Bijlage 2 RIB Vierde Coronareport
Tekst van het document
Raadsinformatiebrief Reg.nr.
:
B&W verg. :
11007067 26 april 2021
Onderwerp: 4e Corona Report 1) Status In het licht van de actieve informatieplicht informeren wij U over de stand van zaken met betrekking tot de beleidsuitvoering, in het bijzonder het financiële effect 2021 van de Coronacrisis op onze gemeente. 2) Samenvatting Tegelijk met de actualisatie begroting 2021 en de Voorjaarsnota 2022 ontvangt u dit 4e Corona Report. We moeten constateren dat een jaar na het uitbreken van de pandemie, het virus ons nog stevig in de greep heeft. Met de start van de vaccinaties begin 2021 is er licht aan het eind van de tunnel, alleen verschuift het moment dat we de tunnel verlaten wel steeds naar achter. Gegeven die onzekerheid is het een uitdaging om een exacte voorspeling te geven van de financiële effecten van de Coronacrisis. In het 3e Coronareport gingen we voor 2021 uit van een nadeel binnen een bandbreedte van € 4 tot € 10 miljoen. Dit stellen we nu bij naar € 5,5 tot € 11 miljoen. Hoofdzakelijk liggen de lagere parkeerinkomsten als gevolg van de langere lockdown daaraan ten grondslag. Vorig jaar gingen we in het begin van de crisis voor dat jaar ook uit van een zeer groot nadeel, maar zagen we dat opgevangen worden doordat het Rijk ruimharig de gemeenten compenseerde. Of het Rijk in 2021 opnieuw met extra middelen over de brug komt, is hoogst onzeker.
In het report zijn de compensatiemaatregelen die het Rijk tot en met maart heeft aangekondigd al wel meegenomen. In de meeste gevallen gaat het hierbij om middelen die door het Rijk via het Gemeentefonds aan ons worden toegekend met een specifiek doel. Wij zetten deze middelen in voor het doel waarvoor we ze ontvangen. Voorbeelden zijn Tijdelijke ondersteuning van noodzakelijke kosten (TONK), het Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl, Crisisdienstverlening, Verkiezingen en Cultuur. Alleen voor de inkomstenderving van de gemeente is door het Rijk een algemene reservering gemaakt en gaan wij er vooralsnog vanuit dat wij hierin voor ons gebruikelijke aandeel meedelen. We verwachten dat in 2022 geen sprake meer zal zijn van beperkende maatregelen. Daarmee zijn de financiële risico’s echter niet weg. We zien dat de compensatiemaatregelen van het Rijk effect hebben en van een toeloop op de reguliere gemeentelijke sociale voorzieningen nog geen sprake is. Hoe dit zich ontwikkelt op het moment dat het Rijk hiermee stopt, is op dit moment onzeker. We blijven de ontwikkelingen nauwgezet monitoren en zullen uw raad actief informeren over de financiële ontwikkelingen. We gebruiken daarvoor zowel de reguliere momenten in de planning en controlcyclus, als de aanvullende coronareports. Het eerstvolgende coronareport ontvangt u na het zomerreces.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
1
3) Wij bieden u dit stuk ter informatie aan. Steller
: Schep
Tel.
: 073-6159809
: h.schep@s-hertogenbosch.nl
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
2
4) Aanleiding Sinds het uitbreken van de Coronapandemie informeren wij u periodiek over de effecten daarvan op de gemeentelijke financiën. Ook in 2021 blijven we dat doen. Dit is het 4e Coronareport en het eerste over 2021. In dit report zijn de steunmaatregelen opgenomen die door het Rijk zijn toegezegd tot en met maart. Ook zijn de gevolgen van de lockdown en de verlenging daarvan zo goed mogelijk meegenomen. In deze rapportage benoemen we eerst de belangrijkste effecten 2021 en de bijstellingen die daarop zijn gedaan ten opzichte van het 3e Corona Report. Daarbij komen ook de structurele effecten van Corona en de samenhang met de Actualisatie van de begroting 2021 aan bod. Tenslotte verstrekken we een overzicht van de Rijksmiddelen die tot op heden zijn toegezegd door het Rijk mede in het licht van de motie vreemd “Herstelfonds ’s-Hertogenbosch”. 5) Financiële gevolgen Coronacrisis In het 3e Coronareport gingen we voor 2021 uit van een nadeel binnen een bandbreedte van € 4 tot € 10 miljoen. De bandbreedte stellen we nu bij naar € 5,5 tot ruim € 11 miljoen. Hoofdzakelijk liggen de lagere parkeerinkomsten als gevolg van de langere lockdown daaraan ten grondslag. We hebben ook kritisch gekeken of nu al te voorzien is dat budgetten in de begroting niet benodigd zijn voor het doel waarvoor ze zijn bestemd.
