt het budgetrecht niet opgeheven. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt een toelichting op de noodzaak van het aanlichten van gebouwen, armaturen en dergelijke. De heer Schuurmans (VVD) wijst op het grote belang van een bedrijventerrein als Heesch West en van de stevige juridische basis die er onder ligt. Positief is dat de juridische positie wordt versterkt en dat waar mogelijk aan zorgen wordt tegemoetgekomen, dat de beroepsprocedure hopelijk kan worden versneld en verdere vertraging wordt voorkomen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) is verbaasd over de ruim 8.000 pagina’s aan bijlagen, juist omdat de ondergeschiktheid van wijzigingen wordt benadrukt. Uit de antwoorden van ambtelijke vragen blijkt dat dit als een compleet nieuwe aanvraag moet worden beschouwd. De fractie vraagt hoeveel bedrijven categorie 4 of hoger nodig hebben en hoe zich dat verhoudt tot het terugzoneren van de milieucategorieën. De fractie vraagt of verplaatsing van de Afvalstoffendienst naar Heesch West mogelijk is.

Gevraagd wordt ook of het beter is woningen of percelen aan te kopen of de milieucategorisering voor lief te nemen en zo gemeentelijk geld kwijt te zijn. Het benieuwt de fractie welke nieuwsfeiten vóór de raadsbehandeling van 7 mei nog van invloed kunnen zijn op dit raadsvoorstel. De heer Van Griensven (PVV) noemt het positief voor Vinkel dat er niet wordt gereden aan de zuidzijde. Er komt geen categorie 5.1, meer rust en natuur en minder geluid. Dit zijn bij een slecht plan echter slechts doekjes voor het bloeden. Na overleg met omwonenden zal de fractie tot een beslissing komen. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) is blij dat de technische fouten en onduidelijkheden nu worden hersteld. Met een beter onderbouwd bestemmingsplan wordt vertraging bij de Raad van State voorkomen. Het college geeft gehoor aan zorgen van omwonenden. Door bedrijven in 2

milieucategorie 5.1 niet langer toe te staan wordt de leefbaarheid aan de randen van het bedrijventerrein beter gewaarborgd. Wat de verkeersafwikkeling betreft, vraagt de fractie extra aandacht voor de rotonde bij Van der Valk in Nuland. Deze lijkt niet berekend op extra vrachtverkeer. De toegezegde monitoring van deze rotonde en terugkoppeling hierover aan de raad/commissie wordt nogmaals benadrukt. Reactie college Wethouder Ralph Geers geeft aan dat de kans van slagen bij de Raad van State is toegenomen, mede omdat er een beter plan voor omwonenden ligt. De financiële paragraaf geeft aan dat het uitgiftebeleid en de onderzoeken binnen de begroting passen. De raad, die zelf mede de GR heeft opgezet, behoudt het budgetrecht. Via de begroting en de jaarstukken van Heesch West en via de eigen P&C-cyclus houdt de raad de controle. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of de raad als de ontsluiting € 2 miljoen duurder is dan volgens de grondexploitatie vanuit het budgetrecht goed- of afkeuring moet verlenen voorafgaand aan de uitvoering. Wethouder Ralph Geers maakt het onderscheid tussen gemeentelijke kosten die via de gemeentelijke P&C-cyclus lopen en GR-kosten die via de begroting bij de raden terechtkomt voor zienswijzen. Gevelverlichting en armaturen zijn benoemd omdat het college de aangepaste en verduidelijkte planregeling voor lichthinder wil borgen.

De heer Hoeben (De Bossche Groenen) merkt op dat op dit terrein geen enkel bezwaar is gemaakt. Hij vraagt waarom er zoveel informatie nodig is om een aantal reparaties uit te voeren. Wethouder Ralph Geers verklaart de omvang van het stuk vanuit de wens nu één definitief stuk te kunnen overleggen. In de oude situatie werden voor lichtnormen naar richtlijnen verwezen. Die kunnen veranderen, daarom zijn ze nu in het plan geborgd. Er is overigens wel één bezwaarschrift over licht geweest. Er is niet zozeer sprake van een nieuwe aanvraag, wel van één pakket. Wat verhuizingen betreft, kunnen bedrijven langs de meetlat van het Uitgiftekader en de zonering worden gehouden. Als er discussie ontstaat over door de gemeente opgestelde planregels is het aan de gemeente om via herstelbesluiten helderheid te geven over bijvoorbeeld gebiedstypen. De verkeersdruk rond rotonde Nuland blijft een aandachtspunt. Na het in de routing brengen van dit voorstel is nog overeenstemming bereikt met één bezwaarmaker, die een illustratieve aanpassing in het stuk wenst. Die aanpassing is uitgesteld omdat het college die niet nog vandaag, op de dag van de commissiebehandeling wilde doorvoeren. Dat besluit is dus een week uitgesteld. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) heeft naar laatste ontwikkelingen gevraagd mede vanwege de korte termijn.

Tot eind april kunnen nog andere bezwaarschriften opkomen die dwars op het plan liggen. Wethouder Ralph Geers geeft aan dat het originele bestemmingsplan nu bij de Raad van State ligt. Die bezwaartermijn is gesloten. De hoop is nu dat zij ter zitting tot een uitspraak komen. Tegen de herstelbesluiten is op zich ook bezwaar mogelijk. Omdat hier sprake is van een verbetering van de positie van omwonenden verwacht het college dat niet. De stikstofuitspraak is verwerkt. De maand april is meegenomen in de passende beoordeling voor Heesch West. De voorzitter stelt voor dit als hamerstuk voor de raadsvergadering van 7 mei te agenderen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) wil nog een slag om de arm houden tot die datum. De voorzitter benadrukt, ook verwijzend naar de opmerkingen van de PVV, dat een hamerstuk niet betekent dat elke fractie akkoord is, wel dat er niet meer over wordt gesproken.

3

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) wil dan toch de mogelijkheid houden er een licht bespreekstuk van te maken. De voorzitter merkt op dat als geen motie of amendement wordt ingediend dit alsnog als hamerstuk naar de raadsvergadering zal worden doorgeleid. 7.

Anticiperende aankoop agrarische grond plus opstallen Mevrouw Samshuijzen (PvdD) stelt dat sanering van de megastal omwonenden verlost van geuroverlast en dat het aantal dieren dat in megastallen wordt gehouden ermee vermindert. Het meer verworvene aan grond hoeft kennelijk niet meer langs de raad, ook al heeft de raad daar niet over beslist. Het aantal van tien extra woningen zou met een BOPA-procedure afgedaan kunnen worden. Omdat de ruimteverdeling nog niet duidelijk is, zou de voorgenomen invulling wat de fractie betreft toch nog langs de raad moeten komen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt aandacht voor de ontsluiting van het gebied, zo mogelijk via de aankoop van extra grond voor verkeersdoeleinden. Mevrouw Lipman (CDA) merkt op dat deze aankoop omlegging van de Hoefgraaf, realiseren van extra woningen en ontsluiting van De Groote Wielen-Noord mogelijk maakt. Vanwege deze strategische afwegingen stemt de fractie voor. In de toekomst is de gehele oostelijke ontsluiting ermee gemoeid. Een risico is dat de verkopende partij niet de benodigde vergunning van de provincie verkrijgt. Het niet doorgaan van de verkoop zou nadelig zijn voor de gemeente, wat de vraag oproept wat de wethouder doet om dat te voorkomen.

