Bijlage 3 Programma vernieuwde huisvesting Huis73

Ik wil

L N . 3 7 S I U H N A A E BOUWME

P R O G R A M M A VA N E IS E N VE R NI E U WD E H U IS V E S TIN G H U IS 7 3 JANUARI 2021

Inhoud Waarom dit Programma van Eisen (PvE)? Wat wil Huis73 bereiken? Historie Huidige inrichting Uitgangspunten voor het toekomstige gebouw 1. Ruimtelijke en inhoudelijke integratie

3 3 4 4 6 7

1a Werkplaatsen/ateliers/kamers Taalhuis/Verhalenatelier (nr. 72) Media atelier (nr. 74) Digitaal atelier (nr. 74) Jeugdwerkplaats (nr. 72) Young adult lounge (nr. 72) Muziekstudio’s (nr. 74) Overige leslokalen en ateliers (nr. 74) 1b Zichtbaarheid creatieve proces Artist in Residence (nr. 74) Vrije ruimte en pop-up plekken (nr. 72 en 74) 1c Collectie 2. Diversiteit en flexibiliteit 2a Verplaatsing studiezaal 2b Spreiding en flexibiliteit 2c Debat en expositie 3. Onderscheidend karakter 3a Bossche kamer (1e verdieping nr. 74) 3b Herstel van het binnenplein (nr. 72) Overige aanpassingen Eén hoofdingang Hoogteverschillen tussen panden en toegankelijkheid Servicepunten Kantoorruimte Pleitzaal Ontsluiten Serre Horeca Logistiek Klimaatbeheersing Uitwerking in tabel en vlekkenplan

8 9 10 10 11 12 12 12 13 13 13 13 14 14 15 15 15 16 17 18 18 18 19 19 20 20 20 21 21 21

Waarom dit Programma van Eisen (PvE)? Een jaar geleden ging Huis73 van start, de nieuwe organisatie waarin Bibliotheek ’s-Hertogenbosch, Muzerije en Bureau Babel hun krachten bundelen om alle Bosschenaren actief te helpen bij het ontwikkelen van hun kennis, vaardigheden en talenten. Het afgelopen jaar is hard gewerkt aan een nieuwe, efficiënte organisatie en zijn de verschillende disciplines in inhoudelijk en programmatisch opzicht steeds meer naar elkaar toegegroeid. De missie is immers om door slimme en creatieve combinaties van de dienstverlening nog meer mensen te verleiden tot maken, meemaken en (mee)doen. Van begin af aan was duidelijk dat de verbinding ook letterlijk zichtbaar moest worden in de panden aan de Hinthamerstraat 72 en 74. Streven is dan ook om de gebouwen om te vormen tot een toonaangevend cultureel en educatief knooppunt; de nieuwe thuisbasis van Huis73 waar alle diensten en activiteiten op inspirerende en uitnodigende wijze in elkaar overvloeien. De gemeente ’s-Hertogenbosch is akkoord met het plan om de beide panden in de Hinthamerstraat tot een nieuw gezamenlijk hoofdkwartier te ontwikkelen, onder voorwaarde dat er een goede inhoudelijke onderbouwing komt en een uitgewerkt programma van eisen. In opdracht van de gemeente is daarom het project “Huis73 onderzoek huisvesting” gestart.

Behalve het PvE maakt een technisch onderzoek naar de staat van de gebouwen deel uit van dit project. Beide zullen als basis dienen voor de uitwerking van een aantal scenario’s die in een latere fase ter besluitvorming aan het College en de Gemeenteraad van ’s-Hertogenbosch worden voorgelegd. Dit PvE, inclusief de bijbehorende inhoudelijke onderbouwing, is dus een belangrijke eerste stap op weg naar de vernieuwde huisvesting van Huis73 die hopelijk in de periode 2022/2023 gerealiseerd zal zijn.

Wat wil Huis73 bereiken? Huis73 zet zich in voor de zelfontplooiing en talentontwikkeling van alle Bosschenaren. Door bundeling van expertise en kwaliteiten is de organisatie nog beter in staat om vernieuwende programma’s en activiteiten te ontwikkelen waarin mensen actief worden uitgedaagd hun kennis en creativiteit te ontwikkelen; individueel én samen met anderen, want juist in die ontmoetingen groeit begrip voor andere levenswijzen en standpunten en ontstaat saamhorigheid.

3

De intensieve samenwerking die is aangegaan, moet tot uitdrukking komen in een inspirerende omgeving die de verbinding tussen de diverse disciplines zichtbaar, voelbaar en tastbaar maakt. Doel is om het nieuwe Huis73 uit te laten groeien tot een geliefde en gewaardeerde plek waar alle inwoners en bezoekers van ’s-Hertogenbosch graag komen. Een omgeving waarin zij samen met anderen kunnen genieten van literatuur, kunst, dans, theater en muziek; waar ze uitgedaagd worden om zelf iets te creëren, iets nieuws te leren en hun eigen verhaal te vertellen. Een plek waar alle zintuigen geprikkeld worden. Levendig, maar ook met ruimte om je terug te trekken en na te denken, te studeren, ergens aan te werken of zomaar te ontspannen. Om dit ideaalbeeld te realiseren, zijn veranderingen nodig in het huidige inrichtingsconcept van de panden aan de Hinthamerstraat. Welke dat zijn, wordt duidelijk gemaakt aan de hand van een aantal uitgangspunten voor het toekomstige gebouw. Maar eerst wordt kort de historie en de huidige inrichting van de panden geschetst.