Het nieuwe jaar is nog maar enkele maanden oud en zeker de tweede helft van het jaar laat zich nog lastig voorspellen. De vrijval van niet meer benodigde budgetten is op dit moment dan ook beperkt, maar voor zover bekend wel meegenomen in het report (bijv. woon-werkkosten, lagere kosten Centrale Toezichtsruimte (CTR) en lagere kosten als gevolg van sluiten van 2 Transferia). Duidelijk is dat we zonder verdere nadere financiële tegemoetkoming van het Rijk afstevenen op een fors tekort. Hoe groot het tekort uiteindelijk zal zijn, is nu nog niet te duiden In de bijlage bij dit report is een overzicht opgenomen van alle verwachte financiële effecten. Net als in de eerdere reports maken we daarbij onderscheid tussen drie categorieën: a. financiële effecten die we redelijk kunnen inschatten b. financiële effecten die we met een bandbreedte kunnen inschatten c. financiële risico’s waarvan de omvang op dit moment niet is in te schatten. Onderstaand lichten we de belangrijkste effecten en risico’s toe. Hierbij staan we stil bij de belangrijkste wijzigingen die zich ten opzichte van het 3e Corona Report hebben voorgedaan. (bedragen x € 1.000)
A. Redelijk te schatten B. Bandbreedte Totaal
2021 (min) 835 -6.335 -5.500
2021 (max) 835 -11.770 -10.935
2022
2023
2024
-296
-346
-346
-296
-346
-346
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
3
Bedrijfsvoeringkosten (€ 0,35 miljoen nadeel) De tweede golf heeft ertoe geleid dat meer medewerkers structureel thuiswerken. En waar we tijdens de eerste golf nog redelijk terughoudend waren met het aanpassen van thuiswerkplekken, is het arbotechnisch noodzakelijk om door te kiezen. Totaal worden er in 2020 en 2021 extra investeringen gedaan voor € 1,5 mln. Dit leidt structureel tot extra kapitaallasten € 0,4 miljoen. Daarnaast zijn er structureel hogere onderhoudskosten door uitbreiding licenties € 0,15 miljoen. In 2020/2021 stond de vervanging van de vaste werkstations en beeldschermen van het stadskantoor op de planning om vervangen te worden. Nu bijna alle medewerkers een laptop hebben/krijgen met bijbehorende vdi licenties, wordt er voor gekozen om niet alle vaste werkplekken te vervangen. De vaste werkplekken die wel vervangen worden (circa 500) worden vdi werkplekken. Dit levert een besparing op van circa € 1 mln. investering. Hierdoor besparen we € 0,2 mln. op de kapitaallasten. Het effect van € 346.000 is structureel en ongewijzigd ten opzichte van het 3e Coronareport. Dit is ook het enige structurele effect dat we nu voorzien voor 2022 en verder, zoals uit de tabel blijkt. Omdat het een structureel effect is, is dit effect verwerkt in de actualisatie van de begroting 2021. Diverse lagere inkomsten (maximaal € 2,3 mln.