De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) merkt op dat met deze strategische aankoop langdurige procedures en vertraging in De Groote Wielen-Noord en bij de oostelijke ontsluiting worden voorkomen. Belangrijk is de extra woningbouw die mogelijk wordt gemaakt, naast een betere inpassing van groen en water en het voorkomen van de komst van een mestvergister in de buurt van een woonwijk. Bij verdere uitwerking dienen de financiële risico’s in ogenschouw genomen te worden, met name bij het bepalen van de planologische haalbaarheid van de extra woningen. Verplaatsing van het agrarisch bedrijf vraagt zorgvuldigheid in vergunningen, stikstofregels en natuurimpact. De heer Kanters (Volt) vraagt uitleg over waarom de minnelijke verwerving van de gronden als kans wordt genoemd, terwijl tegelijkertijd bij de risico’s de mogelijkheid van het níet minnelijk verwerven wordt genoemd. De heer Van Hoek (50PLUS) spreekt zijn lof uit voor de kans die het college heeft gezien, het initiatief dat het daarop heeft genomen en de daadkracht die is getoond om een geheel agrarisch complex aan te kopen. Zorgen dat de gemeente partij in de markt is en echt iets te zeggen heeft, is de basis van actief grondbeleid. In eerdere gevallen heeft 50PLUS gepleit voor een stikstofparagraaf in ruimtelijke plannen. Die zit hier nu in, waarbij de rechten naar de gemeente toe worden gehaald.

De heer Schuurmans (VVD) noemt op het tegelijkertijd creëren van mogelijkheden voor de oostelijke ontsluiting, negentig woningen, verplaatsing van een groot agrarisch bedrijf uit de nabijheid van woningen en het daardoor voorkomen van tijdrovende en kostbare procedures als positieve punten. Een krediet van € 7,5 miljoen met een directe afwaardering van € 3 miljoen is fors. De vraag is hoe zeker het compenseren van de afwaardering met de extra woningbouw is. Zo krijgt de eigenaar na aankoop het recht van kosteloze voortzetting van zijn bedrijfsvoering tot de gemeente de gronden nodig heeft. De fractie is benieuwd wat is afgesproken over schade, vervuilde grond, de aard van de activiteiten en de ontruimingstermijn. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) sluit zich bij de vorige spreker aan. Reactie college Wethouder Roy Geers geeft aan dat de oorspronkelijk noodzakelijke grondaankoop voor de ontsluiting van De Groote Wielen 2 hectare besloeg. De eigenaar wilde minnelijk verkopen mits 4

het hele bedrijf werd gekocht. Daarover is het gesprek gestart. De gronden zijn nodig en onteigening heeft weer andere voor- en nadelen. Voordeel van volledige aankoop is dat het meerwaarde aan de woonkwaliteit biedt en aan de bedrijfsvoering voor ondernemer. De extra gronden kunnen worden ingezet voor extra woningbouw. Een deel van de kosten wordt afgedekt door tachtig woningen binnen het plangebied van De Groote Wielen te realiseren. Een ander deel (€ 3 miljoen) wordt gedekt met tien extra woningen. Daarmee is dat risico zo gering mogelijk, zo niet geheel weg. De raad wordt geïnformeerd wat de gronden betreft die buiten het bestemmingsplan liggen. De bevoegdheid is bij de raad weggelegd. De wijk De Groote Wielen-Noord wordt op deze manier aan de noordzijde op de juiste manier ontsloten. Voor de ontsluiting van De Groote Wielen als geheel en in reactie op de suggestie om hiervoor extra grond bij te kopen, verwijst de wethouder naar nadere informatie komende zomer, met de bedoeling nog in deze raadsperiode tot een richtinggevende uitspraak te komen. Pas als bekend is wat de infrastructurele oplossing is, weet het college of het verstandig is grond aan te kopen. De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) ziet het meer als een suggestie: als er nog een stukje ligt, pak het erbij en richt er bijvoorbeeld een bushalte in.

Wethouder Roy Geers denkt dat de belastingbetaler is gediend bij weldoordacht beleid in plaats van lukraak bushaltes plaatsen. Grondposities moeten vooral strategisch worden verworven. Het belang van de verhuizing van de huidige eigenaar wordt bij de provincie onderstreept. De provincie heeft die bevoegdheid. Als dat niet doorgaat, vervallen de gronden die echt nodig zijn voor de ontsluiting van De Groote Wielen-Noord en de pachtgronden binnen het huidige bestemmingsplan aan de gemeente. Dan kan het bedrijf op de huidige locatie verder. Over het voortgezet gebruik merkt de wethouder op dat het bedrijf planologisch-juridisch op deze locatie kán voortbestaan. De voorzitter concludeert dat dit voorstel als hamerstuk zal worden doorgeleid naar de raadsvergadering. 9.

Financieringsstrategie en voorbereidingskrediet MIRT-verkenning Bosch Centraal De heer Van Silfhout (Volt) heeft drie zorgen bij het goede nieuws van de vernieuwing van het stationsgebied: het glazen plafond bij de entree baart zorgen gezien de ervaringen in Utrecht. Meer ontwerpen van deze architect zijn wel mooi, maar niet praktisch. Het tekort van € 100 miljoen móet worden gevonden als het nodig is, maar deze overschrijding is wel een flinke. Het kan wel eens twee Design Museums gaan kosten. Een zorg is ook de richting die het rijk kiest om samen met de regio het gat te dichten: extra woningen om bij te dragen aan de financieringsstrategie. Dit mag niet leiden tot het tornen aan de hoeveelheid sociale huur. Bij gebieden met een vergelijkbare complexiteit en ambitie is de Grex niet sluitend. Nu is er mogelijk een flinke plus op de Grex nodig. De heer Van Rens (D66) vindt Bosch Centraal een majeur project. D66 zal instemmen met het vrijmaken van € 400.000 extra voor het voorbereidingskrediet. Hij vraagt wel op welke manier de raad zal worden geïnformeerd over de overschrijding met € 100 miljoen. Dit is een belangrijk project voor de gemeente waarbij een financiële bijdrage zeker gepast is. De heer Dupuis (SP) ziet deze plannen niet bijdragen aan meer capaciteit voor het ov en ook niet aan meer betaalbaar ov. Van doelmatigheid in verbetering van de doorstroom is geen sprake.

Voor dit vele geld zijn er goedkopere en meer doelmatige oplossingen te vinden, zoals het verbinden van de perrons met de omgeving, verplaatsing van het busstation naar West en verplaatsing van de horeca en de trappen om meer ruimte te creëren. De fractie vraagt zich af of deze investering het wel waard is. Voor de ambitie voor de Bossche binnenstad om elk nieuw project nóg mooier te maken, moet wel een rekening worden betaald. Deze is te hoog en gaat ten koste van buurtverbetering en het vermijden van toekomstige tekorten. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) omschrijft Bosch Centraal als een van de belangrijkste knooppunten van Nederland. Het station van de toekomst moet passen bij deze statuur en moet klaar zijn voor de groei in treinreizigers. Om een voorkeursbeslissing te mogen 5

nemen, moet voor het eind van 2025 een sluitende financieringsstrategie zijn gevonden. Of dat extra geld wel nodig is, moet kritisch worden beschouwd. Den Bosch moet zich afvragen wat zo’n knooppunt de stad waard is en in welke vorm. Ook is de vraag of die € 100 miljoen in het komende halfjaar ineens wordt gevonden. De heer Bos (GroenLinks) stelt dat bij het realiseren van de diverse ambities een gedegen financieringsstrategie hoort. De fractie staat positief tegenover het raadsvoorstel. De heer Van der Leest (CDA) vraagt of de gemeente, die € 12 miljoen bijdraagt aan de oorspronkelijke € 200 miljoen, volgens dezelfde verdeelsleutel automatisch € 6 miljoen moet bijdragen aan de resterende € 100 miljoen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil voorkomen dat de raad voor het blok wordt gezet als er een plan voor woningbouw ligt waarmee die rijkssubsidie kan worden verworven. Als alleen door in te stemmen er geen station meer is, zou dat ‘tekenen bij het kruisje’ betekenen. In de Spoorzone wordt al vrij veel verdicht. De fractie wil dat de raad over aantal en soort woningen kan blijven maken voordat de propositie naar het rijk gaat. Graag de garantie dat de raad aan zet blijft. De heer Van Hoek (50PLUS) wil graag weten waar de verhoging met € 100 miljoen vandaan is gekomen.