Historie Hinthamerstraat 72 en 74 zijn rijksmonumenten met een bijzondere geschiedenis. Onder verschillende benamingen, zoals Geefhuis, Aalmoezeniershuis en Bejaardenhuis was nr. 72 vanaf 1268 vooral een toevluchtsoord voor arme en kwetsbare burgers. In 1972 is het pand met behulp van gemeentelijke subsidies aangekocht door de Stichting Openbare Bibliotheek ’s-Hertogenbosch, met het doel hier de hoofdbibliotheek te vestigen. In de periode 1972-1974 werd er flink verbouwd, waarbij o.a. de binnenplaats bij de bibliotheek is getrokken door het aanbrengen van een overkapping ter hoogte van de 1e verdieping. Nr. 74 ontstond toen eind 16e eeuw/begin 17e eeuw verschillende middeleeuwse gebouwen samengevoegd werden tot bisschoppelijk paleis. Het pand had vervolgens uiteenlopende functies, zoals kazerne, Rekenkamer, Paleis van Justitie, lyceum en Jeroen Bosch Huis. In 1986 werd de Muzerije, het centrum voor amateurkunst en cultuureducatie, hier gevestigd. In de periode 2008-2010 vond een grootscheepse restauratie van nr. 74 plaats. Met respect voor het monumentale karakter van het gebouw werden daarbij tevens een aantal nieuwe elementen toegevoegd, zoals de glazen overkapping van de binnenplaats en de ovaalvormige ‘trommel’ die plaats biedt aan horeca en leslokalen.

Huidige inrichting Hoewel de synergie tussen de voormalige partners al tot uitdrukking komt in de organisatie en programmering van Huis73, is die in ruimtelijk opzicht nog vrijwel onzichtbaar. De Bibliotheek en de voormalige Muzerije huizen elk in een apart gebouw, met een eigen ingang waardoor de verschillende bezoekersstromen niet

4

automatisch met elkaar in contact komen. Tot voor kort was er ook geen verbinding tussen de panden en moesten bezoekers buitenomlopen om van het ene naar het andere gebouw te gaan. Om dit probleem op te lossen wordt er op dit moment op de begane grond een doorgang tussen de panden gemaakt die naar verwachting in februari 2020 gereed is. Dit is niet alleen uit praktische overwegingen gedaan. Het doel is ook om bezoekers die eigenlijk maar voor één activiteit komen, te verleiden een kijkje bij de buren te nemen. Dat is echter nog niet genoeg. Om de veelzijdigheid van het aanbod zichtbaar te maken en de creativiteit van mensen te stimuleren, zal er ook aan inhoudelijke verbindingen tussen de twee gebouwen gewerkt moeten worden. De panden hebben nu elk een duidelijk eigen functie. Bij binnenkomst op nr. 72 toont zich het vertrouwde beeld van een bibliotheek, met een leeszaal, een studiezaal, een collectie en een balie. Daar is niets mis mee, want mensen waarderen het juist enorm dat de bibliotheek herkenbaar is als plek waar informatie en kennis voorhanden is, waar nog echte stilte te vinden is en waar ruimte is voor studie en concentratie. Aan dat laatste is zelfs zo’n grote behoefte dat de huidige capaciteit aan studieplekken moet worden uitgebreid.

Tegelijkertijd willen mensen ook dat de bibliotheek een levendige omgeving is waar van alles te doen is, waar je anderen ontmoet en waar kinderen spelend kunnen leren. In de praktijk botst dit nogal eens, waardoor er naar een nieuwe balans tussen stilte en rumoer gezocht moet worden.

5

Op nr. 74 staat alles in het teken van creativiteit en bedrijvigheid. Er is een verscheidenheid aan oefenruimtes, leslokalen, ateliers en theaterzalen waar jong en oud hun kunstzinnige en creatieve talenten ontwikkelen. Doordat vrijwel al die activiteiten zich in afgesloten ruimtes afspelen, zien bezoekers en toevallige passanten niet wat er gebeurt. En dat is jammer omdat juist het maakproces, het oefenen en het uitproberen van dingen zo inspirerend kan werken. Natuurlijk kan niet alles zich in de openheid afspelen, want creatieve processen zijn nu eenmaal kwetsbaar. Ook hier gaat het dus om het zoeken naar een nieuwe balans. Aan de ene kant de rust en beslotenheid die mensen nodig hebben om hun creativiteit tot uiting te laten komen en te experimenten, aan de andere kant de zichtbaarheid van het maakproces, waardoor mensen aan kunnen haken en met elkaar in gesprek kunnen gaan. Er wordt niet alleen gestreefd naar een nieuw evenwicht tussen de functies in de beide gebouwen, maar ook naar een vermenging van die functies. Iets van de creativiteit en bedrijvigheid die zo kenmerkend is voor nr. 74 zou terug moeten komen in het gebouw van de bibliotheek. En omgekeerd, zou de inspiratie die de bibliotheek te bieden heeft ook zichtbaar moeten zijn op nr. 74. De ruimtes in nr. 74 zijn speciaal toegerust voor hun functie.