nadeel) Op tal van terreinen blijven de inkomsten voor de gemeente achter als gevolg van de Coronamaatregelen die momenteel gelden. Voorbeelden van inkomsten die we missen zijn: toeristenbelasting (€ 225.000 nadeel), precariobelasting (€ 240.000 nadeel), buitenreclame (€ 200.000 nadeel), leges evenementen (€ 100.000 nadeel), pachtopbrengsten kermissen (€ 240.000), huurinkomsten Sportaccommodaties (€ 1 miljoen nadeel), verhuur gemeentelijk vastgoed (€ 285.000). In het 3e Coronareport gingen we nog uit van een maximaal nadeel van in totaal € 1,9 miljoen. De toename is toe te schrijven aan de langere duur van de Coronamaatregelen. Parkeren (maximaal € 8,3 miljoen nadeel) De beperkende maatregelen leiden tot fors minder bezoekers aan de stad, waardoor parkeeropbrengsten achter blijven. Ook op langere termijn verwachten we effect op de parkeeropbrengst als gevolg van meer leegstand winkels en bedrijven, maar deze is sterk afhankelijk van de omvang en duur van de recessie en daardoor op dit moment moeilijk in te schatten. In het minst ongunstige geval komen we in 2021 € 5,2 mln. tekort, vergelijkbaar met 2020. In het ongunstigste geval komen we uit op € 8,3 mln. nadeel. Ten opzichte van het 3e Coronareport betekent dit een nadelige bijstelling van ruim € 3 miljoen. Een mogelijke compensatie vanuit het Rijk is vooralsnog onbekend.
Omgevingswet (€ 0,35 miljoen nadeel) In 2020 noemde de minister het coronavirus als aanleiding en belangrijke oorzaak voor haar besluit om de inwerkingtreding van de Omgevingswet met een jaar uit te stellen. Dit uitstel en de gevolgen van het virus in de bedrijfsvoering hebben geleid tot een temporisering van de activiteiten. Een deel van het in 2020 geplande inhoudelijk werk is daardoor doorgeschoven naar 2021. Belangrijke budgettaire nadelen zijn de extra coördinatie-inspanning en in-efficiency in de uitvoering. Deze inschatting is niet gewijzigd ten opzichte van het 3e Coronareport. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
4
BUIG (€ 0,3 miljoen nadeel) De coronacrisis en bijkomende economische gevolgen hebben grote impact op de uitkeringen in het kader van de Participatiewet/ BUIG. De instroom neemt toe, terwijl uitstroom naar werk moeilijker is. Volgens de gangbare systematiek wordt het BUIG budget bijgesteld op basis van verwachte conjuncturele ontwikkelingen en de landelijke realisatie van het voorgaande jaar. In het voorlopig BUIG budget 2021 is reeds rekening gehouden met de verwachte gevolgen van de corona uitbraak in 2021. Landelijk gaat men op basis van de Macro Economische Verkenning van het CPB van september jl. uit van een stijging van 6,65% van de uitkeringen. In ’s-Hertogenbosch is de ambitie om het 1% beter te doen dan landelijk en gaan we zodoende uit van een toename van het aantal uitkeringen met 5,65% (gemiddeld 3.480 uitkeringen). Afhankelijk van hoe de crisis zich ontwikkelt, ook met het oog op het aflopen van diverse rijkssteunmaatregelen zoals TOZO en NOW, is daarmee de verwachting dat slechts een nadelig effect van ca. €1,2 mln. resteert op het saldo van de BUIG, dat afgedekt kan worden door inzet van de extra storting die in 2020 in de reserve FWI is gedaan. Voorwaarde is dat huidige model en verdeelsystematiek blijven gelden.