De megalomane ambitie om ‘Den Bosch Centraal Europees op de kaart te zetten’, zoals vanuit het college weleens geopperd, heeft 50PLUS niet. Functioneel en toekomstbestendig, niet meer dan dat. Dat zou wellicht met het voorbereidingskrediet wel te financieren zijn. De heer Van Griensven (PVV) wil horen op welk punt de raad nog aan bod komt waar het om het ontwerp gaat. De heer Schuurmans (VVD) erkent de noodzaak om mee te blijven denken over oplossingen. Afhaken verzwakt de positie. Er is begrip voor de vraag naar extra voorbereidingskrediet. Dit is geen blanco cheque. Van het college wordt maximale inzet verwacht om de benodigde gelden te vinden met substantiële bijdragen van rijk en provincie. De fractie wil een sluitende en duurzame financieringsstrategie zien. Benieuwd is de VVD naar een plan B. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) legt de nadruk op de sluitende financiering in dit op zich belangrijke project. Reactie college Wethouder Vermin wijt de gestegen kostenraming vooral aan de prijsstijgingen en andere berekeningen van ProRail. Na een ‘value engineering sessie’ is daar die € 300 miljoen uit gekomen. Met een tandje erbij voor alle partijen – voor Den Bosch de middelen voor woningbouw – komen partijen ergens. Deels gaat het om extra woningen. De raad wordt dan in positie gebracht waar het om de ruimtelijke kaders gaat. Ook bij IenW zijn de middelen beperkt.

De heer Van Silfhout (Volt) vraagt of het sociale doel in dit project in gevaar komt. Wethouder Vermin ziet de verdeling over woningcategorieën zoals afgesproken in het bestuursakkoord over het totaal binnen de gemeente. Daar komt bij dat op de woningen niet verdiend hoeft te worden, maar dat de extra woningen leiden tot een extra rijksbijdrage. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is bezorgd dat de raad pas aan zet komt nadat het college met het rijk heeft gesproken over bijvoorbeeld de NOVEX-middelen, waardoor de raad genoodzaakt zou zijn akkoord te gaan met het ruimtelijk kader. Zij hoopt dat de wethouder die zorg over de volgordelijkheid kan wegnemen. Wethouder Vermin erkent het lastige samenspel met het rijk hierin. Hij kan de zorg niet helemaal wegnemen. Omdat het college de ruimtelijke kaders nog niet volledig gereed heeft, kan het de raad hierin geen garantie op een volledige positie geven. De wethouder zegt toe erop te willen broeden, maar of dat lukt voor het bezoek van de staatssecretaris op 19 mei a.s. is de vraag. 6

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) vraagt om de raad zo goed mogelijk mee te nemen in dit proces. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vraagt naar het risico op hogere verdichting in het stationsgebied in de Bossche Stadsdelta zonder dat de raad daar nog over kan besluiten. Wethouder Vermin benadrukt dat de raad altijd aan zet blijft. Ook bij andere NOVEX-afspraken werd de raad nog betrokken, maar het college heeft wel onderhandelingsruimte nodig tot die tijd. Hij vindt dat De Bossche Groenen een cirkelredenering hanteert. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) wil best afwachten waar het voorbereidingskrediet toe leidt. Het is niet zo dat die extra € 100 miljoen wordt opgehaald door hier en daar wat te verdichten. Er wórdt al aardig verdicht in het stationsgebied. De vraag is in welke volgorde de wethouder handelt. De keuze mag niet zijn óf het station óf de verdichtingsopgave. Wethouder Vermin merkt op dat de verdichtingsopgave wordt meegenomen in de ruimtelijke ontwikkelkaders. Als met het rijk de aanvullende financiering wordt overeengekomen, is de raad nog steeds in positie. Om het station te realiseren, moet Den Bosch een stapje bij zetten, via geld of extra woningen. De heer Van Rens (D66) heeft geen moeite met die € 400.000 voor onderzoek. De vraag is hoe de wethouder de raad meeneemt zodat die op de juiste momenten kan bijsturen en keuzes kan maken.

De raad is geen pinautomaat voor het station. Wethouder Vermin stelt dat dit via de gebruikelijke systematiek van het Structuurfonds verloopt: bij een eventuele ophoging is de raad in positie om in te stemmen of af te wijzen. Daarbij ligt de eventuele deal met het rijk ook op tafel. De heer Van Rens (D66) vraagt of ook het scenario ‘ambitie bijstellen’ aan bod kan komen en niet alleen wel of geen extra geld. Als de kosten nóg hoger worden, moet de raad de discussie moet kunnen voeren welk station het wil tegen welke prijs. Daar wil de fractie in worden meegenomen, niet alleen in ‘het gaat zoveel extra kosten’. Wethouder Vermin geeft aan dat dit hem in een lastig parket brengt, nadat hij in november na afloop van de BO MIRT heeft aangegeven dat partijen dit traject in gingen en de ambities zijn herbevestigd, waarbij zou worden bekeken of het hogere budget omlaaggebracht kon worden. Den Bosch heeft in dit project allerlei partners met elk zijn eigen ambities. De eigen wensen van Den Bosch betreffen vooral de omgeving van het station. De ‘value engineering sessie’ heeft het bedrag omlaaggebracht tot een volgens hem redelijke € 300 miljoen. Het herbevestigen van de ambities is dan ingewikkeld. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) hoort dat uit die sessie als ‘gemaximaliseerd minimaal bedrag’ € 300 miljoen is gekomen.

Bij behoud van de ambities kan een andere invulling van die ambities worden gekozen. Aan díe knoppen moet de raad nog kunnen draaien als er ineens € 100 miljoen extra bij moet komen. Wethouder Vermin zegt dat dát tijdens die sessie is gebeurd. De bouwstenen en ambities kwamen eerst veel hoger uit, daarna zijn die in overleg met specialisten bijgesteld, zonder de ambities tekort te doen. Dat zijn geen megalomane gouden kranen, benadrukt de wethouder. De prijsstijgingen tussen 2020 en 2025 zijn een gegeven. Als nog verder op de ambities wordt gekort, gaat het project door een ondergrens. Ook het tijdpad – een deal met het rijk in juni – komt dan in gevaar. Heel praktisch op concreet ambitieniveau met de raad in gesprek – niet alleen de Bossche ambities, ook die van NS, ProRail, rijk en provincie – is dan lastig. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) begrijpt die tijdsdruk na zes jaar voorbereiding. Het is tegelijk nogal wat om die € 300 miljoen via ‘value engineering’ volledig uit handen te geven. Gevraagd wordt of het klopt dat er, nadat de wethouder via het rijk NOVEX-gelden probeert te krijgen, een gat overblijft.

7

Wethouder Vermin legt uit dat er nu een complete strategie ligt waaraan de gemeente bijdraagt naast de provincie, rijk (IenW en VRO), NS en ProRail. Dat zou het moeten zijn. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) stelt dat dan nog de raad moet instemmen met de gevraagde eigen bijdrage. Wethouder Vermin geeft aan dat dat via het Structuurfonds bij de raad terugkomt, die dan nog steeds vrij is om het af te wijzen. De heer Van Silfhout (Volt) concludeert dat de slotconclusie dan toch is ‘tekenen bij het kruisje'. Die zorg is nog steeds niet weggenomen. Wethouder Vermin kan nog nadenken over een extra moment om de raad mee te nemen in de processtappen en dan uitleggen tot hoever het project is gevorderd. Anderzijds zijn er ambities geformuleerd en zijn de prijsstijgingen niet op die ambities gebaseerd of op tussentijdse ‘plussen’, maar op de marktontwikkeling tussen 2020 en 2025 en opslagen van ProRail. Als de raad een heel nieuw debat over de ambities wil, kan dat, maar er ligt straks als het goed gaat wel een afspraak met het rijk waar den Bosch volgens hem heel blij mee mag zijn. Er zijn meer partijen die deze middelen aanvragen en de nood om het station aan te pakken is hoog. Voor nu zou hij de raad adviseren te laten zien dat men bereid is de handschoen op te pakken om het station te realiseren, uit lokaal belang en voor de landelijke betekenis van het knooppunt.