Het zou inefficiënt en kostbaar zijn om de activiteiten die daar plaatsvinden naar de bibliotheek te verhuizen. Er moet dus een oplossing komen die geen al te ingrijpende gevolgen heeft voor de huidige inrichting van nr. 74, temeer omdat dit pand nog maar kort geleden is verbouwd. Bij nr. 72 is dat een ander verhaal. Dit gebouw kent veel achterstallig onderhoud en kampt met verouderde installaties, waardoor - zoals bekend - grondige renovatie onvermijdelijk is geworden. Uiteraard moet die met respect voor de historie van het gebouw worden uitgevoerd.

Uitgangspunten voor het toekomstige gebouw Hoe kunnen de gebouwen aan de Hinthamerstraat omgevormd worden tot een inspirerende thuisbasis waarin de verbinding tussen de culturele- en educatieve disciplines zichtbaar, voelbaar en tastbaar wordt? Een plek van uitwisseling en wederzijdse inspiratie die mensen verleidt om buiten de gebaande paden te treden en die tevens tegemoet komt aan de verschillende motivaties die mensen hebben om Huis73 te bezoeken? Als meest laagdrempelige culturele voorziening in de stad staat Huis73 voor de uitdaging om vanuit de beleving van gebruikers op zoek te gaan naar antwoorden op deze vragen. In het najaar van 2019 is daarom de campagne Bouw mee aan Huis73 van start gegaan. In de eerste fase van de campagne is aan de mensen in ’s-Hertogenbosch gevraagd welke wensen, ideeën en dromen zij hebben over de toekomstige huisvesting van Huis73. Daarop zijn honderden reacties gekomen die als input zijn gebruikt bij het opstellen van dit PvE.

6

Veel genoemd werden: de behoefte aan rust en stilte, aan fijne speel-leerplekken voor de kinderen en aan inspirerende ruimtes voor ontmoeting en vrije beoefening van kunst, muziek, theater en dans. Daarnaast ging het ook over sfeer en comfort, over betere toegankelijkheid en over meer technische zaken zoals klimaat, ventilatie, hoeveelheid stopcontacten en kwaliteit van de wifi. Al deze reacties zijn zorgvuldig doorgenomen en gecombineerd met de eigen inzichten en ideeën van Huis73. Dat heeft vervolgens geleid tot drie uitgangspunten voor de inrichting van het toekomstige gebouw: 1. Ruimtelijke en inhoudelijke integratie: hierbij gaat het om het zichtbaar maken van de synergie tussen de voormalige partners door de strikte scheiding van functies te doorbreken, zowel inhoudelijk als in de inrichting van de gebouwen. 2. Diversiteit en flexibiliteit: hierbij gaat het om het aanbieden van een diversiteit aan ruimtes, aansluitend bij de verschillende motivaties die mensen hebben om Huis73 te bezoeken. Hiertoe hoort ook de mogelijkheid om ruimtes voor meerdere doeleinden te gebruiken en ruimtes voor debat en exposities. 3. Onderscheidend karakter: hierbij gaat het om het benadrukken van de historische context en de eigenheid van de gebouwen, zodat de nieuwe thuisbasis van Huis73 een eigen en unieke identiteit krijgt.

Hieronder worden deze uitgangspunten nader toegelicht en uitgewerkt in concrete voorstellen voor de inrichting.

1. Ruimtelijke en inhoudelijke integratie Bezoekersstromen bij elkaar brengen is één ding, maar daarnaast wil Huis73 mensen ook inspireren en stimuleren om hun kennis en creatieve talenten te ontwikkelen. Het betekent dat er ruimtelijke en inhoudelijke verbindingen gemaakt moeten worden tussen de verschillende culturele en educatieve disciplines die Huis73 in huis heeft. Verbindingen die niet alleen functioneel zijn, maar ook spannend en attractief, zodat bezoekers uitgedaagd worden om uit hun comfortzone te stappen en iets nieuws te proberen. Uitgangspunt is dat iedereen creatief is en er vaak maar een kleine prikkel nodig is om mensen hun talent te laten ontdekken en hun creativiteit te stimuleren. Om dat verrassingseffect te realiseren, wordt uitgegaan van een nieuw werkproces dat opgebouwd is rond de begrippen inspiratie, creatie en participatie. Het begint met inspiratie, met het uitlokken en nieuwsgierig maken van bezoekers door verrassende collectiepresentaties, activiteiten en exposities. Daarbij worden bezoekers uitgenodigd hun eigen kennis, verhalen en creaties toe te voegen. Door de resultaten van dit creatieve proces te delen met andere bezoekers, ontstaan steeds weer nieuwe inzichten en betekenis-

7

sen, waardoor niet alleen het aanbod van Huis73 wordt verrijkt, maar ook de kennis, inspiratie en culturele ontwikkeling van de bezoekers. Dit werkproces dient als basis voor het nieuwe inrichtingsconcept. Het maakt het mogelijk om tot een meer evenwichtige verdeling te komen van de ruimtes in beide panden die in het teken staan van inspiratie, creatie en participatie. Want het streven is meer functievermenging, verrassende cross-overs en plaatsen waar onverwacht inspiratie op kan poppen. Dat wordt bereikt door in beide gebouwen een aantal nieuwe werkplaatsen, ateliers en kamers in te richten, door het creatieve proces op meerdere plaatsen zichtbaar te maken en door onderdelen van de collectie daar te plaatsen waar ze het meest relevant zijn.