Aandachtspunt daarbij blijft, dat door de goede prestaties op het gebied van de uitkeringen in de afgelopen jaren, in de begroting structureel een surplus is opgenomen ten gunste van de algemene middelen van €7 mln. Naast een stijging van de uitkeringskosten, wordt ook een stijging van de uitvoeringskosten verwacht door een hoger aantal meldingen en uitkeringen, waar capaciteit voor ingezet moet worden. Deze worden niet uit de BUIG gefinancierd, maar uit het gemeentefonds, waar op dit onderdeel tot nog toe geen sprake is geweest van compensatie vanuit het Rijk. In 2021 verwachten we ca. €300.000 aan extra uitvoeringskosten. In het 3e Coronareport hielden we nog een bandbreedte aan van € 0,3 tot € 0,5 miljoen. Schulddienstverlening en bijzondere bijstand (maximaal € 0,9 miljoen nadeel) Het is een kwestie van tijd voordat de gevolgen van de coronacrisis voor de financiële situatie van inwoners van 's-Hertogenbosch duidelijk wordt. Na economische tegenslag is meestal een vertraagd effect zichtbaar op de gemeentelijke sociale voorzieningen. In eerste instantie lukt het nog om rond te komen, nu mede door overheidsregelingen als de WW en momenteel de TOZO. Het aflopen van de TOZO medio 2021 zou een moment kunnen zijn waarop de vraag toeneemt. Ook dat blijft echter in hoge mate onzeker. Wanneer de kosten komen en hoe hoog de golf zal zijn, is niet te zeggen.
Gezien het unieke karakter van de huidige pandemie is er ook weinig vergelijkingsmateriaal. Om toch een zo goed mogelijke inschatting te maken is zowel voor de bijzondere bijstand als schulddienstverlening bekeken hoeveel impact de coronacrisis hierop zou kunnen hebben. Voor het merendeel van de onderdelen is een stijging ingeschat van 7,5 tot 15% (bijv. begrafeniskosten, laptops, woonvoorzieningen en directe levensbehoeften). Voor enkele onderdelen is een lagere impact geprognosticeerd van 3% tot 5 of 7% (bewindvoering, individuele inkomenstoeslag en collectieve ziektekosten). Voor schulddienstverlening bedraagt de prognose een toename van 10 tot 30%. We verwachten dat het Rijk wel aanvullende middelen beschikbaar zal stellen. Voor verstrekkingen en uitvoeringskosten verwachten we nu in totaliteit € 0,5 tot € 1,4 miljoen extra kosten. Dit is gelijk aan onze aannames bij het 3e Coronareport. Daartegenover staat dat het Rijk inmiddels financiële compensatie heeft toegezegd aan gemeenten in de decembercirculaire. In dit rapport hebben we deze bijdrage van € 0,5 miljoen meegenomen. www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
5
Rijkscompensatie (€ 3 miljoen voordeel) Binnen onze gemeente is het goed gebruik dat Rijksmiddelen die gelabeld zijn voor een bepaald doel, ook voor dat doel worden ingezet. In paragraaf 7 informeren wij u integraal over de financiële toezeggingen van het Rijk over 2021. Twee regelingen zijn niet specifiek aan een beleidsveld toe te wijzen. Het betreft enerzijds het bevriezen van de opschalingskorting. Dit leidt tot een voordeel van € 0,95 miljoen op de algemene middelen. Deze post was in het 3e Coronareport al meegenomen. Verder heeft het Rijk eind 2020 bekend gemaakt dat ze € 250 miljoen reserveert voor inkomstenderving van lokale overheden. We verwachten dat ons aandeel ongeveer € 2,1 miljoen bedraagt. Hiermee wordt een deel van de tekorten die ontstaan door wegvallende inkomsten gecompenseerd. Deze post is nieuw ten opzichte van het 3e Coronareport.