Hij vervolgt de beantwoording. Hij benadrukt dat het hier juist om de doorstroming gaat. Geen versiering, maar de basis op orde brengen. Dat er meer treinen gaan rijden, noemt de wethouder desgevraagd een ‘mogelijke optie’. Er is ruimte op het spoornetwerk, maar niet op het huidige station. De heer Dupuis (SP) vraagt of goedkopere oplossingen zijn bekeken. Wethouder Vermin geeft aan dat allerlei opties zijn bekeken, maar dat de smalle perrons en een smalle passerelle een gegeven zijn zolang niet wordt gekozen voor een heel nieuw station. De sfeerimpressies zijn geenszins het ontwerp. Een glazen plafond is zeker niet de bedoeling. De menselijke maat en of de bebouwing past in de omgeving worden zeker meegenomen, waarbij ook de raad weer aan bod komt, als onderdeel van het budgetrecht. Van een blanco cheque is geen sprake, dit is echt het bedrag waarvoor het moet gebeuren. Tweede termijn De heer Van Silfhout (Volt) proeft dat de wethouder zijn handen vrij wil hebben bij de onderhandelingen met het rijk en dat dit de raad in een oncomfortabele positie plaatst. Ambities zijn duidelijk, maar in de onderhandelingen met het rijk staat ook een intensivering van ambities als bespreekpunt op het programma. Als de ambities worden geïntensiveerd, moet de raad weer aan zet zijn.

In de buurt van een Centraal Station is Volt voor een grotere verdichting, maar wel door daarover mee te beslissen. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt zich af of dit proces past bij deze bedragen en deze groottes. Een college hoeft niet vleugellam te worden gemaakt door een raad die een ontwerp op detailniveau wil meebepalen. Tussen die optie en het bepalen van de ambities en de kosten zit nog veel ruimte. De keuze wat Den Bosch een dergelijk knooppunt waard is, wordt wel degelijk door de raad gemaakt. Op dit moment voelt het als carte blanche. De heer Van Rens (D66) begrijpt dat het college ruimte nodig heeft om te onderhandelen met het rijk en andere partners. Die ruimte wil D66 bieden, maar als er meer geld nodig is, wil hij niet alleen kunnen kiezen tussen ja of nee, maar zou hij ook graag over scenario’s willen bespreken, waarbij ook aan andere knoppen dan de financiële alleen kan worden gedraaid, zonder automatisch op de ambities te willen beknibbelen. Het belang van een Bosch Centraal en nieuwe woningen in die omgeving ziet de fractie zeker. Het mag geen carte blanche zijn om via € 300 miljoen straks misschien naar € 310 miljoen te gaan. Met begrip voor de prijsstijgingen moet de raad de portemonnee van Den Bosch bewaken.

Mevrouw Samshuijzen (PvdD) waardeert dat de wethouder wil ‘broeden’ op het beter betrekken van de raad bij dit proces, maar vraagt hem om daar voorafgaand aan de raadsvergadering iets 8

over te delen. Als de betrokkenheid zich beperkt tot ‘tekenen bij het kruisje’ gaat de PvdD in ieder geval niet mee in het frame ‘nee zeggen is het blokkeren van deze belangrijke gebiedsontwikkeling’. De heer Bos (GroenLinks) deelt de ambities nog steeds. De vraag is in hoeverre de keuzes die nu voorliggen nog terugkomen tijdens het debat in het najaar over het voorkeursalternatief. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) vindt dat de raad inzicht moet hebben in welke keuzes voorliggen. Als verdichting omwille van een sluitende businesscase nodig is, zal daar niemand tegen zijn. Het gaat er om dat de raad keuzes kan maken. Meer scenario’s en opties en zonder de snelheid die nu als onvermijdelijk wordt gepresenteerd. Wethouder Vermin benadrukt dat het sluiten van een overeenkomst met het rijk niet eenvoudig is omdat het rijk weinig middelen heeft. Ook is het enthousiasme bij het rijk voor het ov beperkt. Den Bosch moet dus met iets komen. Momenteel zit het project in de verkenningsfase, planuitwerking, planvoorbereiding en uitvoeringsbesluiten volgen nog als momenten waarop de raad besluiten kan nemen. Besluiten met een onderliggende financieringsstrategie waarvan de raad kan beoordelen of die de gemeentelijke bijdrage daaraan wil leveren. De keuze is óf fors meer geld bijleggen óf op zoek gaan naar andere budgetten dan die van IenW.

De wethouder denkt dat er een goed voorstel voor inpassing van de verdichting valt te maken. Daar hangen altijd andere afwegingen mee samen. Als de ontwikkelkaders worden voorgelegd, is de raad nog in positie. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil juist bij de achterliggende afwegingen worden betrokken en wil daarover kunnen meepraten. Niet pas op het einde horen dat dit het is geworden en dat er geen keuzes meer zijn. Wethouder Vermin zegt de raad voor de raadsbehandeling op 7 mei een brief toe waarin het proces in de komende periode wordt uiteengezet. Nu al bij de raad terugkomen over mogelijke woningbouw voordat in het overleg met het rijk nog panelen kunnen schuiven, lijkt hem lastig. De raad komt keurig aan bod bij de ruimtelijke ontwikkelkaders en diverse keren daarna met betrekking tot het station. Er zijn allerlei keuzemomenten. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil voorkomen dat de raad pas aan zet is bij het ruimtelijk kader, als het akkoord met de staatssecretaris al is gesloten en dat zonder akkoord van de raad Den Bosch de subsidie misloopt. Dat het een moeilijk proces is, begrijpt de fractie. Zij kijkt uit naar de brief. Wethouder Vermin zal zeker nadenken over wat hij de raad voor de raadsvergadering presenteert.

Hij begrijpt nu echt niet wát de commissie wanneer zou willen horen om het voorbereidingskrediet te kunnen voteren en hóe hij de raad goed kan meenemen in de uiteindelijke ontwikkeling van Bosch Centraal. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) wil graag betrokken worden bij de vraag waar de verdichting toegepast kan worden en op welke manier. Daar moet de raad meer varianten en keuzes hebben. Niet één optie, slikken of stikken. De heer Van Hoek (50PLUS) zegt dat díe toelichting hem zeer helpt. Met het rijk worden zeker geen afspraken op postcodeniveau over verdichting worden gemaakt. Het gaat om de aantallen woningen, vooral in de Spoorzone, waar een bijdrage van het rijk tegenover staat. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of hij goed begrijpt dat uit het overleg in de komende maanden met de diverse partijen een bedrag komt dat Den Bosch moet bijdragen. Over de onttrekking aan het Structuurfonds vraagt hij of commissie en raad vanwege die onttrekking zelf uitmaken waar verdicht gaat worden en dat rijk en provincie zich daarvan afzijdig houden. . Wethouder Vermin geeft aan dat de afspraak is dat woningen worden toegevoegd die van waarde zijn om de middelen van het ministerie. Het is aan de raad om daar in de ontwikkelkaders over te beslissen.