1a Werkplaatsen/ateliers/kamers

In beide gebouwen worden nieuwe werkplaatsen ingericht die passen binnen de beleidslijnen die voor de komende jaren zijn uitgezet en die werkelijk iets toevoegen aan het karakter en de programmering van Huis73. Essentieel is dat het geen losstaande voorzieningen zijn, maar dat ze deel uitmaken van het proces van inspireren, creëren en participeren. Het betekent dat gebruikers er geïnspireerd door de collectie, de activiteiten en de programmering van Huis73 iets nieuws produceren. De resultaten van dit creatieve proces worden vervolgens onderdeel van de collectie,

8

zodat anderen geïnspireerd raken om ook aan de slag te gaan. De werkplaatsen zijn bij uitstek de plekken waar de gezamenlijke expertise van Huis73 tot uitdrukking komt. Ze worden bij voorkeur georganiseerd samen met andere partners in de stad, waarbij ruimte, gereedschappen en materialen gedeeld worden. Streven is om de werkplaatsen zoveel mogelijk zichtbaar en toegankelijk te maken vanuit de publieksruimte, zodat bezoekers zien wat zich daar afspeelt en verleid worden om mee te doen.

Taalhuis/Verhalenatelier (nr. 72) Taal biedt toegang tot een wereld van kennis en informatie en is daarmee van essentieel belang voor persoonlijke groei en volwaardige deelname aan de samenleving. Taal- en leesbevordering is dan ook een van de speerpunten voor de komende jaren. Huis73 wil het uitgebreide aanbod aan programma’s voor taalontwikkeling en leesbevordering extra kracht bijzetten door de inrichting van een Taalhuis, een speciale plek voor iedereen die beter Nederlands wil leren lezen en schrijven. Hier staan vrijwilligers klaar om te helpen bij het vinden van de juiste lesmethode, bij het oefenen met taal en bij het invullen van formulieren. Er zijn pc’s aanwezig waarop mensen een online cursus kunnen volgen en er zijn boeken, afgestemd op de verschillende leesniveaus van mensen. Meerdere bibliotheken in Nederland hebben zo’n Taalhuis, maar in Huis73 wordt er iets bijzonders aan toegevoegd, namelijk een Verhalenatelier. Dit is een ontmoetingsplaats voor liefhebbers van taal, literatuur en creatief schrijven; een plek waar mensen hun droom kunnen verwezenlijken om zelf gedichten en verhalen te schrijven. Maar ook laaggeletterden en nieuwkomers worden hier uitgenodigd hun verhalen mondeling te delen om vervolgens samen met anderen te leren die verhalen op schrift te stellen.

9

Media atelier (nr. 74) In de overvloed aan digitale informatie die dagelijks op ons afkomt, is het meer dan ooit nodig om verantwoord om te gaan met de verschillende digitale platforms en te leren hoe informatie op waarde kan worden geschat. Om van jongs af aan te kunnen werken aan mediawijsheid wordt een atelier ingericht waar alles draait om media-educatie en het zelf maken van mediaproducties. De lessen media-educatie richten zich op het leren kennen van de verschillende media, het begrijpen van de achtergronden en het ontwikkelen van een bewuste en kritische houding ten aanzien van media-uitingen. Maar omdat je vaak het meeste leert van zelf doen, is ook alle benodigde apparatuur aanwezig voor het maken van eigen mediaproducties, zoals video-opnames, podcasts, foto- en videobewerking, animaties en het mixen van geluid. Kinderen die als Kidsreporter aan de slag willen, leren hier de kneepjes van het vak en maken er met behulp van de aanwezige apparatuur hun reportages op video en/of social media.

Digitaal atelier (nr. 74) Het Digitaal atelier is een creatieve werkplaats en ontmoetingsplek voor alle Bosschenaren die zich digitaal willen ontwikkelen. Jong en oud kunnen er kennismaken en experimenteren met nieuwe technologieën, zoals robotica, virtual reality en 3d-ontwerpen. Er zijn allerlei gereedschappen en materialen aanwezig om zelf iets te creëren, zoals software, 3d-printers, robots en machines. In samenwerking met het onderwijs worden workshops en lesprogramma’s georganiseerd om leerlingen bewust te maken van de impact van technologische ontwikkelingen. Het is tegelijk ook een omgeving waar het bedrijfsleven in contact kan komen met creatief talent in de stad en waar nieuwe toepassingen ontwikkeld kunnen worden voor gebruik in onderwijs, zorg en bedrijfsleven.

10

Geheugenkamer (1e etage nr. 72) De Geheugenkamer is speciaal ingericht voor mensen met dementie en hun familieleden c.q. begeleiders. Hier zijn folders, informatieve boeken en romans over geheugenproblemen te vinden, maar ook allerlei andere materialen die helpen bij de communicatie met dementerenden en het ophalen van herinneringen. Dat kunnen verhalen en fotoboeken over vroeger zijn of oude kinderboeken, maar ook flesjes met geuren die herinneringen oproepen aan bepaalde plaatsen of gebeurtenissen. Daarnaast kan er een mooie cross-over worden gemaakt met muziek, theater en beeldende vorming. Iemand die al veel andere dingen vergeten is, kan bijvoorbeeld nog wel vaak melodieën herkennen en meezingen met liedjes van vroeger. De Geheugenkamer heeft een huiselijke sfeer en het is er niet rommelig of lawaaiig, omdat dit angst en onrust bij dementerenden kan veroorzaken.