6) Financiële risico’s Als gevolg van de Coronacrisis en de daaropvolgende recessie verwachten we dat (op termijn) een groter beroep op diverse gemeentelijke regelingen wordt gedaan. Bijvoorbeeld op het terrein van armoedebestrijding, schulddienstverlening en BBZ uitkeringen levensonderhoud en bedrijfskrediet, maar ook een groei in vraag naar Jeugdhulp als gevolg van psychische problematiek voortvloeiend uit de lock-down. Daar waar mogelijk hebben we deze risico’s bovenstaand gekwantificeerd voor 2021. Ook hebben we op dit moment geen zicht op de effecten van de recessie op de bedrijfsmatige activiteiten van de afvalstoffendienst en de structurele opbrengst van de buitenreclame. Tenslotte blijft de langere termijn impact voor het grondbedrijf onzeker. De vooruitzichten voor de woningmarkt in 2021 blijven ondanks het lage consumentenvertrouwen gunstig. Voor de uitgifte van bedrijfskavels is dit lastiger te voorspellen. Indien herstel van de economie uitblijft zullen bedrijven minder geneigd zijn te verhuizen of uit te breiden. Daarnaast zien we dat er ook bedrijven zijn die juist een boost krijgen door de corona uitbraak. Dit zijn met name de bedrijven in de sectoren ICT, logistiek en bouw. Wat dit betekent voor de uitgifte van bedrijfskavels op de korte en lange termijn is ongewis.
7) Rijkscompensatie Tegelijk met de decembercirculaire heeft het Rijk een aantal financiële compensatiemaatregelen voor 2021 bekend gemaakt. Ook heeft het Rijk een Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl aangekondigd. Tenslotte is eind maart inzicht gegeven in de wijze van verdeling van de toegezegde middelen. Onderstaande tabel geeft een overzicht van alle Rijkscompensatie betrekking hebbend op 2021. Hiermee heeft door u in de motie vreemd “Tussenstap: Bosch Herstelfonds 2021” gevraagde inzicht in de beschikbare Rijksmiddelen.
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
6
Naam
Bedrag (x € 1.000)
Extra kosten verkiezingen Crisisdienstverlening Cultuur Opschalingskorting – algemeen deel Opschalingskorting – deel sociaal domein Gemeentelijk schuldenbeleid Bijzondere bijstand Impuls re-integratie Aanvullend pakket re-integratie Perspectief Jeugd en Jongeren Steunpakket sociaal en mentaal welzijn en leefstijl Bijzondere bijstand (TONK) 2021 Afvalverwerking Vergoeden eigen bijdrage van ouders die gebruik maken van de gemeentelijke regelingen: peuteraanbod, SMI en Voorschoolse Educatie (VE) Inkomstenderving
193 1.410 2.159 946 392 323 112 350 655 366 1.300 2.770 252 42 nnb
Een groot deel van deze middelen wordt via de actualisatie toegevoegd aan de begroting 2021 en ingezet voor het doel waarvoor we ze ontvangen. Daarnaast hebben we eind 2020 nog een aantal Rijksbijdragen ontvangen. Indien deze nog niet ingezet zijn in 2020, zijn ze overgeheveld naar 2021 dan wel gestort in de reserve van het betreffende gesloten circuit. Het gaat om de volgende budgetten: Naam
Bedrag (x € 1.000)
Continuïteit van zorg (Wmo) Aanvullend pakket re-integratiekosten Continuïteit van zorg (Beschermd wonen) Crisisdienstverlening Extra kosten verkiezingen
186 285 97 448 287
8) Tenslotte We zijn nog niet aan het einde van de crisis. De onzekerheid blijft groot en de financiële uitkomst ongewis. Belangrijke determinanten zijn het uitfaseren van de beperkende maatregelen, de snelheid van het aantrekken van de economie en de mate waarin het Rijk gemeenten extra financieel tegemoet komt vanwege de impact van corona. We blijven de ontwikkelingen nauwgezet monitoren en zullen uw raad actief informeren over de financiële ontwikkelingen. We gebruiken daarvoor zowel de reguliere momenten in de planning en www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
7
controlcyclus, als de aanvullende coronareports. Het eerstvolgende coronareport ontvangt u na het zomerreces. Hoogachtend, Burgemeester en wethouders van ‘s-Hertogenbosch, De gemeentesecretaris,
De burgemeester,
drs. B. van der Ploeg
drs. J.M.L.N. Mikkers
Bijlagen: A. Financiële gevolgen coronacrisis, 4e rapportage Ter inzage:
www.s-hertogenbosch.nl Correspondentie-adres: Postbus 12345 5200 GZ ’s-Hertogenbosch KvK nr 17278704
8