9

De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt of die woningen rond het station moeten staan of willekeurig in Den Bosch. Wethouder Vermin zegt dat dit deels onderwerp van gesprek zal zijn. Dat een logisch verband met het station als onderlegger van dat gesprek geldt, wil niet zeggen dat ze allemaal rond het station moeten komen. De heer Van Hoek (50PLUS) vraagt naar de noodzaak voor het rijk om woningbouw tegen het station aan te bepleiten. Wethouder Vermin schetst dat bij woningbouw een noodzaak tot mobiliteit komt. Om die reden stelt het rijk bij het bouwen van woningen middelen ter beschikking voor mobiliteit, in dit geval via een treinstation. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) ziet in alle plannen met NOVEX-gelden de koppeling met infrastructuur. Het rijk zal woningen ‘ergens in Den Bosch’ niet accepteren. Wethouder Vermin herhaalt dat dit onderwerp van gesprek is. De heer Van Rens (D66) hoort dat de wethouder begrip heeft voor de zorgen van de PvdD maar vraagt of hij ook de zorgen van D66 begrijpt. Wethouder Vermin denkt dat de verhouding tussen de totale kosten en de ambities een verantwoorde is: geen nodeloze versiering, de focus op het noodzakelijke. De totale € 300 miljoen omvat ook de ambities van de andere partijen. Die zorg heeft de wethouder in de gaten en hij neemt deze mee. De voorzitter heeft de SP horen verklaren dat die zal tegenstemmen.

De wethouder heeft een wethoudersbrief met aanvullende informatie voorafgaand aan de raadsvergadering toegezegd. De heer Van Rens (D66) overweegt een motie of amendement in te dienen over de controle die de raad heeft op de uiteindelijke financiering van dit dossier. De heer Dupuis (SP) verwacht met een versoberingsmotie te komen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) neemt het mee terug naar de fractie en ziet de moties tegemoet. De voorzitter stelt vast dat dit als licht bespreekstuk naar de raadsvergadering kan worden doorgeleid, omdat het zwaartepunt niet ligt op het voorgesteld besluit maar op het vervolgproces. Hiermee wordt ingestemd. 8.

Ontwikkelkader De Vliert fase 1 De voorzitter schetst dat hierover is ingesproken tijdens Informeren en Ontmoeten. De heer Kanters (Volt) maakt zich vooral zorgen over de verkeerssituatie. Een van de doorstroomassen loopt midden door dit gebied. Er komen extra woningen, auto’s en voetgangers. Er komt een knip op de Binnenring en mogelijk een op de Hervensebaan. De doorstroomas is nu al onveilig. Het plan mag concreter worden in wat hieraan wordt gedaan. Als de fractie op dit punt gerustgesteld wordt, is dit een juweel van een plan. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) omarmt het plan vanwege de juiste proporties tussen groen, laag- en hoogbouw in dit 2100 (in eerste instantie 1500) woningen omvattende project. Graag een reflectie op de parkeernorm en de elasticiteit in de optimalisering van de bezettingsgraad bij onvoldoende plekken. Voor de NOVEX-gelden moet tijdig worden gestart met de woningbouw en realisatie van de onderdoorgang in het parkeerhuis. De heer Peters (PvdA) is enthousiast over dit nieuwe woningbouwplan: 1500 woningen waarvan 70% betaalbaar, veel extra groen en een Vliertpark waarin ontspanning en ontmoeting 10

kunnen plaatsvinden en ruimte voor kleinschalige horeca en een buurthuiskamer. De fractie verwacht dat dit een mooie nieuwe stadswijk wordt met plek voor iedereen. Wel is de vraag waar de flexwoningen die nu op deze locatie staan naartoe gaan. De heer Schuurmans (VVD) erkent de urgentie en steunt de ambitie. De hoogtegrens van 70 meter is akkoord, maar met 60 had ook volstaan mogen worden. Goed dat het college alvast het vraagstuk benoemt hoe zo nodig alsnog tot een sluitende Grex kan worden komen en dat er ruimte is voor twee of drie CPO-projecten. De fractie is blij dat hier het Welsh Divisionmonument wordt ingepast in lijn met een motie uit 2021. Over de combinatie van stikstofplanning en financiële risico’s wordt gezien de NOVEX-deadline van 2027 gevraagd naar het realiteitsgehalte van de ambitie. Van de wethouder hoort de fractie graag hoe het contact met het ministerie is over de bestedingsvoorwaarden van de NOVEXgelden. In de proportie middelhuur ligt er nog wel een kans. Dit is het laatste grote plan waar in deze raadsperiode op kan worden gestuurd om ervoor te zorgen dat de Bossche Mix gemeentebreed wordt gehaald, inclusief middelhuur. Omdat de financieel-economische haalbaarheid onder druk staat, vraagt de fractie zich af of Den Bosch met dit plan niet te veel wil en of projectontwikkelaars vroegtijdig om hun zienswijzen is gevraagd.

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) vraagt zich af of er voldoende parkeervoorzieningen worden gecreëerd in het totale plan en fietsvoorzieningen in het woongedeelte. Zowel bij aanvang als na ingebruikname moet er voldoende ruimte zijn. De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) is blij met de veelal betaalbare nieuwe woningen. Ontmoeting is belangrijk, maar de vraag is of een buurtkamer alleen genoeg is. Gepleit wordt voor bewonersinvloed op inrichting en gebruik van de collectieve ruimte. Een supermarkt is bij uitstek een plek waar men elkaar tegenkomt. Als die ontbreekt, vallen veel ontmoetingen weg. Wie naar een andere wijk moet voor de boodschappen, moet bij terugkeer thuis wel kunnen parkeren. De fractie wil voldoende parkeerruimte voor de bewoners zelf én mensen die tijdelijk naar de wijk komen. De fractie pleit dan ook voor het toch – desnoods tijdelijk – vestigen van een (compacte) buurtsuper ‘to go’. Er moet voldoende ruimte overblijven voor (breedte- én top) sport. Mevrouw Van den Wildenberg (VOOR Den Bosch) pleit voor voldoende ruimte. Graag een schitterende nieuwe wijk maar dan zonder de problemen van Willemspoort. De heer Van Griensven (PVV) vraagt welke verschillende doelgroepen het college in de 1500 woningen wil vestigen en of hier ook statushouders en arbeidsmigranten onder vallen.

Gevraagd wordt hoe groot de kans is dat dit project in de uitvoerfase een natuurvergunning krijgt in het kader van interne saldering. De fractie stelt dat 70 meter te hoog is voor de bewoners van de laagbouw. De parkeervragen van andere fracties worden onderschreven, met aanvullend de vraag naar de risico’s bij dubbelgebruik. Bewoners moeten zonder moeite kunnen parkeren. De heer Dupuis (SP) stelt dat dit gebied geen sociaal-cultureel centrum kent en slechts één supermarkt geïsoleerd aan de rand van de buurt. Bij zo’n verdichting voldoen die faciliteiten niet. Een sociaal-cultureel centrum en een supermarkt zouden er wat de SP betreft moeten komen. Het transferium wordt van het station af verplaatst als parkeerhuis. De capaciteit neemt af, terwijl Den Bosch de auto wil beperken en ov en bereikbaarheid stimuleren. Mevrouw Lipman (CDA) is enthousiast over dit groenrijke gebied dicht bij de stad waar de ontsluiting (nog) geen probleem is. Het nabijgelegen NS-station biedt volop kansen en de bedoeling is er een volwaardige mobiliteitshub te creëren. Het succes hiervan staat of valt met afstemming met stakeholders en nadenken over toekomstbestendige mobiliteitsvormen. De sociale structuur moet worden geborgd. Voorkomen moet worden dat het park en de torens anonieme plekken worden. Waar mogelijk dient de hoogte te worden beperkt. De vele ontmoetingsplekken zijn een lichtpunt.