Jeugdwerkplaats (nr. 72) Eén van de uitgangspunten van de beleidslijn ‘Levendig Leren’ is dat kinderen op allerlei verschillende manieren plezier kunnen krijgen in lezen en leren, afhankelijk van hun eigen interesses, creatieve vaardigheden en talenten. In de Jeugdwerkplaats krijgen kinderen de ruimte om hiermee te spelen en te experimenteren. Kinderen tot 12 jaar kunnen er met allerlei gereedschappen en materialen aan de slag om hun creativiteit te uiten, te dansen, muziek te maken, te spelen, te leren of aan een opdracht te werken. Er zijn tafels om aan te werken, er zijn kasten met gereedschappen, materialen en instrumenten, maar er is ook ruimte om de creaties van de kinderen te tonen. Omdat het er rumoerig mag zijn, wordt de werkplaats op de begane grond gesitueerd waar van nature al meer levendigheid is dan op de hoger gelegen etages. De plek die zich daar bij uitstek voor leent, is de ruimte die zich

11

boven de Binnendieze uitstrekt. De Jeugdbibliotheek, die nu op de 1e verdieping zit, komt dan aangrenzend aan de Jeugdwerkplaats op de begane grond. Voorwaarde is wel dat de ruimte boven de Binnendieze een meer open karakter krijgt, zodat je vanuit de Jeugdbibliotheek kunt zien wat zich allemaal in de werkplaats afspeelt. Verhuizing van de Jeugdbibliotheek naar de begane grond heeft als extra voordeel dat ouders met kinderwagens niet langer gebruik hoeven te maken van de lift naar de 1e verdieping. In het nabijgelegen atrium kan bovendien een comfortabele zitplek worden ingericht waar ouders of begeleiders met elkaar in gesprek kunnen gaan en koffie kunnen drinken, terwijl ze ondertussen hun kinderen in het oog kunnen houden.

Young adult lounge (nr. 72) De eerste verdieping van nr. 72 is een mix van non-fictie collectie en studieplekken in allerlei vormen. Hierbij past een lounge-achtige ruimte om even te ontspannen. Door in de directe nabijheid de Young Adult collectie te plaatsen, worden twee vliegen in één klap geslagen: ontspanning én een eigen plek voor jongeren op een logische plaats in het gebouw.

Muziekstudio’s (nr. 74) Op nr. 74 zijn verdeeld over twee verdiepingen in totaal vier muziekstudio’s te vinden. Het betreft combinaties van een grote studio met een daarnaast gelegen kleinere studio. Tussen de grote en de kleine studio bestaat nu geen verbinding. Door een raam in de tussenwand te maken, kan de kleine studio voortaan ook als regieruimte voor de grote muziekstudio dienen.

Overige leslokalen en ateliers (nr. 74) De bestaande leslokalen en ateliers voor keramiek, beeldende kunst en dans zijn speciaal toegerust voor hun functie en blijven dan ook op hun plek. Wel moeten eventuele tekortkomingen worden opgelost, zoals geluidslekken, klimaatregeling, ventilatie etc.

12

1b Zichtbaarheid creatieve proces Zien hoe anderen creatief bezig zijn, werkt heel inspirerend. De komst van allerlei nieuwe werkplaatsen en ateliers zal daar zeker aan bijdragen. Deze bevinden zich immers in de publieksruimte en krijgen een open karakter waardoor iedereen kan volgen wat er gebeurt. Daarnaast spelen veel activiteiten zich achter gesloten deuren af. Dat kan soms ook niet anders omdat mensen zich bij het uitproberen van iets nieuws vaak kwetsbaar voelen en behoefte hebben aan beslotenheid. Voor al diegenen die juist de openheid zoeken, is een aantal plekken in het inrichtingsconcept opgenomen waar het creatieve proces voor iedereen zichtbaar is en waar spontaan dingen kunnen gebeuren.

Artist in Residence (nr. 74) Op nr. 74 wordt een atelier voor een Artist in Residence ingericht, een kunstenaar die gedurende langere tijd in Huis73 werkzaam is en met zijn of haar werk inspeelt op activiteiten en thema’s die spelen. Het atelier is zichtbaar vanuit de foyer, zodat mensen de kunstenaar echt aan het werk kunnen zien.

Vrije ruimte en pop-up plekken (nr. 72 en 74) In beide panden worden vrije ruimte en pop-up plekken gecreëerd waar spontaan dingen kunnen gebeuren of waar tijdelijke exposities een plaats kunnen krijgen. Culturele partners in de stad worden uitgenodigd hier iets te organiseren en bezoekers worden uitgedaagd om hier hun talent en creativiteit te tonen. Docenten die een ruimte bij Huis73 huren begeleiden volwassenen en kinderen die hun creatieve talenten willen ontwikkelen, maar net een extra zetje nodig hebben om de stap te maken om betaalde lessen te gaan volgen. Het atrium van nr. 72 en de foyer van 74 kunnen heel goed dienen als vrije ruimte of pop-up plek. Daarnaast zal er in de nieuwe verbinding tussen de twee gebouwen een nis ontstaan die als pop-up plek kan worden gebruikt.