Het CDA gaat ervan uit dat invulling samen met de buurt gebeurt. Op het transferium staan nu veel touringbussen. Dat blijft een punt van zorg. 11

De heer Van Rens (D66) signaleert dat wonen in deze wijk kan in het groen, in hofjes en in een hoge grootstedelijke omgeving. Vanaf Rosmalen wordt dit een mooie entree naar de stad, op wat nu nog een grote asfaltvlakte met oude bebouwing is. Graag snel aan de slag hiermee. De heer Van Hoek (50PLUS) leest als een van de manieren om het project haalbaar voor een ontwikkelaar te maken de mogelijkheid te bezuinigen op de kwaliteit van de buitenruimte. Daar is de fractie tegen: er wordt al goedkoop gebouwd, als dan de buitenruimte dan ook nog een armoedig uiterlijk krijgt, wordt dit geen fijne wijk. Als het voor de ontwikkelaar nodig is, dient de Bossche Mix op dit plan in heroverweging genomen te worden. Den Bosch moet ook de mensen die iets meer te besteden hebben, vasthouden. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) is in eerste instantie positief over dit plan voor een gebied dat er om schreeuwt ontwikkeld te worden. De sociale huur echter komt vooral in de hoogbouw terecht. In het rustiger deel aan het park komen de duurdere woningen. De woonkwaliteit dient voor alle inkomensgroepen op een zelfde manier beschikbaar te zijn. Dit wordt een gebied met (energie-intensieve) All Electric-oplossingen voor de warmtevoorzieningen met groot risico op netcongestie en er wordt BENG gebouwd en niet ENG.

Ten aanzien van duurzaam bouwen meldt het ontwikkelkader over duurzaam bouwen dat wordt voldaan aan de wettelijke minimumeisen. De kaders voor de beeldkwaliteit in ontwerp en materiaalkeuze kennen geen toetsingskader, zodat niet kan worden voorkomen dat toch weer staal en beton wordt gebruikt. Dat vraagt concrete sturing op die onderwerpen. Mevrouw Van de Leemput (Bosch Belang) is bezorgd over de financiële haalbaarheid, parkeergelegenheid en ontsluiting. De heer Bos (GroenLinks) beschouwt De Vliert als een strategisch goede plek om veel te bouwen en flink de hoogte in te gaan. Dat het aantal woningen hoger is dan in het ambitiedocument is volgens de fractie een compliment waard. Met Station Oost wordt een goede verbinding met de binnenstad gecreëerd. Een extra fietstunnel onder het spoor door bevordert de verbinding in de wijk en met omliggende wijken. GroenLinks is blij dat de fiets en het ov centraal staan in de wijze waarop De Vliert met de rest van de gemeente wordt verbonden. De ontwikkeling wordt tot vreugde van de fractie zoveel mogelijk ingepast in de bestaande groenstructuur. De hoognodige grootstedelijke ontwikkeling krijgt hier vorm met behoud van de bestaande groenstructuur. De woningnood kan worden aangepakt terwijl een klimaatadaptieve omgeving wordt gecreëerd. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) sluit zich aan bij de bijdrage van Volt.

Voor de bomen die hier staan, is geen inpasbaarheidsonderzoek gedaan omdat de groenstructuur uit het ambitiedocument is ingepast in het ontwikkelplan en in het Vliertpark alle bomen kunnen worden ingepast. Als een bomeninventarisatie wordt gedaan zonder te bekijken wat dit concreet betekent, zullen in de praktijk meer bomen sneuvelen dan wenselijk is. Reactie college Wethouder Van der Geld hoort eenzelfde enthousiasme als uit deze commissie komt in de inspraak door bewoners. De meest gestelde vraag is wanneer men er kan gaan wonen. De knip Hervensebaan is nog verre van concreet en wordt meegenomen in de mobiliteitsdiscussie. Het wordt drukker op de wegen, maar de wegen zijn daarop berekend. De Vliert wordt een relatief autoluw gebied met een voor de omgeving relatief lage parkeernorm. Drukker betekent niet automatisch verkeersonveiliger. De heer Kanters (Volt) vraagt of de wethouder niet vindt dat het juist verkeersveiliger mag worden. Wethouder Van der Geld reageert dat de landelijke wens van nul verkeersslachtoffers de wens van iedereen is. Dan moeten de meest onveilige punten als eerste worden aangepakt, omdat alles tegelijk niet kan. Dan zijn deze wegen niet als eerste aan de beurt. De parkeernorm is relatief streng. Om een waterbedeffect te voorkomen, wordt overgegaan op vergunningparkeren, mede op verzoek van inwoners. 12

De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt of wordt gedoeld op het dubbel parkeren op het voormalig transferium, waar 700 plekken worden opgedeeld, met overdag transferiumgebruik en ’s avonds bewonersparkeren. Wethouder Van der Geld bevestigt dit. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt zich af wat de elasticiteit daarvan is. Het zou wellicht ook tekorten kunnen creëren. Wethouder Van der Geld vindt dit een technische vraag en komt daar technisch op terug. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat een parkeernorm niet maakt dat auto’s verdwijnen. Gevraagd wordt hoe de vergunningen daarbij helpen. Wethouder Van der Geld denkt dat door helderheid aan de voorkant – hier wonen betekent bijvoorbeeld één parkeerplek – de ruimte wordt opgevuld: meer is er niet. Ook worden andere vervoersmiddelen gestimuleerd, dicht bij het ov-knooppunt en de onderdoorgang onder het spoor. De heer Dupuis (SP) vraagt hoe de wethouder dat slim parkeren in het weekend ziet, als de bewoners niet aan het werk zijn. Het model werkt dan niet, terwijl er dan juist een piek is in het gebruik van de transferia. Wethouder Van der Geld neemt dat mee in een wethoudersbrief. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) begrijpt dat de wethouder daar nog niet op kan ingaan, maar merkt wel op dat de afstand wordt vergroot. Er is ook dubbelgebruik van transferium en station.

Wethouder Van der Geld merkt op dat dit laatste dubbelgebruik er nauwelijks is. Het effect van het parkeerhuis iets richting stadion en station verplaatsen is gering. De automobiliteitsbewegingen van Station Oost – een van de slechtst bereisde stations van Nederland - zijn momenteel zeer laag. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) meent dat verder uit elkaar halen niet zal leiden tot meer gebruik en meer dubbelgebruik. Een goede hub neerleggen zou een verstandige keuze zijn. Wethouder Van der Geld verwijst naar een eerdere raadsinformatiebrief voor de locatiekeuze. De bouw van De Vliert zal de exploitatie van Station Oost wel ten goede komen. Ook de overstapmogelijkheid naar Utrecht wordt genoemd. De heer Schuurmans (VVD) concludeert uit de zojuist aangekondigde wethoudersbrief dat nog geen prognose is gemaakt van de risico’s en bandbreedtes van dit dubbelgebruik. Wethouder Van der Geld weet dit niet. Mevrouw Lipman (CDA) vraagt of er andere manieren zijn om het gebruik van Station Oost te verbeteren. Wethouder Van der Geld staat hier voor de gebiedsontwikkeling De Vliert. De exploitatie van Station Oost is primair aan de NS. Hoewel NS minder fietsparkeren wil, gaat dat aantal wat de gemeente betreft omhoog in de hoop dat dit het aantrekkelijker maakt het station aan te doen. In de toekomst zal Station Oost aantrekkelijker moeten zijn dan de tochtige, lelijke plek die het nu is.