1c Collectie De collectie van de bibliotheek is een inspiratiebron die op een wat meer verrassende manier zou moeten uitzwermen over de beide gebouwen. De collectie is nu alleen op nr. 72 te vinden. Dat moet grotendeels ook zo blijven, want de collectie moet niet deels onvindbaar worden voor het publiek. Bovendien is een deel van de vloeren hier speciaal versterkt om het gewicht van boekenkasten te kunnen dragen. Waar dat logisch en relevant is, krijgen delen van de collectie een plek in of bij werkplaatsen en ateliers. Daarnaast komt de inspiratie die de bibliotheekcollectie te bieden heeft, terug op nr. 74 door kleine en eventueel speciaal aangeschafte selecties bij de oefenruimtes en lokalen te plaatsen. Denk aan bladmuziek en boeken over schilderen, tekenen, beeldhouwen en dansen. 13

2. Diversiteit en flexibiliteit

Uit de reacties op de campagne Bouw mee aan Huis73 spreekt een grote behoefte aan stilte en concentratie; plekken waar je in alle rust kunt lezen en studeren of even aan de waan van de dag kunt ontsnappen. De huidige capaciteit aan studieplekken is niet toereikend om aan die vraag te voldoen en biedt bovendien te weinig diversiteit. Mensen willen niet altijd in hun eentje studeren, maar ook weleens samen met anderen. En dat hoeft ook niet altijd perse in een afgesloten ruimte, omdat sommige mensen het juist prettig vinden als er wat reuring is. Behalve een tekort aan studieplekken, is er nog een ander probleem, namelijk het ontbreken van een duidelijke scheiding tussen stille en rumoerige ruimtes. De bibliotheek is tevens een plek voor ontmoeting en uitwisseling. Er vinden allerlei activiteiten plaats, er worden gesprekken gevoerd, er wordt gespeeld. Dat brengt allerlei geluiden met zich mee die als storend worden ervaren door mensen die nu juist op zoek zijn naar rust. Enerzijds moet het PvE dus voorzien in een diversiteit aan studie- en oefenruimtes; anderzijds moeten rustige en rumoerige ruimtes op een slimme manier van elkaar gescheiden worden. Dit wordt opgelost door de studiezaal een nieuwe plek te geven en door zowel op nr. 72 als op nr. 74 flexibel om te gaan met de beschikbare ruimte.

2a Verplaatsing studiezaal De begane grond van de bibliotheek is per definitie rumoerig. Hier komen mensen binnen, zoeken hun weg door het gebouw, stellen vragen aan de balie of strijken neer bij ‘Huis73 Eten en Drinken’ voor een kop koffie en een gesprek. Al die geluiden dringen door tot de studiezaal die nu vlakbij de ingang is gelegen. Om dat in de toekomst te voorkomen, verhuist de studiezaal naar de 1e verdieping op de plek waar nu de Jeugdbibliotheek zit. De Jeugdbibliotheek verhuist dan naar de ruimte op de begane grond waar nu de romans staan. Dit past ook in het plan om een Jeugdwerkplaats op de begane grond in te richten in de nabijheid van de Jeugdbibliotheek (zie 1.a. Jeugdwerkplaats).

14

2b Spreiding en flexibiliteit De studieplekken blijven uiteraard niet beperkt tot een studiezaal. Door beide gebouwen heen komt een diversiteit aan studie-, lees- en oefenplekken, zodat iedereen een geschikte plek kan vinden om alleen, met z’n tweeën of in groepjes te werken in een open of besloten ruimte. Om te beginnen wordt extra capaciteit gecreëerd door tussen de boekenkasten in de bibliotheek kleine hubs, verblijfsplekken of studieplekken te maken, die er tegelijkertijd voor zorgen dat het monotone beeld van de collectie wordt doorbroken. Maar om het aanbod aan studie- en oefenplekken substantieel te vergroten, wordt een nieuwe regel gehanteerd. Die houdt in dat ruimtes, zoals leslokalen, vergaderruimtes en werkplaatsen beschikbaar zijn voor het publiek als er geen activiteit gepland staat. In een boekingssysteem wordt zichtbaar gemaakt welke ruimtes vrij zijn en gereserveerd kunnen worden door het publiek. Vanzelfsprekend wordt daarbij rekening gehouden met de verschillende eisen die aan de inrichting worden gesteld. In principe zijn alle besloten ruimtes geschikt voor studie of overleg, maar wie wil schilderen, dansen, pianospelen of boetseren heeft wel een ruimte nodig die speciaal voor dat doel is ingericht. Dergelijke ruimtes zijn overigens ook voor andere doeleinden geschikt omdat materialen en instrumenten opgeborgen kunnen worden in afsluitbare kasten.

2c Debat en expositie Er wordt ook naar flexibiliteit verlangd voor de debat-functie van Huis73. Deze kan op meerdere plekken ingevuld worden, waarbij afhankelijk van het thema en de gevoeligheid kan worden gekozen voor een open of afsluitbare ruimte. Op het binnenplein van nr. 72 wordt een permanente forum-achtige voorziening opgenomen voor debatten in de open ruimte, waardoor gesleep met stoelen wordt voorkomen. Exposities vinden verspreid over de panden plaats. Hiertoe worden bij een aantal daarvoor geschikte wanden en vrije vierkante meters passende voorzieningen aangebracht (verlichting, schilderijstrips en dergelijke).

3. Onderscheidend karakter

De nieuwe werkplaatsen, de verrassende cross-overs en de diversiteit aan plekken voor studie, ontmoeting en creatie geven een duidelijk eigen signatuur aan de nieuwe thuisbasis van Huis73. Toch is dat nog niet genoeg. Het gaat hier om monumentale gebouwen in het centrum van een van de mooiste steden van Nederland. Panden met een rijke historie die ook nog eens uitzicht bieden op de prachtige Sint-Janskathedraal. Die geschiedenis en de verhalen die daarbij horen, zouden zichtbaar, tastbaar en voelbaar gemaakt moeten worden in het nieuwe hoofdkwartier, zodat het volstrekt eigen en unieke karakter van deze plek tot uitdrukking komt. Zo wordt een belangrijk stuk historie teruggeven aan de Bosschenaren en wordt Huis73 iets wat alleen maar in deze stad kan staan. 15

Daar wordt op verschillende manieren aan gewerkt. In de eerste plaats door het inrichten van een Bossche kamer waar de verhalen over verleden en toekomst van de stad samenkomen. Een tweede, meer ingrijpende maatregel betreft het weer zichtbaar maken van de panden aan het binnenplein van de bibliotheek door het huidige dak van het atrium te vervangen door een glazen overkapping die net als op nr. 74 deels boven de dakrand uitkomt.

3a Bossche kamer (1e verdieping nr. 74) De historie van de panden aan de Hinthamerstraat en de ligging in de nabijheid van de Sint Jan bieden belangrijke aanknopingspunten voor het creëren van context en betekenis. Over zo’n interessante en historische plek zijn honderden verhalen en wetenswaardigheden te vertellen die stuk voor stuk te mooi, te verdrietig of te opmerkelijk zijn om in de vergetelheid te raken. Het is een uitgelezen kans om samen met Erfgoed ’s-Hertogenbosch, het Stadsarchief, andere culturele partners in de stad én met de Bosschenaren zelf, te ontdekken hoe Huis73 die verhalen weer tot leven kan wekken, zodat ze opnieuw betekenis krijgen voor de stad. Daarvoor wordt een speciale Bossche kamer ingericht die uitkijkt op de Sint Jan. Mensen kunnen hier luisteren naar verhalen over de stad of de collectie boeken over ’s-Hertogenbosch raadplegen. Het gaat hier echter niet alleen over het verleden van de stad maar ook over de toekomst. Hier wordt allerlei informatie verzameld over thema’s die te maken hebben met het leven in de stad, zoals huisvesting, groenvoorziening, mobiliteit, leefbaarheid van de wijken etc. Inwoners gaan er met elkaar in gesprek, krijgen daardoor inzicht in het functioneren van hun stad en denken mee over oplossingen.

16

3b Herstel van het binnenplein (nr. 72) De huidige ingang van de bibliotheek vormde vroeger de poort naar een open plein dat zicht bood op de omringende gebouwen. Het had in wezen dezelfde structuur als de hofjes die we vlakbij in de Mgr. Prinsenstraat tegenkomen. Door de overkapping die in de periode 1972-1974 is aangebracht, zijn de monumentale panden aan het binnenplein nu grotendeels aan het zicht onttrokken. Huis73 wil deze panden weer in volle glorie tonen door ter hoogte van de dakgoten een nieuwe transparante overkapping te maken, zoals dat ook op nr 74 is gedaan. Het atrium zal daardoor meer het karakter krijgen van een overdekte binnenplaats, een effect dat nog versterkt wordt door bijpassende vloerverharding, beplanting en de mogelijkheid om het dak (deels) open te kunnen schuiven. De aanwezigheid van bomen en platen zorgt niet alleen voor een aangename atmosfeer en een gevoel van geborgenheid, maar ook voor een betere luchtkwaliteit. Dit idee is eerder uitgewerkt voor Bibliotheek Schiedam waar het Ministerie van Verbeelding in de voormalige monumentale Korenbeurs een overdekte binnentuin realiseerde.

17

Overige aanpassingen Eén hoofdingang

Huis73 heeft op dit moment twee hoofdingangen, een op nr. 72 en een op nr. 74. Het is interessant om te onderzoeken of een van die twee ingangen afgesloten kan worden, zodat Huis73 nog maar één hoofdingang heeft. Omdat de bibliotheek de grootste bezoekersaantallen trekt, zou nr. 72 de hoofdingang van Huis73 kunnen worden. De ingang en de lange gang die momenteel de toegang vormen van nr. 74 worden dan afgesloten. Dit kan door de dubbele voordeuren open te zetten en in de opening een glazen pui aan te brengen. Met een tweede glazen pui kan de gangruimte bij het media atelier en het digitale atelier getrokken worden, die daardoor goed zichtbaar worden vanaf de straat.

Hoogteverschillen tussen panden en toegankelijkheid Beide panden bestaan uit een samenstel van gebouwen met verschillende vloerniveaus. Bij de verbouwing van nr. 74 in 2010 is dit probleem opgelost door een nieuwe lift en trap in de foyer. In nr. 72 zijn de oplossingen nu sub-optimaal doordat de verschillende vloerniveaus met plateauheffers en verouderde en/of kleine liften overbrugd worden. Daarnaast zijn de trappenhuizen hier gedateerd en niet allemaal ingericht voor publieksgebruik. Het is dus wenselijk om de 3 stijgpunten (trappen en liften) te vernieuwen, zodanig dat alle aangrenzende vloerniveaus zonder hellingbanen of tredes bereikt kunnen worden. Hierdoor kan afscheid genomen worden van de plateauheffers en verbetert de toegankelijkheid van de hoger gelegen verdiepingen aanzienlijk.