Dat is een positief neveneffect. De voorwaarde voor de NOVEX-gelden is dat de bouw start in 2027. De gemeentelijke cofinanciering van € 2,7 miljoen is geregeld. Uiterlijk eind 2027 moet de realisatie van de mobility hub starten. De start van de woningbouw is voor 2027 voorzien, laatste woning uiterlijk eind 2030. Daarnaast moet 50% van de woningen betaalbaar zijn. 13

De heer Verhoef (gewoon ge-DREVEN) hoort de wethouder niet de bijdrage aan de spoorwegonderdoorgang noemen à € 3 miljoen. Wethouder Van der Geld geeft aan dat de bijdrage daaraan in de NOVEX-gelden zit. Of die onderdoorgang er kan komen, wordt nog onderzocht. De zoektocht naar een nieuwe locatie voor de flexwoningen is bezig. De intentie ze te behouden binnen de gemeente, is er. De behoefte aan een supermarkt snapt de wethouder. Wat hier gebeurt, is wel conform het detailhandelbeleid. Bekeken kan worden wat er gebeurt in fase 2. De heer Dupuis (SP) benadrukt dat het hier een autoluwe wijk betreft, wat de veronderstelling dat mensen een wijk verder boodschappen doen in ander perspectief plaatst. Wethouder Van der Geld stelt dat het college zich voor De Vliert wel degelijk op de kaders van het detailhandelbeleid heeft gebaseerd. Ook in de participatie klonk dit geluid. De keuze voor een supermarkt is niet zonder risico’s. Leegstand moet worden voorkomen. De raad is zelf verantwoordelijk voor het evenwicht. De heer Dupuis (SP) kan zich voorstellen dat als een partij wordt gevonden het college de mogelijkheid biedt. Zo’n plint kan later ook voor andere functies worden gebruikt. Wethouder Van der Geld staat daar niet dogmatisch in, hij wil slechts de risico’s schetsen.

De heer Kouwenberg (Rosmalens Belang) merkt op dat bij bespreking van de Visie op Detailhandel ook aandacht is gevraagd voor de supermarktfunctie, een super ‘to go’. Wethouder Van der Geld kan de vraag nu niet beantwoorden. Hij snapt de rol voor ontmoeting en nabijheid. Het kan ten koste gaan van andere supermarkten. Een sociaal-cultureel centrum past niet in de huidige plannen. Als de raad het zou willen toevoegen, moet er dekking komen. De heer Dupuis (SP) heeft moeite met de stelling ‘Het kost geld dus we doen het niet’. Het Theater aan de Parade kost ook geld. Hij is benieuwd naar de sociale paragraaf. Wethouder Van der Geld wil de gedachte wegnemen dat niet is voorzien in ontmoeting. Dat gebeurt in de buitenruimte en in de plinten, zij het niet op de door de SP voorgestelde manier. De heer Dupuis (SP) merkt op dat De Vliert midden in een gebied van buurten ligt met een vrij grote omvang die ook niet zo’n centrum hebben. Als het hele gebied het niet heeft en het hele gebied groeit in inwonertal met 50% zou gesteld kunnen worden dat het hele gebied zo’n voorziening nodig heeft. Wethouder Van der Geld zegt dat dit centraal gelegen gebied deels leunt op voorzieningen van andere wijken en buurten. De heer Dupuis (SP) vindt dat afbreuk doen aan de door het college gezochte buurtverbinding.

Wethouder Van der Geld geeft aan dat de eigen buurt wel eigen ontmoetingsfuncties moet hebben. Die zíjn er ook. Hij schat de gemiddelde Bosschenaar kosmopolitischer in dan dat die alleen in de eigen omgeving zijn vertier zoekt. Voor de touringbussen komt er een alternatief voor het transferium wordt opgeheven. Daar heeft Den Bosch tot 2028 de tijd voor. Dat de woonkwaliteit verschilt tussen de prijscategorieën bestrijdt de wethouder. Daarmee vervalt de noodzaak dit meer te vermengen. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) merkt op dat er voor de sociale huurder geen andere keuze is dan de toren.

14

Wethouder Van der Geld beschouwt dit als een luxediscussie omdat veel mensen blij zijn als ze überhaupt een woning in dit gebied krijgen. De keuze is er volop, in dit gebied en elders. Mevrouw Samshuijzen (PvdD) verwacht dat dit ook geen appartementen worden waar gezinnen kunnen wonen. Los van demografische ontwikkelingen kunnen sociale huurders hier geen aanspraak maken op een grondgebonden woning in een groene omgeving. Meer balans daarin zou wenselijk zijn. Wethouder Van der Geld merkt op dat corporaties momenteel vooral relatief kleine woningen (eenpersoonswoningen in plaats van gezinswoningen) willen. De afstemming is er juist met hen. De vraag over All Electric en netcongestie snapt de wethouder, maar van fundamenteel belang is dat er een bron is. Die is hier niet voorhanden. Wat het contact met het rijk over besteding van de NOVEX-gelden betreft merkt de wethouder op dat voor de bouwfase de stikstofnormen relatief onder controle zijn. In de gebruiksfase na vergunning maken slecht geïsoleerde gasgestookte panden plaats voor energiearme gebouwen. Dat compenseert de toename aan mobiliteit. Hoe de provincie hiermee omgaat, is ‘work in progress’. De segmentering van de 1500 woningen is conform de Bossche Mix uit het bestuursakkoord. Daar zitten statushouders tussen, want die worden geplaatst vanuit de taakstelling van het rijk en het COA.

De intentie achter NOVEX is dat de overheid als één keten opereert en samen optrekt. Soms wordt die vergeten, maar hij is net zo belangrijk als de financiering. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) vraagt wat de grootste uitdaging is in het halen van de deadlines. Is dat stikstof, ambtelijke capaciteit? Die bijdrage is een significant onderdeel van de businesscase, dus de deadlines moeten worden gehaald. Wethouder Van der Geld ziet stikstof en netcongestie als potentiële bottlenecks. Omdat daar zoveel in beweging is, blijven dat onzekere factoren. Deze risico’s hoeven niet op de planning te drukken, maar kunnen wel showstoppers zijn. Het niet tijdig dichtgerekend krijgen van de Grex kan gevolgen hebben voor de planning. Of de keuze voor ENG in plaats BENG Enexis ontlast, is voor de wethouder de vraag. Stellig is hij daar niet over. De keuze hiervoor uit energieperspectief zou hij kunnen delen. De ambities stapelen echter op en daarin wordt een balans gezocht. De gekozen norm is hoog. Tweede termijn De heer Van Hoek (50PLUS) merkt op dat de warmtevoorziening via WKO-systemen gestalte krijgt. Als zo’n systeem niet voldoende warmte levert, zoals wel gebeurt, moeten mensen kacheltjes inzetten om hun woning bij te stoken. De vraag is waar ze dat kunnen verhalen. De heer Dupuis (SP) wijst op een motie uit 2021 dat hier een derde sociale huur zou komen.

Het voorstel kiest voor de Bossche Mix en zegt aan te sluiten op de motie. Van de wethouder graag de bevestiging dat van die motie wordt afgeweken en hoe hij dat beargumenteert. De heer Schuurmans (VVD) vraagt of het met de verdichting en piekbelastingen niet wat te snel gaat. Verschillende partijen delen de zorgen van de VVD over de parkeerbalans. Met het instellen van de in het stuk genoemde parkeerregulering komt het gebied op basis van de nota Parkeernormering van zone 3 naar zone 2. Het effect van Station Oost is volgens deze nota minder groot dan dat van Centraal Station. Mensen kunnen er met de fiets gaan en komen, maar wie voor zijn werk van de auto afhankelijk is, wordt toch op dat ov gewezen. Ook heeft de VVD zorgen over het waterbedeffect. In combinatie met een parkeerhuis met dubbel gebruik en een flexibele benadering van een laag extra of een laag minder ziet de fractie risico’s. Aan de wethouder de vraag op basis waarvan die laag extra of minder wordt bepaald. De heer Van Rens (D66) benadrukt het groene karakter van de wijk en vraagt hoe de VVD tegenover het niet standaard bij de woning parkeren staat en afhankelijk van het type woning verspreid over de wijk, die daardoor bereikbaar en groen blijft. De heer Schuurmans (VVD) vindt het goed dat anders wordt gekeken naar waar een parkeerplaats zich bevindt, maar er moeten er wel voldoende zijn.