18

Naar verwachting is de doorbraak tussen nr. 72 en nr. 74 in februari 2020 gereed. Het hoogteverschil tussen de panden is dan nog niet opgelost. Als onderdeel van de grote verbouwing zal het atrium van nr. 72 en de foyer van nr. 74 op peilniveau verbonden moeten worden, zodat elke belemmering om de ‘oversteek’ te maken weggenomen wordt.

Servicepunten

Er wordt afscheid genomen van de balies die relatief veel ruimte in beslag nemen. Deze worden vervangen door kleinere servicepunten waar bezoekers welkom worden geheten en terecht kunnen met hun vragen. Het betekent dat de medewerkers ambulanter zijn en makkelijk even met bezoekers mee kunnen lopen om de weg te wijzen. De servicepunten zijn verspreid over het gebouw en de verdiepingen te vinden en goed zichtbaar vanaf de entree, zodat bezoekers die de weg nog niet weten meteen zien waar ze terechtkunnen. Bij de servicepunten wordt informatie gegeven over alle dienstverlening van Huis73, ongeacht of het een vraag over de collectie is of een vraag over het culturele en educatieve aanbod.

Kantoorruimte

De kantoren die nu nog in beide panden te vinden zijn, worden geconcentreerd op de tweede verdieping van nr. 72. Naast een open kantoorlandschap komen er verschillende besloten kantoor- en vergaderruimtes waar geconcentreerd gewerkt of overlegd kan worden. In totaal is er een variëteit aan werkplekken, zoals zit- en sta bureaus, lounge-plekken en concentratieplekken, zodat medewerkers een plek kunnen kiezen die bij hun behoefte past. Mocht er extra ruimte nodig zijn voor overleg, dan kan altijd worden uitgeweken naar plekken die elders in het gebouw beschikbaar zijn. Deze kunnen eenvoudig worden gereserveerd via het boekingssysteem voor lokalen, werkplaatsen etc.

19

Door de concentratie van kantoorruimtes op nr. 72 komt er op de bovenste verdieping van nr. 74 500m2 beschikbaar voor verhuur aan een gelieerde derde partij. De inkomsten daaruit zullen zeker bijdragen aan de betaalbaarheid van de exploitatie, maar voordat een huurder kan worden gezocht, moet de ruimte eerst opgeknapt worden. In verband met bezuinigingen is dit deel namelijk niet meegenomen in de recente renovatie van het pand. Comfort en afwerkingsniveau blijven daardoor achter bij de rest van het gebouw, terwijl de toekomstige huurder nu juist het gevoel moet krijgen er helemaal bij te horen.

Pleitzaal

De Pleitzaal op nr. 74 is in de huidige staat niet geschikt voor voorstellingen. De zichtlijnen zijn niet goed en de backstage-voorziening functioneert niet naar behoren. Met wat kleine verbeteringen kan de zaal geschikt gemaakt worden voor schoolvoorstellingen en voor gebruik als multifunctionele ruimte.

Ontsluiten Serre

In de hoek van de twee zalen op nr. 74 zit een prachtige ruimte die de Serre wordt genoemd. Deze fungeert bij activiteiten als backstage voor beide zalen, maar kan tevens dienen als vergaderruimte waardoor hij ook geschikt is voor verhuur aan derden. Voorwaarde is dat de Serre middels een gang rechtstreeks toegankelijk wordt gemaakt vanuit de foyer.

Horeca

De horecavoorzieningen op nr. 72 en nr. 74 zijn plaatsen van ontmoeting en zorgen voor levendigheid op de begane grond. Daarom worden ze in ieder geval de komende twee jaar allebei in stand gehouden. De keuken van nr. 74 is ruim en modern opgezet. Deze keuken wordt daarom gebruikt voor de bereiding van gerechten voor zowel nr. 72 als 74. Om efficiënter te kunnen werken wordt een ruimte bij de keuken met losse koelkasten opgewaardeerd tot een koelcel.

20

Logistiek

Op de begane grond van nr. 72 komen zelfservice-stations voor de inname en uitgifte van media. In de directe nabijheid daarvan wordt een kleine ruimte ingericht voor boekenkarren en administratieve verwerking. Omdat we speciaal geselecteerde media bij de lokalen, werkplaatsen en ateliers willen plaatsen, komt er ook op nr. 74 een zelfservice-station. Rondom de beide gebouwen is maar beperkt ruimte aanwezig voor bevoorrading en afvalverwijdering. Daarom zal dat in grote lijnen zo blijven als het nu is.

Klimaatbeheersing

Het klimaat in beide panden dient verbeterd te worden. Er komt te weinig frisse lucht binnen en de temperatuurschommelingen zijn zowel in de zomer als de winter vrij groot.

Uitwerking in tabel en vlekkenplan In bijlage 1 is de nieuwe ruimtestaat van beide gebouwen te vinden. Hierin zijn voor alle ruimten de functies en afmetingen vermeld. Bijlage 2 omvat het vlekkenplan waarin de relaties tussen de verschillende ruimtes zichtbaar is gemaakt.

21