De loopafstand moet wel 15

passend zijn. Kijkend naar de balans focust de VVD op het aantal boven de locatie, passend bij de wensen van bewoners, bezoekers en mensen die om andere redenen de wijk bezoeken. Over de Bossche Mix spreekt de wethouder over ‘conform de afspraken’. De prognose tot 2030 laat ongeveer 42% sociale huur en 18% middelhuur zien. Dit is het laatste grote plan om in deze periode nog op te sturen en het verschil te maken. De heer Bos (GroenLinks) vraagt of de percentages netto of bruto zijn: er is sociale huur gesloopt voordat er nieuw werd gebouwd. De heer Schuurmans (VVD) doelt op de bruto percentages. Daar gaat het wel om als de woningdruk op dit moment in ogenschouw wordt genomen. Bruto of netto blijft de middelhuur achter. De heer Bos (GroenLinks) neemt hier stelling tegen. Netto bezien loopt Den Bosch prima in de prognose. De heer Schuurmans (VVD) ziet die cijfers graag richting de raadsvergadering. De heer Dupuis (SP), bij interruptie op de heer Schuurmans, merkt op dat bij netto ook meegeteld moet worden dat corporaties woningen verkopen om een en ander te financieren. De heer Kagie (Leefbaar ’s-Hertogenbosch) merkt op dat Den Bosch op heel veel inzet, maar dat dit plan een van de motoren onder de woningbouwopgave en -productie is. De doorvragen over NOVEX hadden ook te maken met de ambtelijke capaciteit. Hier zou wat deze fractie betreft de absolute prioriteit moeten liggen.

De parkeernorm en een mogelijk waterbedeffect zijn een zorg. De fractie kijkt uit naar de brief van de wethouder over de elasticiteit. De heer Van Rens (D66) vraagt hoe de wethouder in planfase 1 en 2 denkt te gaan sturen: stoppen bij 1800 woningen, zijnde het aantal uit het amendement, of juist doorgaan of ook die 2100 woningen behaald kunnen worden in dit project. D66 denkt dat dit een goede kans is om woningen toe te voegen, waarin hoogstedelijk wonen is gecombineerd met een groene omgeving. De heer Kanters (Volt) verwijst naar de pagina’s in het stuk (bijlage 2, pagina 5, 6 en 7) die de al eerder genoemde verkeersproblemen onderkennen. Waar de ‘oversteekbaarheid door langzaam verkeer’ wordt erkend, blijven maatregelen als wegversmallingen en verkeerssluizen uit. De afwachtende houding is een risicovolle. De wethouder zal gevolgd worden, want net als het landelijk beleid beoogt, gaat ook Volt voor nul verkeersdoden. De heer Hoeben (De Bossche Groenen) maakt zich ook druk om parkeren, zij het net andersom als de VVD. De school en de BSO die hier moeten komen, zouden zomaar voor een deel kinderen uit een andere wijk kunnen aantrekken. Ook in een autoluwe wijk ontstaan dan de problemen die elders ook te zien zijn.

Dat het groen bepalend is, heeft niet gewerkt voor de bomen die moeten wijken bij het bosje bij Station Oost, de bomen op de voormalige KNVBlocatie en de ontwikkellocatie bij het Kindcentrum. Voor All Electric zijn dikkere kabels nodig, kan hij de wethouder melden. Het verbaast de fractie dat in zo’n nieuwe wijk niet wordt gekozen voor een warmtenet. Dat scheelt veel vermogen, zeker als energieneutraal wordt gebouwd. Dán worden stappen gezet in de energietransitie. Dit is een kans die Den Bosch lijkt te laten liggen. De heer Bos (GroenLinks) heeft ondanks de in de eerste termijn genoemde positieve punten een tweetal zorgen. Zo is niet duidelijk in hoeverre de tekeningen overeenkomen met wat er straks in realiteit wordt opgeleverd. Uit technische navraag blijkt dat er geen concreet streven is waar het de groene ambities aangaat en blijven water en wonen leidend. Op basis van alleen de verordening heeft de fractie zorgen of de ambitie van groen als identiteitsdrager wel wordt behaald. Een beeld als dat van het Paleiskwartier zou ook in De Vliert realiteit kunnen worden, met veel hoogbouw en weinig groen. Als met hoogteaccenten wordt gewerkt, zoals in het ontwikkelkader aangegeven, wordt verticaal groen steeds belangrijker. Alleen zo worden

16

gebouwen ook opgenomen in de omgeving. Aan de wethouder de vraag de groene ambities concreet te maken. GroenLinks is blij dat er ook veel aandacht is voor de daken als ‘vijfde gevel’. Zeker bij hoogbouw bieden daktuinen of duurzame energieopwekking kansen. De fractie wil niet kiezen, als dubbel gebruik mogelijk is. Voor wind op dak, zoals door GroenLinks bij de begroting aangekaart, zou De Vliert geschikt zijn. Met de beperkte beschikbare ruimte moet Den Bosch meer kijken naar hoe binnenstedelijk die opwek kan worden vergroot. Beperken tot één optie hoeft dan niet. De combinatie van zonnepanelen met groen of windwokkels met zonnepanelen bieden ideale omstandigheden. Windwokkels en groene begroeiing zorgen voor koelte, wat het rendement van zonnepanelen vergroot. Wethouder Van der Geld geeft aan dat het WKO-systeem door de toekomstige ontwikkelaar wordt geëxploiteerd. Die heeft zich te verhouden tot de woningcorporatie of VvE. Dit lijkt op dit moment geen onderdeel te worden van het Gemeentelijk Warmtebedrijf. De motie van de SP uit 2021 ging uit van drie keer een derde in de woonruimteverdeling. Nu wordt 30-40-30 gebouwd. In het aandeel betaalbaar wordt dus meer gedaan. De heer Dupuis (SP) heeft sowieso vaker gemeld dat de targetstelling voor sociale huur in de Bossche Mix te laag is.

Omdat in het verleden voor dit gebied tot een hoger aandeel is besloten, is het bijzonder dat daarvan nu wordt afgeweken. In het raadsvoorstel wordt nagelaten dit expliciet zo aan te geven en wordt ten onrechte gemeld dat wordt aangesloten bij de motie. Wethouder Van der Geld erkent dat het om 3,3% minder sociaal en 3% minder in de hoogste categorie betreft en 10% meer in de middelhuur. Dat is conform het bestuursakkoord, zijnde het nieuwe kader waar het college zich toe verhoudt. Met 70% betaalbaar zou de SP zeer blij moeten zijn. De heer Dupuis (SP) heeft vaker aangegeven dat de definitie van ‘betaalbaar’ bij de SP een andere is. Sociale is daarbinnen een aparte categorie omdat mensen vanuit hun inkomen afhankelijk zijn van dát deel van het woningaanbod. Daarin is sprake van grote tekorten. Het percentage sociale huur daalt in deze gemeente van 35% naar 33,5. Met die 30% zet die daling door. Het is de fractie er alles aan gelegen dat die daling wordt stopgezet. Wethouder Van der Geld hoort dat waar de SP het over een daling van de sociale huur heeft de VVD een stijging waarneemt, buiten de afspraken van de Bossche Mix om. De wethouder meent dat wat er in deze bestuursperiode ‘in de pijplijn is gestopt’ zich verhoudt tot de 30-40-30afspraak. Een discussie over netto en bruto staat daar voor hem los van.